II SA/Rz 201/24

II SA/Rz 201/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga /sprawozdawca/
Maria Mikolik /przewodniczący/
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2016 poz 195
art.5 ust. 3 i 4
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 21 grudnia 2023 r. nr SKO.4111.39.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 listopada 2023 r. nr S-VIII.9472.1462.2019.DOS.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r. nr SKO.4111.39.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu (dalej: SKO bądź organ odwoławczy) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.- dalej K.p.a.) w zw. z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.- dalej: p.p.w.d.) - po rozpatrzeniu odwołania M.W. (dalej: Skarżąca), od decyzji Wojewody Podkarpackiego (dalej: organ I instancji) z dnia 30 listopada 2021r. nr PUW/025672/W/2021, w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Z treści zaskarżonej decyzji oraz akt postępowania administracyjnego wynika, że Wójt Gminy [....] decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...], przyznał Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na syna G.W.
Następnie, na skutek pisma Wojewody Podkarpackiego stwierdzającego, że w przypadku Skarżącej zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...], uchylił ww. decyzję własną za okres, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. i przekazał sprawę Wojewodzie Podkarpackiemu jako rzeczowo właściwemu w przedmiotowej sprawie.
Organ ustalił, że ojciec dziecka – P.W. prowadzi działalność gospodarczą na terenie [...] od 28 lutego 2014 r. do chwili rozpoznania sprawy. W związku z tym, jako właściwy do rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2016/2017, odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na syna, za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., stwierdzając że w rodzinie przekroczone zostało kryterium dochodowe, pozwalające na przyznanie wnioskowanego świadczenia na pierwsze dziecko. W uzasadnieniu decyzji podkreślił, że ojciec dziecka w wymienionym okresie prowadził działalność gospodarczą na terenie [....], matka dziecka nie była zatrudniona ani nie prowadziła działalności gospodarczej w Polsce, nie była ubezpieczona w KRUS, ani nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Zamieszkiwała wraz z dziećmi w Polsce, wobec czego na zasadzie pierwszeństwa, zgodnie z art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, w sprawie ma zastosowanie ustawodawstwo [...]. Dla ustalenia czy w Polsce Skarżąca nabyła prawo do świadczenia wychowawczego należy zatem sprawdzić czy rodzina spełnia kryteria ustawowe do przyznania wnioskowanych świadczeń w Polsce.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 i 4 p.p.w.d, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (lub 1200 zł. jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne). Na dochód rodziny składa się dochód uzyskany przez wszystkich członków rodziny w tym rodziców dziecka, tj. zarówno przez P.W. na terenie [....] jak i przez Skarżącą z tytułu prawa do świadczenia rodzicielskiego. Organ I instancji ustalił, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w okresie:
- od 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2016r. wyniósł: 1783,02 zł;
- od 1 czerwca 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. wyniósł: 1337,26 zł,
- od 1 września 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. wyniósł: 1587,26 zł,
- od 1 lipca 2017 r. wyniósł: 1337,26 zł.
Wobec powyższego uznał, że nie zostało spełnione kryterium dochodowe pozwalające na przyznanie wnioskowanego świadczenia, co stanowiło podstawę do odmowy świadczeń za wskazany okres.
W odwołaniu od tej decyzji, Skarżąca, wnioskując o przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia, w podanym okresie zaznaczyła, że decyzja jest niezrozumiała, gdyż za ten sam okres, w identycznym stanie faktycznym zostało jej przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko, bez badania kwestii dochodowych.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję SKO podtrzymało ustalenia i wnioski organu I instancji. Odwołując się do przepisów art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wojewoda, jako organ właściwy rzeczowo do wydawania decyzji w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, zasadnie odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko za wymieniony okres, z uwagi na przekroczenie przez rodzinę Skarżącej kryterium dochodowego. Organ odwoławczy powtórzył argumentację organu I instancji i wyjaśnił, że świadczenie wychowawcze wprowadzone ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która weszła w życie 1 kwietnia 2016 r. początkowo przysługiwało niezależnie od dochodu na drugie i każde kolejne dziecko. Natomiast na pierwsze dziecko przysługiwało tylko, jeśli rodzina spełniała kryterium dochodowe.
W skardze na powyższą decyzję Skarżąca, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzuciła:
- naruszenie przepisu art. 28 K.p.a. poprzez pominięcie w zawiadomieniach o toku postępowania jednej ze stron tego postępowania - ojca dzieci P.W.;
- naruszenie art. 7 i art. 8 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na niewłaściwie ustalonym stanie faktycznym, w szczególności w zakresie wysokości dochodów poszczególnych członków rodziny, a przez to wydanie decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, które nie miało miejsca w rzeczywistości;
- naruszenie przepisów o przedawnieniu;
W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, SKO podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - dalej P.p.s.a., ), nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy art. 5 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu obowiązującym na okres zasiłkowy 2016/2017, zgodnie z którymi świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (lub 1200 zł, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne).
Rozstrzygając w przedmiotowej sprawie, organy obu instancji oparły się na kryterium dochodowym. W tym zakresie organ I instancji poczynił, a organ odwoławczy zaaprobował, wyliczenie dochodu przypadającego na osobę w rodzinie Skarżącej nie wskazując jakie konkretnie ustalenia doprowadziły do wniosków zaprezentowanych w decyzji. Organy obu instancji poprzestały na zaprezentowaniu konkretnych kwot, przypadających ich zdaniem na osobę w rodzinie Skarżącej, nie wyjaśniając konkretnie sposobu ich wyliczenia czy przeliczenia, ani nie wskazując w jakiej wysokości i z jakiego źródła osiągnięte dochody przypisane zostały każdemu z rodziców.
Mimo zatem tego, że organ prawidłowo uznał za członków rodziny oboje rodziców dziecka, których dochód podlega uwzględnieniu na poczet ustalenia kryterium dochodowego w sprawie oraz prawidłowo, co do zasady, uznał za dochód rodziny zarówno środki pozyskane z pracy własnej ojca, jak i otrzymywane z innych źródeł przez matkę dzieci to istotne wątpliwości, co do prawidłowości dokonanego wyliczenia, wynikają z braku wykazania dochód w konkretnych kwotach i przelicznikach, oraz braku przypisania ich konkretnym członkom rodziny za wyraźnie określone okresy. Z treści samej decyzji nie wynika też na ile osób w rodzinie przeliczony został łączny dochód rodziców.
Powoduje to brak możliwości odtworzenia toku rozumowania organu, a w konsekwencji - wobec zarzutu Skarżącej, że kwoty te wyliczone zostały nieprawidłowo i nie odpowiadają okolicznościom faktycznym w sprawie – skutkuje brakiem możliwości skontrolowania prawidłowości ustaleń organu. Przesądza to w kwestii uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Kwestia dochodu na osobę w rodzinie jest bowiem w przedmiotowej sprawie podstawową przesłanką, przesądzającą o rozstrzygnięciu w sprawie. Powinna zostać wyjaśniona w sposób szczegółowy i nie budzący wątpliwości. Skoro z treści decyzji nie wynika jakie kwoty dochodu organ ustalił po stronie poszczególnych osób, za jaki okres zostały one osiągnięte, w jakiej walucie osiągnięte, oraz według jakiego kursu przeliczone, a także na ile osób w rodzinie podzielone – niemożliwym jest stwierdzenie, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z powołaną w jej treści podstawą prawną.
W świetle powyższego Sąd stwierdził, że organy rozstrzygając niniejszą sprawę dopuściły się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107§3 K.p.a.) a w konsekwencji wydały decyzję odmowną bez należytego ustalenia i uzasadnienia podstawowych przesłanek jej wydania. Mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ograniczenie prawa Skarżącej do obrony swoich racji, kontrolowania prawidłowości ustaleń dokonanych przez organy i formułowania zarzutów w zakresie tych ustaleń, a także prezentowania swoich racji w toku postępowania. Skoro bowiem z treści wydanej decyzji nie wynika w jaki konkretnie sposób ustalono kryterium dochodowe w rodzinie Skarżącej, została ona pozbawiona możliwości odniesienia się merytorycznie do, błędnych jak twierdzi, ustaleń organów. Niewątpliwie mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji uniemożliwia również kontrolę sądową, gdyż nie znając źródeł ustaleń organu nie sposób sformułować ocenę w kwestii ich prawidłowości.
Pozostałe zarzuty skargi nie podlegają uwzględnieniu.
Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego jest postępowaniem wszczynanym na wniosek konkretnej osoby, która ma status strony w tym postępowaniu. W toku prowadzonego postępowania, w ramach badania przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego, badaniu mogą podlegać również okoliczności (tutaj dochody) dotyczące także innych członków rodziny wnioskodawcy – fakt ten nie czyni z nich jednak automatycznie stron postępowania, biorących w nim udział i zawiadamianych o kolejnych jego etapach. Pozostali członkowie rodziny nie są bowiem wnioskodawcami w sprawie tj. nie żądają podjęcia przez organ jakichkolwiek czynności w sprawie. Jeżeli drugi z rodziców nie złożył wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego to organ nie ma obowiązku traktowania go jako strony postępowania. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie przewiduje bowiem przyznawania świadczeń "z urzędu" - brak jest więc materialnego przepisu, który by dawał podstawę do traktowania nieskładającego wniosku jako uprawnionego do wypłaty świadczenia wychowawczego (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 marca 2022 r. III SA/Kr 1758/21, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2023 I OSK 1225/21).
Wobec tego podniesiony w treści skargi zarzut naruszenia art. 28 K.p.a nie zasługuje na uwzględnienie, tak samo jak wtrącony w jej treści zarzut przedawnienia. Przedmiotem niniejszego postępowania jest bowiem wniosek Skarżącej o przyznanie jej świadczenia wychowawczego, który to wniosek nie stracił na aktualności na skutek upływu czasu. Wobec uchylenia poprzedniego rozstrzygnięcia w sprawie przyznania Skarżącej świadczenia wychowawczego wniosek ten podlega rozpatrzeniu. Niewykluczone, że Skarżąca formułując zarzut przedawnienia utożsamiła przedmiotowe postępowanie z postępowaniem w przedmiocie uchylenia prawa do uprzednio przyznanego jej świadczenia wychowawczego - nie jest to jednak zasadne, gdyż nie tego dotyczyło postępowanie w sprawie objętej skargą.
Z powyższych względów, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni powyższe uwagi i zalecenia, przeprowadzi postępowanie dowodowe w zakresie dochodów uzyskiwanych przez oboje z rodziców dziecka, oraz odzwierciedli szczegółowo dokonane ustalenia i wyliczenia w zakresie kryterium dochodowego w treści wydanej decyzji.