II SA/RZ 1951/23

II SA/Rz 1951/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Paweł Zaborniak /sprawozdawca/
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Stanisław Śliwa
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2024 poz 323
24 ust. 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 27 września 2023 r. nr SKO.4111/750/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej M. C. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 1951/23
U Z A S A D N I E N I E
Przedmiotem skargi MC (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 27 września 2023 r. nr SKO.4111/750/2023, wydana w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 26 maja 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – SC.
Decyzją z [...] lipca 2023 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Organ I instancji podał, że niepełnosprawność męża Skarżącej powstała w 58 roku jego życia, a zatem w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323) – dalej: "u.ś.r.". Ponadto Wójt podał, że SC pozostaje w związku małżeńskim ze Skarżącą, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyklucza prawną możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto Skarżąca zarzuciła błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. względem małżonka osoby niepełnosprawnej, starającego się o świadczenie pielęgnacyjne.
Decyzją z 27 września 2023 r. nr SKO.4111/750/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie uchyliło decyzję Wójta i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad SC od 1 maja 2023 r.
Kolegium wskazało, że skoro wskazany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej. Brak jest również podstaw prawnych do przyjęcia, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. ma zastosowanie względem małżonka osoby niepełnosprawnej. Błędnie zatem Organ I instancji odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącej, spełniającej w ocenie Kolegium wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia. Mając natomiast na uwadze art. 24 ust. 2 u.ś.r. za prawidłowe Kolegium uznało uchylenie decyzji Organu I instancji i przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2023 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MC zaskarżyła decyzję Kolegium w części obejmującej nieprzydanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 grudnia 2021 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w skardze oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca podniosła, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności jej męża został złożony 9 grudnia 2021 r. Wyrokiem Sądu Rejonowego w [....] z [...] kwietnia 2023 r. [...] SC został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Zdaniem Skarżącej powyższe przesądza, że Organ odwoławczy, stosując art. 24 ust. 2a u.ś.r., winien przyznać świadczenie pielęgnacyjne od 1 grudnia 2021 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie Organy I oraz II instancji nie kwestionowały faktu sprawowania opieki Skarżącej nad mężem SC, która ma charakter stały i polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego. Kolegium prawidłowo uznało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmownego rozstrzygnięcia z przyczyn prawidłowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, wyrok NSA z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16). Kwestia ta w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości i powinna zostać uwzględniona zarówno przez Organ odwoławczy, jak i Organ I instancji.
Sąd nie zaaprobował natomiast przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanowiska co do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia od 1 maja 2023 r. na czas nieokreślony.
W sprawie nie ma sporu, że Skarżąca jako małżonka jest uprawniona do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że mąż Skarżącej – SC dysponuje wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2023 r., sygn. akt [...] na podstawie którego zaliczono go do znacznego stopnia niepełnosprawności, ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 9 grudnia 2021 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 19 września 2016 r.
Z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne Skarżąca wystąpiła 26 maja 2023 r., tj. w terminie trzech miesięcy od dnia wydania wyroku przez Sąd Rejonowy. Bezsporne jest również to, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony 9 grudnia 2021 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylając w całości decyzję Organu I instancji, orzekło co do istoty i przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu konieczności opieki nad niepełnosprawnym mężem od 1 maja 2023 r. na czas nieokreślony. Organ odwoławczy nie kwestionował zasadności przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczył natomiast jego zakres czasowy, przyznając wnioskowane świadczenie od daty (miesiąca) wniesienia wniosku oświadczenie pielęgnacyjne.
Sporna między stronami w niniejszej sprawie jest kwestia daty początkowej od której Skarżącej powinno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Organ odwoławczy przyznając Skarżącej świadczenie od 1 maja 2023 r. w treści uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia uzasadnił swoje stanowisko co do ustalenia wskazanego terminu początkowego przyznania świadczenia wskazując, iż wynika to z faktu spełnienia warunków z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zdaniem Skarżącej natomiast świadczenie pielęgnacyjne winno zostać jej przyznane od 1 grudnia 2021 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Wskazać należy, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie był wystarczający do zrekonstruowania stanu faktycznego sprawy i przesądzenia, że rację w tej spornej kwestii należy przyznać Skarżącej.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sytuacji wszczęcia postępowania na żądanie strony, treść zgłoszonego żądania określa rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a także wyznacza właściwą normę prawa materialnego lub procesowego, która będzie znacząca dla ustalenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego postępowania. Organ administracji jest tym żądaniem związany, gdyż tylko i wyłącznie strona składająca podanie określa przedmiot swojego żądania i nim rozporządza. Innymi słowy, owo żądanie (wniosek) strony, wyznacza granice sprawy administracyjnej podlegającej załatwieniu w danym postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok WSA w Warszawie z 6 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1463/17).
W tym miejscu powołać należy art. 24 ust. 2a u.ś.r. wskazujący na ewidentne nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu, mającym charakter prejudycjalny dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Skorzystanie z dobrodziejstwa tego unormowania jest obwarowane wystąpieniem przez osobę ubiegającą się o świadczenie ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2023 r., (sygn. akt I OSK 1080/22, LEX nr 3582928) zauważyć należy, że przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi wyjątkową regulację prawną, przełamującą zasadę wyrażoną w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wskazuje, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że Organ będąc związany wnioskiem strony orzekł w zaskarżonej decyzji jedynie o części żądania, nie uwzględniając tym samym uprawnień związanych z datą złożenia tego wniosku. Za taką należy bowiem uznać sytuację, w której mimo złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z dniem 9 grudnia 2021 r., SKO w osnowie rozstrzyga wyłącznie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2023 r. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji brak jest rozważań Kolegium wyjaśniających powody, dla których Organ nie uznał za zasadne przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku.
Zaskarżona decyzja SKO nie zawiera kompleksowego rozstrzygnięcia obejmującego pełne żądanie wniosku pod względem czasowym, co w konsekwencji świadczy o naruszeniu przez Organ art. 24 ust. 2 u.ś.r. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Wobec stwierdzonego naruszenia przez SKO przepisów prawa materialnego i prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a - uchylił zaskarżoną decyzję o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na uwadze wykładnię zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu i zajęte w nim stanowisko na temat zachowania 3-miesięcznego terminu z art. 24 ust. 2a ustawy, wyda stosowną decyzję.