II SA/Rz 1659/23

II SA/Rz 1659/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-02-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Mikolik
Stanisław Śliwa
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1978 nr 21 poz 94
§ 5, § 51
Rozporządzenie Ministra Górnictwa z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe.
Dz.U. 2013 poz 640
§ 10 ust. 3, § 110 pkt 1
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich  usytuowanie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. w T. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2023 r. nr OA.7721.20.8.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności wybudowania budynku I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 19 czerwca 2023 r. nr PINB.5010.45.2022; II. zasądza od Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie na rzecz strony skarżącej P. Sp. z o.o. w T. kwotę 997 zł /słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P. Sp. z o.o. w T. (dalej w skrócie: "P.", "Spółka") jest decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie (dalej: "PWINB", "organ odwoławczy") z 10 sierpnia 2023 r. nr OA.7721.20.8.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności wybudowania budynku.
W podstawie prawnej organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej "k.p.a.").
Jak wynika z uzasadnienia decyzji Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: "PINB") 22 marca 2023 r. przeprowadził kontrolę na działce nr ewid. [...] obręb [...] w S., zabudowanej budynkiem mieszkalnym. W jej trakcie ustalił, że działka zabudowana jest budynkiem stacji diagnostycznej, który powstał na podstawie pozwolenia na budowę wydanego przez Wydział Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z 26 maja 1986 r. znak: UAN-III-8381/44/86. Jest to budynek parterowy o konstrukcji murowanej, pokryty dachem jednospadowym krytym blachodachówką, wybudowany bezpośrednio przy granicy z działką nr ewid. [...] i [...]. Pod przedmiotowym budynkiem w narożniku południowo-wschodnim od strony budynku mieszkalnego przebiega sieć gazowa niskiego ciśnienia DN50/32STAL. Uczestniczący w kontroli pełnomocnik właścicielki działki J.W. oświadczył, że jego córka zakupiła przedmiotową nieruchomość w 2022 r. od P.1 Sp. z o.o. w R. i nie posiada dokumentacji na budowę oprócz przedłożonego w/w pozwolenia na budowę. Dnia 3 kwietnia 2023 r. I.R. (poprzedni właściciel budynku) poinformował, że podczas poszukiwań dokumentacji dotyczącej budowy stacji diagnostycznej oraz korespondencji prowadzonej z P. odnalazł pismo z 24 sierpnia 2022 r., z którego wynika, że kolizja obiektu budowlanego z istniejącym gazociągiem została zabezpieczona poprzez wykonanie kanału betonowego, który chroni istniejący gazociąg, a po zakończeniu inwestycji zostało wydane przez Urząd Miasta w [....] Wydział Handlu Drobnej Wytwórczości i Usług zezwolenie na wykonywanie rzemiosła - mechanika pojazdowa (znak decyzji HDW 7652/91/87 z 1 sierpnia 1987 r.).
Pismem z 4 kwietnia 2023 r. (znak: PINB.5010.45.2022) organ I instancji wezwał administratora sieci gazowej przebiegającej przez m.in. nieruchomość nr ewid. [...] do przedłożenia dokumentów związanych z utrzymaniem przedmiotowej sieci gazowej.
Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego PINB stwierdził, że na działce nr ewid. [...] wybudowany został budynek stacji diagnostycznej, na czynnej sieci gazowej średniego ciśnienia DN50 STAL, na podstawie udzielonego pozwolenia na budowę wydanego przez Wydział Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z 26 maja 1986 r., znak: UAN-III-8381/44/86. Roboty zostały wykonane legalnie i nie można ich kwalifikować jako wykonanych w warunkach samowoli budowlanej.
Organ nie zgodził się z wnioskiem administratora sieci gazowej odnośnie żądania rozbiórki kolizyjnie usytuowanego budynku lub przebudowę istniejącej sieci gazowej przez właściciela nieruchomości i na jego koszt, ponieważ nie ustalono w tym postępowaniu okoliczności wymaganych przez art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.). Nie wykazano niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
W ocenie organu do takiego niebezpieczeństwa lub pogorszenia nie doszło. Powyższe wynika z protokołów okresowych kontroli stanu technicznego sieci gazowej, wykonywanej co najmniej raz w roku, przedłożonych przez administratora sieci. Wynika z nich, że obiekt dopuszczono do dalszego użytkowania i stwierdzono, że nie stanowi zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia oraz środowiska.
PINB wyjaśnił także, że wymagania odległościowe w zakresie gazociągów w akcie rangi rozporządzenia po raz pierwszy wprowadzono w rozporządzeniu Ministra Przemysłu z dnia 24 czerwca 1989 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U. Nr 45, poz. 243), tj. po uzyskaniu przez inwestora pozwolenia na budowę przedmiotowej stacji diagnostycznej. Kolejno obowiązującymi były: rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 listopada 1995 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 686) i rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. (Dz. U. Nr 97, poz. 1055). Każde z tych rozporządzeń zawierało przepis przejściowy, który wyłączał jego obowiązywanie w zakresie gazociągów wybudowanych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia lub dla których przed tym dniem wydano pozwolenie na budowę (odpowiednio § 52, § 91 i § 89). Ponadto w § 1 ust. 1 rozporządzenia obecnie obowiązującego z dnia 4 czerwca 2013 r. wyraźnie określono, że stosuje się go przy projektowaniu, budowie, przebudowie sieci gazowej służącej do transportu gazu ziemnego.
Zdaniem organu I instancji w ustalonym stanie faktycznym brak było podstaw do wydania którejkolwiek z decyzji, o których mowa w art. 50 - 51 w/w ustawy Prawo budowlane. Prowadzone postępowanie stało się bezprzedmiotowe co uzasadniało jego umorzenie.
Odwołanie od tej decyzji złożyła Spółka domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 105 k.p.a. poprzez przyjęcie, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a. poprzez niedokonanie pełnego ustalenia zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, zaniechanie przeprowadzenia koniecznych dowodów, przede wszystkim dowodu z dokonania odkrywki gazociągu celem ustalenia istnienia zabezpieczenia (o którym mowa w piśmie I.R. z 24 sierpnia 2022 r.) oraz dowodu z opinii biegłego ds. gazownictwa celem ustalenia czy istnienie ww. zabezpieczenia faktycznie wyłącza niebezpieczeństwo związane z posadowieniem na sieci gazowej istniejącego obiektu budowlanego. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a zwłaszcza § 10 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U. z 2013 poz. 640), § 110 pkt 1 w zw. z tabelą nr 2 do załącznika nr 2 przedmiotowego rozporządzenia, art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz.U. nr 38, poz. 229 ze zm.).
Wskazaną na wstępie decyzją z 10 sierpnia 2023 r. PWINB w Rzeszowie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy uznał stanowisko organu powiatowego za zasadne. Stwierdził, że bezspornie z dokonanych ustaleń wynika, że przedmiotowy budynek, który istnieje od ponad 36 lat został wybudowany legalnie w oparciu o udzielone pozwolenie na budowę oraz, że pod przedmiotowym budynkiem w narożniku południowo-wschodnim od strony budynku mieszkalnego przebiega sieć gazowa niskiego ciśnienia DN50/32STAL. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane w przypadku robót zakończonych (budynek został wybudowany ponad 36 lat temu) działania organu nadzoru budowlanego przewidziane w odpowiednio stosowanym przepisie art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy są możliwe w stosunku do robót wykonanych w sposób o którym mowa w art. art. 50 ust. 1 pkt 2.
Wyjaśnił, że w dacie realizacji przedmiotowego budynku nie było przepisów ustanawiających zakaz wznoszenia obiektów w określonej odległości od gazociągu czy na gazociągu. Tym samym brak podstaw, aby wywodzić zagrożenie bezpieczeństwa ludzi i mienia z samego faktu usytuowania budynku na gazociągu i naruszenia obecnie obowiązujących przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie, które zostały wprowadzone do stosowania wiele lat po wybudowaniu przedmiotowego budynku. Budynek był użytkowany ponad 36 lat i nie były podejmowane przez właściciela czy administratora sieci wobec takiego stanu żadne działania.
Organ stwierdził, że nie można przerzucać obowiązków gestora sieci na właściciela obiektu legalnie wybudowanego. Zagwarantowanie bezpieczeństwa sieci należy do właściwego zarządcy sieci gazowej i jedynie konkretne zagrożenie dla otoczenia mogłoby dla organów nadzoru budowlanego stanowić asumpt do podejmowania odpowiednich środków. Zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia, bądź zagrożenia środowiska nie można wywodzić jedynie z faktu usytuowania danego obiektu budowlanego w kolizji z gazociągiem. Obowiązek dbałości o bezpieczeństwo i właściwą eksploatację sieci gazowych należy do operatora sieci, który powinien podjąć działania zabezpieczające według warunków i przepisów wewnętrznych. Obowiązek ten nie może być przerzucany na właścicieli czy użytkowników gruntów sąsiednich.
Organ wyjaśnił, że w aspekcie istnienia niebezpieczeństwa dla zdrowia i życia ludzi oraz mienia z powodu kolizji obiektu budowlanego z istniejącym gazociągiem, nie wystarczy, samo wskazanie, że takie niebezpieczeństwo istnieje z uwagi na naruszenie przepisów, które zostały wprowadzone wiele lat po wybudowaniu tego budynku i formułowanie wniosków o dokonanie odkrywek i powołanie biegłego przez organ nadzoru budowlanego.
PWINB podkreślił, że brak wykazania, że istnieje realne zagrożenie życia lub zdrowia ludzi prowadzić musi do uznania, że brak jest podstaw prawnych do dalszego prowadzenia postępowania, co uzasadniało jego umorzenie jako bezprzedmiotowego.
PWINB stwierdził, że przedmiotowy budynek nie został wykonany w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, ani nie został wykonany w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w przepisach, w szczególności przepisach techniczno-budowlanych. Nie zachodzą okoliczności pozwalające na wydanie decyzji w trybie art. 51 P.b. Brak jest podstaw do wydania decyzji nakładającej obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Z tej przyczyny postępowanie podlegało umorzeniu.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję złożyła P. Spółka z o.o. w T. wnioskując o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego.
Kwestionowanej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie art. 105 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Zarzuciła ponadto naruszenie:
- prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie pełnego ustalenia zaistniałego w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego wyrażającego się w zaniechaniu przeprowadzenia dowodów koniecznych do weryfikacji twierdzeń wskazanych w piśmie I.R. z dnia 24 sierpnia 2022 r. w celu potwierdzenia rzeczywistego zabezpieczenia gazociągu, które miałyby faktycznie wyłączać niebezpieczeństwo związane z posadowieniem istniejącego obiektu budowlanego na sieci gazowej;
- prawa materialnego, a zwłaszcza § 5 rozporządzenia Ministra Górnictwa z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz.U. z 1978r., nr 21, poz. 94), § 10 ust. 3, rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U.2013 poz. 640), § 110 pkt 1 w zw. z tabelą nr 2 do załącznika nr 2 przedmiotowego rozporządzenia, art. 50 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.) poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia, pomimo tego, że budynek stacji diagnostycznej został posadowiony na czynnym gazociągu, co jest sprzeczne z wskazanymi wyżej przepisami określające obowiązek zachowania stosownej odległości od infrastruktury gazowej;
- poprzez uznanie, że PINB zasadnie przyjął, że postępowanie dotyczące legalności wybudowania budynku stacji diagnostycznej na działce nr ewid. [...] w S. obręb [...] przy ul. [...] na czynnej sieci gazowej średniego ciśnienia DN50 STAL jest bezprzedmiotowe - co w całości doprowadziło do nieuzasadnionego utrzymania decyzji organu I instancji, chociaż istniały warunki do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę PWINB w Rzeszowie zawnioskował o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji.
W piśmie procesowym z 13 października 2023 r. J.W. (pełnomocnik A.W. – właścicielki nieruchomości nr ewid. [...] w S.) zawnioskował o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja PWINB z dnia 10 sierpnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję PINB w S. z dnia 19 czerwca 2023 r. o umorzeniu postepowania w sprawie legalności wybudowania budynku stacji diagnostycznej na dz. [...] w S. obręb [...] przy ul. [...] na czynnej sieci gazowej średniego ciśnienia.
Niewątpliwie budynek ten został wybudowany legalnie na podstawie udzielonego inwestorowi pozwolenia na budowę z dnia 26 maja 1986 r. i zgodnie z jego treścią. Niespornie także pod budynkiem tym w narożniku południowo-wschodnim przebiega sieć gazowa średniego ciśnienia. Powstała ona w 1970 r., jej przebieg został ujawniony na mapach urzędowych.
Zdaniem strony skarżącej stanowisko organu, że w dacie realizacji przedmiotowego budynku nie było przepisów ustanawiających zakaz wnoszenia obiektów w określonej odległości od gazociągu czy na gazociągu jest nieuzasadnione. W tej dacie obowiązywało Rozporządzenie Ministra Górnictwa z dnia 18 sierpnia 1978r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz.U. z 1978r., nr 21, poz. 94). § 5 tego rozporządzenia wskazywał, że minimalne odległości sieci gazowej od obiektów terenowych, zapewniające bezpieczeństwo ludzi i mienia oraz warunki jakie powinny być zachowane w stosunku do obiektów terenowych określają odrębne przepisy. Zapis ten choć nie określał samych odległości i odsyłał w tym zakresie do odrębnych przepisów, to jednoznacznie przewidywał konieczność zachowania minimalnej odległości od sieci gazowej obiektów i stanowił, że odległości te mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa ludzi i mienia. Konkretne zaś odległości jakie należało zachować od danego rodzaju obiektu określała norma branżowa BN- 75/8976-72 Odległości bezpieczne gazociągów średniego i niskiego ciśnienia ułożonych w ziemi - pkt 3.
Dowód: norma branżowa BN-75/8976-72 - Odległości bezpieczne gazociągów średniego i niskiego ciśnienia ułożonych w ziemi.
Wskazane zaś w tej normie odległości pokrywają się z odległościami jakie zostały określone w Tabeli nr 2 załącznika nr 2 do aktualnie obowiązującego Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U.2013 poz. 640), która na podstawie § 110 pkt 1 tego rozporządzenia ma zastosowanie dla gazociągów wybudowanych przed dniem 12 grudnia 2001 r. lub dla których przed tym dniem wydano pozwolenie na budowę. W świetle tych zapisów nie powinno budzić wątpliwości, że w dacie budowy obiektów na działce nr [...] w S. zachodziła konieczność zachowania odpowiedniej odległości od istniejącego na niej gazociągu. Konieczność zaś zachowania odpowiedniej odległości od gazociągu miała na celu zapewnienie bezpieczeństwa ludziom korzystającym z tych obiektów czy samym obiektom.
Sąd w tym zakresie podziela stanowisko strony skarżącej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że odesłanie do norm nienależących do systemu prawa jest wiążące dla podmiotu stosującego prawo, gdyż taki nakaz formułuje przepis prawa powszechnie obowiązującego zawierający odesłanie. Taki rodzaj odesłania zawierał m.in. art. 5 ustawy – Prawo budowlane z 1974 r. Powyższe prowadzi do konstatacji, że norma branżowa BN-71/9876-31 określająca "Odległości bezpieczne gazociągów wysokiego ciśnienia ułożonych w ziemi" opublikowana w Monitorze Polskim Nr 30/1971, poz. 193 stanowiła część obowiązującego porządku prawnego. Powyższa norma o tyle była elementem obowiązującego porządku prawnego, że stanowiła realizację dyspozycji zawartej w cyt. wyżej art. 5 ustawy – Prawo budowlane z 1974 r/ (zob. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2013 r., o sygn.. akt II OSK 1971/11).
Sąd nie kwestionuje także, że wybudowanie stacji diagnostycznej na podstawie pozwolenia na budowę nie powoduje wyłączenia możliwości zastosowania art. 50 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Samo bowiem wydanie pozwolenia na budowę nie przesądza o braku istnienia zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia.
Tak naprawdę spór w sprawie dotyczy dwóch kwestii. Pierwsza związana jest z odpowiedzią na pytanie, czy samo naruszenie norm dotyczących odległości od gazociągu przesądza lub nie o zagrożeniu bezpieczeństwa ludzi i mienia w sytuacji posadowienia budynku na samym gazociągu, jak w niniejszej sprawie.
Jak wyjaśnił NSA w wyroku z dnia 29 września 2015 r., II OSK 332/14, w piśmiennictwie prezentowane jest stanowisko, że stan zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia nie jest związany z legalnością prowadzonych robót budowlanych. Stan ten może zaistnieć zarówno wtedy, gdy roboty budowlane prowadzone są w oparciu o pozwolenie na budowę lub zgłoszenie i zgodnie z tym pozwoleniem (zgłoszeniem) jak i wówczas, gdy nie wymagały uzyskania takiego pozwolenia. Takie stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m.in. w orzeczeniu z dnia 8 marca 2000 r. II SA/Gd 170/98 stwierdził, że w oparciu o art. 50 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo budowlane można wstrzymać wykonanie robót budowlanych nawet wtedy, gdy są one prowadzone na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę (ONSA nr 3, poz. 108).
W najnowszym orzecznictwie NSA dominuje pogląd przeciwny, iż samo naruszenie zakazu z § 10 ust. 3 Rozporządzenia oznacza, że występuje zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska. Wynika to z faktu, że celem Rozporządzenia jest zapewnienie bezpieczeństwa podczas budowania i użytkowania sieci gazowych, zwłaszcza przeciwdziałanie niebezpieczeństwom łączącym się z transportem gazu ziemnego, w tym niebezpieczeństwom polegającym na wznoszeniu obiektów budowlanych w strefie kontrolowanej gazociągu czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – bezpośrednio na gazociągu (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., II OSK 881/19, wyrok NSA z dnia 25 lipca 2023 r., II OSK 912/22).
W wyroku z dnia 22 maja 2023 r., II OSK 380/22 NSA stwierdził, że nie może ulegać wątpliwości, że przepisy ww załącznika do Rozporządzenia powinno się postrzegać jako wyłączne kryterium prawne oceny zgodności z prawem zlokalizowania budynku z punktu widzenia sąsiadowania z gazociągami.
Zdaniem NSA ograniczenia z Rozporządzenia w zakresie robót budowlanych w strefie kontrolowanej gazociągu może być rozumiane jako równoważne obowiązywaniu bezwzględnego zakazu zabudowy. Wynikający z dyspozycji § 10 ust. 3 Rozporządzenia zakaz wznoszenia w strefie kontrolowanej obiektów budowlanych cechuje się jednoznacznością. Istotą określającej normy bezpieczeństwa regulacji zamieszczonej w Rozporządzeniu, która określa minimalne odległości posadowienia obiektów budowlanych w stosunku do gazociągów, zakazując równocześnie podejmowania innych działań mogących spowodować uszkodzenia gazociągu podczas jego użytkowania, a zarazem zobowiązując, by wszelkie prace w strefach kontrolowanych były prowadzone po wcześniejszym uzgodnieniu sposobu ich wykonania z właściwym operatorem sieci gazowej, jest wykluczenie ryzyka naruszenia życia, zdrowia, czy mienia w związku z funkcjonowaniem tego obiektu. Wykładnia odmienna tejże regulacji stałaby w oczywistej sprzeczności z podstawowym celem przepisów prawa budowlanego, które przede wszystkim mają służyć realizacji obiektów budowlanych w sposób, który nie będzie zagrażał bezpieczeństwu ludzi i mienia. Każde zbliżenie obiektu naruszające ustanowione normy jest stanem powodującym istotne, potencjalne niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia, którego organy nadzoru budowlanego, tak jak to zostało już wcześniej zasygnalizowane, nie mogły w toku rozpatrywania niniejszej sprawy pominąć.
Sąd podziela to nowsze stanowisko prezentowane w orzecznictwie NSA. Nie oznacza to jednak akceptacji dla stanowiska strony skarżącej, że w takiej sytuacji aktualizuje się po stronie właściciela budynku obowiązek jego rozbiórki. Ma to związek z drugą istotną w sprawie kwestią, tj. czy można zasadnie obciążać właściciela legalnie wybudowanego budynku obowiązkiem jego rozbiórki, albo inaczej, czy konsekwencje zaistniałej sytuacji powinny obciążyć właściciela budynku czy spółkę gazowniczą.
Zdaniem Sądu, co do zasady koszty te powinny obciążać skarżącą.
Rację ma PWINB twierdząc, że budynek był użytkowany ponad 36 lat i nie były podejmowane przez właściciela czy administratora sieci wobec takiego stanu żadne działania. Bierność właściciela czy administratora sieci, który nie podejmował żadnych działań zmierzających do likwidacji kolizyjnego usytuowania przedmiotowego budynku z gazociągiem, obciąża go w relacji z właścicielem budynku. Nie można przerzucać obowiązków gestora sieci na właściciela obiektu legalnie wybudowanego.
Zagwarantowanie bezpieczeństwa sieci należy do właściwego zarządcy sieci gazowej i jedynie konkretne zagrożenie dla otoczenia mogłoby dla organów nadzoru budowlanego stanowić asumpt do podejmowania odpowiednich środków.
Obowiązek dbałości o bezpieczeństwo i właściwą eksploatację sieci gazowych należy do operatora sieci, który powinien podjąć działania zabezpieczające według warunków i przepisów wewnętrznych. Obowiązek ten nie może być przerzucany na właścicieli czy użytkowników gruntów sąsiednich (wyrok NSA z dnia 29 września 2015r. sygn. akt II OSK 332/14 dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach niniejszej sprawy jednoznaczne oceny co do prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego przez organy byłyby przedwczesne.
Stan faktyczny sprawy nie został nie został bowiem w istotnym aspekcie ustalony w sposób pewny. Otóż rację ma skarżąca zarzucając, że zawarte w piśmie I.R. z dnia 24 sierpnia 2022 r. twierdzenia w przedmiocie zabezpieczenia gazociągu nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organ chociażby przez dokonanie odkrywek pozwalających potwierdzić te informacje.
Sąd zwraca uwagę, że twierdzenia zawarte w piśmie I.R. są prawdopodobne także z tego powodu, iż zgodnie z § 51 Rozporządzenia Ministra Górnictwa z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz.U. z 1978 r., Nr 21, poz. 94) odstępstwa od warunków technicznych ustalonych niniejszym Rozporządzeniem są dopuszczalne w uzasadnionych wypadkach za zgodą Ministra Górnictwa lub jednostki organizacyjnej przez nią upoważnionej. Istnienie takiej zgody należy zweryfikować za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych. W braku możliwości jej odnalezienia, za jej wydaniem będzie przemawiało istnienie zabezpieczenia gazociągu pod budynkiem.
Zbadanie istnienia tego zabezpieczenia będzie zależało od zgody właściciela, a wykonanie badań w oczywisty sposób będzie obciążało skarżącą.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.