II SA/RZ 1966/23

II SA/Rz 1966/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Mikolik
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 2 pkt 2 i 7, art. 23
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 10 października 2023 r. nr SKO.4112.17.2194.2023 w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi R.K. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium") z 10 października 2023 r. nr SKO.4112.17.2194.2023 wydana w przedmiocie ustalenia
i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2017/2018.
W podstawie prawnej organ wskazał art. 2 pkt 7, art. 23 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm. - dalej: "ustawa") oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.").
Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] marca 2015 r. sygn. akt [...] M.K. został zobowiązany do łożenia rat alimentacyjnych na rzecz córki A.K. w kwocie po 900,00 zł miesięcznie. W związku z bezskutecznością egzekucji należności alimentacyjnych decyzją z 18 października 2017 r. nr GOPS.FA.5320.45.2017 Burmistrz Gminy [...] (dalej: "Burmistrz"; "organ I instancji") przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla uprawnionej A.K. reprezentowanej przez matkę R.K. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., uznając, że spełnione zostały kryteria dochodowe. W oparciu o powyższą decyzję wypłacono świadczenia za wskazany okres w wysokości ogółem 6 000,00 zł.
Po wyjściu na jaw nowych okoliczności sprawy, a mianowicie ustaleniu, że przed wydaniem ww. decyzji strona w 2016 r. otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego Burmistrz wznowił postępowanie w sprawie przyznania świadczenia alimentacyjnego, a następnie decyzją z 5 października 2022 r., nr GOPS.FA.5320.21.2022 uchylił decyzję z 18 października 2017 r. przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. i odmówił przyznania prawa do tego świadczenia na ww. okres świadczeniowy. W dalszej kolejności SKO w Krośnie decyzją z 30 listopada 2022 r. nr SKO.4112.23.2784.2022 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekając co do istoty sprawy stwierdziło wydanie decyzji z 18 października 2017 r. z naruszeniem prawa i odstąpiło od jej uchylenia z powodu okoliczności wskazanych w art. 146 § 1 k.p.a, tj. upływu pięcioletniego terminu od niej doręczenia.
Pomimo braku wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego Burmistrz uznał, że jest ona nieprawidłowa i wydana z naruszeniem prawa i dlatego po wszczęciu postępowania decyzją z 5 lipca 2023 r. nr GOPS.FA.5320.15.2023 ustalił, że pobrane przez R.K. na rzecz córki A.K.. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., w wysokości 6 000,00 zł - są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązał stronę do zwrotu tej kwoty.
Organ wskazał, że co do zasady wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może nastąpić po uprzednim wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji, na mocy której strona nienależnie pobrała świadczenia. Gdy wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie, w drodze uchylenia decyzji, weryfikacji w trybie wznowieniowym (nieważnościowym), okaże się nieskuteczne lub niedopuszczalne, organ jest uprawniony do badania przesłanek nienależnie pobranych świadczeń pomimo, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznająca świadczenie. Zgodnie z art. 23 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Organ stwierdził w okolicznościach sprawy pobrane przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A.K. w kwocie 6 000 zł wypłacone w okresie świadczeniowym 2017/2018 są świadczeniem nienależnie pobranym i podlegają zwrotowi bez ustawowych odsetek za opóźnienie.
Odwołanie od tej decyzji złożyła R.K. zarzucając naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy poprzez orzeczenie obowiązku zwrotu świadczenia, w sytuacji gdy obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne, a zatem dopiero gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Zdaniem odwołującej brak jest podstaw do stwierdzenia, że wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało pobrane przez nią nienależnie, bowiem jej działanie było nieświadome. Zwróciła się o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Wskazaną na wstępie decyzją z 10 października 2023 r. SKO w Krośnie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium wyjaśniło, że jeżeli wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie - w drodze uchylenia decyzji, weryfikacji w trybie wznowieniowym (nieważnościowym) okaże się nieskuteczne lub niedopuszczalne organ staje się uprawniony do badania przesłanek nienależnie pobranych świadczeń (art. 2 pkt 7 ustawy). Z ustalonego przez organ stanu faktycznego wynika, że na mocy decyzji z 18 października 2017 r. strona otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na okres świadczeniowy 2017/2018, łącznie w kwocie 6000 zł. Jednakże przed wydaniem tej decyzji w 2016 r. otrzymała alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, co przy składaniu wniosku R.K. pominęła. SKO wyjaśniło, że warunkiem korzystania z pomocy w formie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy. Zatem nie można pobierać jednocześnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i alimentów. Zaniechanie przez stronę poinformowania organu o otrzymanych alimentach - co zostało wykazane w postępowaniu wznowieniowym – spowodowało konieczność zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b ustawy wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. SKO zwróciło także uwagę, że R.K. składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia alimentacyjnego na córkę złożyła oświadczenie, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oraz, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń funduszu alimentacyjnego oraz oświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów, przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu M.K. co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Dodatkowo podpisała zobowiązanie do niezwłocznego poinformowania organu o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na pobieranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego m. in. dotyczących otrzymania alimentów pod rygorem powstania nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji konieczności ich zwrotu.
W tych okolicznościach Kolegium uznało, że wbrew twierdzeniom odwołania, R.K. wprowadziła organ I instancji w błąd, co oznacza, że przyznane (wypłacone) świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostało pobrane przez nią nienależnie. Kolegium zauważyło też, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2023 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [.....] Wydział Kamy orzekł wobec R.K. - która wprowadziła urzędników GOPS w [....] w błąd co do okoliczności uzasadniających przyznanie i otrzymywanie świadczenia z Narodowego Funduszu Alimentacyjnego – obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego GOPS [...] kwoty 12 500 zł.
Końcowo zauważyło, że w aktualnym stanie prawnym ustalenie i zwrot świadczeń nienależnie pobranych rozstrzyga się jedną decyzją.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją R.K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Wskazała na naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zaaprobowanie, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego z okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. pobrane w kwocie 6 000 zł zostały pobrane nienależnie, podczas gdy do wypłaty/pobrania ww. świadczenia nie doszło w wyniku jej świadomego działania, to zaś uzasadniało uchylenie decyzji organu I instancji. Skarżąca podtrzymała stanowisko zawarte w odwołaniu, że rozstrzygnięcie w zakresie zobowiązania jej do zwrotu świadczenia na tym etapie postępowania było niedopuszczalne, gdyż można je było wydać ewentualnie gdy decyzja w przedmiocie ustalenia pobrania nienależnego świadczenia stanie się prawomocna.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż te, które zostały wskazane w jej uzasadnieniu.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z dnia 10 października 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 5 lipca 2023 r., który ustalił, że pobrane przez R.K. na rzecz córki A.K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., w wysokości 6 000,00 zł - są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązał stronę do zwrotu tej kwoty.
Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny, został ustalony prawidłowo z zachowaniem reguł o postępowaniu dowodowym wynikającym z k.p.a.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993) - dalej: ustawa. Kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, została uregulowana w art. 23 i art. 2 pkt 7 ustawy.
Stosownie do art. 23 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1); od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. la).
Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego:
wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,
przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,
wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,
wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,
(uchylona)
wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,
wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.
Wydanie zatem przez organ decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w przywołanym wyżej art. 2 pkt 7 ustawy. Dlatego też w postępowaniu o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy. Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09,LEX nr 558234).
Wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - co do zasady - może nastąpić po uprzednim wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji, na mocy której strona nienależnie pobrała świadczenia. Gdy wyeliminowanie wspomnianej decyzji przyznającej świadczenie - w drodze uchylenia decyzji, weryfikacji w trybie wznowieniowym (nieważnościowym) - okaże się nieskuteczne lub niedopuszczalne, organ staje się uprawniony do badania przesłanek nienależnie pobranych świadczeń (art. 2 pkt 7 ustawy). Innymi słowy istnieje wówczas możliwość - po przeprowadzeniu odrębnego po stepowania - wydania decyzji w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, pomimo że w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznająca świadczenie.
Wobec tego - mając zamiar dochodzenia nienależnie pobranych świadczeń – w pierwszej kolejności organ powinien rozważyć czy okoliczności faktyczne mogące mieć wpływ naprawo przyznane dotychczasową decyzją istniały już w dacie jej wydania, czy wystąpiły po wydaniu decyzji.
W konkretnym przypadku mamy do czynienia z tą pierwszą sytuacją. Z akt sprawy wynika, że na mocy decyzji Burmistrza z dnia 18 października 2017 r., nr GOPS.FA.8320.45.2017 w okresie od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., strona otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego po 500,00 zł miesięcznie. Bezsporne jest również, że przed wydaniem ww. decyzji strona otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego.
W wyniku wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ww. decyzją przyznającą świadczenia, decyzją z dnia 5 października 2022 r., nr GOPS.FA.5320.21.2022 Burmistrz uchylił ww. decyzję dotychczasową i odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na okres świadczeniowy 2017/2018 (art. 151 § 1 pkt. 2 k.p.a.). Na skutek wniesionego odwołania od decyzji wznowieniowej, decyzją z dnia 30 listopada 2022 r. znak: SKO.4112.23.2784.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i stwierdziło wydanie decyzji dotychczasowej w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2017/2018 z naruszeniem prawa oraz z odstąpiło od jej uchylenia z powodu okoliczności wskazanych w art. 146 § 1 k.p.a., tj. upływu pięcioletniego terminu od jej doręczenia (art. 151 § 2 k.p.a.). W tym miejscu podkreślić trzeba, iż decyzja stwierdzająca wydanie decyzji z naruszeniem prawa zostaje wydana wówczas, gdy jednocześnie spełnione zostają przesłanki pozytywne (w konkretnym przypadku z art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a.) i negatywna - upływ czasu (w tym przypadku 5 lat od dnia doręczenia decyzji dotychczasowej). Z uzasadnienia decyzji wznowieniowych wynika, że gdyby nie upływ terminu przedawnienia, zostałaby wydana decyzja w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. o uchyleniu decyzję dotychczasowej i odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla A.K. na okres świadczeniowy 2017/2018.
Strona otrzymywała bowiem alimenty w 2016 r. bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, co zostało pominięte pr2y składaniu wniosku przez R.K. (matkę A.K. - osoby uprawnionej do alimentów). Zauważyć należy, iż warunkiem korzystania z pomocy w formie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy. Zatem nie można pobierać jednocześnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i alimentów. Zaniechanie przez stronę poinformowania organu o otrzymanych alimentach - co zostało wykazane w postępowaniu wznowieniowym - stwarza konieczność zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b ustawy wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Przepis ten stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.
W dniu 8 września 2017 r. wpłynął do organu wniosek R.K. o ustalenie prawa do świadczenia alimentacyjnego dla małoletniej córki A.K., do którego dołączyła "oświadczenie wnioskodawcy o bezskuteczności egzekucji alimentów" przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu M.K. oświadczając że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, co potwierdziła datą 30 sierpnia 2017 r. i własnoręcznym podpisem (k. nr 9 akt I inst.).
Dodatkowo w ww. wniosku oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń funduszu alimentacyjnego, jednocześnie zobowiązała się do niezwłocznego poinformowania organu o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na pobieranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego m. in. dotyczących otrzymania alimentów pod rygorem powstania nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji konieczności ich zwrotu (str. 7 i 8 wniosku).
Tym samym — wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu - skarżąca świadomie wprowadziła w błąd organ I instancji, co oznacza, że przyznane (wypłacone) świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostało pobrane przez nią nienależnie. W tym miejscu dodać trzeba, iż prawomocnym wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2023 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] Wydział Kamy orzekł wobec R.K. - która wprowadziła urzędników GOPS w [....] w błąd co do okoliczności uzasadniających przyznanie i otrzymywanie świadczenia z Narodowego Funduszu Alimentacyjnego - obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego GOPS [...] kwoty 12 500 zł.
Zarzut skarżącej, iż orzeczenie zwrotu świadczenia może nastąpić dopiero wówczas, gdy świadczenie zostanie w ostateczny sposób uznane za nienależnie pobrane, jest również chybiony. Aktualny stan prawny (ukształtowany od dnia 18 września 2015 r. ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz.1302) stanowi w art. 23 ust. 4 ustawy, że decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat - przesądza o konieczności wydania jednej decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Z przedstawionych wyżej przyczyn odwołanie nie może odnieść oczekiwanego rezultatu.
Powyższe ustalenia SKO i oceny prawne przedstawione wyżej Sąd akceptuje.
Przyczyną wyeliminowania decyzji SKO z obrotu prawnego są dwie kwestie.
Pierwsza dotyczy naruszenia przez SKO przepisu art. 23 ust. 1a ustawy.
Zgodnie z jego treścią od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Zaś z art. 23 ust. 7 tej ustawy wynika, ze odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.
Decyzja Burmistrza z dnia 5 lipca 2023 r. w ogóle nie zawiera rozstrzygnięcia o tym, że od kwoty nienależnie pobranych świadczeń należą się odsetki ustawowe, od jakich kwot i w jakiej wysokości. Co więcej, wprost wynika z niej, ze odsetki się nie należą, gdyż zdaniem Burmistrza w sprawie zaistniała przesłanka z dnia 2 pkt 7 lit. c ustawy, co zgodnie z treścią art. 23 ust. 1a ustawy wyklucza obowiązek zwrotu odsetek.
Hipoteza art. 2 pkt 7 lit. c ustawy w sprawie bezspornie nie została wypełniona. SKO prawidłowo przyjęło, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 2 pkt 7 lit. b ustawy, co w oczywisty sposób czyni kwestię orzekania o odsetkach aktualną. Milczenie SKO w tej mierze przesądza o naruszeniu art. 23 ust. 1a, ust. 7 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. b ustawy, co przełożyło się na wynik sprawy.
Druga kwestia dotyczy braku rozważenia przez SKO skutków wydania w dniu [...] kwietnia 2023 r. i uprawomocnienia się w dniu 9 sierpnia 2023 r. wyroku Sądu Rejonowego w [...], sygn. akt [...]. W pkt VI. tegoż wyroku orzeczono wobec skarżącej na podstawie art. 72 § 2 kk obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej popełnionym przestępstwem i zapłatę na rzecz GOPS [...] kwoty 12500 zł.
Zgodnie z art. 72 § 2 kk zawieszając wykonanie kary Sąd może (...) zobowiązać skazanego do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części.
Odszkodowanie to ma naprawić szkodę wyrządzoną przestępstwem opisanym w pkt I wyroku karnego, tj., że w okresie od [...] sierpnia 2016 r. do dnia [...] września 2018 r. w [....] woj. [...], działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziła Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w[....] do niekorzystnego rozporządzenia mieniem wprowadzając urzędników ww. jednostki w błąd co do okoliczności uzasadniających przyznanie i otrzymywanie świadczenia z Nowego Funduszu Alimentacyjnego, w ten sposób, że w dniu [...] sierpnia 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla małoletniej córki A.K. i we Wniosku tym - oświadczając, iż jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia - oświadczyła, iż:
-przekazała organowi egzekucyjnemu wszelkie znane jej informacje niezbędne do prowadzenia postępowania przeciwko dłużnikowi M.K.;
-w roku kalendarzowym 2014 nie uzyskała dochodu, w tym w szczególności, także dochodu z tytułu alimentów na dzieci, uzyskując w efekcie na rzecz wymienionej córki świadczenie alimentacyjne w kwocie 500 zł miesięcznie, które pobierała w okresie od [...].09.2016 r. do [...].09.2018 r., podczas, gdy w rzeczywistości otrzymała od M.K. na rachunek bankowy o numerze [...]: w 2014 roku 17 przelewów na łączną kwotę 5 400 euro,
w 2015 roku 14 przelewów na łączką kwotę 2 975 euro,
w 2016 roku 9 przelewów na łączną kwotę 2 435 euro,
w 2017 roku 7 przelewów na łączną kwotę 1 615 euro,
w 2018 roku 10 przelewów na łączną kwotę 2 260 euro,
gdzie tytuły wpłat wskazywały na świadczenia alimentacyjne, o których to wpłatach nie informowała Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], jak też Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [....] N.K. prowadzącego pod sygnaturą: akt [...] postępowanie egzekucyjne w sprawie z wnioskm wierzyciela A.K. prżeciwko M.K., w wyniku czego pobrała nienależnie świadczenie alimentacyjne w łącznej kwocie 12 500 zł czym działała na szkodę Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. i art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k,k. w zw. z art. 11 § 2 k,k.
Orzeczenie o naprawieniu szkody w kwocie 12500 zł dotyczy więc na pewno szkody poniesionej przez GOPS z tytułu nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń, w niniejszej sprawie za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. oraz w sprawie toczącej się w tut. Sądzie pod sygn. akt II SA/Rz 1967/23 za okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r.
Orzeczenie Sądu karnego o naprawieniu szkody jest tytułem egzekucyjnym i po nadaniu klauzuli wykonalności przez Sąd staje się tytułem wykonawczym będącym podstawą egzekucji. W dacie orzekania przez SKO wyrok karny był prawomocny, w obrocie istniał więc tytuł egzekucyjny, który w całości/częściowo pokrywał się kwotami nienależnie pobranego świadczenia do zwrotu wynikającymi z decyzji organów I instancji. SKO winno było rozważyć, czy w zakresie objętym orzeczeniem Sądu karnego o naprawieniu szkody nie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego (art. 105 § 1 k.p.a.).
Utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji przez SKO doprowadziło do wykreowania drugiego tytułu egzekucyjnego, którego realizacja, obok egzekucji na podstawie wyroku Sądu karnego mogłaby sprawować ściągnięcie podwójnej kwoty na rzecz GOPS. Jest to możliwe również dlatego, że Burmistrz [...] już wystąpił o nadanie klauzuli wykonalności wyrokami sądu karnego w pkt VI. (pismo Burmistrza do SR w [...] z dnia 15 listopada 2023 r. – k. 49).
Zdaniem Sądu w zakresie, w którym prawidłowa decyzja SKO w tej sprawie i sprawie II SA/Rz 1967/23 pokrywałaby się z treścią prawomocnego obowiązku odszkodowawczego wynikającego z pkt VI ww wyroku Sądu Rejonowego w [....] mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego. Nie zachodzi tu stan res iudicata, gdyż w postępowaniu karnym zasądzono odszkodowanie na rzecz GOPS z tytułu nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń, a w postępowaniu administracyjnym orzeczono o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Niewątpliwie jednak cel świadczenia w obu sprawach jest identyczny.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy SKO będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.