II SA/Rz 1622/24

II SA/Rz 1622/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska
Magdalena Józefczyk /przewodniczący/
Maria Mikolik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OZ 556/25 - Postanowienie NSA z 2025-10-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 399
art. 5 ust. 1 pkt 2, ust. 7, ust. 8
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skarg K. R. i J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 31 października 2024 r. nr SKO.402.ŚO.1295.70.2024 w przedmiocie nakazu przyłączenia budynku mieszkalnego do istniejącej sieci kanalizacji – skargi oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem skarg K.R. i J.R. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 31 października 2024 r. nr SKO.402.ŚO.1295.70.2024 w przedmiocie nakazu przyłączenia budynku mieszkalnego do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej.
Jak wynika z akt sprawy, Wójt Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") w ramach przeprowadzonej kontroli w zakresie przestrzegania obowiązków właścicieli nieruchomości wynikających z ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2024 r. poz. 399; dalej: "u.c.p.g."), dotyczących gromadzenia i pozbywania się nieczystości ciekłych, ustalił, że nieruchomość położona w B. pod nr [...], gm. [...], stanowiąca działkę nr [...], której właścicielami są Skarżący, nie jest podłączona do sieci kanalizacyjnej, a także nie jest wyposażona ani w zbiornik bezodpływowy, ani w przydomową oczyszczalnię ścieków. Ścieki płynęły wykopanym rowkiem na długości ok. 50 m i dalej wsiąkały w grunt. Ponadto ustalono, że na nieruchomości znajduje się studzienka kanalizacyjna. Wpięcie do kanalizacji nie zostało do tej pory wykonane ze względu na brak środków finansowych. Skarżący zobowiązał się do wpięcia nieruchomość do kanalizacji sanitarnej do dnia 31 grudnia 2023 r.
W dniu 20 czerwca 2024 r. upoważnieni pracownicy Urzędu Gminy w [...] dokonali ponownej kontroli na ww. nieruchomości. Zastany stan nie odbiegał od poprzedniego. Ustalono, że ścieki z domu płyną rurą zakopaną w ziemi, na odcinku od domu do płotu, na długości ok. 70 m i dalej płyną rowkiem odkrytym na długości ok. 80 m w terenie częściowo zadrzewionym i wsiąkają w ziemię. Przez działkę właścicieli nieruchomości przebiega sieć kanalizacyjna i w odległości ok. 45m od początku rowka otwartego znajduje się studzienka kanalizacyjna. Wykonanie przyłącza kanalizacyjnego do studzienki kanalizacyjnej znajdującej się na nieruchomości jest realne i technicznie wykonalne, jednak Skarżący oświadczyli, że na chwilę obecną nie posiadają środków finansowych na wykonanie przyłącza kanalizacyjnego.
W toku postępowania Skarżący kilkukrotnie informowali, że nieczystości ciekłe powstałe w wyniku funkcjonowania pięcioosobowej rodziny odprowadzane są rurami umieszczonymi w ziemi do ziemi w lesie i zostają wchłonięte. Ponadto nie wyrażali zgody na wybudowanie dwóch gminnych studzienek na ścieki ich nieruchomości. Poinformowali także, że nie mają obowiązku zbiorowego odprowadzenia ścieków. Nie korzystali oraz nie korzystają z wody z sieci wodociągowej, a z ujęcia wody ze studni. W ich ocenie obowiązek zbiorowego odprowadzania ścieków nałożony jest na właściciela działki korzystającego z wody z sieci wodociągowej.
Decyzją z dnia 20 września 2024 r. nr GK.6235.7.2024, Wójt działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 5 ust. 7 u.c.p.g., nakazał Skarżącym solidarnie przyłączenie nieruchomości położonej w B. nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] gm. [...] numerem działki [...] do istniejącej sieci kanalizacyjnej.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w przypadku istnienia sieci kanalizacyjnej, nieruchomość winna być do niej podłączona, a jedyny wyjątek od tej zasady dotyczy sytuacji, kiedy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Nieruchomość Skarżących nie jest jednak wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Jednocześnie dla przedmiotowej nieruchomości istnieje techniczna możliwość przyłączenia do istniejącej sieci kanalizacyjnej, co wynika z informacji udzielonej przez Gminny Zakład Wodociągów Kanalizacji i Oczyszczania w [....]. Przez nieruchomość tą przebiega istniejąca sieć kanalizacyjna wraz ze studzienką kanalizacyjną, a ukształtowanie terenu oraz głębokość posadowienia studzienki kanalizacyjnej wskazują na możliwość grawitacyjnego podłączenia budynku do istniejącej sieci kanalizacyjnej.
Organ dodał, że obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej ma charakter powszechny, co oznacza, że odnosi się do wszystkich właścicieli nieruchomości zlokalizowanych w zasięgu sieci kanalizacyjnej i nie jest uzależniony ani od względów ekonomicznych, ani od względów osobistych leżących po stronie właściciela nieruchomości. Zaznaczył jednocześnie, że wydanie decyzji nakazującej przyłączenie do sieci kanalizacji nie zależy od uznania organu, a obowiązek z niej wynikający podlega egzekucji.
W odwołaniach od powyższej decyzji Skarżący wskazali jak poprzednio, że nie mają obowiązku zbiorowego odprowadzania ścieków, ponieważ nieruchomość nie jest podłączona do sieci wodociągowej. Korzystają z ujęcia wody ze studni, a ścieki powstają w małej ilości i nie są odprowadzana na teren sąsiedniej działki, lecz w znacznej odległości do lasu, gdzie zostają wchłonięte w podłoże.
W wyniku rozpoznania powyższych odwołań, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia 31 października 2024 r. utrzymało zaskarżoną decyzję Wójta w mocy, podzielając w całości stanowisko organu I instancji. SKO wskazało, że w świetle art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., brak podłączenia do sieci zaopatrzenia w wodę nie zwalnia z obowiązku podłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Z obowiązku podłączenia do sieci kanalizacyjnej zwalnia jedynie posiadanie przydomowej oczyszczalni ścieków, a takiej Skarżący nie posiadają. Jak ustalono, nieruchomość Skarżących nie posiada żadnego urządzenia pozwalającego na odprowadzanie ścieków.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wskazało, że względy ekonomiczne i wysokość kosztów wykonania przyłącza z uwagi na jego długość, wynikającą z powierzchni nieruchomości i usytuowania budynku i miejsca wpięcia w znacznej odległości od sieci, nie stanowią okoliczności, które mogłyby podważyć ten obowiązek.
W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący wnieśli o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania, a także zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
1. art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g.;
2. art. 33 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne;
3. § 47 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie;
4. art. 19 a ust. 4 pkt 1-6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków;
5. art. 73 k.p.a., poprzez brak umożliwienia wglądu w akta sprawy i nie wyznaczenie siedmiodniowego terminu przed wydaniem decyzji przez Kolegium;
6. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego.
W uzasadnieniach skarg Skarżący ponowili dotychczasową argumentację. Podnieśli, że korzystanie z usług wodociągowo-kanalizacyjnych jest dobrowolne, a przyłączenie do sieci wodociągowej i do sieci kanalizacyjnej jest kosztowne. Zaznaczyli również, że przyłączenie do istniejącej sieci kanalizacyjnej może nastąpić wyłącznie na wniosek właściciela nieruchomości.
W odpowiedzi na skargi Kolegium wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2025r., II SA/Rz 1623/24 Sąd na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a. połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg K.R. i J.R.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną
Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja Wójta Gminy [...] zostały wydane zgodnie z prawem, stąd też skargi K.R. oraz J.R. należało oddalić. Po kontroli wydanych rozstrzygnięć pod względem ich zgodności z prawem Sąd stwierdził, że zostały spełnione wszystkie przesłanki, umożliwiające wydanie decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do istniejącej kanalizacji.
W niniejszej sprawie zastosowano następujące przepisy, zawarte w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 399, dalej: u.c.p.g.).
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez: przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych.
Nadzór nad realizacją tego obowiązku sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 5 ust. 6 u.c.p.g.). W przypadku stwierdzenia niewykonania ww. obowiązku wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku (art. 5 ust. 7). Wykonywanie tej podlega egzekucji w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 i 2760) – tak art. 5 ust. 8 u.c.p.g.
Należy więc podkreślić, że na mocy przywołanego wyżej art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. właściciel nieruchomości jest zobowiązany do przyłączenia swojej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Od obowiązku tego jest zwolniony, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Poza tym przepis art. 5 ust, 1 pkt 2 u.c.p.g. przewiduje, że w sytuacji, gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest nieuzasadniona z przyczyn technicznych lub ekonomicznych, istnieje obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych.
Zatem jeżeli na danym terenie budowa sieci kanalizacyjnej jest nieuzasadniona z przyczyn technicznych lub ekonomicznych, właściciel nieruchomości winien odprowadzać ścieki albo do zbiornika bezodpływowego nieczystości ciekłych albo do przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych. Jeżeli natomiast na danym terenie istnieje gminna sieć kanalizacji sanitarnej, właściciel nieruchomości jest zobowiązany do przyłączenia swojej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Od tego obowiązku jest zwolniony wyłącznie w sytuacji, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Nie budzi natomiast wątpliwości, że ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie zezwala na odprowadzanie ścieków bytowych bezpośrednio do gruntu.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że nieruchomość, stanowiąca działkę o nr [...], która stanowi współwłasność Skarżących, nie jest wyposażona ani w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych ani też w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Dwukrotne kontrole przeprowadzone na działce Skarżących w dniach 25 sierpnia 2023 rok i 20 czerwca 2024 roku wykazały, że ścieki z domu płyną rurą zakopaną w ziemi na długości ok 70m i dalej płyną rowkiem odkrytym w terenie częściowo zadrzewionym i wsiąkają w ziemię. Nad rowkiem odczuwalny był zapach i odór, który Skarżący negują.
Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że przez działkę Skarżących przebiega sieć kanalizacyjna i w odległości ok 45m od początku rowka otwartego znajduje się studzienka kanalizacyjna. Ta okoliczność została ustalona na podstawie informacji z 3 września 2024r., udzielonej przez Gminny Zakład Wodociągów Kanalizacji i Oczyszczania w [...]. Zakład potwierdził, że przyłączenie ww. działki do sieci kanalizacyjnej jest możliwe do studzienki sanitarnej o podanych rzędnych [...], która znajduje się na działce nr [...]. Ukształtowanie terenu oraz głębokość posadowienia studzienki kanalizacyjnej wskazują na możliwość grawitacyjnego podłączenia budynku do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Zgromadzone w aktach sprawy protokoły z kontroli oraz mapy potwierdzają powyższe okoliczności.
W związku z powyższym należało stwierdzić, że zaistniały wszystkie przesłanki do wydania na podstawie art. 5 ust. 7 u.c.p.g. nakazu przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Ustalono bezspornie, że współwłaściciele działki o nr [...] nie wywiązują się z obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Nie można przy tym pominąć, że w trakcie pierwszej kontroli, przeprowadzonej 25 sierpnia 2023r. J.R. zobowiązał się do podłączenia do sieci kanalizacyjnej w terminie do 31 grudnia 2023r. W trakcie ponownej kontroli 20 czerwca 2024r. zweryfikowano, że obowiązek ten nadal nie został wykonany. W związku z powyższym zachodziły pełne podstawy do wydania nakazu przyłączenia do sieci kanalizacyjnej, wobec ustalenia w sposób bezsporny, że istnieją techniczne możliwości przyłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej.
Należy przy tym zaznaczyć, że sposób sformułowania art. 5 ust. 7 u.c.p.g. wskazuje, że decyzja ta nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza brak tzw. luzu decyzyjnego organów orzekających w tej kategorii spraw. Wystąpienie w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. i brak przeciwwskazań do wydania nakazu związanego z wyposażeniem nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oznacza, że na organie administracji ciąży ustawowy obowiązek wydania nakazu przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 24.10.2024 r., II SA/Po 357/24, LEX nr 3781593).
Ustalenie faktu niewykonania przez właściciela ciążącego na nim obowiązku podłączenia do istniejącej sieci kanalizacyjnej obliguje burmistrza (wójta, prezydenta miasta) do wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci (art. 5 ust. 7 uc.p.g.). Decyzja nie określa szczegółowych warunków przyłączenia, bowiem techniczny sposób przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej ustala przedsiębiorstwo komunalne w warunkach technicznych (wyrok WSA w Gliwicach z 19 września 2014 r. II SA/Gl 750/14). Obowiązek wynikający z art. 5 ust. 7 u.c.p.g. ma charakter powszechny i odnosi się do wszystkich nieruchomości leżących w zasięgu sieci kanalizacyjnej (wyrok WSA w Szczecinie z 17 kwietnia 2014 r. II SA/Sz 1467/13). Po tym, jak decyzja z art. 5 ust. 7 u.c.p.g. staje się ostateczna, przedsiębiorstwo wydaje "z urzędu" warunki przyłączenia (H. Palarz, Przyłączenie do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej. Aspekty prawne, Wolters Kluwer 2015, s. 191-192, 194, 196-197, 199; W. Radecki, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, Wolters Kluwer 2012, s. 162, s. 168; B. Rakoczy, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, LexisNexis 2013, s. 120, 124-132) – tak wyrok NSA z 30.05.2016 r., II OSK 2276/14, LEX nr 2083473.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że nie jest trafny argument Skarżących, że nie mają oni obowiązku zbiorowego odprowadzenia ścieków, ponieważ nie mają instalacji wodociągowej i nie są podłączeni do sieci wodociągowej. Sieć wodociągowa jest odrębną siecią względem kanalizacji sanitarnej. Obowiązek podłączenia do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej jest odrębnym obowiązkiem, wyartykułowanym w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., niezależnym od kwestii podłączenia do sieci wodociągowej. Brak przyłącza wodociągowego, czy też pobieranie wody z własnej studni nie ma wpływu na powstanie obowiązku podłączenia do kanalizacji sanitarnej. Z powołanego przez Skarżących § 47 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie nie można wyprowadzić wniosku, że obowiązek podłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej istnieje wyłącznie wtedy, gdy nieruchomość jest podłączona do sieci wodociągowej.
Odnośnie powołanego w skardze art. 33 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo wodne należy wskazać, że z przepisu tego wynika, że właścicielowi gruntu w ramach zwykłego korzystania z wód przysługuje prawo do wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m3 na dobę. Przepis ten należy jednak odczytywać łącznie z pozostałymi regulacjami, w szczególności tymi zawartymi w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Należy zatem stwierdzić, że dopuszczalne jest odprowadzenie ścieków do ziemi w przypadku nieruchomości wyposażonej w przydomową oczyszczalnię ścieków, kiedy to do ziemi rozsączane są ścieki podlegające uprzedniemu oczyszczeniu.
Z przyczyn przedstawionych powyżej Sąd stwierdził więc, że zaskarżona decyzja wraz z decyzją Organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem. Organy wywiązały się z wyrażonego w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Z tej przyczyny Sąd stwierdził, że podniesione przez Skarżących zarzuty, dotyczące naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie. W związku z powyższym skargi zostały oddalone na podstawie art. 151 P.p.s.a.