II SA/Rz 1752/23

II SA/Rz 1752/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-04-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga
Magdalena Józefczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Mikolik
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1563/24 - Wyrok NSA z 2024-12-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 901
art. 41 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr SKO.405.PS.1707.43.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 10 lipca 2023 r. nr OS.II.5102.311.2023.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 8 sierpnia 2023 r. nr SKO.405.PS.1707.43.2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:
Wnioskiem z 9 czerwca 2023r. ZK (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 180 zł na opłacenie wizyty u lekarza kardiologa.
Decyzją z [...] lipca 2023r. nr [...] Prezydent odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego.
Organ I instancji podał, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, źródłem dochodów jest zasiłek stały w kwocie 538,44 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 238,57 zł. Łączny dochód wynosi 777,01 zł i przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.", na kwotę 776 zł. Okoliczność ta wyklucza przyznanie skarżącej prawa do zasiłku celowego. Przyjęto, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s., przemawiający za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z 8 sierpnia 2023r. nr SKO.405.PS.1707.43.2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, co obligowało do wydania decyzji odmownej. Zasadnie też organ I instancji uznał brak podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku w ramach specjalnego zasiłku celowego. Wizyta u lekarza kardiologa jest świadczeniem opieki zdrowotnej dostępnym bezpłatnie w ramach NFZ.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, ZK wniosła o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącej, decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 3 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a." poprzez wadliwy podpis decyzji oraz błędne oznaczenie stron postępowania. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja zawiera wady które winny skutkować stwierdzeniem jej nieważności, względnie wznowieniem postępowania, nie precyzując i uzasadniając postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 259 z późn. zm.) - dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Skarga okazała się zasadna zarówno z przyczyn w niej podniesionych oraz tych, które Sąd uwzględnił z urzędu.
Okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest kwestia ustalenia dochodu skarżącej w kwocie 777,01 zł, na który składa się zasiłek stały w kwocie 538,44 zł i dodatek mieszkaniowy w wysokości 238,57 zł. Dochód skarżącej przekracza o 0.99 gr kryterium dochodowe dla udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego. Okoliczność ta jest niekwestionowana przez Sąd, bo kryterium dochodowe jest parametrem, które nie podlega wartościowaniu.
Skład orzekający podziela wszystkie te wywody uzasadnienia w zakresie przytoczenia przepisów odnośnie zasad przyznawania specjalnego zasiłku celowego. Analiza akt administracyjnych prowadzi jednak do wniosku, że nie wszystkie istotne elementy stanu faktycznego zostały uwzględnione przy ocenie spełnienia przesłanki "szczególnego przypadku", o którym stanowi art. 41pkt 2 u.s.p. Błędnie też została interpretowana przesłanka zaistnienia szczególnych okoliczności dla przyznania specjalnego zasiłku celowego.
Z części IV – aktualizacja wywiadu środowiskowego (karta akt admin nr 2) wynika, że skarżąca ukończyła 71 lat życia, mieszka sama, nie pracuje zawodowo, nie pobiera świadczeń z ZUS, pozostaje pod stałą kontrolą poradni onkologicznej i kardiologicznej, wymaga stałego leczenia, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Ponadto skarżąca zobowiązała się do przedłożenia zaświadczenia z wizyty u kardiologa, która miała się odbyć w listopadzie 2023r.
W zaskarżonej decyzji Kolegium stwierdziło, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego na wnioskowany cel nie jest uzasadnione, tym bardziej, że wizyta u kardiologa jest świadczeniem opieki zdrowotnej dostępnym w ramach NFZ – zatem bezpłatnym. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się wydruk z poradni kardiologicznych na terenie T., z którego wynika, że czas oczekiwania na wizytę u kardiologa dla dorosłych wynosi od 190 do 240 dni. Kolegium definiując przesłankę szczególnych okoliczności podało, że jest to przypadek na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność każdej sprawy.
Organ pomocy społecznej powinien zatem rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego, która w przypadku oceny uprawnienia do specjalnego zasiłku celowego, powinna abstrahować od kwestii wysokości dochodu uzyskiwanego przez tę osobę.
Nie ulega wątpliwości, że świadczenia unormowane w art. 41 u.p.s. powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Celem bytowym jest również taki stan zdrowia, który osobom chorym pozwala osiągnąć stan zdrowia przy istniejących schorzeniach adekwatny do poziomu dobrostanu. Cel oraz okoliczności uzasadniające przyznanie świadczeń muszą mieścić się w celach pomocy społecznej i odpowiadać potrzebom zaspakajanym przez tę pomoc. Nie służą one zatem podnoszeniu stopy życiowej osób przekraczających kryteria dochodowe ani nie spełniają oczekiwań, które nie łączą się bezpośrednio z podstawowymi potrzebami bytowymi. Przyznanie świadczeń unormowanych w art. 41 u.p.s. oparte jest na uznaniu administracyjnym.
Warunkiem przyznania pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego jest zaistnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Szczególnie uzasadniony przypadek nie ma swojej legalnej definicji w ustawie o pomocy społecznej. Poszukiwanie odpowiedzi na rozumienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy zacząć od znaczenia językowego, przy jednoczesnym zachowaniu reguł logicznych wnioskowania. Ustawodawca formułując przesłankę dla specjalnego zasiłku celowego posłużył się językiem potocznym, a użyte w niej wyrażenia językowe posiadają znaczenie językowe, pomimo, że stały się częścią tekstu normatywnego. Przestrzeganie tych reguł jest koniczne, gdyż daje nam podstawy właściwego odczytywania znaczenia wyrażenia używanego w języku potocznym, ale i wówczas, gdy potocznie używane wyrażenie staje się częścią normy prawnej i ustalić należy znaczenie w procesie stosowania prawa.
Natomiast logiczne łączenie znacznie poznawczego wyrażeń (np. reguły językowe, znaczeniowe). Zwrot "szczególnie" dotyczy kogoś lub czegoś wyróżniającego się pod jakimś względem spośród innych podobnych obiektów, natomiast "uzasadniony", to taki przypadek, który ma uzasadnienie (vide: Wielki słownik języka polskiego PAN https://wsjp.pl).
Użyte w art. 41 ust. 1 u.p.s. wyrażenie "szczególnie uzasadniony przypadek", jest pojęciem bardziej elastycznym, dla słusznego załatwienia sprawy, gdy celem, jak w tym przypadku, jest ochrona zdrowia i życia. Powyższe wyrażenia nie dopuszcza też stosowania gradacji, czy porównywania na tle innych podmiotów. Koniecznym jest zastosowanie i ustalenie, czy występuje szczególnie uzasadniony przypadek.
Z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku (ust. 3 art. 68 Konstytucji RP). Konstytucji statuuje podmiotowe prawo do ochrony zdrowia, które jest prawem socjalnym, rodzącym po stronie władz publicznych obowiązek jego ochrony i zapewnienia możliwości jego realizacji (zob. TK – K 2/98). Prawo do ochrony zdrowia stanowi podmiotowe prawo jednostki rodzącym po stronie władz publicznych obowiązek jego ochrony i zapewnienia możliwości realizacji. ochrona zdrowia i życia (art. 38 Konstytucji RP) jest publicznym pawiem podmiotowym, a formą realizacji jest zapewnienie dostępu do leczenia, ale w rozsądnych terminach zwłaszcza w stosunku do osób z chorobą nowotworową i niepełnosprawnością. Nie jest pomocą zdrowotną dla takiej osoby oczekiwanie na wizytę u specjalisty co najmniej 190 dni, co zaistniało w rozpoznawanej sprawie.
Przenosząc powyższe na zakres ustawy o pomocy społecznej stwierdzić należy, że wyrażenie szczególnie uzasadniony przypadek wynika z okoliczności, w których dany podmiot się znalazł, a okoliczności te są uzasadnione. Stosowanie tej przesłanki nie uprawnia do stopniowania szczególnego przypadku, a przeprowadzenie rzetelnego postępowania wyjaśniającego i jego oceny zgodnie z art. 80 k.p.a.
Z wyżej cytowanego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca jest beneficjentką pomocy społecznej i jest to jedyne źródło finansowania (zasiłek stały i dodatek mieszkaniowy) dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja życiowa spowodowała, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej. Niewyjaśnione, a przynajmniej nie wynika to z akt administracyjnych, jakie były przyczyny rezygnacji ze świadczeń z ZUS i dlaczego skarżąca nie pobiera świadczenia 500+, co mogłoby mieć wpływ na poprawę sytuacji życiowej i finansowej. Sytuacja finansowa skarżącej ze względu na wiek i stan zdrowia nie może ulec poprawie poprzez własne starania skarżącej, tym bardziej, że jest zaliczono do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a to wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy, a status skarżącej to całkowita niezdolność do pracy zgodnie z art. 6 pkt 1 i pkt 7 u.p.s. Okoliczności podnoszone przez skarżącą znajdują potwierdzenie w aktach sprawy.
Skoro zadania publiczne w zakresie realizowania usług medycznych, mogą być realizowane przez podmioty prywatne przez system stosownych kontraktów, to w przypadku długiego oczekiwania na wizytę w ramach NFZ, należało skarżącej udzielić wsparcia finansowego na wizytę u lekarza specjalisty we wcześniejszym terminie. Skarżąca sama zadeklarowała, że potwierdzi odbytą wizytę stosownym zaświadczeniem, ale sprawa została już rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją 8 sierpnia 2023r, a wizyta miała odbyć się w listopadzie 2023r.
Zebranie tych wszystkich okoliczności należy ocenić jako wyczerpanie przesłanki z art. 41 ust. 1 u.p.s. pozostają w sprzeczności z argumentami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o tym, że pomoc społeczna nie ma charakteru stałego i nie może prowadzić do prostego rozdawnictwa świadczeń. Stan faktyczny sprawy i materiał dowodowy przeczą roszczeniowej postawie skarżącej.
Z naprowadzonych uwag i oceny stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca spełnia przesłankę do przyznania specjalnego zasiłku celowego, gdyż okoliczności sprawy są szczególnie uzasadnionym przypadkiem.
Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przez organy obydwu instancji, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy orzekające będą związane oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku.