II SA/Rz 226/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z powodu nieaktualnego stanu faktycznego.
Skarga dotyczyła decyzji odmawiającej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na naruszenie przepisów postępowania przez organ odwoławczy. Organ ten oparł się na stanie faktycznym sprzed ponad pięciu lat, nie aktualizując go, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podkreślił konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem aktualnych okoliczności.
Przedmiotem skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie odmawiająca umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wnioskodawczyni H.Z. domagała się umorzenia lub rozłożenia na raty świadczeń ustalonych decyzją z 2012 roku. Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia, rozkładając jedynie spłatę na raty, co zostało utrzymane w mocy przez SKO. W toku postępowania administracyjnego, które trwało wiele lat i było zawieszane, organ odwoławczy wydał decyzję w dniu 24 października 2023 r., utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 6 lipca 2018 r. Sąd administracyjny uznał, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 7, 11, 15, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. Głównym zarzutem było oparcie się przez SKO na stanie faktycznym ustalonym ponad pięć lat wcześniej, bez jego aktualizacji, co narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania i może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem aktualnego stanu faktycznego i prawnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ odwoławczy jest zobowiązany do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem aktualnego stanu faktycznego i prawnego, a oparcie się na nieaktualnych danych stanowi naruszenie przepisów postępowania.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że organ odwoławczy, wydając decyzję po wielu latach od decyzji organu pierwszej instancji i po zawieszeniu postępowania, nie może bezrefleksyjnie akceptować ustaleń sprzed lat. Konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i ustalenie aktualnego stanu faktycznego, aby zapewnić prawidłowe zastosowanie przepisów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 30 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 136
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy oparł się na stanie faktycznym sprzed ponad pięciu lat, nie aktualizując go. Naruszenie przepisów postępowania przez organ odwoławczy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Godne uwagi sformułowania
organ odwoławczy nie sprostał powyższym wymogom, bowiem stan faktyczny sprawy nie został należycie ustalony organ odwoławczy bazował na ustalonym przez organ pierwszej instancji stanie faktycznym [...] podczas gdy decyzja Kolegium została wydana dopiero 24 października 2023 r. nie poczynił żadnych własnych ustaleń w sprawie, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego co do aktualności okoliczności niebagatelnego znaczenia nabiera wyrażona w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania
Skład orzekający
Piotr Godlewski
przewodniczący sprawozdawca
Paweł Zaborniak
sędzia
Jolanta Kłoda-Szeliga
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji, w szczególności brak aktualizacji stanu faktycznego w postępowaniu dwuinstancyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których postępowanie administracyjne trwa długo i jest zawieszane, a organ odwoławczy opiera się na starych ustaleniach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest aktualizowanie stanu faktycznego w postępowaniu administracyjnym, nawet jeśli trwa ono latami. Jest to istotne dla zrozumienia procedur i praw strony.
“Czy pięcioletnie opóźnienie w decyzji administracyjnej może unieważnić postępowanie?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Rz 226/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie Data orzeczenia 2024-08-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-02-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Sędziowie Jolanta Kłoda-Szeliga Paweł Zaborniak Piotr Godlewski /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Rady Ministrów Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2024 poz 572 art. 7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 136 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.) Dz.U. 2017 poz 1952 art. 30 ust. 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi H.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 24 października 2023 r. nr SKO.4111/906/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję. Uzasadnienie II SA/Rz 226/24 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi H.Z. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 24 października 2023 r. nr SKO.4111/906/2023 dotycząca odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z 6 marca 2017 r. H.Z. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o umorzenie wraz z odsetkami nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, ustalonych ostateczną decyzją tego organu z 6 listopada 2012 r. nr GOPS.8250.236.1.2012, bądź rozłożenie wskazanego zobowiązania na raty. Wójt decyzją z 10 maja 2017 r. nr GOPS.8250.236.2012.2017 odmówił wnioskodawczyni umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, rozkładając jednocześnie ich spłatę na osiemnaście miesięcznych rat. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją SKO z 4 lipca 2017 r. nr SKO.4111/114/2017. Wskazaną decyzję Kolegium wnioskodawczyni zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W międzyczasie, 21 marca 2018 r., wnioskodawczyni ponownie wystąpiła do Wójta z wnioskiem o umorzenie ww. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wójt decyzją z 6 lipca 2018 r. nr GOPS.8250.236.2012.2018 - działając na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 2, art. 3 pkt 11 i 16, art. 20, art. 30, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 20 października 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) - odmówił wnioskodawczyni umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych ostateczną decyzją z 6 listopada 2012 r. nr GOPS.8250.236.1.2012 wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i kosztami upomnienia. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni ([...] lat) ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności do 30 kwietnia 2021 r. (ze wskazaniami szkolenia oraz zatrudnienia na stanowisku przystosowanym na otwartym rynku pracy). Jest osobą bezrobotną od 29 stycznia 2018 r., nie posiada prawa do zasiłku. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem K. ([...] lata), który jest studentem. Zamieszkują w murowanym domu o dobrym standardzie wykończenia, o powierzchni ok. 170 m2, będącym własnością wnioskodawczyni, która jest mężatką, jednak nie zamieszkuje i nie gospodaruje wspólnie z mężem, pozostając z nim konflikcie rodzinnym. Mąż zamieszkuje w bliskim sąsiedztwie, jednak nie pomaga jej finansowo, nie dokłada się do utrzymania syna, ponieważ jest chory i wymaga specjalistycznego leczenia. Dochodem wnioskodawczyni jest dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 2,0729 ha przeliczeniowych. Dochód z gospodarstwa rolnego przy zastosowaniu przelicznika z ustawy o pomocy społecznej (288 zł) daje kwotę 596,99 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie podała, czy posiada majątek ruchomy lub zasoby pieniężne, natomiast stałe (średnie miesięcznie) wydatki rodziny to: zakup lekarstw (według oświadczenia) – 200 zł, podatek rolny (1/3 z opłaty za II kwartał 2018 r.) - 19,91 zł, opłata za odpady komunalne (1/3 z opłaty za II kwartał 2018 r.) - 9 zł, energia elektryczna (1/2 z kwoty 140,47 zł obejmującej 2 m-ce) – 70,23 zł; opłata za usługi telekomunikacyjne – 89,72 zł; składka KRUS (1/3 z opłaty za II kwartał 2018 r.) - 266 zł, wydatki związane z nauką syna – ok. 300 zł (przybory i pomoce naukowe 200 zł, dojazd na zajęcia samochodem 100 zł). Łączna, średnia kwota wydatków, wynosi 954,86 zł miesięcznie. Zestawiając kwotę dochodów z kwotą stałych wydatków Wójt stwierdził, że na pozostałe wydatki bieżące (tj. wyżywienie, ubranie itd.) nie pozostaje nic, jednak zaznaczył, że część podstawowych produktów żywnościowych wnioskodawczyni czerpie z gospodarstwa rolnego (posiada krowę i drób, uprawia warzywa dla własnych potrzeb). W dalszej kolejności Wójt wyjaśnił, że zastosowanie ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych opiera się na uznaniu administracyjnym. Organ może przyznać taką ulgę, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustalony miesięczny dochód rodziny w wysokości 596,99 zł na osobę jest wyższy od kryterium dochodowego rodziny wg ustawy o pomocy społecznej, tj. 514 zł. Rodzina aktualnie nie korzysta ze świadczeń rodzinnych i z pomocy społecznej. Sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, ale nie na tyle, by zwrot nienależnie pobranych świadczeń mógł utrudnić zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych zaległości z opłatami za gospodarowanie odpadami komunalnymi ani w spłacie zobowiązań podatkowych za I kwartał 2018 r. oraz nie ubiegała się o umorzenie zobowiązań podatkowych za 2017 r. Nie zalega też z opłatami za media, pomimo wykazywania, że miesięczny dochód dwuosobowej rodziny w zestawieniu z kwotą stałych wydatków jest liczbą ujemną. Wydatki bieżące (tj. wyżywienie, ubranie itp.) strona realizuje nie podając ich źródła pochodzenia. Decydującego wpływu na status majątkowy wnioskodawczyni nie mają w ocenie organu również dokumentacja medyczna dotycząca choroby syna K. i wydatki z tym związane. Zdaniem Wójta, nie zachodzą przesłanki do umorzenia wnioskodawczyni zobowiązania. Zwrócił uwagę, że ostateczną decyzją z 10 maja 2017 r. nr GOPS.8250.236.2012.2017 udzielono jej ulgi w postaci rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń, której do dziś nie realizuje. W ocenie organu, istnieją przesłanki ku temu, że wnioskodawczyni będzie w stanie spłacić zadłużenie, gdyż jej sytuacja życiowa, zawodowa i rodzinna jest o tyle korzystna i rokuje spłatę, ponieważ mogłaby pracować, jest osobą stosunkowo młodą, pomimo orzeczonej niepełnosprawności nie jest osobą obłożnie chorą, a gospodarujący z nią wspólnie syn zdobywa wykształcenie i zwiększa swoje możliwości zarobkowe, pomagając także w pracach w gospodarstwie domowym i rolnym. Sytuacja rodziny jest stabilna, nie występują żadne dodatkowe problemy w postaci zdarzeń losowych (pożar, powódź, śmierć członka rodziny, nagły wypadek itp.), które mogłyby uzasadnić nagłe pogorszenie sytuacji materialnej. Zdaniem Wójta, odmowa uwzględnienia żądania zawartego we wniosku nie powinna doprowadzić wnioskodawczyni do ciężkich strat zagrażających dalszej egzystencji jej i syna. Nie powinna też uniemożliwić zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Od decyzji Wójta z 6 lipca 2018 r. wnioskodawczyni wniosła odwołanie do SKO w Rzeszowie, w którym zarzuciła jej oparcie na dowolnych ustaleniach, niezgodność z faktami i wydanie z naruszeniem prawa. Podniosła, że dochód z gospodarstwa rolnego jest jedynie teoretyczny, a wszystko co wyprodukuje przeznacza na zaspokojenie potrzeb rodziny. Nie zgodziła się także z wyliczeniami dotyczącymi miesięcznych wydatków. Zauważyła również, że w decyzji z 13 kwietnia 2018 r. nr GOPS.8212.98.2018 o przyznaniu zasiłku celowego na zakup opału Wójt ustalił miesięczny dochód rodziny na kwotę 407,23 zł. SKO postanowieniem z 25 września 2018 r. nr SKO.4111/132/2018 zawiesiło postępowanie administracyjne do czasu uprawomocnienia się orzeczenia WSA w Rzeszowie wydanego w związku ze skargą na ww. decyzję Kolegium z 4 lipca 2017 r. WSA wyrokiem z 6 marca 2019 r. II SA/Rz 1318/18 uchylił decyzję Kolegium z dnia 4 lipca 2017 r., które w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z 27 stycznia 2020 r. nr SKO.4111/278/2019, w pkt I - uchyliło decyzję organu I instancji: 1) w części dotyczącej odmowy umorzenia wnioskodawczyni kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji; 2) w części dotyczącej osnowy pkt 2 zaskarżonej decyzji w brzmieniu: "i kosztami upomnienia" i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji, oraz - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w pozostałym zakresie (pkt II). Na skutek zaskarżenia decyzji SKO z 27 stycznia 2020 r., WSA w Rzeszowie wyrokiem z 30 września 2020 r. II SA/Rz 457/20 oddalił skargę, po czym Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 lipca 2023 r. I OSK 898/21 oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA. W związku z powyższym Kolegium postanowieniem z 24 października 2023 r. podjęło zawieszone postępowanie z odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu I instancji z 6 lipca 2018 r. nr GOPS.8250.236.2012.2018. W wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawczyni od decyzji Wójta z 6 lipca 2018 r., SKO opisaną na wstępie decyzją z 24 października 2023 r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 9 u.ś.r. - utrzymało ją w mocy. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe na okoliczność sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni oraz poprawnie ocenił zebrane dowody, a także właściwie uzasadnił wydaną decyzję. Na podstawie dokonanych ustaleń należało uznać, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, które umożliwiłyby dla strony wydanie decyzji pozytywnej. Zdaniem Kolegium, dokonanej przez Wójta ocenie nie można zarzucić dowolności, w szczególności przekroczenia granic uznania administracyjnego. SKO podkreśliło również, że prawidłowość stanowiska organu I instancji odmawiającego wnioskodawczyni umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych decyzją z 6 listopada 2012 r. została ostatecznie zweryfikowana i potwierdzona przez NSA wyrokiem z 28 lipca 2023 r. I OSK 898/21. W skardze do WSA w Rzeszowie na decyzję SKO 24 października 2023 r. H.Z. ponowiła dotychczasowe zarzuty wskazane w odwołaniu od decyzji organu I instancji i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wytknęła, że organ odwoławczy w ogóle nie zainteresował się jej obecną sytuacją pomimo upływu pięciu lat od wydania w pierwszej instancji decyzji przez Wójta. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez organ odwoławczy przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiot kontroli Sądu stanowi decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy w sprawie odmowy umorzenia skarżącej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i kosztami upomnienia. Podstawę orzekania organów stanowiły przepisy u.ś.r., w szczególności jej art. 30 ust. 9. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie do ust. 8 tego artykułu, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Z kolei zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ostatni z przywołanych przepisów uprawnia właściwe organy administracji do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w przypadku stwierdzenia, że zapłata należnej kwoty może spowodować szczególnie niekorzystne skutki w zakresie sytuacji rodziny. Tym samym, umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji materialnej (w tym dochodowej rodziny zobowiązanego), przez którą należy rozumieć ogólnie sytuację finansową rodziny. Zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" to całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy powinny dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia, mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności." Natomiast sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin (zob. m.in. wyrok WSA Rzeszowie z 31 stycznia 2017 r. II SA/Rz 859/16; to i pozostałe przywołane orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jednocześnie brzmienie przywołanej regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, że organ administracji orzekając w przedmiocie ulg wskazanych w tym przepisie działa w ramach uznania administracyjnego. Konsekwencją takiego charakteru decyzji wydawanej w powyższym przedmiocie jest ograniczony zakres sądowej kontroli legalności takiego aktu. Sprowadza się ona do zbadania, czy przed podjęciem tej decyzji orzekający organ administracji publicznej dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy, czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia, a także, czy rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia. Zwrócić przy tym należy uwagę, że sąd administracyjny nie ocenia decyzji uznaniowej z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r. III SA/Kr 3/12). Organ obowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. W przypadku decyzji uznaniowych niebagatelnego znaczenia nabiera wyrażona w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania, która sprowadza się do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji było niemożliwe lub niezasadne. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli nie podejmie lub bezpodstawnie odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 27 listopada 2023 r. II SA/Po 709/13, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 28 czerwca 2018 r. II SA/Go 305/18). Na gruncie rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy nie sprostał powyższym wymogom, bowiem stan faktyczny sprawy nie został należycie ustalony, powodując tym samym niemożność odniesienia ustawowych przesłanek przyznania omawianej ulgi do sytuacji rodzinnej skarżącej. Należy bowiem dostrzec, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy bazował na ustalonym przez organ pierwszej instancji stanie faktycznym, jaki legł u podstaw wydanej przez ten organ decyzji z 6 lipca 2018 r. i na zgromadzonym przed jej wydaniem materiale dowodowym, podczas gdy decyzja Kolegium została wydana dopiero 24 października 2023 r. Skarżąca złożyła odwołanie 27 lipca 2018 r., zaś niedługo po tym, 25 września 2018 r. postępowanie zostało zawieszone z przyczyn opisanych w części faktycznej niniejszego uzasadnienia, a jego podjęcie miało miejsce dopiero 24 października 2023 r. W tym samym dniu Kolegium wydało decyzję bezrefleksyjnie opierając się na stanie faktycznym ustalonym przeszło pięć lat wcześniej, nie uwzględniając faktu, że sytuacja rodziny skarżącej mogła w tym czasie ulec diametralnym zmianom. Organ odwoławczy nie poczynił żadnych własnych ustaleń w sprawie, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego co do aktualności okoliczności związanych z sytuacją materialno – finansową rodziny znajdujących się u podstaw wydania decyzji przez organ I instancji, nie podjął żadnych czynności dowodowych, zaś uzasadnienie decyzji sprowadza się w zasadzie do zdawkowego zaakceptowania stanowiska organu pierwszej instancji. Wskazać należy, że zgodnie z art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a., do obowiązków organu odwoławczego należało podjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, tak aby interes strony nie został naruszony. Organ zobowiązany był do dołożenia wszelkich starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz wnikliwego przeanalizowania sprawy we wszelkich jej aspektach, w szczególności do ustalenia stanu faktycznego aktualnego na datę wydawania decyzji. Odzwierciedlenie tej analizy powinno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak samo jak oparta na przekonujących podstawach ocena wynikających z nich okoliczności. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Obowiązki z tym związane – w tym co do ich aktualności - ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W następstwie powyższych uchybień doszło do naruszenia wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu odwoławczego było ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, z uwzględnieniem aktualnego stanu faktycznego i prawnego sprawy, niezależnie od rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Rola organu odwoławczego nie może ograniczyć się wyłącznie do przyjęcia ustaleń organu pierwszej instancji i uznania ich za prawidłowe. Bardzo prawdopodobne jest, że w niniejszej sprawie ze względu na znaczny upływ czasu pomiędzy rozstrzygnięciami zapadłymi przed organami administracji w obu instancjach, materiał dowodowy a wraz z nim stan faktyczny sprawy uległy dezaktualizacji. Nieuwzględnienie tego faktu przez Kolegium doprowadziło do stwierdzonej wyżej oczywistej wadliwości postępowania odwoławczego. Stwierdzone przez Sąd naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Rozpatrując ponownie sprawę Kolegium będzie zobligowane uwzględnić powyższą ocenę prawną i przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem jego zasad ogólnych – w tym z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w szczególności zaktualizować na datę orzekania materiał dowodowy (należycie ustalić stan faktyczny sprawy) i w kontekście wniosku skarżącej poddać go kompleksowej ocenie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI