II SA/RZ 202/23

II SA/Rz 202/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk /przewodniczący/
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 11 sierpnia 2022 r. nr SKO.4110.92.1654.2022 w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej - skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 11 sierpnia 2022 r. nr SKO.4110.92.1654.2022, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Organ I instancji", "Burmistrz") z 22 czerwca 2022 r. nr DZ.PS.5026.117.3.2020.DH wydaną w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej.
W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 14, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.; dalej: "u.p.s.").
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.
Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] ustalił R.Z. (dalej: "Skarżący") odpłatność za pobyt córki A.Z. w Domu Pomocy Społecznej w kwocie 1.426,67 zł miesięcznie począwszy od 1 stycznia 2021 r.
W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącego, SKO w Krośnie decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Następnie Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, po rozpoznaniu której wyrokiem z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1309/21 Sąd oddalił skargę.
Wnioskiem z 25 kwietnia 2022 r. Skarżący wystąpił do Burmistrza Miasta [...] o zwolnienie z odpłatności za pobyt córki A.Z. w Domu Pomocy Społecznej w [...] W uzasadnieniu wniosku podał, że zapłata ustalonej decyzją z [...] kwietnia 2021 r. opłaty za pobyt córki w domu pomocy spowoduje znaczne uszczuplenie jego dochodu.
Decyzją z [...] czerwca 2022 r. Burmistrz Miasta [...] ustalił, że Skarżący będzie ponosił odpłatność za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej w [....] w wysokości 1.350,20 zł miesięcznie od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. oraz w wysokości 1.616,37 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2022 r.
Następnie decyzją z 22 czerwca 2022 r. nr DZ.PS.5026.117.3.2020.DH Burmistrz odmówił Skarżącemu zwolnienia z ponoszenia ustalonej odpłatności za pobyt córki A.Z. w DPS w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że nie znajduje podstaw do zwolnienia Skarżącego mimo występowania przesłanki długotrwałej choroby, gdyż w toku postępowania Skarżący nie wykazał, aby znaczna część dochodu wydatkowana była na zakup leków i leczenie w tym leczenie specjalistyczne. W ocenie Burmistrza w przedmiotowej sprawie nie występują nade wszystko szczególne okoliczności stanowiące o konieczności zwolnienia Skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt córki w DPS.
Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie wskazując, że zaskarżona decyzja została wydana wbrew podstawowym wartościom ludzkim i zawodowym. Zarzucił, że wydana decyzja jest oparta na kłamstwie oraz poświadczeniu nieprawdy. Wskazał, że decyzja może mieć negatywny wpływ na jego dalsze życie, gdyż może doprowadzić do nędzy i ubóstwa.
W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie opisaną na wstępie decyzją z 11 sierpnia 2022 r. nr SKO.4110.92.1654.2022 utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
SKO wyjaśniło, że Skarżący wnioskuje o zwolnienie go z odpłatności za pobyt córki w DPS ze względu na pogorszenie się jego sytuacji finansowej, jednak nie wskazał żadnych okoliczności ani dowodów na jej poparcie.
Na podstawie akt sprawy Organ odwoławczy ustalił, że skarżący ma 72 lata, jest wdowcem i mieszka samotnie, osiąga miesięczny dochód z emerytury w kwocie 3.944,37 zł, a ponadto posiada udział ½ we własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego o powierzchni 60 m², jest właścicielem działki rolnej o powierzchni 0,49 ha oraz posiada samochód osobowy o wartości ok. 10.000 zł oraz papiery wartościowe o wartości 16.000 zł. W toku postępowania ustalono również, że miesięczne wydatki, związane z utrzymaniem, jakie ponosi Skarżący to: 550 zł tytułem czynszu, 77,50 zł tytułem opłaty za energię elektryczną, 10 zł tytułem opłaty za gaz, 92 zł tytułem opłaty za telefon, około 100 zł tytułem wydatków na leki oraz około 1.000 zł na zakup żywności. Łączna wysokość miesięcznych wydatków Skarżącego wynosi około 1.830 zł. Ponadto Skarżący zadeklarował, że rocznie ponosi również następujące wydatki: 670 zł tytułem ubezpieczenia samochodu, 100 zł tytułem przeglądu technicznego samochodu, ok. 1.000 zł tytułem napraw samochodu, 1.000 zł na odzież, 100 zł na fryzjera, 1.000 zł na utrzymanie grobów najbliższych, 60 zł tytułem podatku rolnego, 70 zł tytułem podatku od nieruchomości za garaż oraz 60 zł tytułem ubezpieczenia indywidualnego. Łączna wysokość ww. wydatków w skali roku to kwota ok. 4.060 zł, co w przeliczeniu na jeden miesiąc daje kwotę ok. 340 zł. Za konieczne wydatki należy również uznać koszty odwiedzin córki w domu pomocy związane z dojazdem. Deklarowane przez Skarżącego miesięczne koszty dojazdu do [...], gdzie mieści się dom pomocy, wynoszą ok. 150 zł. Zatem miesięczne niezbędne wydatki Skarżącego wynoszą łącznie ok. 2.320 zł.
Kolegium wyjaśniło również, że przedłożone przez Skarżącego dokumenty, oświadczenia, a także przeprowadzony wywiad środowiskowy nie ujawniły, aby schorzenia na które Skarżący cierpi wymagały wyższych nakładów finansowych.
Organ odwoławczy stwierdził, że spore wydatki Skarżący ponosi na paliwo (ok. 650 zł miesięcznie), jednak z jego oświadczenia wynika, że wydatki te są związane z jego działalnością w kole łowieckim, jako myśliwego.
Wobec powyższego, w ocenie Kolegium ustalona w toku postępowania sytuacja bytowa oraz zdrowotna Skarżącego nie wskazuje, aby zaistniały uzasadnione okoliczności w życiu Skarżącego, które mogłyby stanowić przesłankę do zwolnienia go z ustalonej odpłatności za pobyt córki w domu pomocy.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył R.Z. wnosząc o uchylenie decyzji i nakaz rzetelnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący zarzucił urzędnikowi poświadczenie nieprawdy. Skarżący wniósł również o rzetelną analizę sprawy.
Skarżący wyjaśnił, że ma 72 lata, natomiast większość swojego życia (45 lat) poświęcił rodzinie i ojczyźnie pracując w kopalni, budownictwie, czy energetyce.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny ocenia czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne, uwzględniając stan faktyczny i prawny sprawy w dacie orzekania przez organy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd stwierdził, że odpowiada ona prawu, a zarzuty skargi okazały się niezasadne.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Decyzja ta wydawana jest na zasadzie wyjątku od zasady, którą jest obowiązek ponoszenia opłaty. Obowiązek ten spoczywa w pierwszej kolejności na samym mieszkańcu w dalszej kolejności, istotnej z punktu widzenia niniejszej sprawy, obowiązani do jego ponoszenia są małżonek, zstępni przed wstępnymi – art. 61 ust. 1 u.p.s.
Stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym również świadczenia w formie usług opiekuńczych w domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Właściwy organ decyzją orzeka o skierowaniu do domu pomocy społecznej, o umieszczeniu w konkretnej placówce, oraz ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej, jak też ustala należną opłatę od osób bliskich osobie umieszczonej w placówce, indywidualizując przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby.
Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Stanowi publiczne zabezpieczenie źródeł finansowania pobytu w takim domu.
Ten administracyjny obowiązek ponoszenia opłat związanych z umieszczeniem bliskiej osoby w DPS doznaje pewnych wyjątków.
Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.
Powyższy przepis daje organowi możliwość zwolnienia zobowiązanego od obowiązku ponoszenia kosztów pobytu w DPS, przewidując przypadki w których to zwolnienie może nastąpić. Pozostawienie decyzji organu, swobodnemu uznaniu, poprzez użycie przez ustawodawcę zwrotu "organ może" oznacza, że nawet w przypadku ziszczenia się opisanych w tym przepisie sytuacji, organ ma możliwość zastosowania instytucji zwolnienia, jak też odstąpienia od niej, tj. odmowy zwolnienia. Ta uznaniowość decyzji podyktowana jest uwzględnieniem przez ustawodawcę sytuacji, których nie da się prawnie sprecyzować. Mianowicie przy wydawaniu decyzji organ może wziąć również pod uwagę sytuację finansów, jak też sytuacje finansową innych osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt bliskich w DPS, przebywających na terenie właściwości miejscowej, inaczej ujmując ocenia na ile sytuacja finansowa, dochodowa wnioskodawcy jest wyjątkowa w stosunku do innych zobowiązanych.
W sprawie Skarżący nie podał na jakiej podstawie domaga się zwolnienia od opłat za pobyt córki w DPS. Z podniesionych we wniosku okoliczności wynika, że w rachubę wchodziłaby treść art. 64 pkt 2 u.p.s. Wskazał bowiem na trudną sytuację finansową, a w kolejnych kierowanych do Organu pismach, na zły stan zdrowia.
Dokonując kontroli decyzji Organu Sąd musi ocenić, czy dokonana przez organ ocena przedstawionych przez Skarżącego okoliczności mieści się w granicach swobodnego uznania i czy nie jest dowolna.
O wyjątkowości sytuacji Skarżącego ma świadczyć, w jego ocenie, trudna sytuacja majątkowa wynikająca z wysokości dochodów i ponoszonych wydatków.
W tym miejscu wskazać należy, że sytuacja dochodowa Skarżącego została oceniona przez organ na etapie ustalania wysokości odpłatności. W tym zakresie organy dokonały zestawienia dochodów i wydatków ustalając odpłatność w wysokości różnicy pomiędzy należnością, odpłatnością ponoszoną przez mieszkańca oraz zapewnionym przez ustawodawcę minimum egzystencji w wysokości 300 % kryterium dochodowego.
Uwzględniono podawane przez Skarżącego wydatki, kwestionując koszty utrzymania samochodu, wysokie opłaty telefoniczne, oraz zwracając uwagę na dysponowanie przez Skarżącego 30 % dochodów podopiecznej.
W kontekście tych ustaleń stwierdzić należy, że w związku z uwzględnieniem przy ustalaniu odpłatności kwoty wydatków, kształtujących zdolności płatnicze Skarżącego, w aktualnie toczącym się postępowaniu o zwolnienie z tej opłaty, w rachubę mogą wchodzić jedynie niewpisujące się w tą materie wydatki.
Wymienione w art. 64 pkt 2 u.p.s. pojęcie "uzasadnionych okoliczności" nie zostało przez ustawodawcę sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Za takim rozumieniem pojęcia przemawiają wskazane w tym przepisie okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłaty: długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.
Długotrwała choroba co do zasady eliminuje daną osobę z rynku pracy pozbawiając zdolności zarobkowania, podobnie bezrobocie, z tym, że w tym przypadku nie można abstrahować od sytuacji na rynku pracy, tylko bowiem niezawinione bezrobocie może usprawiedliwiać wniosek o zwolnienie, także niepełnosprawność z oczywistych względów kształtuje możliwości finansowe zobowiązanego, podobnie śmierć członka rodziny, zwłaszcza w sytuacji gdy był żywicielem rodziny może mieć zasadniczy wpływ na ocenę dochodów, tak samo klęska żywiołowa czy inne zdarzenie losowe trudne do przewidzenia w finansach wnioskodawcy. Wszystkie wymienione okoliczności muszą jednocześnie oddziaływać na sytuację finansową, od której bezpośrednio zależy zdolność płatnicza wnioskodawcy. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania obowiązku na pozostałych obywateli.
W kontekście wymienionych okoliczności należy ocenić wniosek Skarżącego i wskazane przez niego okoliczności.
Nie kwestionując trudnej sytuacji Skarżącego, Sąd zgadza się z oceną Organów, że sytuacja Skarżącego nie usprawiedliwia skorzystania z wnioskowanej formy pomocy tj. zwolnienia z ponoszenia opłat za pobyt córki w DPS.
Sąd z urzędu stwierdza, że większość kontrolowanych decyzji w tym również ustalających odpłatność za pobyt w DPS wskazuje na zbliżone sytuacje wnioskodawców. Gdyby w każdej z tych spraw przychylić się do wniosku o zwolnienie stałoby się ono zasadą, a nie wyjątkiem.
Skarżący w swoim wniosku nie wskazał żadnych wyjątkowych, nadzwyczajnych wydatków, które usprawiedliwiałyby ten wniosek. Wskazane przez niego wydatki podlegały ocenie w sprawie ustalania wysokości odpłatności. We wniosku o zwolnienie Skarżący nie podał żadnych innych wydatków. W ocenie Sądu nie może stanowić podstawy do zwolnienia zgłaszana przez Skarżącego choroba: [...] i [...], nawet pomimo przypisania im cechy stałości. Wydatki na leczenie w tym związane z tymi chorobami zostały uwzględnione przy ustalaniu sytuacji dochodowej, a Skarżący nie wykazał by poza wymienionymi przez niego kosztami poniósł inne nadzwyczajne koszty związane czy to z pogorszeniem stanu zdrowia, konieczną hospitalizacją czy rekonwalescencją związaną z nagłym atakiem choroby, a tylko tego rodzaju sytuacje świadczyć mogłyby o wyjątkowości. Skarżący nie jest również bezrobotny, pobiera emeryturę, która stanowi stałe źródło utrzymania, które choć nie wysokie stanowi zabezpieczenie podstawowych potrzeb Skarżącego i wystarcza na pokrycie ustalonej przez Organy odpłatności. W ostatnim czasie nie doszło również do śmierci członka rodziny. Skarżący nie wskazał również na straty materialne, które miałyby powstać w wyniku klęski żywiołowej, czy w wyniku innego zdarzenia losowego.
Nie zaszły również inne okoliczności wskazane w pozostałych punktach art. 64 u.p.s.
Pogorszenie sytuacji majątkowej z powodu obciążenia odpłatnością za pobyt córki w DPS nie może być podstawą do zwolnienia z tej opłaty. Oczywistym jest bowiem, że stanowi ona znaczny uszczerbek w comiesięcznych wydatkach. Skarżący nie może jednak zapominać, że jest to opłata związana z opieką nad jego córką i stanowi rekompensatę za sprawowanie tej opieki przez jednostki samorządowe. Opieka ta jak już wskazano nie jest bezpłatna.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.