II SA/RZ 248/19

II SA/Rz 248/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2019-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-03-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Maciej Kobak
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2030/19 - Wyrok NSA z 2022-09-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2134
art 2 pkt 16, art 4, art 5
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Maciej Kobak WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego -skargę oddala-
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] października 2018 roku, znak: [...] w sprawie odmowy przyznania E.K. ( dalej: "skarżąca") świadczenia wychowawczego na dziecko K.M. K. ur. 2 lutego 2016 r. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: w dniu 1 sierpnia 2018 r. skarżąca złożyła do Urzędu Miasta i Gminy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko K. M. K. ur. 2 lutego 2016 r.
Decyzją z dnia [...] października 2018 roku, znak: [...] Burmistrz Miasta i Gminy odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Według ustaleń organu I instancji rodzina skarżącej składa się z trzech osób. Dochód rodziny w roku 2017 ( rok poprzedzający okres świadczeńiowy) wyniósł 17.566 złotych. Po uwzględnieniu uzyskania dochodu po roku bazowym tj. podjęcie zatrudnienia przez B. K. od dnia 4 stycznia 2018 roku w firmie K.( przedłożone zaświadczenie o otrzymanym wynagrodzeniu za miesiąc luty 2018 roku, w kwocie 2.432,91 złotych) oraz podjęcie zatrudnienia przez skarżącą od dnia 13 czerwca 2018 roku w firmie S.( przedłożona umowa o pracę i zaświadczenie o otrzymanym wynagrodzeniu za miesiąc lipiec 2018 roku, w kwocie 1.468,51 złotych) oraz po uwzględnieniu utraty dochodu w roku bazowym ( utrata zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego przez matkę dziecka) w wysokości 16.844,76 złotych i utraty dochodu po roku bazowym (tj. utrata zatrudnienia od 1 września 2018 roku, przedłożone świadectwo pracy z firmy S.), miesięczny dochód w rodzinie wyniósł zdaniem organu I instancji 2.493,01 złotych, a w przeliczeniu na osobę kwotę 831 złotych.
Powołując się na Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego uwzględniono:
1/dochód z PIT - 37 ( aktualne udostępnione dane z MF za 2017 rok, wydruk odpowiedzi z E-Podatki w wysokości 18.508,80 złotych, gdzie podatek dochodowy wynosi 1.664 złotych i składki na ubezpieczenie społeczne wynoszą zero), który jest dochodem utraconym w związku z utratą prawa do świadczenia rehabilitacyjnego,
2/ ulga prorodzinna tj. kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 721,20 złotych,
3/ zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za miesiąc luty 2018 roku, B. K. w kwocie 2.432,91 złotych.
Na tych podstawach przyjęto, że na dzień wydania decyzji miesięczny dochód rodziny stanowi ulga prorodzinna tj. 721,20 / 12 = 60,10 złotych oraz wynagrodzenie za miesiąc luty 2018 roku, B. K. tj. 2.432,91 + 60,10 = 2.493,01 złotych i w przeliczeniu na osobę wynosi 831 złotych.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi I instancji niewłaściwe obliczenie dochodu rodziny, poprzez wliczenie do dochodu rodziny dochodu uzyskanego przez męża. Podniosła, że pozostaje z mężem w faktycznej separacji i nie łączą ich żadne sprawy finansowe, gospodarcze i uczuciowe. Fakt zamieszkiwania z mężem w jednym domu nie może stanowić podstawy do zaliczenia męża do rodziny. Wraz z synem prowadzi odrębne gospodarstwo domowe a mąż odrębne. Ponadto zarzuciła organowi naruszenie: art. 7, 75, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy przez organ I instancji, który nie wykazał żadnej inicjatywy w przedmiocie przeprowadzenia innych dowodów.
Powyższych zarzutów nie podzieliło Kolegium, które zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ II instancji powtórzył za organem I instancji , że na dochód rodziny E. K. w 2017 roku składały się :
1. dochód B. K. w kwocie 2 432,91 zł,
2. otrzymana ulga prorodzinna w kwocie 60,10 zł miesięcznie.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, że organ I instancji wliczył do dochodu rodziny uzyskane przez męża B. K., którego zdaniem skarżącej nie można zaliczyć do członków rodziny organ powołując się na art 3 pkt 16 u.ś.r. oraz wyroki sądów, że rozłam w relacjach osobistych pomiędzy skarżącą, a ojcem jej dzieci nie stanowi wystarczającej podstawy by przyjąć, iż przestał on stanowić rodzinę dla tych
dzieci w rozumieniu ustawy.
W tym kontekście za bezzasadny ocenił również zarzut naruszenia art. 7, art 75, art. 77 i art. 80 K.p.a. w związku z nieprzeprowadzeniem nowych dowodów na okoliczność faktycznego tworzenia rodziny wyłącznie przez skarżącą i jej syna. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art 10 K.p.a. poprzez naruszenie zasady czynnego udziału w postępowaniu przed organem I instancji poprzez nie powiadomienie jej, że materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony, w związku z czym nie miała możliwości wypowiedzenie się,
- art 7 w zw. z art 80, w zw. z art 75, 77 K.p.a. poprzez nie uwzględnienie faktu, że przed Sądem Okręgowym toczy się sprawa o rozwód- [...]. Począwszy od miesiąca listopada 2018 r. jej mąż przekazuje alimenty na syna w kwocie 700 zł oraz na nią 600 zł. Mąż partycypuje w kosztach utrzymania domu płacą połowę kosztów opłaty za gaz, prąd i wodę w kwocie 261,37 zł. Skarżąca podaje, że utrzymuje siebie i syna z alimentów, których łączna wysokości to 1300 zł, zatem dochód w przeliczeniu na członka rodziny wynosił 650 zł w związku z czym nie przekraczał kwoty kryterium dochodowego. Na poparcie swojego stanowiska przytoczyła wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 891/18 "trudno uznać, by rodzic dziecka pozostający w faktycznym, świadomym i trwałym, niezwiązanym np. z czasowym wyjazdem do pracy czy chorobą, rozłączeniu był traktowany jako członek tej rodziny tylko z uwagi na brak formalnego orzeczenia separacji czy rozwodu, które z uwagi na dużą ilość spraw w sądach czy działania procesowe stron może trwać wiele lat".
- art 5 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że doszło do przekroczenia kwoty kryterium dochodowego.
W oparciu o sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz decyzji Burmistrza Miasta i Gminy .
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.; dalej: "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryteria kontrola zaskarżonej decyzji organu odwoławczego prowadzi do uznania, że skarga nie mogła być uwzględniona.
Kontroli sądu administracyjnego w rozpoznawanej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy orzekająca o odmowie przyznania E.K. prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko K. K..
Podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego było przekroczenie kryterium dochodowego. Skarżąca nie zgadzając się z decyzją organu odwoławczego, jak i decyzją organu I instancji zarzuciła organom zaliczenie do dochodu rodziny dochodu jej małżonka, twierdząc, że pomimo wspólnego mieszkania prowadzą odrębne gospodarstwa, a ponadto toczy się postępowanie rozwodowe, w którego trakcie zasądzono na jej rzecz i na rzecz jej syna alimenty w łącznej wysokości 1300 zł i to one powinny być podstawą ustalenia dochodu.
Tymczasem organy zgodnie twierdziły, że dopóki między stronami istnieje związek małżeński stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy i brak jest podstaw prawnych do pominięcia przy obliczaniu dochodu rodziny, dochodu współmałżonka.
W sporze tym rację należy przyznać organom.
Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134; dalej: "ustawa").
Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 ww. artykułu) do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3 ww. artykułu) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Natomiast przez dochód ustawa rozumie dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy), zaś dochód członka rodziny, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy), a dochód rodziny, to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy).
Definicję legalną rodziny zawiera przepis art. 2 pkt 16 ustawy stanowiąc, że oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Definicja ta nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Organy nie zostały uprawnione do badania, czy w danym stanie faktycznym zastosowanie definicji legalnej rodziny jest korzystniejsze dla strony, czy też należałoby odstąpić od tej definicji na korzyść innego rozumienia tego terminu. Wskazać należy, że przepisy ustawy w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny, przykładowo wspólnego gospodarowania. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, których dochody łącznie wlicza się do dochodu rodziny. Osoby pozostające w związku małżeńskim są traktowane bowiem jako członkowie rodziny do czasu prawomocnego orzeczenia przez sąd separacji lub rozwodu. ( wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 144/18).
W świetle zatem przepisów ustawy małżonkowie aż do chwili ustania małżeństwa zawsze będą stanowili rodzinę i to niezależnie od tego, czy mają na utrzymaniu dzieci wspólne, czy też tylko dzieci jednego z małżonków( wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 133/18 ), a także niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 954/16; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 1104/17 - dostępne w CBOSA).
Potwierdzeniem słuszności powyższej interpretacji jest definicja "osoby samotnie wychowującej dziecko", zawarta w art. 2 pkt 13 ustawy, w myśl której za osobę taką uważa się wyłącznie: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. A contrario z definicji tej wynika zatem, że osoba pozostająca w związku małżeńskim, do czasu prawomocnego orzeczenia przez sąd rozwodu bądź separacji, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, zaś jej małżonka nie można do tego momentu pomijać przy ustaleniu składu rodziny, a co za tym idzie dochodu rodziny, nawet jeżeli w rzeczywistości z rodziną tą już nie zamieszkuje i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
Sąd nie podziela sprzecznego z tym stanowiskiem wyroku WSA w Poznaniu. Argumentacja Sądu w Poznaniu jest odmienna od tej, którą reprezentuje Sąd w składzie orzekającym, jak też tej, która była podstawą wydania zaskarżonej decyzji i co należy podkreślić jest odosobniona.
Wobec powyższego Sąd akceptuje tak przyjęte przez organy stanowisko, iż w świetle definicji legalnej "rodziny", członkiem rodziny, którego dochód podlega uwzględnieniu w dochodzie rodziny, jest małżonek strony pobierającej świadczenie wychowawcze, niezależnie od tego, czy osoby te prowadzą wspólne, bądź odrębne gospodarstwa domowe, jak i obliczony na jego podstawie dochód rodziny. W sprawie nie było kwestionowane dokonywanie ustaleń w oparciu o dochód osiągnięty po roku bazowym tj. po 2017 r. Odpowiadało to przyjętemu w art 7 ust. 1- 3 ustawy sposobowi ustalania dochodu rodziny, z uwzględnieniem definicji dochodu uzyskanego i utraconego, czego skarżąca nie kwestionowała. Po uwzględnieniu uzyskania i utraty dochodu przez E. K., jedyny dochód rodziny stanowił dochód jej męża B. K., którego wysokość - 2432 zł- organ ustalił na podstawie zaświadczenia o wysokości dochodu z dnia 8 sierpnia 2018 r. ( akta administracyjne - k.16). Jako prawidłowe należy również ocenić działanie organu doliczające do wyżej wymienionych dochodów kwotę ulgi prorodzinnej, która stanowi również dochód na podstawie art 3 pkt 1 lit c. ustawy, a której wysokość organ ustalił na podstawie informacji uzyskanej z Ministerstwa Finansów ( akta administracyjne - k.9), podzielona przez liczbę miesięcy (60,10 zł).
Prawidłowość powyższych obliczeń oznacza słuszność końcowego ustalenia, iż miesięczny dochód rodziny skarżącej w 2018 r. wynosił 2493 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 831 zł, przekraczającą wartość kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy.
Niesłuszny jest zarzut naruszenia przez organ I instancji prawa skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu. Analiza akt wskazuje na to, że skarżąca brała czynny udział w postępowaniu przed organem I instancji. Świadczą o tym kierowane do niej przez organ pisma: pismo z dnia 25 października 2018 r. wzywające do przedłożenia dokumentów PIT-11, świadectwa pracy ( akta administracyjne - k.11), pismo z dnia 25 października 2018 r., którym organ I instancji poinformował skarżącą o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy a także wskazał, że decyzja zostanie wydana niezwłocznie po dostarczeniu brakujących dokumentów, notatka urzędowa z dnia 29 października 2018r. sporządzona na okoliczność przedłożenia brakujących dokumentów, a także wyjaśnienia kwestii przebiegu postępowania rozwodowego. Z powyższego wynika, że w toku postępowania organ I instancji prowadził ze skarżącą korespondencję, w wyniku której został zebrany materiał dowodowy. Wobec powyższego czynienie organowi zarzutu, że nie wyznaczył jej terminu do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym - art 10 § 1 K.p.a., który w większości podchodził od samej skarżącej wydaje się bezzasadny.
Mając to wszytko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art 151 P.p.s.a.