II SA/Rz 186/22

II SA/Rz 186/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-06-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska
Magdalena Józefczyk
Piotr Godlewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 2347/22 - Wyrok NSA z 2024-06-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 15, art. 107 § 3, art. 80, art. 77 § 1, art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 1121
art. 29
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2021 r. nr SKO.4171/138/2021 w przedmiocie nakazu wykonania systemu drenującego działkę oraz odmowy zobowiązania do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie - skargę oddala -
Uzasadnienie
II SA/Rz 186/22
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi R.M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 8 grudnia 2021 r. nr SKO.4171/138/2021 w przedmiocie nakazu wykonania systemu drenującego działkę oraz odmowy zobowiązania do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy Burmistrz [...] w związku z wnioskami K.B. z 14 maja 2014 r. oraz E.M. z 9 czerwca 2016 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stanu wody na gruncie na działkach położonych w Tyczynie nr [...] i [...] oraz nr [...].
K.B. we wniosku podała, że działka A. i E.M. oznaczona nr [...] została nawieziona ziemią od 80 cm do 100 cm bez zgody sąsiadów, co spowodowało skierowanie wód opadowych na jej działkę rolną i zalewanie upraw.
E.M. w swoim wniosku podał, że w 2013 r. K.B. nawiozła ziemię na własną działkę nr [...], co spowodowało skierowanie wód opadowych na jego działkę o nr [...], a ziemia została rozciągnięta po długości działki. W następstwie powyższego przy długotrwałych opadach woda stoi na jego działce, płodów rolne gniją, a część działki została pozbawiona możliwości jej uprawy. Wniosek E.M. został podtrzymany przez nowego właściciela działki nr [...] R.M.
Po trzykrotnym uchyleniu przez Kolegium wydanych począwszy od 2015 r. trzech decyzji Burmistrza T., organ I instancji decyzją z dnia 18 października 2021 r. nr RGR.63311.7.2014 nakazał R.M. - właścicielowi działki nr [...] położonej w [...] wykonanie system drenującego działkę [...] poprzez wykonania przewodu rurowego (zamkniętego kanału podziemnego) oraz odmówił zobowiązania K.B. - właścicielki działek nr [...] i [...] położnych w [...] do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na terenie ww. działek.
W toku postępowania organ przeprowadził oględziny terenu, rozprawy administracyjne i oględziny z udziałem biegłego oraz dowody z wyjaśnień stron i zeznań świadków. W sprawie wydano dwie opinie biegłych.
Ostatnia sporządzona przez prof. B.R. zawiera kierunki spływu wód na terenie objętym sprawą. Zdaniem biegłego zmiany wprowadzone na działce nr [...] (wykonanie nasypu) spowodowały zwiększenie częstotliwości i intensywności okresów występowania nadmiaru wody na gruncie utrudniając prowadzenie uprawy na działce nr [...] a zatem wpłynęły w sposób niezaprzeczalny i szkodliwy na stosunki wodne na działce nr [...] w rozumieniu art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1121, dalej "uprzednio obowiązujące Pw"), co daje podstawę do wydania decyzji o zastosowaniu środków przewidzianych w art. 29 ust. 3 uprzednio obowiązującego Pw.
Ponadto z uwagi na brak oddziaływania działek nr [...] i nr [...] na działkę nr [...] odmówiono zobowiązania ich właścicielki K.B. do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na terenie ww. działek.
W odwołaniu od powyższej decyzji R.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej "kpa") w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80, art. 80 w zw. z art. 84 § 1 w zw. z art. 138 § 2 i art. 16 § 1, art. 80 w zw. z art. 75 § 1, art. 80 w zw. z art. 85 § 1, art. 32 w zw. z art. 33 § 2, art. 104 § 1, art. 107 § 1 w zw. z art. 107 § 3 i art. 8 kpa oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ust 3 uprzednio obowiązującego Pw.
Po rozpoznaniu odwołania Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 29 ust 3 uprzednio obowiązującego Pw i art. 545 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r., poz. 624 ze zm., dalej "aktualnie obowiązujące Pw") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 18 października 2021 r.
Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 234 ust. 1 aktualnie obowiązującego Pw właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich, zaś zgodnie z art. 234 ust. 3, jeżeli spowodowana przez właściciela gruntu zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Dokonując oceny prawidłowości decyzji organu I instancji organ odwoławczy odwołał się do opinii biegłego prof. B.R., który stwierdził, iż na terenie części działki nr [...] doszło do nadsypania terenu, na wysokość około 60 cm. Podczas wizji lokalnej zaobserwowano też ślady trwałego zawilgocenia działki nr [...] w pobliżu granic z działką nr [...]. Reszta powierzchni działek objętych postępowaniem także była wysoce wilgotna, nie zaobserwowano natomiast w terenie śladów wskazujących na występowanie skoncentrowanego spływu powierzchniowego. Wysokość terenu omawianego obszaru została zmierzona techniką lotniczego skaningu laserowego (tzw. LiDAR) w październiku 2017 r. ustalając w trakcie pomiaru w dniu [...] sierpnia 2014 r., iż wysokość nasypu z ziemi na nieruchomości nr [...] wynosi od 45 do 55 cm a w czasie pomiaru w dniu [...] września 2014 r. ustalono, że nasyp ma od 46 do 60 cm.
Również biegły mgr inż. S.N. ustalił, iż teren działki nr [...] jest w dużej części podnoszony poprzez nawiezienie gruntu i przewyższa teren sąsiedniej działki nr [...] ok. od 30 cm do 50 cm. Biegły R. w opinii wskazał na możliwość zawilgocenia obszaru położonego przy granicy działek nr [...] i nr [...], a jest to związane z pracami przeprowadzonymi na działce nr [...] polegającymi na wykonaniu nasypów. Wzrost wysokości zwierciadła wód podziemnych nie jest bowiem punktowy, ale oddziałuje też na obszary przyległe. Dzieje się tak nawet w przypadku istnienia podmurówek czy murów oporowych. Wynika to z tego, że woda przedostaje się pod tymi konstrukcjami i następnie za sprawą ciśnienia hydraulicznego wydostaje na powierzchnię. Tak też jest w przypadku nadsypania terenu na powierzchni działki nr [...] ponad poziom działki nr [...], co powoduje wzmożone zawilgocenie działki nr [...] w pobliżu granicy z działką nr [...]. Natomiast ogrodzenie biegnące tą granicą nie oddziałuje - szkodliwy jest tylko istniejący na działce nr [...] nasyp ziemny.
Na nienadsypanej części działki nr [...] hamowany jest naturalny kierunek migracji wód powierzchniowych i podskórnych w kierunku północno zachodnim. Obszar ten oddzielony jest niewielkim wałem oraz formami ziemnymi od rowu, znajdującego się w zachodniej granicy działki nr [...], co uniemożliwia sprawne odprowadzanie wód z jej powierzchni.
Wody, których odpływ został zablokowany, tworzą zastoisko podnoszące poziom wód gruntowych wokół (w tym na działce nr [...]) spowalniając przy tym odpływ wód z działki nr [...], zarówno po powierzchni, jak i pod nią. Istniejący system doraźnych rowów, biegnących w kierunku zachodnim, nie jest aktywny poza okresami ekstremalnych opadów oraz nie jest wykonany z zachowaniem niezbędnych spadków (zdarzają się miejsca, w których woda musiałaby płynąć pod górę). Sytuację pogarsza spowolnienie odpływu wód najkrótszą drogą do rzeki, w kierunku północnym przez drogę gminną, ograniczającą przedmiotowe działki od północy.
Przedłożona przez pełnomocnika strony odwołującej opinia mgr inż. A.W. ma charakter prywatnej opinii wykonanej na zlecenie strony postępowania administracyjnego i nie można jej traktować jako opinia biegłego w rozumieniu art. 84 kpa lecz jako inny dowód w rozumieniu art. 75 § 1 kpa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2017 r. sygn. akt II OSK 149/17).
Organ oceniając aktualny stan faktyczny na gruncie uznał równocześnie, że postępowanie nie dowiodło związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy działaniem właścicieli gruntów sąsiednich w sposób powodujący zmianę stanu wody na gruncie, a szkodą na nieruchomości K.B.
Kolegium podkreśliło, iż fakt braku zmian wody na gruncie i szkód na działkach sąsiednich nie jest oparty jedynie na wzrokowych oględzinach terenu oraz sprzecznych zeznaniach stron postępowania, ale także na pełniej i wszechstronnej opinii biegłego co stanowi w ocenie organu odwoławczego wystarczający materiał dowodowy w sprawie dla wydania decyzji administracyjnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R.M., zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył w całości decyzję Kolegium z 8 grudnia 2021 r. zarzucając jej:
1) naruszenie przepisów postępowania, a to:
- art. 75 § 1 kpa w związku z art. 84 § 1 kpa, w związku z art. 138 §1 ust. 1 kpa, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, wydanej pomimo nieprzeprowadzenia przed organem I instancji postępowania dotyczącego naruszenia stosunków wodnych na gruncie, w zakresie wniosku skarżącego o wszczęcie i przeprowadzenie tego postępowania, dowodu z opinii biegłego posiadającego wiedzę w zakresie hydrologii podczas, gdy dla rozstrzygnięcia sprawy były wymagane wiadomości specjalne, których organ nie posiadał,
- art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 32 kpa w związku z art. 138 § 1 kpa, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, wydanej w warunkach pozbawienia skarżącego czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności poprzez pozbawienie skarżącego możliwości działania w toku czynności dowodowych przez pełnomocnika podczas, gdy skarżący był zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika i organ I instancji miał co do tego wiedzę oraz na nieuwzględnianiu wnoszonych w toku postępowania uwag skarżącego,
- art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 kpa w związku z art. 138 § 1 kpa, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, wydanej na podstawie niepełnego materiału dowodowego, nie pozwalającego na dostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, którego organ I instancji bezzasadnie nie uzupełnił o przedłożoną przez skarżącego prywatną opinię mgr. inż A.W., podczas gdy dowód ten miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,
- art. 7 kpa, w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, w zw. z art. 138 § 1 kpa, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, wydanej na podstawie błędnej oceny fragmentarycznej części zebranego w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem dowodów mogących świadczyć o braku przesłanek do wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 uprzednio obowiązującego Pw na rzecz K.B. oraz z pominięciem dowodów mogących świadczyć o zasadności wniosku skarżącego,
- art. 8 kpa, w zw. z art. 138 § 1 kpa, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, wydanej po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sposób uchybiający zasadom proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, które to uchybienie objawiało się w szczególności zachowaniem osoby prowadzącej postępowanie oraz różnicowaniu sytuacji prawnej stron postępowania (np. poprzez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie wniosku K.B. o stwierdzenie naruszenia stosunków wodnych i zaniechanie przeprowadzenia tożsamego dowodu w przypadku wniosku skarżącego),
- art. 15 kpa poprzez jego niezastosowanie, polegające na uchybieniu zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego w tym znaczeniu, że organ nie rozpoznał sprawy w granicach wyznaczonych treścią odwołania, które zgodnie z zasadą dwuinstancyjności powinno być traktowane przez organ jak podanie wniesione do organu I instancji, a w konsekwencji powinno prowadzić do całościowego rozpoznania przedmiotu podania,
- art. 107 § 3 kpa w związku z art. 11 kpa poprzez jego niezastosowanie, polegające niewskazaniu w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wskutek czego zaskarżona decyzja jest
pozbawiona obligatoryjnego elementu, jakim jest uzasadnienie faktyczne, a tym samym uchybia wyrażonej w art. 11 kpa zasadzie przekonywania - ponadto uniemożliwiając dokonanie weryfikacji, czy organ oparł się na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym,
- art. 127 kpa w związku z art. 138 § 2 kpa poprzez ich niezastosowanie, polegające na niewydaniu - pomimo istnienia ku temu stosownych okoliczności - decyzji w przedmiocie uchylenia orzeczenia Burmistrza i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania, podczas gdy Kolegium - jako organ wyższego stopnia w stosunku do Burmistrza - miało obowiązek skontrolować w toku kontroli instancyjnej zarówno legalność, jak i poprawność merytoryczną wydanej decyzji.
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
- art. 545 ust. 4 obecnie obowiązującego Pw, polegające na zastosowaniu w postępowaniu objętym zaskarżoną decyzją przepisów wskazanej wyżej ustawy podczas, zgodnie z zasadą wyrażoną w treści art. 545 ust. 4, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy Prawo wodne z 20 lipca 2017 r., zastosowanie mają przepisy dotychczasowe, to jest przepisy ustawy Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r.,
- art. 29 ust. 1 pkt 1 uprzednio obowiązującego Pw poprzez błędne uznanie przez organ, że na gruncie zaistniałego stanu faktycznego doszło do ziszczenia się przesłanek w postaci zmiany stanu wód na gruncie i powstania szkody, podczas gdy żadna z tych przesłanek nie została wykazana na żadnym etapie postępowania,
- art. 29 ust. 3 uprzednio obowiązującego Pw, polegające na błędnym uznaniu, że wydanie decyzji nakazującej skarżącemu wykonanie na gruncie urządzeń zapobiegających szkodom było zasadne, podczas gdy nie zaistniały przesłanki umożliwiające wydanie decyzji w takim kształcie, a zatem wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 było niedopuszczalne.
Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in., że pismem z 23 kwietnia 2021 r. organ I instancji poinformował jego pełnomocnika, że omyłkowo nie zawiadomił tegoż pełnomocnika o terminie oględzin, w związku z czym przesłał kserokopię protokołu z
rozprawy z 23 kwietnia wraz z wykonanymi zdjęciami oraz komputerowo przepisany protokół z rozprawy administracyjnej. Powyższe oznacza, że skarżący został pozbawiony w toku oględzin pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Dziwi również fakt, że organ I instancji zorientował się o braku prawidłowego zawiadomienia pełnomocnika o oględzinach dopiero po ich przeprowadzeniu i jeszcze w ten sam dzień przesłał w tym przedmiocie stosowną informację.
Powyższe uprawdopodabnia przypuszczenia skarżącego, że postępowanie nie było - na żadnym etapie - prowadzone w sposób bezstronny. Faworyzowanie wnioskodawczyni przez organ obu instancji jest niewątpliwe.
Przemawia za tym również badanie zasadności przesłanek wniosku K.B o stwierdzenie istnienia naruszenia stosunków wodnych na gruncie, z jednoczesnym pominięciem badania tychże przesłanek na gruncie wniosku skarżącego, co potwierdza zakres opinii prof. R.
Powyższe oznacza tym samym, że wniosek skarżącego o wszczęcie postępowania z zakresu naruszenia stosunków wodnych na gruncie został rozpoznany bez uprzedniego przeprowadzenia w tym zakresie koniecznego dowodu z opinii biegłego hydrologa.
Ponadto, o stronniczym prowadzeniu postępowania świadczy bezzasadne odmawianie dołączania materiałów dowodowych pochodzących od skarżącego i selekcjonowanie materiału dowodowego, który miał być przekazywany biegłemu do celów sporządzania opinii w ten sposób, żeby określone dowody do biegłego dotrzeć nie mogły, np. nagranie, pokazujące spływ wody z działek [...] oraz [...] na działkę [...], z którego wynikało, że jego działka jest zalewana wodami opadowymi i roztopowymi pochodzącymi z działek o nr [...] oraz [...].
Decyzja SKO została wydana z pominięciem wszelkich zastrzeżeń, na które już wcześniej w trybie kontroli instancyjnej zwracano organowi I instancji uwagę i powtarza wytknięte już błędy.
W szczególności SKO w treści uzasadnienia decyzji z lutego 2020 r. zwróciło uwagę, że z opinii biegłego stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia organu, płyną wnioski sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Biegły wskazał bowiem wówczas, że tereny działek objętych postępowaniem mają ogólne nachylenie w kierunku północnym w stronę koryta rzeki S. Działka R.M. jest uzbrojona w kanalizację deszczową, a wody opadowe są odprowadzane do rowu melioracyjnego, który przebiega po zachodniej stronie działki. W treści tej samej opinii biegły wskazał również, że nawiezienie działki na nieruchomość o nr [...] jest przyczyną zmiany stosunków wodnych na gruncie, w ogóle nie uzasadniając tego twierdzenia. Tymczasem twierdzenie to nie mogło polegać na prawdzie, ponieważ - jak słusznie zauważyło wówczas SKO, działka K.B. według oznaczeń na mapach mieści się na wysokości rzędnej 214,4 m npm, a działka skarżącego niżej - na rzędnej 214,1 m.
Za niedopuszczalnością takiego zapatrywania świadczy również przedłożona przez skarżącego prywatna opinia mgr inż. A.W., w której wprost wskazano, że przy granicy dzielącej obie działki powierzchnia działki nr [...] posiada spadek w kierunku działki nr [...].
Najniższy punkt terenu przy granicy z działkami, znajduje się natomiast na terenie działki nr [...]. Organ jednak bezzasadnie pominął ten dowód mimo tego, że fakt, iż została sporządzona na zlecenie strony, dyskwalifikuje ją tylko jako dowód z opinii biegłego, ale nie jako dowód w ogóle.
Na gruncie zaistniałego w sprawie stanu faktycznego nie wykazano, że skarżący dokonał nadsypania terenu ani że rzekome nadsypanie wyrządziło jakąkolwiek realną szkodę na działce wnioskodawczyni, co przyznał organ w treści uzasadnienia decyzji (s. 5).
Zastanawiający jest, w świetle powyższego stwierdzenia, stosunek uzasadnienia decyzji do jej rozstrzygnięcia, zaś sugerowanie, że fakt wystąpienia mokrej gleby jest dla wnioskodawczyni jakąkolwiek szkodą - i to rzekomo wywołaną nadsypaniem terenu przez skarżącego - w okolicznościach niniejszej sprawy jest niedorzeczne.
Zablokowanie odpływu wód z działki [...] nie mogło mieć miejsca, ponieważ - co wykazała opinia biegłego prof. R., jak również prywatna opinia mgr W. - ewentualne wykonanie nasypu nie wpływa w ogóle na spływ wód powierzchniowych, jakiekolwiek zmiany mogą dotyczyć jedynie wód podziemnych.
Te zaś nie mogą niszczyć upraw (których nomen omen nie ma), ani blokować spływu wód. Ponadto szkoda, o jakiej wspomniał podczas rozprawy administracyjnej A.G., a która miała polegać na zgniciu ziemniaków w 2019 r. nie mogła zaistnieć, ponieważ wówczas na działce Państwa B. rosła pszenica - co zostało przez skarżącego wykazane dowodami pominiętymi przez organ przy rozstrzyganiu. Po
trzecie zaś, podniesienie zwierciadła wód podziemnych nie stanowi szkody w rozumieniu art. 29 ust. 3 uprzednio obowiązującego Pw.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).
W zakreślonych powyżej granicach kontroli Sąd nie stwierdził naruszeń podniesionych w skardze jak i uchybień które zobowiązany byłby wziąć pod uwagę z urzędu, a które z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego uzasadniałyby wyeliminowanie tak zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie na mocy art. 545 u.P.w. z 2017 r. stanowi przepis art. 29 u.P.w. z 2001 r.
Zgodnie z jego ust. 1, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1), a także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2).
Z kolei stosownie do ust. 3 tego artykułu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Przesłanką zastosowania tego ostatniego przepisu jest więc ustalenie przez organy w sposób nie budzący wątpliwości, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie.
Nie chodzi przy tym o oddziaływanie hipotetyczne ale o rzeczywiste (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2020 r. II OSK 1002/20, LEX nr 3075965).
Wydanie decyzji o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 u.P.w. wymaga zatem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy spowodowały one zmiany stosunków wodnych i czy wywierają one niekorzystny wpływ na grunty sąsiednie. Podkreślić należy, że u.P.w. nie definiuje "zmiany stanu wody na gruncie", jednakże analiza jej art. 29 prowadzi do wniosku, że jest to działanie ingerujące w naturalny stan wody na danym terenie wynikający z jego ukształtowania i warunków hydrologicznych.
W tym zakresie należy też zwrócić uwagę na ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że co do zasady ocena zmiany stosunków wodnych pod względem potencjalnie szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie - niezależnie od spełnienia ogólnego wymogu przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego - wymaga z reguły wiadomości specjalnych z zakresu hydrologii (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r. II OSK 1621/13 i z dnia 19 grudnia 2012 r. II OSK 1538/11).
W ocenie Sądu, przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe (oględziny terenu, rozprawy administracyjne i oględziny z udziałem biegłego oraz dowody z wyjaśnień stron i zeznań świadków, wydane dwie opinie biegłych) w sposób dostateczny i w pełni uzasadniony w decyzjach organu I i II instancji potwierdziły, że zmiany wprowadzone przez skarżącego na działce nr 793/7 (nadsypanie terenu skutkujące jego podwyższeniem) spowodowały zwiększenie częstotliwości i intensywności okresów występowania nadmiaru wody na gruncie sąsiednim, utrudniając tym samym prowadzenie upraw na działce nr [...]. Wpłynęło to w niewątpliwie szkodliwy sposób na stosunki wodne na działce nr [...] w rozumieniu art. 29 u.P.w., dając podstawy do wydania decyzji o zastosowaniu środków przewidzianych w ust. 3 tego artykułu.
Ich zastosowanie wynika przede wszystkim ze sporządzonych w sprawie opinii biegłych S.N. i B.R., których wzajemnie zbieżne wnioski Sąd za organami w całości akceptuje (skoro powołanie biegłego wiąże się z koniecznością posiadania w sprawie wiadomości specjalnych – którymi ani organy ani Sąd nie dysponują, co do zasady – przy braku oczywistych wad sporządzonych opinii wynikających np. z oczywistej sprzeczności i braku logiczności poczynionych ustaleń, brak jest po ich stronie kompetencji do podważania wynikających z nich wskazań).
Podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego, ustaleń tych opinii, w szczególności ostatniej sporządzonej przez B.R., nie podważa przedłożona przez niego opinia A.W.
Mimo że organy nie przyznały jej prymatu opinii biegłego jako sporządzonej na zlecenie skarżącego, odniesienia wymaga jej końcowy wniosek, iż sporządzona dla jej potrzeb dokumentacja fotograficzna obrazuje faktyczne ukształtowanie działek nr [...] i [...], z którego wynika, że przy granicy dzielącej obie działki powierzchnia działki nr [...] posiada spadek w kierunku działki nr [...], na terenie której znajduje się także najniższy punkt terenu przy ich granicy.
Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia w kontekście całego zebranego w sprawie materiału dowodowego zasługują na uwagę tylko o tyle, że dotyczą końcowego odcinka styku granic tych działek, co generalnie pozostaje bez znaczenia dla poczynionych przez organy ustaleń i nałożonych obowiązków.
Do kwestii tej zresztą odniósł się szczegółowo organ II instancji, stwierdzając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że na nienadsypanej części działki nr [...] hamowany jest naturalny kierunek migracji wód powierzchniowych i podskórnych w kierunku północno zachodnim, a wody których odpływ został zablokowany tworzą zastoisko podnoszące wokół poziom wód gruntowych.
Reasumując, ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada zgromadzonym dowodom, które zostały przez organy zgodnie z wymogami procedury administracyjnej wszechstronnie rozpatrzone. Organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia (art. 7 k.p.a.), zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz dokonując jego oceny w sposób zgodny z art. 80 k.p.a.,
czemu dały odzwierciedlenie w uzasadnieniach wydanych decyzji spełniających wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy przeanalizował przy tym i odniósł się do zarzutów odwołania, czyniąc w pełni zadość wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasadzie dwuinstancyjności postępowania.
Z podanych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.