II SA/RZ 228/25

II SA/Rz 228/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Zaborniak
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 3 grudnia 2024 r. nr SKO.405.ŚR.1508.542.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K.Z. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 3 grudnia 2024 r. nr SKO.405.ŚR.1508.542.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, w dniu 24 października 2024 r. skarżący wystąpił do Burmistrza [....] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H.Z.
Decyzją z dnia 20 listopada 2024 r. nr ŚR.5212.Z.24.B.2024.ŚP, Burmistrz, działając na podstawie art. 2, art. 17, art. 18, art. 20 ust. 3 i 4, art. 24, ust. 1, ust. 2a, ust. 4, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323; dalej: "u.ś.r."), art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: "u.ś.w.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.") odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że wniosek został złożony na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy Burmistrz stwierdził, że świadczenie nie może być przyznane, ponieważ nie da się ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji. Natomiast świadczenie to może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed 18 rokiem życia lub w okresie pobierania nauki, nie dłużej niż do 25 roku życia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że stale i całodobowo opiekuje się mamą, w związku z czym nie podejmuje zatrudnienia.
W wyniku rozpoznania odwołania, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia 3 grudnia 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło decyzję Burmistrza i jednocześnie odmówiło przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że H.Z. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w [...] z dnia [...] lipca 2024 r. zaliczona została do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Skarżący opiekuje się matką, nie podejmując zatrudnienia i wywiązuje się należycie ze swoich obowiązków, co stwierdzono w trakcie prowadzonego postępowania.
SKO podało następnie, że nie podziela stanowiska Burmistrza. Zwróciło uwagę na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowane na tle podobnych spraw oraz na wyrok Trybunał Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, który uznał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Na skutek tej regulacji dochodzi bowiem do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych od sytuacji opiekunów niepełnosprawnych osób małoletnich, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia.
W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że skarżący na podstawie decyzji SKO z dnia 10 grudnia 2021 r. nr [...] otrzymał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką w dniach od 12 listopada 2021 r. do 31 marca 2022 r. Następnie na podstawie decyzji Burmistrza z dnia 22 sierpnia 2024 r. ważność ww. decyzji została przedłużona do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne, czego podstawę stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności.
Kolegium wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie w przypadku skarżącego zastosowanie miał art. 63 ust. 3 u.ś.w., stanowiący, że warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Organ zwrócił uwagę, że z zestawienia daty wydania nowego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. 4 lipca 2024 r. oraz daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., tj. 24 października 2024 r., wynika, że termin 3-miesięczny, o którym mowa w art. 63 ust. 3 u.ś.w. dotyczący złożenia wniosku nie został przez skarżącego zachowany. W związku z tym, podstawowy warunek zachowania ciągłości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie został przez skarżącego spełniony.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zaskarżył decyzję Kolegium w zakresie pkt II, wnosząc o jego uchylenie oraz przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., bądź uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i przekazanie sprawy do rozpatrzenia merytorycznego przez organ I instancji, z uwzględnieniem złożonego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.
W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że uchybienie terminu na złożenie wniosku nastąpiło z przyczyn przez niego niezawinionych. Wyjaśnił, że okres w jakim powinien złożyć przedmiotowy wniosek był bardzo ciężki dla jego rodziny. Było to spowodowane przede wszystkim ciężką sytuacją zdrowotną córki oraz żony, a przy tym koniecznością sprawowania w tym czasie opieki nad trójką małoletnich dzieci córki, jak też stałej opieki nad mamą H.Z. Skarżący podniósł, że niedochowanie terminu na wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia było z jego strony nieświadome i nie zdawał sobie nawet sprawy, że taki termin istnieje. Dodał, że świadczenie pielęgnacyjne jest jego jedynym dochodem, a brak tych środków stawia rodzinę w niezwykle trudnej sytuacji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. SKO wyjaśniło, że sporny termin ma charakter terminu materialnoprawnego, a nie procesowego, co oznacza, że jego zachowanie jest konieczne dla realizacji uprawnienia. Jeżeli wniosek nie zostanie złożony w przepisanym terminie, uprawniony traci prawo do wnioskowania o przyznanie świadczenia rodzinnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż te, które zostały w niej podniesione.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z dnia 3 grudnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.
SKO decyzją tą działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło decyzję Burmistrza i jednocześnie odmówiło przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Ustalenia SKO dokonane w tej sprawie nie budzą wątpliwości Sądu, są jednak niewystarczające dla prawidłowego rozpoznania sprawy.
Sąd w całości podziela stanowisko SKO, które zanegowało wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonaną przez organ I instancji. Prawidłowo SKO wskazało na trwałą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału K 38/13, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotowy stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji odmownych (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1515/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r" sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r sygn.. akt II SA/Ol 623/15; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 10 grudnia 2014r" sygn. akt II SA/Go 818/14; wyrok WSA w Poznaniu z 23 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 969/14; WSA w Białymstoku z 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 1022/14, wyrok WSA w Łodzi z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1034/14; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 września 2016 r" sygn. akt III SA/Gd 622/16).
Zatem mając na uwadze powyższe nie można było oprzeć odmowy wydania świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie.
SKO ustaliło prawidłowo, że skarżący na podstawie decyzji SKO w Tarnobrzegu z 10.12.2021 znak: [...] otrzymał świadczenie pielęgnacyjne w zw. z opieką nad matką w dniach od 12.11.2021 do 31.03. 2022 r.
Następnie na podstawie decyzji Burmistrza [...] z 22.08.2024 ważność w/w decyzji została przedłużona do 30.09.2024r. jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. Podstawą powyższego są przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2023r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS w [...] o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane zostało w dniu 04.07.2024r. Skarżący dopiero w dniu 24.10.2024 złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.
Jak stanowi art. 63 ust 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Zgodnie z art 63 ust. 2 u.ś.w., osoby, którym przed dniem wejścia w życie mniejsze] ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r" przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust 3 i 4.
Z kolei stosownie do art. 63 ust. 3 u.ś.w. osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Nowe warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. i dotyczą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Zamiarem ustawodawcy nie było natomiast pozbawianie praw już nabytych osób, które do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to treść art. 63 ust. 2 i ust. 3 u.ś.w. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Jak wynika natomiast z art. 63 ust 3 u.ś.w., który miał zastosowanie w przypadku skarżącego, warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Przepis art. 63 ust. 3 miał ograniczyć sytuacje występowania z wnioskami o świadczenie pielęgnacyjne bez ograniczenia terminu do składania wniosków. Stąd też ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że wnioski muszą być złożone w określonym terminie od daty utraty ważności przeczenia o niepełnosprawności - najpierw wniosek o nowe orzeczenie o stwierdzenie niepełnosprawności, a następnie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne.
Sąd nie podziela kategorycznego ustalenia SKO, że "w niniejszej sprawie z porównania daty wydania nowego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że termin 3 - miesięczny, o którym mowa w art. 63 ust. 3 u.ś.w. dot. złożenia wniosku nie został przez odwołującego zachowany. Zatem podstawowy warunek zachowania ciągłości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie został przez odwołującego spełniony.
W tej sytuacji w stosunku do odwołującego się przepis art. 63 ust.3 u.s.r. nie może być zastosowany.
Jak wynika z akt sprawy w szczególności z treści sentencji decyzji organu I instancji z 22.08.2024r przedłużającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 30.09.2024r wyraźnie wskazano iż decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zachowuje ważność do 30.09.2024r. jednak nie dłużej niż do dnia w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. Orzeczenie o niepełnosprawności Pani H.Z. jest 04.07.2024r i z tą datą stało się ono ostateczne".
Otóż przywołana wyżej ostateczna decyzja Burmistrza z dnia 22 sierpnia 2023 r. przedłużyła skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 30 września 2024 r. ale nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r., poz. 2768) orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 852i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne.
Przepisy te powołano w podstawie prawnej ww decyzji.
Przedłużenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powiązano więc z przedłużeniem ważności dotychczasowych orzeczeń o niepełnosprawności.
W dniu 3 sierpnia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1165).
Ustawa tą (art. 1) dodano po art. 6b artykuły 6ba i 6bb, o następującej treści:
Art. 1) po art. 6b dodaje się art. 6ba i art. 6bb w brzmieniu:
Art. 6ba.1. Osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony może wystąpić do powiatowego zespołu z wnioskiem o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności nie wcześniej niż 2 miesiące przed upływem terminu ważności posiadanego orzeczenia.
2. Osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności może wystąpić do powiatowego zespołu z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności.
3. W przypadku zmiany stanu zdrowia osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności może w okresie ważności tego orzeczenia wystąpić do powiatowego zespołu z wnioskiem o wydanie orzeczenia uwzględniającego zmianę stanu zdrowia.
4. Wnioski, o których mowa w ust. 1-3, mogą składać również przedstawiciele ustawowi, ośrodki pomocy społecznej albo centra usług społecznych, o których mowa w art. 6b ust. 1.
Art. 6bb.1. Jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność.
W okresie od 3 sierpnia 2024 r. do 30 września 2024 r. obowiązują dwa różne przepisy, które wyznaczają inną datę utraty ważności przedłużanych orzeczeń:
- według przepisu opisanego wyżej – art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji orzeczenie zachowuje ważność do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne,
- według art. 6bb ust. 1 – orzeczenie jest ważne do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia.
Obowiązuje też przepis – art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25 lipca 2024 r., który stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (przed 3 sierpnia 2024 r.), które dotyczą postępowań o ustalenie niepełnosprawności albo stopnia niepełnosprawności, stosuje się przepisy ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Dlatego:
- dla orzeczeń wydanych do dnia 2 sierpnia 2024 r. przez miejskie lub powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (które nie zostały zaskarżone) – ważność orzeczeń poprzedzających te orzeczenia wygaśnie w dniu, w którym nowe orzeczenie stało się ostateczne;
- dla orzeczeń wydanych od dnia 3 sierpnia 2024 r. przez miejskie lub powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (które nie zostały zaskarżone) – ważność orzeczeń poprzedzających te orzeczenia wygaśnie w dniu wydania tych nowych orzeczeń, które w związku z niewniesieniem odwołana staną się ostateczne.
Jeśli od orzeczenia miejskiego lub powiatowego zespołu będzie wniesione odwołanie do wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności, to skutek w wyznaczaniu daty utraty ważności poprzedniego orzeczenia dla obu przepisów będzie taki sam. W takiej sytuacji poprzednie orzeczenie może być przedłużone do dnia wydania orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, ponieważ orzeczenie to jest ostateczne w dniu jego wydania. Nie ma też znaczenia, czy orzeczenie wojewódzkiego zespołu będzie wydane przed wejściem w życie nowych przepisów, czy po wejściu nowych przepisów.
W realiach niniejszej sprawy, wniosek o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki skarżącego został złożony przed 3 sierpnia 2024 r., gdyż orzeczenie to zostało wydane 4 lipca 2024 r. Tak więc zgodnie z przywołanymi regulacjami, "stare" orzeczenie o niepełnosprawności zachowało ważność do dnia, w którym "nowe" orzeczenie o niepełnosprawności stało się ostateczne.
Kolegium nie wypowiedziało się w przedmiocie złożenia wniosku o "nowe" orzeczenie o niepełnosprawności przed upływem ważności "starego" orzeczenia, wbrew literalnej wykładni art. 63 ust. 3 u.ś.w.
Nie podnosiło jednak w tej kwestii żadnych zarzutów.
W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie sposób zgodzić się z koncepcją ściśle literalnego rozumienia przepisu art. 63 ust. 3 u.ś.r. W szczególności w sytuacji, gdy taka jego interpretacja prowadzi do wniosków sprzecznych z założeniami samej ustawy. Należy zatem zastosować inne reguły wykładni.
Wniosek taki, zmierzający do systemowego i celowościowego odczytania spornego przepisu, wywieść można chociażby z treści uzasadnienia projektu ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim w sposób bezpośredni, iż nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Zamiarem ustawodawcy nie było zatem pozbawianie praw już nabytych osób, które do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to także jednoznacznie dalsza treść powoływanego uzasadnienia do ustawy, gdzie czytamy "Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego" (por. Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejm RP IX kadencji). W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Naturalnie Sąd dostrzega treść art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, gdzie wskazuje się, iż warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Zwrócić należy jednak raz jeszcze uwagę na jego brzmienie i odnieść powyższe do realiów, stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.
Po pierwsze, skarżący nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę na "starych zasadach" i prawo to przysługiwało mu w dacie 31 grudnia 2023 r. Po drugie, zauważyć należy, iż sporny przepis art. 63 ust. 3 - w ocenie Sądu - miał ograniczyć sytuacje występowania z wnioskami o świadczenie pielęgnacyjne bez ograniczenia terminu do składania wniosków. Stąd też ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że wnioski muszą być złożone w określonym terminie od daty utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności - najpierw wniosek o nowe orzeczenie o stwierdzenie niepełnosprawności, a następnie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne). Po trzecie wreszcie zauważyć należy, iż w praktyce orzeczenie dotyczące matki skarżącego faktycznie miało termin ważności do 30 września 2024 r. w związku z ustawowym przedłużeniem terminu jego obowiązywania.
Nie sposób zatem przyjąć za racjonalne założenia, iż w sytuacji (jak w niniejszej sprawie), gdzie skarżący wystąpił o orzeczenie o niepełnosprawności przed datą utraty jego ważności, w konsekwencji pozbawiony zostałby prawa do kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpił zbyt wcześnie. W praktyce skarżący zrobił więcej niż się od niego wymagało. Winien wystąpić z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, tymczasem wystąpił z takowym wnioskiem niejako "na zapas" - przed upływem jego terminu ważności. Raz zatem jeszcze należy podkreślić, iż nie było celem przepisu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach" osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiły o nowe orzeczenie (por. WSA w Łodzi w wyroku z dnia 12 września 2024 r., II SA/Łd 511/24).
W niniejszej sprawie SKO stwierdziło, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżący złożył po upływie 3-miesięcznego terminu z art. 63 ust. 3 u.ś.w., liczonego od daty wydania tegoż orzeczenia zgodnie z literalnym brzmieniem art. 63 ust. 3. Sęk w tym, że jak wyżej wspomniano, sekwencja zdarzeń w tej sprawie doprowadziła do sytuacji, w której w dacie wydania "nowego" orzeczenia o niepełnosprawności obowiązywało jeszcze "stare" orzeczenie, a to z uwagi na dopuszczalne, jak wyjaśniono tu, wcześniejsze złożenie wniosku o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed utratą ważności starego orzeczenia.
Ratio legis art. 63 ust. 3 u.ś.w. w zakresie 3-miesięcznego terminu do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w terminie 3 miesięcy od wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności była utrata ważności starego orzeczenia o niepełnosprawności i wystąpienie o nowe orzeczenie po utracie ważności starego.
Zdaniem Sądu powoduje to, że termin z art. 63, ust. 3 u.ś.w. powinien być liczony od daty ostateczności orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 4 lipca 2024 r., gdyż dopiero z tą datą utraciło moc dotychczasowe orzeczenie o niepełnosprawności. Utrata mocy dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności jest warunkiem sine qua non uruchomienia ograniczonej terminem procedury z art. 63 ust. 3 u.ś.w.
Dlatego też rzeczą Kolegium będzie precyzyjne ustalenie daty ostateczności orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 4 lipca 2024 r. Konieczne jest zbadanie czy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżącego z dnia 24 października 2024 r. został złożony z zachowaniem 3-miesięcznego terminu liczonego od ostateczności orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 4 lipca 2024 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Końcowo Sąd zauważa, że zarzuty skargi koncentrujące się na trudnych okolicznościach życiowych skarżącego mających uzasadniać przywrócenie terminu do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne są bezskuteczne.
Terminy prawa materialnego, a takimi są terminy z art. 63 ust. 3 u.ś.w. nie podlegają przywróceniu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.