II SA/Rz 1909/23

II SA/Rz 1909/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1801/24 - Wyrok NSA z 2025-06-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 15b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 12 września 2023 r. nr SKO.4116.227.2023 w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka – skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi AS (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 12 września 2023 r., nr SK0.4116.227.2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.
Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 6 kwietnia 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "Organ i instancji") o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, na dziecko – F.G. (poprzednio: [...]).
Decyzją z [...] maja 2023 r., nr [...] Organ I instancji odmówił przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Jako podstawę prawną decyzji Organ podał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 5 ust. 11, art. 15b, art. 20 ust. 3, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) - dalej: "u.ś.r.".
W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 15b ust. 2 u.ś.r., jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 922,00 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio. Zgodnie natomiast z art. 15b ust. 1 u.ś.r., z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000,00 zł na jedno dziecko. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2022 r., sygn. akt [...], małoletni przebywający w rodzinnej pieczy zastępczej u małżonków AS i MS został przysposobiony przez PG oraz DG.
W ocenie Organu I instancji Skarżąca nie jest opiekunem prawnym małoletniego, w związku czym nie spełnia przesłanek do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.
Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej od powyższej decyzji, Organ odwoławczy decyzją z 12 września 2023 r., nr SKO.4116.227.2023 utrzymał ją w mocy.
Sygn. akt II SA/Rz 1909/23
W obszernym uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania zostały określone w u.ś.r. Świadczenia te stanowią formę wsparcia jakiego udziela państwo rodzinom, aby umożliwić realizację podstawowych ich funkcji: opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Do świadczeń rodzinnych należy między innymi zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka. Zapomoga stanowi dodatkowe uprawnienie z tytułu urodzenia dziecka.
Organ Il instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że Skarżąca w chwili złożenia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka nie była już opiekunem prawnym FG (poprzednio: [...]).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję, Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:
- art 15b ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r" poz. 390) poprzez przyjęcie, że opiekun prawny może ubiegać się o zapomogę tylko wtedy, gdy w chwili złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, opiekę taką sprawował, mimo, iż wniosek o ustalenie prawa do wypłaty, Skarżąca złożyła w terminie ustawowym 12 miesięcy od dnia ustanowienia opieki, a prawo do zapomogi zgodnie z ustawą Skarżąca posiadała w związku z przyznaniem jej statusu opiekuna prawnego i faktycznego sprawowania opieki nad małoletnim - FG oraz mimo okoliczności, iż w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie zachodzą, w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych negatywne przesłanki wyłączające możliwość uzyskania zapomogi.
W uzasadnieniu podała, że od 13 kwietnia 2022 r. do 16 września 2022 r. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego. W przewidzianym ustawą terminie złożyła wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi. Powołała się przy tym na wyrok WSA w Gliwicach z 31 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/GI 486/12 wskazując, iż dla oceny uprawnień do świadczenia, znaczenie ma data zdarzenia - objęcie małoletniej opieką - a nie data złożenia wniosku, w sytuacji gdy wniosek został złożony w terminie ustawą przewidzianym.
Wobec tak sformułowanych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się oczywiście niezasadna.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanową inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art, 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli legalnościowej Sądu uczyniono decyzję SKO wydaną w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Zapomoga z tytułu urodzenia dziecka jest świadczeniem przewidzianym w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323.; zwana dalej u.ś.r.). Na mocy art. 15b u.ś.r. z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. W art. 15 ust. 2 w/w ustawy podano wiążące organy dyrektywy co do podmiotów uprawnionych do świadczenia. Otóż w jego świetle jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka. Dodatkowo powyższy przepis ustanawia kryterium dochodowe w wysokości 1922,00 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie.
Jest również prawdą, co słusznie podkreśla skarga, że wniosek o wypłatę jednorazowe] zapomogi należy złożyć w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania.
Tak określana zapomoga ma cechy świadczenia realizującego cele polityki pronatalistycznej. Ocenę taką potwierdza decyzja o wyłączeniu jej spod koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz utrzymanie warunku zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego podleganie kobiety w ciąży opiece medycznej (patrz, szerz. R. Babińska-Górecka, Charakter prawny i cel jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, PPiA 2015, nr 100, s. 667-678).
Pełnomocnik skarżącej strony nieskutecznie podnosi naruszenie art. 15b ust. 1, 2 i 3 u.ś.r., co miało polegać na przyjęciu przez orzekające Organy, że na skutek niesprawowania opieki, jej mocodawczym nie przysługuje jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka. Zważyć tu należało, że AS sprawowała opiekę nad małoletnim na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. Funkcje opiekuna mogła sprawować do 16 września 2022 r., tj. do czasu zaistnienia materiainoprawnych skutków postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2022 r. o przysposobieniu małoletniego przez małżonków [...]. Skutkiem postanowienia SR o przysposobieniu stało się wygaśnięcie instytucji pieczy zastępczej i wynikającego z niej obowiązku opieki wnioskodawczym nad dzieckiem.
Organy nie dopuściły się naruszenia prawa, bowiem w myśl powołanych wyżej przepisów świadczenie rodzinne w postaci jednorazowej zapomogi, przysługuje wyłącznie określonym kategoriom podmiotów, tj. matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka. Spełnienie kryterium podmiotowego organ obowiązany jest zbadać w toku postępowania administracyjnego. Świadczenie nie może zostać przyznane wnioskodawcy, który w czasie złożenia podania nie znajduje się w katalogu osób uprawnionych, jaki wyznacza art. 15b ust. 2 u.ś.r. Przepis, na który powołuje się skarga w postaci art. 15b ust. 3 u.ś.r., nie może być odczytywany samodzielnie, lecz wraz z pozostałymi regulacjami u.ś.r. o przesłankach podmiotowych. Tym bardziej, że przepis ten wyznacza wyłącznie ramy czasowe w jakich osoba uprawniona powinna złożyć wniosek o przyznanie świadczenia. Innymi słowy, jeżeli w czasie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką, wniosek o zapomogę złoży osoba, która w czasie składnia wniosku nie jest już opiekunem małoletniego, to z przyczyn podmiotowych organ takiego wniosku nie może uwzględnić. To wykluczenie podyktowane jest wyraźną treścią art. 15b ust. 2 u.ś.r. Dlatego skarżąca nie może powoływać się na art. 15b ust. 3 w/w ustawy, który obliguje uprawnionego do złożenia wniosku o zapomogę w określonym terminie. Nie jest to bowiem wystarczająca przesłanka do uruchomienia skutecznego żądania pomocowego.
Natomiast wyrok WSA w Gliwicach Wyrok WSA w Gliwicach z 31 stycznia 2013 r., sygn. IV SA/GI486/12, LEX nr 1485184, do którego tezy odwołuje się skarga został wydany w zupełnie odmiennych uwarunkowaniach faktycznych, bo przede wszystkim dotyczących interpretacji art. 15b ust. 5 u.ś.r., czyli regulacji nie mającej zastosowania do opiekuna prawnego dziecka. W analizowanym tam stanie faktycznym wnioskodawczyni - matka dziecka - w czasie złożenia wniosku należała do katalogu osób wymienionych w art. 15b ust. 3 u.ś.r.
Reasumując, ponieważ skarżącą w chwili złożenia wniosku o przyznanie zapomogi (tj. 6 kwietnia 2023 r.), nie była opiekunem prawnym małoletniego, to Organy nie mogły zrealizować jej żądania z uwagi na treść art. 15b ust. 2 u.ś.r. Złożenie wniosku w terminie określonym w art. 15b ust. 3 u.ś.r. przez podmiot nieuprawniony, jako zdarzenie prawne nie może zostać uznane za wystarczające do uzyskania zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.
Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w czynnościach procesowych Organu II instancji, jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych - art. 134 § 1 P.p.s.a. Wobec tego zaskarżona decyzja SKO powinna pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w niej skutki.
Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.