II SA/RZ 1623/23

II SA/Rz 1623/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Maria Mikolik /sprawozdawca/
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2024 r. sprawy ze skargi C. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 2 sierpnia 2023 r. nr SKO.4111/487/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 2 sierpnia 2023 r. nr SKO.4111/487/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania C. R. (dalej: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt, organ I instancji) z 10 maja 2023 r. nr GOPS-5231-15-532-2022/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, 14 listopada 2022 r. skarżąca zwróciła się do Wójta z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – J. W.
Wójt Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2023 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.), gdyż skarżąca miała ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką, z którego to prawa nie zrezygnowała, a także nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczący okresu powstania niepełnosprawności matki.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, po rozpoznaniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] marca 2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że pobieranie zasiłku dla opiekuna stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jednak co do przepisu wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazało, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kwestię momentu powstania niepełnosprawności należy uznać za kryterium podlegające pominięciu w ocenie stanu faktycznego i prawnego.
W trakcie ponownie przeprowadzanego postępowania, Wójt wezwał skarżącą do złożenia oświadczenia w sprawie dotyczącej rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna.
Oświadczeniem z 3 kwietnia 2023 r. skarżąca dokonała wyboru i zrezygnowała z ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna, wyrażając zgodę na uchylenie decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna z [...] czerwca 2014 r. nr [...], która została zmienioną decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...].
Wobec powyższego, Wójt decyzją z [...] kwietnia 2023 r. uchylił decyzję własną z [...] czerwca 2014 r. nr [...] w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna, zmienioną następnie decyzją z [...] listopada 2018 r. [...].
Wójt Gminy [...] decyzją z 10 maja 2023 r. nr GOPS-5231-15-532-2022/23 przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką J. W. na okres od 1 kwietnia 2023 r. na stałe w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie z uwzględnieniem corocznej waloryzacji.
Organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca dokonując wyboru świadczenia w celu spełnienia przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia, zrezygnowała z ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna. Decyzja, na podstawie której skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna została uchylona w dniu [...] kwietnia 2023 r. za zgodą strony. Wobec powyższego, w ocenie Wójta od 1 kwietnia 2023 r. zostały spełnione przez skarżącą kryteria ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 u.ś.r. uprawniające do wnioskowanego świadczenia.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie zaskarżając ją w części dotyczącej okresu od złożenia wniosku, tj. 14 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023r. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w jakiej nie zostało ono przyznane od dnia 14 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. oraz o orzeczenie o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką również od dnia 14 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r.
W obszernym uzasadnieniu odwołania skarżąca zakwestionowała poprawność wydanej przez Wójta decyzji w zakresie okresu na jaki wnioskowane świadczenie zostało jej przyznane.
Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z 2 sierpnia 2023 r. nr SKO.4111/487/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: k.p.a.) i art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium wyjaśniło, że dokonana analiza akt sprawy, prowadzi do wniosku że Wójt prowadził postępowanie w sposób prawidłowy, zgodny z wytycznymi zawartymi w orzeczeniu SKO w Rzeszowie z [...] marca 2023 r. nr [...]. Organ wydając zaskarżoną decyzję w prawidłowy sposób zastosował przepisy prawa materialnego.
Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że przeszkodą dla przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 14 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. jest fakt spełnienia przez stronę przesłanki z 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. dopiero z dniem 1 kwietnia 2023 r.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz doktrynę Kolegium wskazało, że nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna. Warunkiem przyznania nowego świadczenia jest przy tym nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia lecz również fakt ustania dotychczasowego prawa do zasiłku dla opiekuna, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji go przyznającej, co nastąpić winno w odpowiedniej prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, prawo zasiłku dla opiekuna zostało w odpowiedniej procedurze uchylone. W tej sprawie nie starczyłoby zatem złożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego lub w postępowania oświadczenia, w którym strona stwierdziła, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłku. Złożenie tego oświadczenia nie stanowiłoby samo w sobie zaprzestania korzystania przez stronę z przyznanego jej zasiłku. Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego jest stateczne uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.
Kolegium wskazało, że nie ma możliwości, na gruncie obowiązujących przepisów prawa, przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres poprzedzający miesiąc, w którym strona złożyła oświadczenie materialno-prawne o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna, co nastąpiło w kwietniu 2023 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, C. R. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości oraz zmianę zaskarżonej decyzji organu I instancji w części, w jakiej nie zostało ono przyznane od dnia 14 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. oraz o orzeczenie o przyznaniu skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką również od dnia 14 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r., a także o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
1. art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., przez przyjęcie, że nie można przyznać skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu pobierania zasiłku dla opiekuna od dnia 14 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. gdzie skarżąca wyraźnie wskazywała, że nie ma zamiaru pobierać dwóch świadczeń i wyraża wolę rezygnacji ze świadczenia mniej korzystnego, tj. "zasiłku dla opiekuna" i w efekcie wydania decyzji naruszającej wskazany przepis w zaskarżanym zakresie i okresie, podczas gdy funkcjonalna i prawidłowa celowościowa wykładnia ww. przepisów z uwzględnieniem regulacji i zasad konstytucyjnych winna skutkować przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia, począwszy od dnia złożenia wniosku z jednoczesnym uchyleniem decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna;
2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przez brak należytego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i wyjaśnienia sprawy oraz niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawidłowego przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowało brakiem uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna celem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (mimo wyrażania takiej woli od dnia złożenia wniosku i wielokrotnie ponawianej i wyrażanej w materiale dowodowym) przez skarżącą.
Zdaniem skarżącej świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać jej przyznane od momentu złożenia wskazanego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a nie od momentu, gdzie organ dopiero po wydaniu decyzji przez organ II instancji dopełnił wszelkich wymaganych przepisami procedur i formalności, ich skutek wobec działania organu I instancji winien zostać uwzględniony od momentu złożenia stosownego wniosku, tj. od dnia 14 listopada 2022 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści weryfikowanego jurysdykcyjnie aktu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję lub postanowienie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.).
Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jako niezasadna winna podlegać oddaleniu.
W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że na mocy ostatecznej decyzji SKO w Rzeszowie z 2 sierpnia 2023r Skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. W. od 1 kwietnia 2023r. na stałe. Skarżąca kwestionowała natomiast moment początkowy przyznania ww. świadczenia twierdząc, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno jej przysługiwać od dnia złożenia wniosku tj. od 14 listopada 2022r.
Jak wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jednocześnie, stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:
1) świadczenia rodzicielskiego lub
2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego stosowanie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia. Rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji uprawnionego. Musi być ona wyraźnym, a nie tylko hipotetycznym zrzeczeniem się prawa do przyznanego konkurencyjnego świadczenia, prowadzącym do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie (tak wyrok NSA z 28.12.2023 r., I OSK 2223/22, LEX nr 3653425).
Wraz z wnioskiem z 14 listopada 2022r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca oświadczyła, że nie jest jej zamiarem jedoczesne pobieranie zasiłku dla opiekuna oraz świadczenia pielęgnacyjnego. "Dopiero po jego przyznaniu [świadczenia pielęgnacyjnego] podejmę decyzję o rezygnacji z pobierania świadczenia dla opiekuna."
Zdaniem Sądu powyższe oświadczenie Skarżącej, zawarte we wniosku nie mogło zostać potraktowane jako jednoznaczne oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do zasiłku dla opiekuna. Skarżąca jedynie deklarowała, że po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego podejmie decyzję o rezygnacji z konkurencyjnego świadczenia.
W wyniku wydania decyzji kasatoryjnej przez SKO w Rzeszowie z dnia [...] marca 2023r. Skarżąca złożyła w dniu 3 kwietnia 2023r. wyraźne oświadczenie, że rezygnuje z tym dniem z ustalonego jej prawa do zasiłku dla opiekuna i wyraża zgodę na uchylenie decyzji w sprawie ustalenia zasiłku dla opiekuna. W wyniku powyższego Wójt Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2023r. uchylił decyzję własną z [...] czerwca 2014 r. nr [...] w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna, zmienioną następnie decyzją z [...] listopada 2018 r. [...]. Skarżąca zrzekła się prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji.
Należy więc wskazać, że decyzja Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2023r. o uchyleniu prawa do zasiłku dla opiekuna nie była przez Stronę kwestionowana. Stała się ostateczna i weszła do obrotu prawnego. W tej sytuacji nie było możliwe przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do Organu. Należy bowiem uwzględnić, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca nie złożyła wyraźnego oświadczenia o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna. Bezsporne oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna Skarżąca złożyła dopiero w dniu 3 kwietnia 2023r. Zatem to kwiecień 2023r. był tym miesiącem, w którym wpłynął wniosek Skarżącej z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Decyzja uchylająca prawo do zasiłku da opiekuna również została wydana w dniu [...] kwietnia 2023r., na skutek oświadczenia o rezygnacji, co skutkowało wyeliminowaniem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.
Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że Skarżącej prawidłowo przyznano świadczenie pielęgnacyjne od 1 kwietnia 2023r. Dopiero bowiem od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.