II SA/Rz 1612/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi B. L. na decyzję Prezesa ZUS, która utrzymała w mocy decyzję ZUS uchylającą prawo do świadczenia "Dobry start". Skarżąca, babka macierzysta, została ustanowiona opiekunem prawnym wnuczki A. N. na czas trwania postępowania opiekuńczego, a następnie formalnie opiekunem prawnym. ZUS pierwotnie przyznał świadczenie, ale następnie je uchylił, twierdząc, że Skarżąca nie sprawowała faktycznej opieki nad dzieckiem w dniu przyznania świadczenia i nie mieści się w katalogu osób uprawnionych do świadczenia "Dobry start" zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 2021 r. Organ argumentował, że świadczenie przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym (którzy wystąpili o przysposobienie), opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym itp., a Skarżąca nie spełniała tych kryteriów, ponieważ dziecko nie było w pieczy zastępczej, a ona nie złożyła wniosku o przysposobienie. WSA w Rzeszowie uchylił obie decyzje ZUS. Sąd uznał, że literalna wykładnia przepisów rozporządzenia, która wykluczała Skarżącą z grona uprawnionych, jest niezgodna z celami świadczenia "Dobry start", które ma wspierać rodziny w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego. Sąd podkreślił, że taka interpretacja narusza przepisy Konstytucji RP (art. 72, art. 32 ust. 2) oraz Konwencji o Prawach Dziecka, które zapewniają ochronę praw dziecka i jego opiekunów, zwłaszcza gdy opieka jest powierzona przez sąd. Sąd wskazał, że państwo ma obowiązek zapewnić pomoc dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej i jego opiekunom. W związku z tym, sąd uznał, że kryteria określone w rozporządzeniu, które wykluczały Skarżącą, powinny zostać pominięte na rzecz szerszej interpretacji zgodnej z Konstytucją i Konwencją. Sąd stwierdził również, że organy ZUS nieprawidłowo zastosowały przepisy rozporządzenia, powołując się na nieadekwatne paragrafy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczeń socjalnych w kontekście praw dziecka i opiekunów, zgodność przepisów wykonawczych z Konstytucją RP i prawem międzynarodowym.
Dotyczy specyficznego świadczenia "Dobry start" i jego interpretacji w kontekście opieki prawnej ustanowionej na mocy orzeczenia sądowego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osoba ustanowiona opiekunem prawnym dziecka na mocy postanowienia sądu, która faktycznie sprawuje nad nim pieczę, jest uprawniona do świadczenia "Dobry start", nawet jeśli nie wystąpiła o przysposobienie dziecka i dziecko nie zostało umieszczone w pieczy zastępczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoba taka jest uprawniona do świadczenia "Dobry start".
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ścisła interpretacja przepisów rozporządzenia, wykluczająca opiekuna prawnego sprawującego faktyczną pieczę na mocy orzeczenia sądowego, jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka, które zapewniają ochronę praw dziecka i jego opiekunów. Celem świadczenia jest wsparcie w kosztach utrzymania dziecka, a prawny tytuł opieki jest kwestią wtórną wobec faktycznej pieczy i dobra dziecka.
Czy przepisy rozporządzenia Rady Ministrów określające krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia "Dobry start" są zgodne z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w zakresie, w jakim wykluczają opiekunów prawnych sprawujących faktyczną pieczę na mocy orzeczenia sądowego, nie są zgodne.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej i narusza zasady konstytucyjne dotyczące ochrony praw dziecka i równości wobec prawa, a także postanowienia Konwencji o Prawach Dziecka, które nakładają na państwo obowiązek zapewnienia ochrony i pomocy dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej oraz jego opiekunom.
Przepisy (10)
Główne
rozporządzenie z 2021 r. art. 4 § ust. 1 pkt 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Sąd uznał, że literalna wykładnia tego przepisu, w powiązaniu z § 3 pkt 3, jest zbyt wąska i narusza Konstytucję RP oraz Konwencję o Prawach Dziecka, wykluczając opiekunów prawnych sprawujących faktyczną pieczę na mocy orzeczenia sądowego.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.
Konstytucja RP art. 72 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis wskazujący na prawo dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej do opieki i pomocy władz publicznych, co wspiera argumentację sądu o potrzebie ochrony praw opiekunów.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji, naruszona przez zawężenie kręgu uprawnionych do świadczenia.
Konwencja o Prawach Dziecka art. 20 § ust. 1
Konwencja o Prawach Dziecka
Prawo dziecka pozbawionego środowiska rodzinnego do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa.
Konwencja o Prawach Dziecka art. 3 § ust. 1
Konwencja o Prawach Dziecka
Nadrzędność najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka we wszystkich działaniach dotyczących dzieci.
Konwencja o Prawach Dziecka art. 27 § ust. 3
Konwencja o Prawach Dziecka
Obowiązek państw do podejmowania kroków wspomagających rodziców lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko, w tym udzielania pomocy materialnej.
Pomocnicze
rozporządzenie z 2021 r. art. 3 § pkt 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Definicja opiekuna faktycznego, która wymaga wystąpienia z wnioskiem o przysposobienie, została uznana za zbyt restrykcyjną w kontekście sprawy.
ustawa o wspieraniu art. 187a § ust. 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia "Dobry start", która zdaniem sądu nie upoważniała do tak wąskiego określenia kręgu podmiotowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ścisła interpretacja przepisów rozporządzenia dotyczących świadczenia "Dobry start" jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka. • Opiekun prawny dziecka, który faktycznie sprawuje nad nim pieczę na mocy orzeczenia sądowego, powinien być uprawniony do świadczenia "Dobry start", nawet jeśli nie wystąpił o przysposobienie. • Cel świadczenia "Dobry start" to wsparcie rodzin w kosztach związanych z edukacją dziecka, a nie tylko formalne kryteria prawne.
Odrzucone argumenty
Argumentacja ZUS oparta na literalnym brzmieniu przepisów rozporządzenia, które wykluczały Skarżącą z grona uprawnionych.
Godne uwagi sformułowania
"W świetle tego celu, prawny rodzaj tej opieki jest kwestią wtórną, a liczy się to, czy faktycznie, istotne z punktu widzenia rozwoju dziecka jego potrzeby podlegają zaspokojeniu przez określoną osobę, a nadto, że osobie tej opieka została powierzona przez Państwo." • "Rozporządzenie wykonawcze określając zakres podmiotowy beneficjentów świadczenia "Dobry start" zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej." • "Literalna więc wykładnia tych przepisów powołanego rozporządzenia w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe prawa do świadczenia "Dobry start", które nie gwarantują realizacji celów sformułowanych w przedstawionych regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych, nie daje zadowalających wyników."
Skład orzekający
Maria Mikolik
przewodniczący
Stanisław Śliwa
sprawozdawca
Paweł Zaborniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń socjalnych w kontekście praw dziecka i opiekunów, zgodność przepisów wykonawczych z Konstytucją RP i prawem międzynarodowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego świadczenia "Dobry start" i jego interpretacji w kontekście opieki prawnej ustanowionej na mocy orzeczenia sądowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia socjalnego i pokazuje, jak sądy mogą interpretować przepisy w sposób bardziej zgodny z Konstytucją i prawami człowieka, nawet jeśli wymaga to odejścia od literalnego brzmienia rozporządzenia.
“Czy babcia sprawująca opiekę nad wnuczką na mocy wyroku sądu zasługuje na świadczenie "Dobry start"? WSA odpowiada: Tak, bo przepisy nie mogą stać w sprzeczności z Konstytucją!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.