II SA/RZ 1990/23

II SA/Rz 1990/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61 a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 27 października 2023 r. nr SKO.404.GG.1823.64.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania – skargę oddala –
Uzasadnienie
II SA/Rz 1990/23
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi R.S. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 27 października 2023 r. nr SKO.404.GG.1823.64.2023 dotyczące odmowy wszczęcia postępowania.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z 26 maja 2023 r. (doprecyzowanym pismem z 31 maja 2023 r.) R.S. zwrócił się do Wójta Gminy [...] "o sprostowanie akt sprawy L.UG-6042/8/479/77". W uzasadnieniu zarzucił sfałszowanie dat na urzędowych dokumentach uwłaszczeniowych z 1971 r.
Do pisma załączył kserokopię okładki z akt sprawy L.6042/7/479/77 oraz pismo Prezesa Sądu Rejonowego w [....] z 12 kwietnia 2023 r.
Postanowieniem z 26 lipca 2023 r. nr Fin.3123.14.2023 Wójt – na podstawie art. 61a i art. 123 w zw. z art. 113 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) – odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego "o sprostowanie akt sprawy L.U.G 6042/8/479/77" z uwagi na brak wykazania przez wnioskodawcę przymiotu strony postępowania oraz złożenia wniosku w sprawie która nie istnieje.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że pismem z 12 czerwca 2023 r. wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania wniosku oraz wyjaśnienia, o jakie akta sprawy chodzi. Równocześnie wskazał, że nie posiada w swoich zasobach akt o wymienionych wyżej sygnaturach. W ocenie organu, brak jest możliwości sprostowania – zgodnie z wnioskiem - całych akt sprawy, gdyż zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a., organ może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.
Organ wezwał wnioskodawcę o wykazanie interesu prawnego w sprawie (wykazanie następstwa prawnego oraz w czyim imieniu składa wniosek), na co wnioskodawca nie odpowiedział. Starosta [....] w odpowiedzi na odezwę organu I instancji przesłał akta uwłaszczeniowe nr L-UG-6042/7/479/77 oraz wyjaśnił, że w archiwum SP w [...] nie zalegają akta uwłaszczeniowe nr L.U.G 6042/8/479/77.
W zażaleniu na wskazane wyżej postanowienie wnioskodawca zarzucił brak oparcia stanowiska organu I instancji w dowodach. Nie zgodził się ze stanowiskiem, że nie ma interesu prawnego i zarzucił urzędnikom gminnym kłamstwa. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz nadanie postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności.
SKO opisanym na wstępie postanowieniem z 27 października 2023 r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
Wskazało, że działając w oparciu o art. 136 § 1 k.p.a. przeprowadziło uzupełniające postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy wnioskodawca jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania. W jego toku, pismem z 28 sierpnia 2023 r. - za pośrednictwem platformy ePUAP - zwrócono się do organu I instancji o przesłanie (wystąpienie do właściwych organów, ewentualnie archiwów) w terminie 14 dni kompletnych akt postępowania L.U.G.6042/8/479/77 i L.U.G.6042/7/479/77, a także wskazanie, w jakich sprawach postępowania te toczyły się wraz z danymi wnioskodawcy (wnioskodawców) i stron. W odpowiedzi organ I instancji przesłał - przekazane przez SP w [...] - akta uwłaszczeniowe nr L-UG-6042/7/479/77 (karty od 1 do 5), obejmujące grunty położone w W. Jednocześnie wyjaśnił, że w archiwum Urzędu Gminy [...] i SP w [....] nie zalegają akta uwłaszczeniowe nr L.U.G.6042/8/479/77.
W dalszej części uzasadnienia SKO wywiodło, że pismem z 7 września 2023 r. wnioskodawca wniósł o zobowiązanie Wójta do przesłania całości akt uwłaszczeniowych dotyczących gospodarstwa rolnego M.S. położonego w miejscowości W., w szczególności zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 22 stycznia 1971 r., pisma Spółdzielni Kółek Rolniczych w [...] z 22 lutego 1971 r. i zwrotnego potwierdzenia odbioru z 23 października 1971 r. - na okoliczność potwierdzenia, że dokumenty uwłaszczeniowe w Urzędzie Gminy zostały sfałszowane, jak również sfałszowany został operat ewidencji gruntu dla działek objętych tym postępowaniem oraz zostały wydane fałszywe Akty Własności Ziemi przez urzędników Gminy [...].
W ocenie Kolegium kluczową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w sprawie było ustalenie legitymacji do wystąpienia przez wnioskodawcę z inicjatywą wszczęcia postępowania w sprawie sprostowania aktu administracyjnego. W obliczu jednoznacznego brzmienia przepisu art. 113 k.p.a., uprawnienie powyższe posiada organ lub strona. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, w tym pozyskane w ramach postępowania wyjaśniającego, nie dają powodów do uznania wnioskodawcy za stronę postępowania zakończonego wskazywaną przez niego decyzją. Nic nie wskazuje również na to, aby miał mieć interes prawny w postępowaniu rektyfikacyjnym. Nie przekonują w tym zakresie niejasne wywody oraz odwołania do mających mieć miejsce na jego szkodę przestępstw urzędniczych. Argumentacja i odwołanie do kserokopii dokumentów wystawionych na osoby o innych niż wnioskodawca nazwiskach nie wskazuje, że jest on stroną lub następcą prawnym strony postępowania zakończonego wskazywanymi aktami administracyjnymi. Skoro zatem wnioskodawcy nie przysługiwał status strony postępowania w przedmiocie decyzji pierwotnej, to trafnie przyjął organ I instancji, że nie jest legitymowany do żądania dokonania jej rektyfikacji.
Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., zasadą jest, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Gdy żądanie skierowane zostało do organu I instancji przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.). Jest to rozstrzygnięcie formalne, nieodnoszące się do kwestii merytorycznych podnoszonych przez wnioskodawcę. Bada się wyłącznie legitymację strony oraz dopuszczalność wszczęcia postępowania. Przy negatywnych przesłankach do wszczęcia postępowania nie podlegają badaniu argumenty merytoryczne. Tym samym wszelkie wywody, zarzuty i argumenty wyrażane w jego wystąpieniach nie mogły być badane. Postanowienie wydane w sprawie nie ma charakteru uznaniowego. Wnioski dowodowe wnioskodawcy nie mogły być przedmiotem rozważań. Jak wskazano wyżej, wnioskodawca bezspornie nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania "o sprostowanie akt sprawy L.U.G 6042/8/479/77". Organ I instancji jak i Kolegium nie może zatem gromadzić i przeprowadzać dowodów oraz ustalać stanu faktycznego sprawy, gdy orzeka na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania.
Słusznie także organ I instancji przyjął, że instytucja sprostowania całych akt sprawy nie jest znana procedurze administracyjnej. Stosownie do przepisu art. 113 § 1 k.p.a., sprostowaniu podlegają jedynie błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki popełnione w decyzjach wydanych przez organ administracji państwowej.
Odnosząc się do argumentacji o przestępstwach polegających na fałszowaniu dokumentów, Kolegium wskazało, że wadliwą w ocenie wnioskodawcy decyzję ostateczną można wzruszać jedynie w drodze nadzwyczajnych środków prawnych, a nie w drodze sprostowania na podstawie art. 113 § 1 k.p.a.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie SKO z 27 października 2023 r. R.S. zakwestionował akceptację przez ten organ stanowiska Wójta w zakresie stwierdzenia, że nie legitymuje się on interesem prawnym w rozpatrywanej sprawie.
Fakt posiadania interesu prawnego potwierdza postanowienie Głównego Geodety Kraju nr KN-025-111/12. Zdaniem skarżącego, organ I instancji ukrywa jego wnioski dowodowe i akta uwłaszczeniowe jego poprzedników prawnych z których treści skarżący domagał się przeprowadzenia dowodów oraz nie przekazuje ich do organu II instancji, aby ukryć fakt posiadania przez niego interesu prawnego.
Skarżący zażądał uchylenia postanowień organu II i I instancji jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa procesowego, ze szkodą dla jego interesu prywatnego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy,naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Kontrolą Sądu objęte jest postanowienie SKO z 27 października 2023 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy [...] z 26 lipca 2023 r. o odmowie wszczęcia – na wniosek skarżącego z 26 maja 2023 r. – postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania akt sprawy L.U.G 6042/8/479/77.
Dokonana przez Sąd pod względem opisanych wyżej kryteriów kontrola tych postanowień nie doprowadziła do zakwestionowania ich prawidłowości, prowadząc do wniosku o braku podstaw do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
U podstaw wydania wskazanych wyżej postanowień znalazła się regulacja art. 61a § 1 k.p.a., wg której, jeżeli żądanie o którym mowa w art. 61 (tj. wszczęcia postępowania administracyjnego) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W przepisie tym ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne od siebie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, umożliwiając tym samym oddzielenie pierwszego etapu postępowania administracyjnego, tj. jego wszczęcia, od etapu merytorycznego rozstrzygania o żądaniu strony. Odmowa wszczęcia postępowania następuje z przyczyn o charakterze formalnym (procesowym), które uniemożliwiają merytoryczne rozpatrzenie wniosku. W sytuacji więc gdy spełnione zostaną przesłanki o jakich mowa w tym przepisie, organ administracji nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, ograniczając się do formalnej odmowy wszczęcia postępowania.
Adekwatna do powyższego sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie i w kontekście tego przepisu została prawidłowo zinterpretowana przez organy administracji. Istotą zgłoszonego przez skarżącego w piśmie z 26 maja 2023 r. żądania było "sprostowanie akt sprawy L.U.G 6042/8/479/77", co do których z zawartych w tym piśmie informacji można było jedynie domniemywać, że dotyczą kwestii uwłaszczenia nieruchomościami rolnymi poprzedników prawnych skarżącego.
Na skutek podjętych przez orzekające w sprawie organy administracji działań wyjaśniających ustalono, że akta o podanym przez skarżącego oznaczeniu nie znajdują się ani w posiadaniu Urzędu Gminy w [...], ani Starostwa Powiatowego w [...] Nie stwierdzono również, aby takie postępowanie tam się w przeszłości toczyło. Także sam skarżący wezwany do sprecyzowania wniosku nie udzielił żadnych dodatkowych wyjaśnień.
W sytuacji zatem gdy przesłane przez Starostwo Powiatowe w [...] akta sprawy uwłaszczeniowej nr L-UG-6042/7/479/77 dotyczyły wprawdzie gruntów położonych w W. na taką lokalizację wskazywał skarżący), niemniej nie odnosiły się do skarżącego i osób przez niego wskazywanych (tj. M.S. – jego dziadka) ale innych względem których nie wykazał on następstwa prawnego (tj. S.O. oraz Z.G.), prawidłowo przyjęły organy administracji, że niezależnie od braku zidetyfikowania akt sprawy L.U.G 6042/8/479/77, nie przysługiwał mu interes prawny w żądaniu ich sprostowania.
W tej sytuacji, zdaniem Sądu, zasadnie uznały organy administracji, że postępowanie we wnioskowanej przez skarżącego sprawie nie mogło zostać skutecznie wszczęte z uwagi na zaistnienie przesłanki wymienionej w art. 61a § 1 k.p.a., tj. wszczęcia postępowania domagała się osoba której nie mógł być przyznany status strony postępowania, a więc nie posiadająca legitymacji procesowej do jego zainicjowania z uwagi na brak interesu prawnego.
W opisanych wyżej okolicznościach należy w istocie uznać również spełnienie drugiej z wymienionych w tym przepisie przesłanek z powodu których postępowanie nie może zostać wszczęte, a mianowicie innych uzasadnionych przyczyn, jako które kwalifikuje się brak możliwości ustalenia wskazywanych przez skarżącego akt, przez co nie jest możliwe stwierdzenie, czy oraz pomiędzy jakimi stronami i w jakim przedmiocie postępowanie to w ogóle się toczyło i jakie ewentualnie zapadły w nim rozstrzygnięcia. Brak jest przy tym jakichkolwiek uzasadnionych podstaw do uznania za wiarygodną argumentacji skargi, że Wójt Gminy [...] "ukrywa" akta uwłaszczeniowe poprzedników prawnych skarżącego i składane przez niego wnioski dowodowe; skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów z których wynikałby fakt, iż w przeszłości toczyło się postępowanie o wskazanym przez niego we wniosku numerze.
Abstrahując od powyższego, ubocznie należy także w pełni zgodzić się ze stanowiskiem organów administracji, że instytucja "sprostowania akt sprawy" nie jest znana procedurze administracyjnej; stosownie do przepisu art. 113 § 1 k.p.a., sprostowaniu podlegają jedynie błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki popełnione w decyzjach wydanych przez organ administracji państwowej. Z zakresu stosowania tego przepisu wyłączone jest więc sprostowanie kwestii merytorycznych (np. wskazania numerów działek /osób w aktach własności ziemi, na co pośrednio mogłaby wskazywać analiza żądań skarżącego). Znajduje to potwierdzenie m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2023 r. III FSK 1836/21 - LEX nr 3600596, wg którego sprostowanie w trybie określonym w art. 113 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do zmiany merytorycznej treści rozstrzygnięcia, czy też ponownego merytorycznego, odmiennego rozpoznania sprawy. Inaczej mówiąc sprostowaniu nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, odnoszące się do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego sprawy, jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej.
W okolicznościach sprawy w pełni prawidłowa była zatem odmowa wszczęcia tego postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., w świetle której podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego ze szkodą dla prywatnego interesu skarżącego nie mogły zostać uwzględnione.
Powyższe wykluczało skuteczność wniesionej skargi, która jako niezasadna podlegała w takiej sytuacji oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.