II SA/Rz 229/24

II SA/Rz 229/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga /sprawozdawca/
Maria Mikolik /przewodniczący/
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 21, art. 16 ust. 2 pkt 2, ust. 3, art. 24 ust. 2, ust 2a, art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 20 grudnia 2023 r. nr SKO.4111/1096/2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta [...] z dnia 13 października 2023 r. nr ŚS-O.5131.007997.2023.2531.RW.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 grudnia 2023r. nr SKO.4111/1096/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO bądź Kolegium) w Rzeszowie - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej: K.p.a. ) i art. 16 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. - dalej: o.ś.r.) – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: organ I instancji) z 13 października 2023 r. nr SŚ-O.5131.1.007997.2023.2531.RW w sprawie odmowy przyznania M.R. (dalej: Skarżąca) zasiłku pielęgnacyjnego.
Jak wynika z treści decyzji oraz akt sprawy, wnioskiem z 20 czerwca 2023r. Skarżąca zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, przedkładając wraz z wnioskiem orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] marca 2021r. o zaliczeniu Skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz oświadczenie, że status osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskała na skutek wyroku Sądu Okręgowego w [....] – [....] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2022r. sygn. akt [...], którym Sąd zmienił zaskarżoną decyzję ZUS i przyznał Skarżącej prawo do świadczenia uzupełniającego, uznając ją jednocześnie za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, co w ocenie Skarżącej jest równoznaczne z zaliczeniem do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ I instancji, opisaną na wstępie decyzją z 13 października 2023 r. odmówił Skarżącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, powołując się na art. 16 ust. 2 i 3, art. 3 pkt 20 i 21 u.ś.r. W uzasadnieniu stwierdzono, że Skarżąca legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, jednakże nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Nie legitymuje się natomiast orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ani nie posiada orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Odnosząc się do znajdującej się w aktach sprawy opinii [...] z [...] września 2021r. oraz w/w wyroku Sądu Okręgowego, na mocy którego przyznano Skarżącej prawo do świadczenia uzupełniającego za okres od 1 września 2020r. do 31 sierpnia 2023r., organ I instancji podkreślił, że dokumenty te nie są tożsame z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W odwołaniu, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji, Skarżąca odwołała się do w/w wyroku Sądu Okręgowego oraz wspomnianej opinii [...], domagając się uznania że orzeczenie sądu o zaliczeniu jej do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, jest równoznaczne z posiadaniem statusu osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym.
Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania, opisaną na wstępie decyzją z 20 grudnia 2023r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując ustalenia i wnioski organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wydane na podstawie art. 16 ust 3 u.ś.r. SKO stwierdziło, że orzekający w sprawie organ I instancji związany był orzeczeniami znajdującymi się w akrach sprawy i nie był władny do rozszerzania ich zakresu w oparciu o inne materiały dowodowe.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, z wyrównaniem od daty przyznania jej przez Sąd Okręgowy w [...], świadczenia uzupełniającego dla osób niepełnosprawnych tj. od 1 września 2020r. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację odwołania dotyczącą orzeczenia Sądu Okręgowego, w przedmiocie niezdolności do samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd po rozpoznaniu sprawy stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie wszystkie wnioski Skarżącej mogą zostać uwzględnione.
Cechą postępowań przed wojewódzkim sądem administracyjnym, sprowadzających się do kontroli legalności działania organów administracji, jest to, że sąd administracyjny, kontrolując działania organów, nie jest władny do ich zastępowania w merytorycznym rozstrzyganiu sprawy tj. uwzględniając skargę nie orzeka w kwestii przyznania świadczenia, a jedynie w zakresie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz ewentualnie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W konsekwencji, nie jest możliwe uwzględnienie żądania Skarżącej, w zakresie przyznania jej wnioskowanego zasiłku, na etapie postępowania sądowego.
Uwzględniając skargę na decyzję bądź postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Nie orzeka jednak merytorycznie o przyznaniu wnioskowanego świadczenia – inaczej zatem niż Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Uwagi te Sąd uznał za szczególnie istotne w niniejszej sprawie, gdyż Skarżąca – osoba niepełnosprawna – występuje w postępowaniu sądowym samodzielnie.
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż organy obu instancji błędnie uznały, że Skarżąca, w momencie składania wniosku, nie legitymowała się orzeczeniem uprawniającym ją do ubiegania się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.
Organy skupiły się bowiem na analizie przesłanek przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wynikających z art. 16 ust. 2 i ust. 3 u.ś.r. wychodząc z apriorycznego założenia, że żaden inny dokument świadczący o niepełnosprawności Skarżącej - poza orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności - nie będzie w stanie uzasadnić prawa Skarżącej do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
Tym samym, organy obu instancji, pominęły w swoich rozważaniach treść przepisu art. 3 pkt 21 u.ś.r. zawierającego definicję znacznego stopnia niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:
a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W świetle art. 16 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 21 u.ś.r. należy zatem stwierdzić, że orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest m.in. orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, dalej: ustawa FUS). Na podstawie tej ustawy, o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji orzeka się m.in. na potrzeby ustalenia uprawnienia do świadczenia uzupełniającego.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 156 ze zm., dalej: u.ś.u.), świadczenie uzupełniające przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji, zwanym dalej "osobami uprawnionymi".
O niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeka lekarz orzecznik, a sprzeciw od jego orzeczenia i zarzut wadliwości orzeczenia rozpatruje w formie orzeczenia komisja lekarska (art. 13 ust. 5, art. 14 ust. 1, ust. 2a i ust. 2d ustawy o FUS). Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o FUS, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jednakże od decyzji wydanych przez organ rentowy przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 4778 § 1 i art. 4779 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: k.p.c.). W razie uwzględnienia odwołania sąd ten zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy (art. 47714 § 2 k.p.c.). Orzekając co do istoty sprawy sąd musi zatem ustalić i rozstrzygnąć czy zachodzą przesłanki do przyznania określonego świadczenia, w tym wymagana niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wobec tego sąd ubezpieczeń społecznych, rozstrzygając sprawę, orzeka na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zatem, zgodnie z art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r., wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozstrzygający o przyznaniu świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, należy traktować jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (patrz wyrok NSA z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt I OSK 15/07; tak również wyrok WSA w Bydgoszczy z 27 października 2021r., II SA/Bd 920/21, dost. baza CBOSA).
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że Sąd Okręgowy w [....] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z [...] stycznia 2022r. [...] zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020r. znak [...], o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia uzupełniającego, przysługującego osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, z uwagi na nieuznanie Skarżącej za osobę spełniającą wymagania do przyznania tego świadczenia. Mocą powołanego wyroku z [...] stycznia 2022r. Sąd Okręgowy przyznał Skarżącej wnioskowane świadczenie uzupełniające, stwierdzając w uzasadnieniu tego wyroku, na podstawie opinii biegłego [...], że Skarżąca jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Jak wskazano powyżej, prawo do świadczenia uzupełniającego uzależnione jest od niezdolności do samodzielnej egzystencji, wykazanej odpowiednim orzeczeniem, który to wymóg wynika bezpośrednio z art. 2 ust. 1 u.ś.u. W związku z powyższym Sąd orzekając o uprawnieniu do świadczenia uzupełniającego musiał jednocześnie uznać M.R. za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, na podstawie stosownego dowodu (opinii biegłego).
W związku z powyższym, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, należało uznać, że ww. wyrok Sądu Okręgowego z [...] stycznia 2022r. sygn. akt [...] jest równoznaczny z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, która traktowana jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na podstawie art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r.
Organy dokonały błędnej wykładni art. 16 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt 21 u.ś.r. uznając że ww. wyrok Sądu Okręgowego nie stanowi dokumentu, który należy uznać za odpowiednik orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skutkiem tego, było nieuwzględnienie całego materiału dowodowego w sprawie, co stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że decyzje organów I oraz II instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego z uwagi na naruszenie prawa materialnego i uchybienie przepisom postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, organy na podstawie art. 153 P.p.s.a. związane będą przedstawioną powyżej oceną, co do tego, że Skarżąca na podstawie ww. wyroku Sądu Okręgowego wykazała, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a zatem z mocy art. 3 pkt. 21 u.ś.r. w momencie złożenia wniosku spełniała przesłankę znacznego stopnia niepełnosprawności, konieczną do przyznania jej wnioskowanego zasiłku opiekuńczego. Organ w toku ponownego rozpoznania sprawy, niezwłocznie wyda decyzję przyznającą prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.
W związku z tym, że wniosek Skarżącej konsekwentnie dotyczy wypłacenia wnioskowanego świadczenia z wyrównaniem za okres, na który Sąd Okręgowy w [...] przyznał Skarżącej prawo do świadczenie uzupełniającego, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ zbada czy w sprawie istnieją podstawy do zastosowania regulacji z art. 24 ust 2a u.ś.r.
Zasadą przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. jest jego przyznawanie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wyjątkiem od tej zasady jest uregulowany w art. 24 ust 2a u.ś.r. przypadek, w którym wnioskodawca w ściśle określonym terminie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, złoży wniosek ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - prawo to ustala się wtedy wyjątkowo od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jedynie w takim przypadku możliwe jest przyznanie świadczenia wcześniej, aniżeli od daty złożenia wniosku.
Wobec tego, w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ zbada możliwość zastosowania tego przepisu, przyjmując że datą równoznaczną z datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności jest w przedmiotowej sprawie data uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] stycznia 2022r., stanowiącego podstawę przyznania Skarżącej wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego. Jeśli pomiędzy datą uprawomocnienia się przedmiotowego orzeczenia, a datą złożenia wniosku nie upłynął okres dłuższy niż trzy miesiące, spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art. 24 ust. 2a u.s.r. umożliwiające przyznanie Skarżącej wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego, od daty wcześniejszej aniżeli data wniesienia wniosku. W przeciwnym wypadku organ określi datę początkową zasiłku pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych tj. na podstawie art. 24 ust 2 u.ś.r.
Na rozprawie w dniu 29 maja 2024r. Skarżąca podniosła również, że stanowisko organów w przedmiotowej sprawie jest niezgodne z tezami wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który uznał za niezgodne z Konstytucją ustawowe różnicowanie uprawnień osób niepełnosprawnych, w zależności od kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność. Chodzi niewątpliwie o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku o sygn. K 38/13.
Zarzut ten jest niezwykle istotny w sprawie, gdyż Skarżąca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która nie powstała przed 21 rokiem życia. Przyczyną niepełnosprawności jest bowiem choroba [...] – która, zgodnie z powszechnie dostępną wiedzą, rzadko ujawnia się przed 21 rokiem życia, zwłaszcza u kobiet.
W odniesieniu do tego zarzutu Sąd aprobuje stanowisko zaprezentowane w wyrokach WSA w Olsztynie z 7 września 2023r. II SA/Ol 375/23 oraz WSA w Warszawie w wyroku z 5 marca 2021r. I SA/Wa 2419/20, co do tego że wykładnia przepisów prezentowana przez organy administracyjne w przedmiotowej sprawie jest błędna.
W wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Posłużenie się przez Trybunał techniką "wyroku zakresowego" lub "wyroku interpretacyjnego" powoduje, że nawet przy stwierdzeniu niekonstytucyjności lub nielegalności przepisu w sensie formalnym pozostaje on w systemie prawa, uchylana jest natomiast zawarta w nim norma prawna w określonym zakresie przedmiotowym lub podmiotowym. Mówiąc innymi słowy zostaje ustanowiony powszechnie obowiązujący zakaz "odczytania" i stosowania przepisu w sposób sprzeczny z jego wykładnią zaprezentowaną w wyroku Trybunału.
W następstwie powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ugruntowała się linia orzecznicza, którą Sąd orzekający w pełni aprobuję, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium ( por. wyroki NSA z dnia 6 grudnia 2023 r. I OSK 387/22, z dnia 1 grudnia 2023 r. I OSK 2042/22, z 26 września 2023 r. I OSK 1639/21).
Zasadniczej zmianie uległ zatem zakres stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie regulacji nim objętej, ponieważ zakwestionowana norma prawna została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego – z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznawana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 967, LEX nr 2404154 oraz wyrok WSA w Kielcach z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 633/17, LEX nr 2404119).
Wprawdzie przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. odnosi się do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednakże, zdaniem Sądu, wywody w nim zawarte pozostają nadal aktualne dla właściwej interpretacji pozostałych przepisów wspomnianej ustawy, w tym do właściwego odczytywania normy prawnej z art. 16 ust. 3 u.ś.r.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, CBOSA).
W ocenie Sądu, w odniesieniu do procesu wykładni przepisu art. 16 ust. 3 u.ś.r prymat należy przyznać wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Wszak zgodnie z zasadą równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu (jaką jest w tej sytuacji wywołany niepełnosprawnością brak możliwość samodzielnej egzystencji i konieczność stałego wsparcia innych osób), mają być traktowane równo, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.
Uwzględniając zatem powyższe, nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, jakim jest zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, jak też zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. Konstytucji RP) oraz zasadami szczególnej opieki oraz pomocy dla rodziny w trudnej sytuacji materialnej i osób niepełnosprawnych (art. 71 ust. 1 oraz art. 69 Konstytucji RP ), jest taka wykładnia art. 16 ust. 3 u.ś.r., która różnicuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z powodu momentu powstania niepełnosprawności. Nie może bowiem stanowić przeszkody do przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, okoliczność późniejszego momentu powstania niepełnosprawności niż kryterium wiekowe określone w art. 16 ust. 3 u.ś.r. (w wieku do ukończenia 21. roku życia). Tylko taki sposób interpretacji wyżej wymienionego przepisu umożliwi bowiem uniknięcie rezultatów sprzecznych z jego ratio legis, jakim jest konieczność zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Jeżeli nawet ustawodawca uzależnia zróżnicowanie sytuacji osób, w przypadku których niepełnosprawność powstała w wieku późniejszym niż 21. rok życia to, zdaniem Sądu, jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji gdy niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł takich przesłanek, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla osób, u których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie 21. rok życia.
Z przytoczonych wyżej względów uznając, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 16 ust. 3 oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. w art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Rozstrzygając sprawę ponownie, organ I instancji zastosuje się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Weźmie zatem pod uwagę, że prawidłowo interpretowane przepisy art. 16 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 21 pkt 2 u.ś.r. oraz art. 16 ust. 3 u.ś.r. znajdują zastosowanie do sytuacji Skarżącej z przyczyn wyżej podanych. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ ustali czy zastosowanie do wniosku złożonego przez Skarżącą ma regulacja z art. 24 ust. 2a u.ś.r.