II SA/Rz 2044/23

II SA/Rz 2044/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Magdalena Józefczyk
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6166  Łowiectwo
Hasła tematyczne
Prawo łowieckie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskrżoną uchwałę i uchwałę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 10, art. 75 § 1, art. 189  d, e, f, g, art. 106
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1082
art. 42 d, art. 42 da
Ustawa z  dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. W. na uchwałę Zarządu Głównego Polskiego Związku Łowieckiego z dnia 13 października 2023 r. nr 349/2023 w przedmiocie nałożenia kary porządkowej I. uchyla zaskarżoną uchwałę i uchwałę Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w [...] z dnia 23 sierpnia 2023 r. nr 35/08/2023; II. zasądza od Zarządu Głównego Polskiego Związku Łowieckiego na rzecz skarżącego J. W. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 2044/23
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J.W. jest uchwała Zarządu Głównego Polskiego Związku Łowieckiego, dalej "ZG PZŁ", z 4 października 2023 r. nr 349 w przedmiocie nałożenia kary porządkowej.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że uchwałą z 23 sierpnia 2023 r. nr [...] Zarząd Okręgowy Polskiego Związku Łowieckiego w [...], dalej "ZO PZŁ" nałożył na J.W. karę porządkową zawieszenia w prawach do polowania na jelenie szlachetne byki na okres 1 roku.
Nałożenie kary było następstwem dokonania [...] października 2022 r. przez J.W. na terenie obwodu łowieckiego nr [...] (Nadleśnictwo: [...]), dzierżawionego przez KŁ [...], odstrzału jelenia szlachetnego byka, który to odstrzał został oceniony jako nieprawidłowy przez Komisję ds. oceny prawidłowości odstrzału działającą przy ZO PZŁ. J.W., posiadając upoważnienie do odstrzału selekcyjnego jelenia szlachetnego byka dokonał odstrzału czteroletniego byka o formie poroża regularnego, jednostronnie koronnego dziesiątaka i masie brutto wieńca 3,64 kg.
W odwołaniu J.W. zakwestionował ocenę wieku upolowanego jelenia byka przeprowadzoną przez Komisję, jak również wytknął błędy proceduralne i formalne, które w jego opinii towarzyszyły procedurze nakładania kary porządkowej.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie uchwałą, działając na podstawie art. 42da ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1082, dalej "pł" w związku z § 115 ust. 5 pkt 1 Statutu PZŁ, stanowiącego załącznik do uchwały XXIV Krajowego Zjazdu Delegatów Polskiego Związku Łowieckiego z dnia 16 lutego 2019 r., ZG PZŁ w pkt 1. nie uwzględnił odwołania J.W. od uchwały nr [...] w [...] z 23 sierpnia 2023 r., w przedmiocie zawieszenia w prawach do polowania na jelenie szlachetne byki na okres 1 roku, w pkt 2. stwierdził, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i jest ostateczna.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 42da ust. 1 pł, po dokonaniu oceny, o której mowa w art. 42d, komisje sporządzają sprawozdanie ze swoich prac i przekazują je do zarządów okręgowych, które wobec osób dokonujących odstrzału nakładają, w formie uchwał, kary porządkowe za naruszenie zasad selekcji osobniczej. Zarządy okręgowe PZŁ, przy nakładaniu kar porządkowych za naruszenie zasad selekcji osobniczej, bazują na ocenie prawidłowości odstrzału dokonanej przez uprawnione komisje nie mając kompetencji do ingerowania w ustalenia poczynione przez te komisje. Organ I instancji nie miał kompetencji do weryfikowania sprawozdania Komisji ds. prawidłowości odstrzału, w którym stwierdzono, że J.W. przyznano punkt czerwony za nieprawidłowy odstrzał (naruszenie zasad selekcji osobniczej) i oceny czy komisja właściwie określiła wiek odstrzelonego osobnika. Także organ odwoławczy, rozpatrując odwołanie, nie dokonuje powtórnej oceny prawidłowości odstrzału i nie odnosi się do oceny wieku przeprowadzonej przez uprawnioną komisję, tym bardziej, że oceny prawidłowości odstrzału dokonano w oparciu o regulacje obowiązujące w dniu dokonania odstrzału, które nie przewidywały oceny wieku metodą histologiczną.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w piśmie z 3 kwietnia 2023 r. organ I instancji informując zainteresowanego o przyznanym punkcie czerwonym i przysługującym prawie do zawnioskowania o ponowną ocenę prawidłowości odstrzału powołał się na niewłaściwą uchwałę Naczelnej Rady Łowieckiej, ale uchybienie to należy zakwalifikować jako omyłkę pisarską wygenerowaną przez system informatyczny Łowiectwo w Polsce. W opinii organu odwoławczego powyższe uchybienie nie kwalifikuje zaskarżonej uchwały do uchylenia, gdyż pozostaje bez wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie wprowadzone zaskarżoną uchwałą. ZG PZŁ nie stwierdził innych nieprawidłowości, towarzyszących procedurze nałożenia kary porządkowej, które kwalifikowałby zaskarżoną uchwałę do uchylenia, a ewentualne błędy pisarskie, figurujące w dokumentacji, korygowane były przez ZO PZŁ w toku prowadzonej z zainteresowanym korespondencji.
Zarządy okręgowe PZŁ, nakładając karę porządkową za naruszenie zasad selekcji osobniczej, dokonują każdorazowo indywidualnej oceny wpływu danego przypadku na populację. Tym samym ZO PZŁ mógł uznać, że dokonany przez Skarżącego odstrzał kwalifikował się do nałożenia kary porządkowej zawieszenia w prawach do polowania na jelenie szlachetne byki na okres jednego roku.
W skardze na opisaną na wstępie uchwałę J.W. zaskarżył ją w całości, wnosząc o uchylenie uchwał podjętych przez organy I i II instancji
Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 7 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa w związku z art. 73 § 1 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa w związku z art. 78 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego w postaci analizy graficznej starcia uzębienia jak również części opisowej jednoznacznie wskazującej, iż kryterium oceny wieku jedynie metodą poglądową jest niewiarygodne i nie może stanowić jedynej, wiarygodnej metody oceny wieku jelenia byka, niewskazanie akredytowanego laboratorium określającego jednoznacznie metodą histologiczną wieku jelenia byka, jak również niepoinformowanie skarżącego z zachowaniem terminu administracyjnego o posiedzeniu ZO PZŁ, ZG PZŁ o terminach podjęcia decyzji dotyczących jego osoby, jak również nieudostępnienie mu w toku całego postępowania wglądu do akt sprawy, a na pisemną prośbę udostępnienie jedynie część dokumentacji. Na żadnym etapie postępowania organ nie informował skarżącego o zakończeniu czynności dowodowych, wręcz podczas postępowania organ celowo wskazywał daty przeszłe, jak również przed wydaniem decyzji uniemożliwił skarżącemu zapoznania się z aktami postępowania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz do złożenia ustnych lub pisemnych wyjaśnień, naruszając tym samym art. 10 § 1 kpa
Skarżący podniósł, że w piśmie organu I instancji z 3 kwietnia 2023 r. informującym skarżącego o otrzymaniu jednego punktu czerwonego za nieprawidłowy odstrzał dokonany [...] października 2022 r. odwołano się przy ocenie tego odstrzału do nieobowiązującej w dniu odstrzału uchwały Naczelnej Rady Łowieckiej z 15 lutego 2023 r. nr 582 obowiązującej od 1 marca 2023 r. To jednoznacznie eliminuje dokonaną ocenę.
Skarżący do odwołania dołączył opis graficzny oceny wieku jelenia byka, który polegał na określeniu wieku ocenianego jelenia nie tylko metodą starcia zębów, ale również wskazywał wszelkie uwarunkowania, które jednoznacznie dowodzą nieprawidłowości dokonanej oceny, która była podstawą do podjęcia uchwały zawieszającej w prawach polowania na okres jednego roku. W piśmie z [...] kwietnia 2023 r. nie poinformowano skarżącego o tym kiedy dokonano oceny prawidłowości odstrzału jelenia byka, ani kto dokonał takiej oceny, jak również nie podano wieku ocenionego jelenia byka, co znacząco utrudniło odwołanie się od wyżej cytowanego pisma.
Pismem z [...] kwietnia 2023 r. skierowanym do organu I instancji Skarżący jednoznacznie wskazał że chce uczestniczyć w posiedzeniu komisji odwoławczej. W odpowiedzi na jego pismo ZO PZŁ pismem z [...] maja 2023 r. poinformował go, iż ponowna ocena odbędzie się [...] czerwca 2023 r. natomiast nie podano miejsca ani precyzyjnego czasu, co jednoznacznie dowodzi, iż na każdym etapie postępowania utrudniano mu uczestnictwo w postępowaniu. Na jego liczne monity telefoniczne dzień przed planowaną oceną w godzinach przedpołudniowych poinformowano go telefonicznie o godzinie i miejscu przeprowadzonej oceny. Takim postępowaniem ZO jednoznacznie udowodnił, iż przepisy kpa notorycznie były łamane znacząco ograniczając prawo do czynnego udziału w każdym etapie postępowania.
W dniu [...] czerwca 2023 r. uczestniczył w posiedzeniu komisji odwoławczej osobiście. Wyceny powtórnej dokonały dwie osoby, które nie ujawniły swoich personaliów ani dokumentu powołującego ich do komisji odwoławczej. Rozmowa z nimi wykazała, że osoby te nie zapoznały się z odwołaniem ani nie wykazywały jakichkolwiek chęci rzetelnego podejścia do określenia prawidłowej oceny wieku jelenia byka. Skarżący poinformował, iż dokonał badania wieku metoda laboratoryjną, w której wiek pozyskanego jelenia byka oceniono na 5 lat, co zgodnie z obowiązującymi w dniu odstrzału kryteriami klasyfikowało dokonany odstrzał jako prawidłowy. Osoby te poinformowały go, iż jakakolwiek dokumentacja nie będzie brana pod uwagę przy dokonaniu prawidłowości oceny odstrzału, a jedynie opinia na postawie starcia zębów. Określenie wieku jedynie na podstawie starcia zębów, w ocenie skarżącego, obarczone jest jednak dużym błędem/do 2 lat/ i nie może być podstawą do podjęcia uchwały krzywdzącej jego osobę.
Na podstawie uchwały Naczelnej Rady Łowieckiej z 15 lutego 2023 r. nr 582 według, której dokonano oceny prawidłowości odstrzału "składający odwołanie może wystąpić do komisji o dokonanie oceny wieku metodą histologiczną, która jest rozstrzygająca, jeśli posiada certyfikat PZŁ". Do dnia złożenia odwołania nie powołano certyfikowanych laboratoriów co pozwoliło na dowolna ocenę wieku dokonywanych odstrzałów.
Pismem z [...]czerwca 2023 r. ZO PZŁ poinformował skarżącego, iż uchwała zostanie podjęta 21 czerwca 2023 r. jednoznacznie pozbawiając skarżącego prawa do uczestniczenia i wypowiadania się we własnej sprawie i informując go po czasie.
W dniu [...] sierpnia 2023 r. (zgodnie z terminem odbioru korespondencji) skarżący odebrał pismo o możliwości i terminie zapoznania się z aktami postępowania a ZO PZŁ, który podjął uchwałę w dniu 23 sierpnia 2023 r., co jednoznacznie dowodzi, iż nie miał możliwości zapoznania się z aktami postępowania i doszło do naruszenia procedury postępowania administracyjnego określonego w kpa oraz pozbawienia go prawa związanego z możliwością uczestniczenia, wypowiadania się oraz zaznajamiania z aktami toczącego się postępowania.
W dniu [...] września 2023 r. skarżący zaznajomił się z aktami postępowania stwierdzając następujące bardzo istotne braki, takie jak brak uchwały ZO PZŁ powołującej komisję odwoławczą i komisję oceny.
Organy obu instancji nie zakwestionowały jego odwołania od decyzji komisji oceny, nie odniosły się na żadnym etapie postępowania do jego treści, nie podważyły wiarygodności oceny wieku dokonanej na podstawie analiz i dostępnych materiałów badawczych zawartych w odwołaniu, nie wzięły tego w ogóle pod uwagę. Komisja odwoławcza powtórnie oceniająca prawidłowość odstrzału również nie odniosła się do przedłożonych przez skarżącego materiałów, co w istotny sposób rzutowało na rozstrzygnięcie całokształtu sprawy.
Ponadto ani uchwała organu I instancji ani uchwała organu II instancji nie zawierają uzasadnienia, które wymagane jest zapisami Statutu. Brak jest także uzasadnienia komisji dokonującej powtórnej oceny prawidłowości odstrzału. W przypadku braku uzasadniania rozstrzygnięcia organu odwoławczego nie jest możliwa ocena czy organ prowadził ponownie postępowanie jak to wynika z art. 15 kpa, czy tylko uznał, iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe.
Końcowo skarżący podniósł, że ani przepisy ustawy ani statutu nie wskazują, jakoby sprawozdanie Komisji odwoławczej wydane było w trybie art. 106 kpa i miało charakter wiążący dla organów podejmujących uchwałę. Podejmując uchwałę organ winien uzasadnić również swoje stanowisko z uwzględnieniem sprawozdania komisji. Ponadto, zgodnie ze statutem PZŁ przed wymierzeniem kary organ jest obowiązany wysłuchać zainteresowanego lub w inny sposób umożliwić mu zajęcie stanowiska, czego nie zrobił na żadnym etapie postępowania. Wprowadzano skarżącego w błąd podając wsteczne daty w wysyłanych pismach, nie podając precyzyjnie godzin ani miejsc.
Podjęte uchwały naruszają zasady postępowania dowodowego wynikające z art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz zasadę ogólną polegającą na możliwości udziału stron w prowadzonym postępowaniu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "ppsa"), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 ppsa, Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w kpa lub innych przepisach).
Dokonana na podstawie powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej uchwały wykazała, że skarga jest niezasadna.
Przedmiotem niniejszego postępowania była ocena prawidłowości uchwały ZG PZŁ, który nie uwzględnił odwołania Skarżącego od uchwały ZO PZŁ o nałożeniu na ww. kary porządkowej w postaci zawieszenia w prawach polowania na jelenie szlachetne byki na okres jednego roku za naruszenie zasad selekcji osobniczej.
Uchwały wydane zostały na podstawie art. 42d Pł, zgodnie z którym odstrzał samców łosi, jeleni, danieli, saren i muflonów podlega ocenie odnośnie do jego zgodności z zasadami selekcji osobniczej. Stosownie zaś do art. 42da ust. 1 powołanej Pł, po dokonaniu oceny, o której mowa w art. 42d, komisje sporządzają sprawozdanie ze swoich prac i przekazują je do zarządów okręgowych, które wobec osób dokonujących odstrzału nakładają, w formie uchwał, następujące kary porządkowe za naruszenie zasad selekcji osobniczej: 1) nagany; 2) zawieszenia w prawach polowania na określony gatunek samców zwierzyny płowej i muflonów na okres do 2 lat; 3) zawieszenia w prawach polowania na samce zwierzyny płowej i muflony na okres do 2 lat.
Polski Związek Łowiecki jest posiadającym osobowość prawną zrzeszeniem osób fizycznych i prawnych, prowadzących gospodarkę łowiecką poprzez hodowlę i pozyskiwanie zwierzyny oraz działają na rzecz jej ochrony poprzez regulację liczebności populacji zwierząt łownych (art. 32 ust. 1 i 2 Pł). Na mocy konkretnych przepisów tej ustawy (np. 42da ust. 1 Pł) PZŁ stosuje środki prawne właściwe organom administracji publicznej w sprawach indywidualnych i działa jako organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym. Zastosowanie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023, poz.775, ze zm., dalej "kpa") dotyczy spraw wyszczególnionych w art. 49a ust 1 stanowiącym, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie lub przepisach wydanych na jej podstawie, do postępowania prowadzonego przez nadleśniczego lub dyrektora regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy kpa. Odesłanie to nie wyklucza domniemania stosowania kpa w przypadku braku wyraźnego odesłania do tej regulacji w konkretnym przepisie Pł. W zakresie uchwał podejmowanych na podstawie art. 42da ust. 1 pkt 2 Pł, brak takiego odesłania stąd ocena legalności zaskarżonej uchwały w znaczeniu formalnym będzie dokonywana przez pryzmat regulacji zawartych w kpa na podstawie art. 49 a ust. 1 Pł.
Należy nadmienić, że art. 35s Pł przewiduje, iż szczegółowe zasady funkcjonowania sądów łowieckich oraz rzeczników dyscyplinarnych, a także szczegółowe zasady postępowania przed tymi organami określi regulamin sądów łowieckich i rzeczników dyscyplinarnych Polskiego Związku Łowieckiego uchwalony przez Naczelną Radę Łowiecką (ust. 1). W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, 1855, 2582 i 2600 oraz z 2023 r. poz. 289 i 535 - art. 35s ust. 2 ustawy Pł). Sądy łowieckie nie orzekają zawieszenia w prawach do polowania (kary porządkowej), lecz stosują sankcje dalej idące w postaci nagany, zawieszenia w prawach członka Polskiego Związku Łowieckiego na okres od 6 miesięcy do 3 lat, wykluczenia z Polskiego Związku Łowieckiego oraz zakazu pełnienia funkcji w organach Polskiego Związku Łowieckiego i koła łowieckiego na okres do 5 lat. Obowiązek uzasadnienia postanowienia i wyroku sądu karnego wynika z art. 98 i odsyłającego do innych przepisów art. 99 Kodeksu postępowania karnego, z kolei obowiązek uzasadnienia decyzji z art. 107 § 3 kpa Ten ostatni przepis w stosunku do uchwał zarządów: krajowego i okręgowych jest adekwatny z punktu widzenia dokonywania kontroli tych uchwał przez sądy administracyjne. Zgodnie bowiem z art. 42da ust. 3 Pł od uchwały, o której mowa w art. 42da ust. 1, służy stronie odwołanie do Zarządu Głównego w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej uchwały (ust. 2), zaś na uchwałę Zarządu Głównego przysługuje stronie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej uchwały.
Za trafny Sąd uznaje argument Skarżącego o niezwiązaniu organów orzekających w niniejszej sprawie opinią/sprawozdaniem Komisji ds. oceny prawidłowości odstrzału działającą przy ZO PZŁ w zakresie wyrażonej w niej oceny odnośnie do prawidłowości odstrzału dokonanego przez Skarżącego [...] października 2022 r.
Zgodnie z art. 106 § 1 kpa jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Postępowanie uzgodnieniowe, o którym mowa w art. 106 kpa ma wprawdzie charakter akcesoryjny i jest częścią szeroko rozumianego postępowania w sprawie głównej, to jednak jego wynik jest wiążący dla organu prowadzącego postępowanie główne i nie może być przez ten organ samodzielnie weryfikowany nawet wówczas, gdy postępowanie, w którym wydano postanowienie uzgodnieniowe, obarczone jest wadami proceduralnymi. Ewentualna weryfikacja postanowień uzgodnieniowych nie może być dokonywana przez organ prowadzący postępowanie główne. Dopóki postanowienie uzgodnieniowe nie zostanie w odpowiednim trybie wyeliminowane z obrotu prawnego i w jego miejsce nie zostanie podjęte inne, wiąże ono organ prowadzący postępowanie główne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. II OSK 1493/19). Rację ma skarżący, że opinia Komisji nie stanowi opinii w rozumieniu art. 106 kpa i nie wiąże organów orzekających z uwzgledniających jej treści, a Komisja nie jest organem współdziałającym w rozumieniu art. 106 kpa
Opinia Komisji nie posiada również statusu dowodu z opinii biegłego, którym organ byłby związany co do meritum sprawy.
Opinia Komisji stanowiła w rozpatrywanej sprawie jeden ze środków dowodowych, jakie miał do dyspozycji organ rozpoznający sprawę. W postępowaniu administracyjnym należy jako dowód dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w szczególności mogą to być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny – art. 75 § 1 kpa. Przepisy kpa nie przewidują hierarchii środków dowodowych, a rolą organu jest dokonanie wyboru, które z nich i w jakim stopniu przyczyniają się do wyjaśnienia sprawy.
Z faktu, że opinia Komisji z 3 kwietnia 2023 r. nr [...], jak również wydana w wyniku odwołania Skarżącego opinia Komisji z 21 czerwca 2023 r. podtrzymująca stanowisko zawarte w pierwszej opinii nie wiązały organów orzekających w niniejszej sprawie wynika ważna dla oceny legalności zaskarżonej uchwały okoliczność. W opinii Komisji z 3 kwietnia 2023 r. arbitralnie "poinformowano" Skarżącego, że na podstawie uchwały NRŁ nr 582 Naczelne Rady Łowieckiej z 15 lutego 2023 r. w sprawie przyjęcia zmian w "Zasadach selekcji populacyjnej i osobniczej zwierząt łownych w Polsce oraz zasadach postępowania przy ocenie zgodności odstrzału w wyniku "oceny prawidłowości odstrzału" otrzymał jeden punkt czerwony za odstrzał jelenia byka dokonany [...] października 2022 r. Poza pouczeniem opinia zawiera tylko to jedno zdanie. Brak jest w niej jakiegokolwiek uzasadnienia, a tym samym nie wiadomo w jaki sposób dokonano oceny, jakimi kryteriami kierowała się Komisja i jakie okoliczności wzięła pod uwagę kwalifikując odstrzał dokonany przez Skarżącego jako nieprawidłowy. Podobny zarzut można uczynić opinii Komisji z 21 czerwca 2023 r. W opinii tej znalazła się tylko dodatkowa informacja, że wiek odstrzelonego przez Skarżącego zwierzęcia został oceniony na 4 lata. Z uchwał nie wynikają ani kryteria i sposób obliczenia wieku zwierzęcia ani też przesłanki wymierzenia kary porządkowej czy ogólne zasady wymierzania kary członkom PZŁ za nieprawidłowy odstrzał zwierzyny łownej. To przemilczenie Komisji w opiniach, które stanowiły kluczowy dowód w kontrolowanym postępowaniu, bezkrytycznie zaakceptowane przez organy I i II instancji w podjętych uchwałach, czyni nałożenie kary porządkowej arbitralnym i pozbawia Skarżącego dostępu pełnego toku rozumowania organów, do którego mógłby się odnieść w środkach zaskarżenia. Sposób oceny prawidłowości odstrzału wynika z treści odwołania lub skargi, w których Skarżący kwestionuje jej dokonanie na podstawie stopnia starcia zębów zwierzęcia skutkującego zaniżeniem jego wieku o 2 lata, a postuluje jej dokonanie inną metodą. Równocześnie Skarżący w odwołaniu od opinii Komisji przedstawił analizę graficzną żuchwy pozyskanego jelenia na podstawie dostępnej literatury, która jego zdaniem świadczy o znacznym zaniżaniu jego wieku. Nie przesądzając, czy doszło do zaniżenia wieku odstrzelonego w niniejszej sprawie zwierzęcia czy też nie, Sąd zauważa, że organy przyjmując bezrefleksyjnie arbitralną opinię Komisji, nie odniosły się do powyższej argumentacji Skarżącego mającej przesądzające i kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Ponadto w opinii powołano się, na co trafnie zwrócił uwagę Skarżący w skardze, na uchwałę NRŁ z 15 lutego 2023 r. nieobowiązującą w dacie odstrzału, który miał miejsce 16 października 2022 r. Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wskazując, że powołanie się na tą uchwałę stanowiło tylko omyłkę pisarską, wygenerowaną przez system informatyczny uznał, że uchybienie to nie kwalifikuje zaskarżonej uchwały ZO PZŁ do uchylenia, gdyż pozostaje bez merytorycznego wpływu na rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego w powyższym zakresie także nosi znamiona arbitralności. Nie wynika z niego (podobnie jak z opinii Komisji, o czym była mowa wcześniej) ani to, jakie regulacje, obwiązywały na podstawie "właściwej" uchwały, ani jakie na podstawie "niewłaściwej" uchwały Naczelnej Rady Łowieckiej i w jaki sposób wpłynęły na treść opinii Komisji. Brak jakiegokolwiek wyjaśnienia w tym zakresie powoduje, że zaskarżona nie poddaje się ocenie w powyższym zakresie.
Opisane powyżej naruszenia przełożyły się na uznanie, że materiał dowodowy został w rozpatrywanej sprawie zgromadzony wadliwie, bo w zasadzie ograniczał się do niezawierających uzasadnienia opinii Komisji, wobec czego nie był wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem uchwały w przedmiocie nałożenia kary porządkowej. Tym samym za trafny Sąd uznaje zarzut naruszenia przepisów postępowania wyartykułowany w skardze. W myśl przepisu art. 7 kpa, organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 kpa, obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 kpa). Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły wskazane reguły postępowania. Organy nie zebrały wyczerpująco całego materiału dowodowego, nie rozważyły go i nie poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 kpa. Powyższe uchybienia przekładają się na wadliwość uzasadnienia uchwał organów obu instancji skutkującą naruszeniem art. 107 kpa, z którego nie wynika jakoby organy wzięły pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty adekwatne do oceny stanu faktycznego sprawy.
Nadmienić należy, że aktem niższym rangą, który wprost stosuje się do uchwał jest § 113 ust. 1 i 2 powoływanego wyżej Statutu PZŁ, stanowiącego załącznik do uchwały XXIV Krajowego Zjazdu Delegatów Polskiego Związku Łowieckiego z dnia 16 lutego 2019 r. Przepisy te stanowią, że uchwały w sprawie odmowy przyjęcia do koła lub Zrzeszenia, wykluczenia lub skreślenia z koła, wykluczenia lub skreślenia ze Zrzeszenia, wymierzenia członkowi Zrzeszenia kary porządkowej lub środka porządkowego wymagają uzasadnienia (ust. 1). Uzasadnienia wymagają także uchwały podejmowane w trybie odwoławczym (ust. 2). Istotą uzasadnienia jest zaś nie tylko wyłożenie podstaw prawnych, ale również zaprezentowanie racji przemawiających za danym rozstrzygnięciem, tak w aspekcie przedmiotowym, jak i podmiotowym. Ten podstawowy standard wymaga szczególnego respektowania, wręcz rozwinięcia w zakresie kar, bowiem nakładanie na obywatela dolegliwości musi być uzasadnione w taki sposób, aby uniknąć zarzutu arbitralności w jakimkolwiek zakresie (a bezwzględny wymóg w tym zakresie wyprowadzić można z art. 2 Konstytucji RP).
Oceniane uchwały tego podstawowego standardu nie spełniają, zatem przenosząc przytoczone wymogi na grunt sprawy należy stwierdzić, że zaskarżona uchwała ZG PZŁ i utrzymana nią w mocy uchwała ZO PZŁ w stopniu istotnym naruszają przepisy postępowania oraz przepisy prawa materialnego, tj. przepisy ustawy Pł, a także przepisy wewnętrzne – uchwałę w sprawie uchwalenia Statutu Polskiego Związku Łowieckiego.
Ponadto, w zaskarżonej uchwale nie wyjaśniono podstaw określenia wysokości kary i zasad miarkowania jej uciążliwości oraz jej rodzaju. Nie doszło zatem do zaprezentowania powodów zastosowania wobec Skarżącego kary zawieszenia na okres jednego roku, w tym nie przedstawiono powodów ukarania np. naganą lub całkowitego odstąpienia od jakiejkolwiek sankcji. W tym względzie organ winien odnieść się do uchwały Naczelnej Rady Łowieckiej, dotyczącej stosowania kar za nieprzestrzeganie zasad selekcji osobniczej. Podobnie w kwestii znaczenia uzasadnienia wypowiedział się m.in. WSA w Warszawie w wyrokach z: 28 stycznia 2022 r., IV SA/Wa 2701/20, 14 września 2021 r., IV SA/Wa 1385/21, CBOSA.
Brak jest w uzasadnieniach uchwał I i II instancji argumentacji, z której wynikałoby, że brak jest podstaw do zastosowania kary zamiennej lub w zawieszeniu mając na uwadze czy jest to pierwszorazowe naruszenie czy też kolejne. Pomocnymi wskaźnikami miarkowania kary lub odstąpienia od niej są dyrektywy wynikające z innych ustaw, skoro Pł takich wskazań nie przewiduje. Przykładowo można wziąć pod uwagę (posiłkując się art. 189d i f kpa): wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia; częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara; uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe; stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa; działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa; wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła; w przypadku osoby fizycznej - warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana. Za uniwersalną i logiczną zasadę należy również uznać zależność, że w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu ( art. 189e). Rozważenia wymaga również sytuacja (kwalifikująca się zgodnie z art. 189f jako pozytywna przesłanka odstąpienia od wymierzenia kary), gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.
Sąd stwierdza, że w sprawie doszło również do naruszenia wynikającej z art. 10 kpa zasady czynnego udziału strony w postępowaniu Zgodnie z tym przepisem
organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (§ 3). Brak jest w aktach dowodów należytego wywiązania się organów z obowiązków wynikających z tego przepisu, na co słusznie wskazuje Skarżący w skardze. Naruszenie tej regulacji w szczególności polegało na niepoinformowaniu Skarżącego o posiedzeniu ZO PZŁ, ZG PZŁ, jak również nieudostępnieniu mu w toku całego postępowania wglądu do akt sprawy, a na pisemną prośbę udostępnienie jedynie części dokumentacji. Na żadnym etapie postępowania organy nie informowały Skarżącego o zakończeniu czynności dowodowych, jak również przed wydaniem decyzji nie umożliwiały zapoznania się z aktami postępowania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz do złożenia ustnych lub pisemnych wyjaśnień.
Mając na względzie powyższe, z uwagi na charakter i stopień naruszeń prawa, tj. kpa, ustawy Pł i przepisów wewnętrznych Statutu PZŁ, Sąd uznał za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego uchwał podjętych zarówno przez organ II, jak i I instancji, o czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy wezmą pod uwagę przedstawioną przez Sąd ocenę prawną, uzupełniając ustalenia faktyczne w sposób i kierunku opisanym w uzasadnieniu, dokonując oceny zasadności nałożenia kary oraz ewentualnie kryteriów wyboru konkretnej kary. W pierwszej kolejności przede wszystkim Zarząd Okręgowy wyjaśni opisane wyżej (tj. artykułowane w skardze) rozbieżności dotyczące oceny wieku odstrzelonego przez skarżącego zwierzęcia, a przed podjęciem uchwały umożliwi skarżącemu odniesienie się do zgromadzonych dowodów.
O należnych stronie skarżącej kosztach postępowania sądowego w kwocie 200 zł (obejmujących opłacony wpis sądowy od skargi) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).