I SA/Wa 958/23

I SA/Wa 958/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Nina Beczek
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, asesor WSA Nina Beczek, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 marca 2023 r. nr KOC/517/Sr/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 10 stycznia 2023 r. nr UD-I-ŚP-8252-002291/12/2022.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania B. S., decyzją [...] marca 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania B. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem Z. K..
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
[...] lipca 2022 r. B. S. wystąpiła do Prezydenta [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem Z. K. (ur. [...] sierpnia 1930 r.).
Prezydent [...] decyzją z [...] września 2022 r. nr [...] odmówił B. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem Z. K. wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że w związku z niespełnieniem przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (daty powstania niepełnosprawności Z. K. nie da się ustalić, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2022 r., a zatem powstał po ukończeniu przez niego 25 roku życia) świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2022 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia na konieczność ustalenia przez organ I instancji, czy rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie bezpośrednio wynikają z konieczności sprawowania opieki nad ojcem, w szczególności poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Prezydent [...] decyzją z [...] stycznia 2023 r. odmówił B. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem Z. K. wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że w związku z niespełnieniem przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (daty powstania niepełnosprawności Z. K. nie da się ustalić, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2022 r., a zatem powstał po ukończeniu przez niego 25 roku życia) świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.
Odwołanie od decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2023 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosła B. S. wskazując przede wszystkim na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją [...] marca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2023 r. W uzasadnieniu wskazało, że podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą". Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1, 1a, 1b, 5 i 6 ustawy.
Kolegium podało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Niezasadnie zatem organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. momentu powstania niepełnosprawności u ojca wnioskodawczyni.
SKO w [...] podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub niepodejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca mieszka ze swoim ojcem. Według oświadczenia Z. K. zawartego w protokole rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] grudnia 2022 r. córka przygotowuje codziennie dla ojca posiłki, podaje leki, myje go, gwarantuje ojcu transport do lekarzy, a także dba o gospodarstwo domowe.
Według oświadczenia B. S. z [...] grudnia 2022 r. czynności, jakie wykonuje podczas opieki nad ojcem, są następujące: codzienne szykowanie posiłków, podawanie leków, mycie, przebieranie, dotrzymywanie tacie towarzystwa, a ponadto wykonuje inne czynności domowe.
Zdaniem Kolegium na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy wskazać, że nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca, bez wątpienia sprawująca opiekę nad swoim ojcem, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki.
W ocenie Kolegium w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, że powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być fakt sprawowania przez nią opieki nad ojcem.
Z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Art. 17 ust. 1 ustawy należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r. sygn. akt l OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt l OSK 2454/11; z 2 lutego 2017 r. sygn. akt l OSK 2201/15).
Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne).
Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. akt l OSK 1549/19).
Kolegium stwierdziło, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad ojcem, z uwagi na zakres wykonywania koniecznych czynności wspomagających ojca w jego codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.
Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego ojciec skarżącej nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki. Z akt sprawy wynika, że porusza się samodzielnie przy pomocy balkonika, jest osobą kontaktową, pozostającą samodzielnie - bez opieki - w domu. Wykonywane przez skarżącą czynności związane z opieką nad ojcem nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez nią zatrudnienia. W zasadzie skarżąca nie wykonuje przy ojcu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż Z. K. nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Z dokonanych ustaleń nie wynika, by ojciec skarżącej był osobą, która wymaga prowadzenia do toalety, czy wykonywania czynności higienicznych. Z okoliczności sprawy wynika, że ojciec skarżącej w dużej mierze jest osobą samodzielną.
Kolegium uznało, że stan ojca skarżącej nie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez skarżącą pracy zarobkowej. Podawanie leków, gotowanie obiadów, czy sprzątanie nie wykluczają wykonywania pracy zawodowej, gdyż są czynnościami głównie związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków i leków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej.
W ocenie Kolegium mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem, który jest związany z jego niepełnosprawnością, należało przyjąć, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar opieki wymuszał na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad ojcem nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanką przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy, z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki.
Reasumując organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przez stronę przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy bowiem zakres realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych wobec ojca nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2023 r. B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej w całości decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej uprawniającej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe wniosła o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2023 r.; 2) rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W uzasadnieniu podała, że spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, tj.: - nie pobiera ani renty ani emerytury, - zrezygnowała z pracy zawodowej, aby opiekować się osobą chorą - ojcem, niezdolnym do samodzielnej egzystencji, - jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego kilkukrotnie w miejscu zamieszkania wynika, że wraz z [...]-letnim ojcem skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, z uwagi na jego zaawansowane problemy zdrowotne uniemożliwiające samodzielne funkcjonowanie. Pracownik socjalny ustalił również, że skarżąca wykonuje przy ojcu wszelkie niezbędne czynności z zakresu obsługi (takie jak: mycie, kąpanie, ubieranie, zmiany pościeli, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, robienie zakupów) oraz że nie posiada własnych dochodów w związku z koniecznością rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej z [...] marca 2022 r. (od 1 kwietnia 2022 r. skarżąca nie jest nigdzie zatrudniona i nie posiada własnych dochodów). Z wywiadu środowiskowego wynika co prawda, że ojciec nie jest osobą całkowicie leżącą, jednak porusza się z pomocą osób drugich i tzw. balkonika - jedynie pomiędzy sypialnią i łazienką, a nawet wtedy potrzebuje asysty. Z powodu złego stanu zdrowia (przebytego udaru, usunięcia krtani, ślepoty i innych związanych z podeszłym wiekiem) ojciec wymaga pomocy osób drugich i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec jest niemal niewidomy, a po usunięciu krtani nie jest w stanie swobodnie się komunikować. W razie konieczności nie byłby w stanie wołać o pomoc, ani wezwać jej telefonicznie, ponieważ obce osoby nie są w stanie zrozumieć wydawanych przez niego dźwięków. Wymaga pomocy w podstawowych czynnościach (w tym higienicznych).
Z tych właśnie powodów nie pozostaje sam w domu bez opieki. Zarówno leki, jak i posiłki spożywa z pomocą skarżącej. Praktycznie przy każdej, nawet drobnej czynności, ojciec potrzebuje wsparcia. Absolutnie nie jest w stanie wykonywać jakichkolwiek czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego takich jak: sprzątanie, pranie, zakupy, opłacanie rachunków, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, poruszanie się po mieszkaniu i inne niezbędne czynności domowe.
Skarżąca podała, że czas, który poświęca na czynności opiekuńcze - wbrew twierdzeniom organu - absorbuje większość dnia i obecnie nie pozwala jej na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nawet część etatu wiązałaby się z koniecznością pozostawienia ojca na kilka kolejnych godzin samego - w tym czasie nie mógłby bezpiecznie korzystać z toalety (nie wspominając o czymkolwiek innym), bo nie jest w stanie samodzielnie, nie narażając się na upadek, dotrzeć do łazienki.
Skarżąca wskazała, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy polega na tym, że jest ono adresowane do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z którego muszą zrezygnować, z uwagi na konieczność sprawowania opieki, lub którego nie podejmują z tego powodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 17 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 324/21). Celem tego świadczenia jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Wobec powyższego w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy, z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej, z uwagi na specyfikę niepełnosprawności, opieki.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że decyzja Prezydenta [...] z [...] stycznia 2023 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia B. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.
Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.
Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b ustawy.
Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Przechodząc do dalszych zagadnień Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane to, że Z. K. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym na stałe i że wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej.
Poza sporem jest również to, że B. S. należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ponieważ jest córką Z. K..
W sprawie brak dowodu na to, że B. S. należy do grona osób, o których mowa w art. 3 pkt 21 ustawy.
W niniejszej sprawie skarżąca złożyła oświadczenie, że po jej i jej ojca stronie nie występują przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy (oświadczenie z [...] lipca 2022 r.).
Sporne pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...], a B. S. jest natomiast to, czy okoliczności tej sprawy wskazują na to, że zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem był tego rodzaju, że eliminował możliwość podejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Drugą kwestią sporną jest to, czy B. S. zrezygnowała z pracy zarobkowej/nie podejmowała pracy zarobkowej i miało to bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad Z. K..
Na wstępie trzeba wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (w tym zstępnym – art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym.
Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami.
Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości.
Mając na uwadze powyższe i odnosząc się do pierwszego zagadnienia spornego trzeba wskazać, że z akt sprawy wynika, że B. S. (ur. [...] r.) zamieszkuje w [...] wraz z ojcem Z. K. (ur. [...] r.) w dwupokojowym mieszkaniu i jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad ojcem. Ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2022 r. B. S. wg pracownika socjalnego sprawuje całkowitą i całodobową opiekę nad ojcem, wykonuje przy ojcu wszelkie czynności usługowe poza karmieniem: mycie, kąpanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, ubieranie i przebieranie, zmiana pościeli, podawanie leków, podwożenie do lekarza, sprzątanie, nocne czuwanie nad ojcem, (wywiad środowiskowy z [...] sierpnia 2022 r. i [...] grudnia 2022 r., oświadczenie Z. K. z [...] grudnia 2022 r., oświadczenie B. S. z [...] grudnia 2022 r.)
Zdaniem Sądu opieka sprawowana przez B. S. ma charakter wyłączny, samodzielny i na tyle intensywny, aby tego typu opiekę uznać za długotrwałą i stałą. Opieka sprawowana przez skarżącą nad ojcem jest bezpośrednia i osobista i w dacie wydania decyzji przez Prezydenta [...] i przez SKO w [...] miała charakter stały i długotrwały – obejmowała wszystkie czynności dnia codziennego dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego oraz opieki i pielęgnacji nad ojcem.
Z. K. jest w mocno zaawansowanym wieku ([...] lata w dacie wydania zaskarżonej decyzji), poważnie schorowanym – stan po udarze mózgu (przebytym w 2019 r.) oraz operacji krtani i strun głosowych, co utrudnia ojcu skarżącej samodzielne porozumiewanie się z otoczeniem, zaawansowania jaskra i zaćma, brak widzenia w jednym oku, słabe widzenie drugim okiem. Ojciec skarżącej głównie leży, czasami siedzi w fotelu, porusza się za pomocą chodzika, dopada go letarg starczy, potrzeby fizjologiczne załatwia częściowo do tzw. kaczki. Samodzielnie nie jest w stanie wykonywać żadnych czynności życia codziennego. Jedynie samodzielnie spożywa posiłki dochodząc przy pomocy chodzika do stołu.
Wobec tego Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że zakres i rodzaj opieki sprawowanej przez B. S. oraz wymagana od niej stała gotowość do niesienia pomocy ojcu umożliwia wykonywanie przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium, że skarżąca nie wykazała związku pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad ojcem.
Z akt sprawy wynika, że B. S. w lutym 2022 r. wystąpiła o wydanie przez MZOoN w [...] orzeczenia o ustaleniu ojcu stopnia niepełnosprawności. [...] marca 2022 r. B. S. zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej i została wykreślona z rejestru [...] kwietnia 2022 r. (wydruk z CEiDG, oświadczenie z [...] listopada 2022 r.). [...] maja 2022 r. zostało wydane orzeczenie o ustaleniu Z. K. stopnia niepełnosprawności na stałe, sprostowane postanowieniem z [...] czerwca 2022 r. ze wskazaniem znacznego stopnia niepełnosprawności. [...] lipca 2022 r. B. S. wystąpiła do Prezydenta [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. B. S. nie utrzymuje się z pracy zarobkowej. Wspólnie z ojcem utrzymują się z jego emerytury.
Chronologia powyższych okoliczności i ich wzajemna korelacja wskazują na to, że pomiędzy trwałą rezygnacją przez B. S. z pracy zarobkowej, a opieką nad ojcem występuje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.
Faktycznie pogarszający się stan zdrowia Z. K. skłonił B. S. (jedyną osobę z grona uprawnionych do opieki nad ojcem) do podjęcia działań celem uzyskania dla ojca orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i zmusił do rezygnacji z pracy zarobkowej celem sprawowania osobistej opieki nad ojcem. Po uzyskaniu orzeczenia ustalającego dla ojca znaczny stopień niepełnosprawności na stałe skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jako osoba sprawująca osobistą, stałą i długotrwała opiekę nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a przez to niepodejmująca z tego powodu pracy zarobkowej.
Wobec powyższych okoliczności Kolegium wadliwie uznało, że B. S. nie spełniała przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczących niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.
Wobec tego Sąd uznał, że organy orzekające w administracyjnym toku instancji wadliwie uznały, że należy odmówić B. S. świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy dowodził tego, że w dacie wydawania decyzji przez organy obu instancji nie wystąpiła przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymieniona w art. 17 ust. 1b ustawy oraz że skarżąca spełniała przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, w tym dotyczące niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem Z. K. jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
To zaś świadczy o naruszeniu przez Prezydenta [...] art. 17 ust. 1b ustawy, a SKO w [...] art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent [...] weźmie pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku. Organ wyjaśni aktualną, na dzień wydania decyzji, sytuację osobistą i rodzinną skarżącej w kontekście przesłanek z art. 17 ustawy. W zależności od okoliczności sprawy organ podejmie w sprawie czynności lub wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.