II SA/RZ 1611/24

II SA/Rz 1611/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-03-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Maria Mikolik /przewodniczący/
Paweł Zaborniak
Stanisław Śliwa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1092
§ 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2025 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 października 2024 r. nr 010070/680/8867351/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia "dobry start" uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2023 r. nr 010070/680/8867351/2023.
Uzasadnienie
B. L. (dalej także: "Skarżąca") złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 października 2024 r. nr 010070/8867351/2023 utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ("ZUS") z dnia 1 grudnia 2023 r. nr 010070/680/8867351/2023 w przedmiocie prawa do świadczenia "Dobry start".
Z akt sprawy wynika, że wskazaną decyzją z dnia 1 grudnia 2023 r. ZUS, po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej z dnia 31 sierpnia 2023 r., odmówił przyznania Jej prawa do świadczenia "Dobry start" na dziecko A. N. podnosząc, że Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie z dnia 11 października 2023 r. i nie dostarczyła w wymaganym terminie potrzebnych dokumentów. Organ zacytował przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. poz. 1092), określanego następnie jako "rozporządzenie z 2021 r." po czym wskazał, że Skarżąca nie spełnia przewidzianych w nim warunków.
Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym wskazała, że do wniosku dołączyła prawomocne postanowienie sądowe z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie opieki i pieczy, a dodatkowo postanowienie z dnia 8 grudnia 2022 r. o ustanowieniu kuratora. Skarżąca zwróciła uwagę, że A. N. to sierota zupełna, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, cierpiącą na liczne schorzenia i pozostającą w trakcie leczenia. Uczęszcza do szkoły [...], wypełniając obowiązek szkolny.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 24 października 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 1 grudnia 2023 r., stwierdzając brak podstaw do jej uchylenia. W podstawie prawnej powołał art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o wspieraniu", § 30 rozporządzenia z 2021 r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "K.p.a."). Podniósł, że katalog osób uprawnionych do świadczenia "Dobry Start" został jednoznacznie określony w art. 4 ust. 1 rozporządzenia z 2021 r. Zgodnie z tym przepisem, prawo do niego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej albo dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej. W świetle więc tej regulacji, osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, w zastępstwie rodziców, u której jednak dziecko nie zostało umieszczone w pieczy zastępczej, nie przysługuje prawo do przedmiotowego świadczenia. Prezes ZUS podkreślił, że Skarżąca sprawuje opiekę nad A. N., jednak nie została ona umieszczona u Niej w pieczy zastępczej. Opiekunem prawnym A. N. Skarżąca została ustanowiona przez Sąd Rejonowy w [...], na co wskazuje zaświadczenie z dnia 22 stycznia 2024 r. (sygn. akt [...]). Przed tą datą Skarżąca nie należała więc do prawnie określonego kręgu osób legitymowanych do świadczenia "Dobry Start".
B. L. w złożonej na wstępie skardze na decyzję Prezesa ZUS z dnia 24 października 2024 r. zarzuciła naruszenie:
- prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r. w zw. z art. 72 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991r.,
- prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r. poprzez niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia "Dobry start" wyłącznie do osób, które z jednej strony, faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej, jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka,
- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego ("K.p.a.") polegające na wydaniu decyzji administracyjnej bez wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS i przyznanie Jej prawa do świadczenia "Dobry start", ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podniosła, że A. N. jest sierotą zupełną. Obecnie pozostaje pod Jej opieką jako babki macierzystej. Przed Sądem Rejonowym w [...] toczyło się postępowanie o ustanowienie Jej opiekunem prawnym A. N. (pod sygn. akt [....]). Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2022 r. na czas trwania postępowania sąd udzielił zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniej przy Niej oraz powierzył Jej pieczę nad małoletnią. Obecnie postępowanie jest zakończone,
a 22 stycznia 2024 została ustanowiona opiekunem prawnym A. N. Skarżąca podniosła, że sprawuje bieżącą opiekę nad wnuczką. Zauważyła, że art. 4 oraz art. 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r. pozbawia możliwości uzyskania wsparcia faktycznego opiekuna dziecka sprawującego nad nim bieżącą pieczę, w sytuacji gdy sprawowanie tej pieczy wynika z orzeczenia sądowego, a nie jest efektem wniosku o przysposobienie. Regulacje tego aktu w sposób nierówny i niedostateczny chronią więc prawa dzieci i ich rzeczywistych opiekunów, co nie powinno mieć miejsca w państwie prawa. Zdaniem Skarżącej, zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia "Dobry start" wyłącznie do osób, które z jednej strony, faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej, jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka uznać należy za niekonstytucyjne i naruszające prawa dzieci. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Zawężenie to narusza nakaz równego, jednakowego traktowania i przede wszystkim nie znajduje ono uzasadnienia i pozostaje w sprzeczności z celami rozporządzenia z 2021 r. i funkcjami świadczenia "Dobry start".
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Podał, że w dniu 11 września 2023 r. ZUS wezwał Skarżącą do doręczenia zaświadczenia z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie A. N. w rodzinie zastępczej wraz z datą umieszczenia. W odpowiedzi Skarżąca w dniu 10 października 2023 r. dołączyła postanowienie sądowe z dnia 31 sierpnia 2022 r. oraz postanowienie sądowe z dnia 8 grudnia 2022 r. W dniu 11 października 2023 r. ZUS kolejny raz wezwał Skarżącą do złożenia aktualnego zaświadczenia z PCPR albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w pieczy lub doręczenie zaświadczenia sądu z przyrzeczeniem o ustaleniu Skarżącej opiekunem prawnym dziecka. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe. Tym samym, decyzja Prezesa ZUS jest prawidłowa, bowiem Skarżąca na dzień złożenia wniosku jako osoba sprawująca bieżącą pieczę nie mieści się w katalogu osób uprawnionych do otrzymania przedmiotowego świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Decyzja administracyjna stanowi jeden z przedmiotów kontroli sądowej, wskazany w art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Podlega ona badaniu pod kątem zgodności z prawem, do czego obliguje art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Tylko uchybienia wymienione w art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., prowadzą do eliminacji decyzji z obrotu prawnego. Uchylenie decyzji (w całości lub w części) konieczne jest więc w razie zauważenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast zaistnienie przyczyn z art. 156 K.p.a. skutkuje potrzebą stwierdzenia nieważności decyzji. Brak powyższych uchybień oznacza, że sąd musi złożoną skargę oddalić w oparciu na art. 151 P.p.s.a. Przy czym, badając legalność ocenianego aktu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Przedmiot kontroli w niniejszym postępowaniu stanowiła decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy decyzję ZUS o odmowie przyznania prawa do świadczenia "Dobry start".
Jak wynika z akt sprawy, z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia "Dobry start" wystąpiła w dniu 31 sierpnia 2023 r. Skarżąca, która dołączyła do niego postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt [....]. Orzeczenie to zapadło w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia w sprawie o wydanie zarządzeń opiekuńczych wobec małoletnich dzieci tj.: K. N. oraz A. N. W jego pkt I Sąd udzielił zabezpieczenia w ten sposób, że na czas trwania postępowania opiekuńczego ustalił miejsce pobytu wymienionych dzieci w N. przy ich babce macierzystej, czyli przy Skarżącej, powierzając jednocześnie Skarżącej pieczę nad nimi.
Odmawiając przyznania Skarżącej świadczenia "Dobry start" ZUS w wydanej decyzji powołał regulacje rozporządzenia z 2021 r. wskazujące komu ono przysługuje, jak również przesłanki negatywne w tym zakresie. Podniósł, że Skarżąca nie dostarczyła dokumentu, o który była wzywana w piśmie z dnia 11 października 2023r. Chodzi mianowicie o dokument, z którego wynikałoby, że A. N. pozostaje w Jej pieczy zastępczej bądź jest jej opiekunem prawnym. Prezes ZUS podzielił tę argumentację i dodał, że Skarżąca jest uprawniona do uzyskania prawa do świadczenia "Dobry start" dopiero od momentu ustanowienia Jej opiekunem prawnym małoletniej, co miało miejsce 22 stycznia 2024r., a który to fakt potwierdza zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z tej samej daty (sygn. akt [...]).
Krąg podmiotów legitymowanych do otrzymania świadczenia "Dobry start" określa § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2021 r., według którego przysługuje ono:
1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko;
2) osobom uczącym się - raz w roku.
Definicja powyższa związana jest z definicją dziecka, zawartą w § 3 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r., stosownie do której, dziecko to uczące się w szkole dziecko własne, dziecko znajdujące się pod opieką opiekuna faktycznego, dziecko znajdujące się pod opieką prawną lub dziecko, które zostało umieszczone w pieczy zastępczej, oraz osobę, o której mowa w art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu.
W świetle literalnego brzmienia powołanego unormowania z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r., nie może budzić wątpliwości, że Skarżąca rzeczywiście nie mieści się w żadnym z powyższych punktów. Nie jest więc ani opiekunem faktycznym ani opiekunem prawnym, jak też nie została ustanowiona dla wnuczki A. N. rodziną zastępczą. Przy czym, jeśli chodzi o opiekuna faktycznego, to jego definicję zawiera § 3 pkt 3 powyższego aktu, który wskazuje, że jest to osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie tego dziecka. W świetle okoliczności niniejszej sprawy, Skarżąca wniosku takiego nie złożyła.
Kluczowe znaczenie w sprawie ma więc zagadnienie, czy Skarżącą można było uznać za opiekuna faktycznego w rozumieniu cytowanego § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r. Orzekające w sprawie Organy udzieliły na to pytanie odpowiedzi przeczącej, dokonując literalnej wykładni powyższej normy, w powiązaniu z § 3 pkt 3 cytowanego aktu prawnego. Z powyższym stanowiskiem Sąd się jednakże nie zgadza. Prezentując odmienny niż Organy pogląd podziela w tym przedmiocie ugruntowane orzecznictwo sądowe, w którym zwraca się uwagę na cel świadczenia "Dobry start", normy zawarte w Konstytucji RP oraz w akcie międzynarodowym, stanowiącym część krajowego porządku prawnego [por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21.07.2022 r. I OSK 1620/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Bydgoszczy z 30.09.2024 r. II SA/Bd 318/24, wyrok WSA w Gliwicach z 24.04.2024 r. II SA/Gl 1989/23]. Sąd w składzie niniejszym zgadza się więc także z wyrokiem, który zapadł przed tut. Sądem w sprawie zainicjowanej przez Skarżącą, odnoszącej się wprawdzie do prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad A. N., jednak dotyczącej takiej samej problematyki z uwagi na tożsame brzmienie istotnych dla sprawy przepisów (wyrok z 31.01.2024 r. II SA/Rz 1607/23).
I tak, wedle uchwały Rady Ministrów nr 80 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie ustanowienia rządowego programu "Dobry start" (M. P. z 2018 r. poz. 514), program ten został ustanowiony w celu wsparcia rodzin z dziećmi w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego. Świadczenie to ma zatem na celu częściowe pokrycie tych wydatków na utrzymanie dziecka, które związane są z realizacją obowiązku szkolnego. Służy ono więc zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, a co za tym idzie skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. W świetle tego celu, prawny rodzaj tej opieki jest kwestią wtórną, a liczy się to, czy faktycznie, istotne z punktu widzenia rozwoju dziecka jego potrzeby podlegają zaspokojeniu przez określoną osobę, a nadto, że osobie tej opieka została powierzona przez Państwo.
Poza tym, w orzecznictwie sądowym podnosi się wyznaczony w Konstytucji RP zakres obowiązków Państwa wobec dziecka. I tak, według art. 72 tego aktu, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Stosownie zaś do art. 72 ust. 2 ustawy zasadniczej, dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Podkreśla się więc, że w ustawie zasadniczej nie ograniczono się jedynie do zapewnienia dziecku ochrony, ale przewidziano nadto prawo żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka, które pozbawione jest opieki rodzicielskiej. W oparciu na powyższe, wyprowadza się, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tego państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej zmierzającej do przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka.
W świetle art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, jest ona najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie natomiast z jej art. 8 ust. 2, przepisy w niej zawarte stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.
We wskazanym orzecznictwie sądowym podkreśla się, że rozwiązanie prawne przewidziane w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r. pozostaje w kolizji również z postanowieniami Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526). Akt ten w art. 20 ust. 1 stanowi, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Należy także powołać art. 3 ust. 1 Konwencji, wedle którego, we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Nadto, zgodnie z art. 3 ust. 2 tego aktu, Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne.
Istotne jest także brzmienie art. 27 ust. 3 Konwencji, wedle którego,
Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.
W myśl art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.
Biorąc pod uwagę wyżej przedstawione unormowania, czy to znajdujące się w Konstytucji RP, czy też w Konwencji należy uznać, że regulacja wynikająca z § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r. w sposób niewystarczający chroni prawa rzeczywistych opiekunów dzieci tj. takich, którzy sprawują nad nimi faktyczną pieczę, dbając o zaspokojenie rożnych ich potrzeb, a tym samym niedostatecznie dba o dzieci pozostające pod taką pieczą. Literalna więc wykładnia tych przepisów powołanego rozporządzenia w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe prawa do świadczenia "Dobry start", które nie gwarantują realizacji celów sformułowanych w przedstawionych regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych, nie daje zadowalających wyników. Interpretacja taka koliduje też z art. 2 oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji RP, określającymi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Mimo, że istnieje możliwość wprowadzenia odstępstwa od zasady równości podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, to owo zróżnicowanie, aby było dopuszczalne, powinno opierać się o jasno sformułowane kryterium, które stanowi jego podstawę, przy czym kryterium takie musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest owa wartościująca norma. O takiej zaś sytuacji nie można zaś mówić w okolicznościach niniejszej sprawy. Wymogu odstępstwa nie spełnia więc norma prawna wyprowadzona w drodze wykładni językowej z przepisów § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r., gdyż wykluczenie z grona uprawnionych do świadczenia "Dobry start" tych osób, które sprawują faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy stosownego orzeczenia sądu, pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia "Dobry start" sprowadzającym się do częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka tj. w zakresie odnoszącym się do wydatków szkolnych, i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych w tym właśnie zakresie.
Wskazane przepisy pozbawiają więc możliwości uzyskania wsparcia faktycznego opiekuna dziecka sprawującego nad nim bieżącą pieczę, w sytuacji gdy sprawowanie tej pieczy wynika z orzeczenia sądowego, a jednocześnie nie jest efektem wniosku o przysposobienie. Takie zawężenie jest w świetle powyższych rozważań niedopuszczalne. Nie uwzględnia bowiem zaprezentowanych przepisów Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, których celem jest zapewnienie w jak najwyższym stopniu interesów dziecka.
Z uwagi na powyższe w orzecznictwie sądowym podnosi się także, iż rozporządzenie wykonawcze określając zakres podmiotowy beneficjentów świadczenia "Dobry start" zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, o której mowa w art. 187a ust. 2 ustawy o wspieraniu. Przepis ten upoważnił bowiem Radę Ministrów wyłącznie do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków realizacji programu "Dobry start", co nie może być uznane za stworzenie możliwości dokonania zmian w zakresie podmiotowym samej ustawy, wyznaczonym treścią art. 5 ust. 1. Na uzasadnienie powyższego powołuje się treść art. 87 ust. 1 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, rozporządzenie stanowi jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Wedle natomiast drugiego, rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Rozporządzenie jako akt wykonawczy do ustawy musi być więc wydane na podstawie wyraźnego i szczegółowego upoważnienia zawartego w tej ustawie. Musi mieścić się w jego granicach i zmierzać do wykonania ustawy. Istotne jest, że nie może być ono sprzeczne z normami Konstytucji i aktem ustawodawczym, na podstawie którego zostało wydane, a także z innymi obowiązującymi ustawami, które w sposób bezpośredni regulują materie będące przedmiotem rozporządzenia. Tym samym, rozporządzenie nie może dowolnie modyfikować ani uzupełniać upoważnienia. Do kontroli, czy określone rozporządzenie spełnia powyższe warunki uprawnione są sądy administracyjne, które w razie stwierdzenia niezgodności rozporządzenia z ustawą zwykłą czy ustawą zasadniczą zobowiązane są do odmowy zastosowania w sprawie przepisów takiego aktu wykonawczego i zobligować do tego organ administracji (por. wyrok WSA w Łodzi z 12.03.2024 r. II SA/Łd 26/24).
W konsekwencji należało przyjąć, że pozbawienie Skarżącej - której legalnie powierzona została bezpośrednia bieżąca piecza nad małoletnią i która ją faktycznie sprawuje, bowiem powyższe nie było w sprawie kwestionowane - dostępności do świadczenia "Dobry start" przy uwzględnieniu kryteriów z § 4 ust. 1 pkt 1 i § 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r., nie uwzględnia istoty tego świadczenia oraz praw wynikających z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, co stanowi o konieczności pominięcia tychże kryteriów i wywiedzenie uprawnienia do przedmiotowego świadczenia z powołanych wcześniej regulacji Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka.
Dlatego odmowa przyznania Skarżącej prawa do świadczenia "Dobry start" nie była prawidłowa.
Dodatkowo należy podnieść, że w podstawie prawnej decyzji ZUS podał rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start", w sytuacji gdy winna być ona precyzyjna tj. wskazywać konkretną jednostkę redakcyjną aktu prawnego. Błąd ten nie został naprawiony w treści uzasadnienia decyzji, gdzie zacytowano treść kilku paragrafów tego aktu, bez zaznaczenia, który z nich przesądził o takim, a nie innym rozstrzygnięciu sprawy. Nieprawidłowa jest również część faktyczna uzasadnienia, bowiem wskazuje tylko na okoliczność w postaci nieprzedłożenia przez Skarżącą dokumentów, o które była ona wzywana w piśmie z 11 października 2023 r., bez podania, o jakie konkretnie dokumenty chodziło. Również podstawa prawna decyzji Prezesa ZUS nie podaje konkretnych jednostek redakcyjnych mającego zastosowanie w sprawie rozporządzenia z 2021 r., jednak – co wymaga zaznaczenia - znalazły się one w treści uzasadnienia wydanej przez ten Organ decyzji. Z § 30 tego rozporządzenia wynika, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Wedle zaś art. 107 § 3 tej ustawy, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wymogi te nie zostały w warunkach niniejszej sprawy spełnione.
Podsumowując, poprzez zastosowanie w sprawie kryteriów przyznania świadczenia "Dobry start" określonych w § 4 ust. 1 pkt 1 i § 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r., a tym samym nieuwzględnienie przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu unormowań Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, Organy dopuściły się naruszenia wskazanych regulacji rozporządzenia co miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, czego podstawę stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a.