II SA/Rz 163/23

II SA/Rz 163/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, ust. 15, 15a, 15b, 15c
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2023 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 22 listopada 2022 r. nr SKO.409.RÓ.2902.741.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 20 października 2022 r. nr GOPS.74.633.2022-DW.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi ED (dalej: "Skarżącego") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 22 listopada 2022 r. nr SKO.409.RÓ.2902.741,2022, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego.
Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 30 sierpnia 2022 Skarżący zwrócił się do Wójta Gminy [...] o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi z [...] i zamieszkują w miejscowości [...].
Decyzją z [...] października 2022 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania Skarżącemu przyznania wnioskowanego dodatku węglowego.
Organ I instancji podał, że w deklaracji złożonej 21 czerwca 2022 r. Skarżący jako źródło ciepła wskazał kocioł na paliwo stałe oraz piec kaflowy opalane drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy. Dodatek węglowy, stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 141 z późn. zm.) - dalej: "u.d.w.", przysługuje zaś wyłącznie w sytuacji, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 3 u.d.w., przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Drewno kawałkowe i inny rodzaj biomasy nie stanowią paliw stałych w rozumieniu u.d.w., wobec czego żądanie Skarżącego było niemożliwe do uwzględnienia.
Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji podnosząc, że jego budynek mieszkalny jest ogrzewany kaloryferami zasilanymi wodą z kotła grzewczego na paliwo stałe w postaci węgla kamiennego. W kotle tym można spalać drewno, lecz jego paliwem wiodącym jest węgiel kamienny. Odwołujący podkreślił, że węgiel kamienny jest paliwem używanym w zimie, natomiast poza sezonem grzewczym używa drewna do ogrzewania wody użytkowej. Ponadto Skarżący podniósł, że składając deklarację emisyjności nie miał świadomości jakie okresu deklaracja dotyczy i uznał, że dotyczyła ona pory roku, w której została złożona.
Decyzją z 22 listopada 2022 r. nr SK0.409.RÓ.2902.741.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta.
Podzielając w całości stanowisko Organu I instancji Kolegium podało, że w świetle art. 2 ust. 1 u.d.w. oraz art. 27g ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 438 z późn. zm.) - dalej: "u.w.t.", warunkiem otrzymania dodatku węglowego jest zgłoszenie do centralnej ewidencji emisyjności budynków, węgla kamiennego, względnie brykietu lub peletu zawierającego co najmniej 85% węgla kamiennego, jako paliwa zasilającego źródło ogrzewania budynku, dokonane najpóźniej 11 sierpnia 2022 r., a po tej dacie - w terminie 14 dni od dnia pierwszego uruchomienia tego źródła ciepła lub źródła spalania paliw. Oznacza to, że przy ustalania prawa do dodatku węglowego, dla organów wiążące są dane w centralnej ewidencji emisyjności budynków. Skoro Skarżący nie zgłosił zasilania gospodarstwa domowego paliwami stałymi, to prawidłowo Organ i instancji odmówił przyznania dodatku węglowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, ED wniósł o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji. Powtarzając argumentację sformułowaną w odwołaniu Skarżący podniósł, ze używanie węgla w sezonie zimowym zgłaszał pracownikom Urzędu Gminy w [...] w chwili składania korekty do oświadczenia emisyjności, wnioskując jednocześnie o przeprowadzenie kontroli w tej sprawie, jednak wnioski zostały zignorowane przez Organ I instancji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jako zasadna, została przez Sąd w całości uwzględniona.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Przedmiotem swej skargi Strona uczyniła decyzję SKO wydaną w sprawie odmowy przyznania dodatku węglowego dla gospodarstwa domowego. Sprawy przyznawania tego rodzaju dodatków są normowane przepisami ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. 2023 r. poz. 141; zwana dalej u.d.w.). Według art. 2 ust. 8 u.d.w. wysokość tego dodatku jest stała i wynosi 3000 zł.
O uwzględnieniu skargi zadecydowało stwierdzone przez WSA naruszenie przez Organy obu instancji przepisów prawa materialnego jak i procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z przesłanych do Sądu akt administracyjnych wynika, że skarżący ED w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw złożonej w Urzędzie Gminy dnia 21 czerwca 2022 r., w rubryce B03 o tytule : "Rodzaje stosowanych w kotłach paliw stałych11 wpisał : drewno kawałkowe, inne rodzaje biomasy. Jego pierwotna deklaracja już dnia 30 sierpnia 2022 r. została poprawiona, co potwierdza zaświadczenie podpisane przez pracownika urzędu gminy w [...] w ten sposób, że dodano w punkcie B03, rodzaje stosowanych przez stronę w kotłach paliw stałych : węgiel i paliwa węglopodobne. Zatem jest prawdą, że węgiel i paliwowa pochodne jako stosowane w gospodarstwie domowym paliwo stałe nie zostały przez skarżącego zadeklarowane pierwotnie. W odwołaniu od decyzji Organu I instancji skarżący podkreślił jednak, że węgiel kamienny jest paliwem stałym używanym przez niego w zimie, zaś drewno jest używane wyłącznie poza sezonem grzewczym.
Na tle zastosowanych przez Organy regulacji prawnych ukształtowało się orzecznictwo sądowe, które dokonało korzystnej dla uprawnionych interpretacji przepisów u.d.w. Podkreśla się bowiem, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w CEEB, wyłącznie na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały jedynie przykładowo wymienione w art. 15a ustawy (ustawodawca użył zwrotu "w szczególności"). W konsekwencji katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w powyższym zakresie charakter otwarty (tak WSA w Łodzi wyroku z 13 czerwca 2023 r. sygn, II SA/Łd 382/23, LEX). Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodemizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. (tak WSA w Gliwicach w wyroku z 7 czerwca 2023 r., sygn. II SA/GI 566/23, LEX). Z literalnego brzmienia przepisu art. 2 ust. 1 u.d.w. nie wynika powiązanie go z art. 2 ust. 15 u.d.w. w ten sposób, iż dokonywana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, o której mowa w tym przepisie, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, musi i może być dokonywana przez organ jedynie poprzez ustalenie, jakiego rodzaju źródło ogrzewania figurowało w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., nawet jeśli okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że w tej dacie mieszkanie było ogrzewane w inny sposób niż to wykazano w ewidencji (wyrok WSA w Krakowie z 5 czerwca 2023 r. sygn. III SA/Kr 242/23, LEX). Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, właściwy organ gminy zobowiązany jest uwzględnić informacje wynikające z rejestrów lub postępowań określonych w art. 2 ust. 15a u.d.w. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy, by w toku takiego wywiadu ustalić, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku. Zatem informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku węglowego muszą zostać zweryfikowane przez organ gminy przed wypłatą dodatku węglowego (potwierdzoną informacją o przyznaniu tego dodatku kierowaną do wnioskodawcy), bądź też przed podjęciem decyzji o odmowie przyznania dodatku węglowego (wyrok WSA w Gliwicach z 1 czerwca 2023 r", sygn. II SA/GI 287/23, LEX).
W niniejszej sprawie Organy odmówiły przyznania prawa do dodatku węglowego, stwierdzając kategorycznie, że w myśl art. 2 ust. 1 u.d.w. wiążą ich dane zadeklarowane przez skarżącego w ewidencji na dzień 21 czerwca 2022 r. Jednocześnie podkreślono w decyzjach, że dokonana przez Stronę korekta deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw nie miała znaczenia dla sprawy przyznania żądanego dodatku.
Tymczasem na podstawie analizy przepisów nowelizujących ustawę o dodatku węglowym należało przyjąć, że cel tych regulacji sprowadza się do objęcia wsparciem przez państwo w formie świadczenia pieniężnego jak największej liczby gospodarstw domowych co odbywa się poprzez sformalizowanie procedury związanej z uzyskaniem dodatku. Przepisy ustawy obligują organ wykonawczy gminy do wzięcia pod uwagę nie tylko treści wpisów i ogłoszeń w centralnej ewidencji emisyjności budynków dokonanej do dnia 11 sierpnia 2022 r., ale także w oparciu o szereg innych informacji, których egzemplifikacji dokonano w art. 2 ust. 15a u.d.w. Należało też zauważyć, iż w myśl art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, to organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego. Natomiast w treści art. 2 ust. 15g u.d.w. przyjęto rozwiązanie kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w myśl którego dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Z powyższych unormowań wynika jednoznacznie, że wnioskowany przez stronę dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, którym mowa art. 2 ust. 1 i 3 u.d.w., czyli paliwo stałe w postaci węgla kamiennego, brykietu lub pelet zawierającego co najmniej 85% węgla kamiennego.
Powołane wyżej przepisy u.d.w. zostały dodane na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022r. poz. 1967). W przepisie przejściowym tej ustawy w postaci art. 52 określono, źe do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 50 stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Biorąc pod uwagę dzień wejścia w życie w/w nowelizacji u.d.w., czyli 20 września 2022 r. a także dzień wszczęcia postępowania (30 sierpnia 2022 r.) oraz daty rozstrzygnięć (decyzja SKO została wydana już po zmianie u.d.w. bo dnia 22 listopada 2022 r.), nie można mieć żadnych wątpliwości, że Organy obu instancji były zobligowane, aby uwzględnić wprowadzone do ustawy korzystne dla wnioskodawcy zmiany oraz wyraźną intencję ustawodawcy, który pozwolił przyznać dodatek węglowy także wówczas gdy wniosek o jego przyznanie w ogóle nie został złożony przez uprawnionego. Jednocześnie m.in. w oparciu o wywiad środowiskowy należało dopuścić weryfikację wniosku wraz z dokonaną przez skarżącego modyfikacją deklaracji dnia 30 sierpnia 2022 r. oraz podnoszone argumenty. Ponieważ tego nie uczyniono rozstrzygając o prawie strony w oparciu o stan zadeklarowany w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., to doszło do naruszenia art. 2 ust. 1, ust. 15, 15a, 15b, 15c u.d.w. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, miało też miejsce naruszenie art. 2 ust. 1 u.d.w., poprzez jego negatywne dla strony skarżącej zastosowanie w sytuacji gdy podana w nim data 11 sierpnia 2022 r. w czasie rozstrzygania nie stanowiła bariery do poszerzenia ustaleń faktycznych w oparciu o dokonaną korektę deklaracji.
Na podstawie art. 153 P.p.s.a. obowiązkiem organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy skarżącego będzie uwzględnienie wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń, co powinno polegać na jednoznacznym ustaleniu stanu rzeczywistego w zakresie używanych przez stronę rodzajów paliw, czemu może służyć przeprowadzenie w miejscu zamieszkania strony wywiadu środowiskowego. Innymi słowy, stan faktyczny sprawy istotny dla art. 2 ust. 1 u.d.w. jaki należy ustalić przed wydaniem decyzji, powinien zostać oceniony w oparciu o dostępne dane jedynie przykładowo wymienione w art. 2 ust. 15a ustawy. Katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma w tym zakresie charakter otwarty.
Z wyłożonych względów Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku. O kosztach postępowania przed WSA nie orzeczono z uwagi na brak wymaganego prawem wniosku skarżącego -art. 210 § 1 P.p.s.a.