II SA/RZ 1601/21

II SA/Rz 1601/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-03-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Paweł Zaborniak
Piotr Godlewski /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Śliwa
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1428/22 - Wyrok NSA z 2023-10-24
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit a, art. 205 § 2, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1990
art. 136 ust. 3, ust. 3a, ust. 7
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie SNSA Stanisław Śliwa WSA Paweł Zaborniak Protokolant referent Katarzyna Kubik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi Gminy Miasto na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej Gminy Miasto kwotę 680 zł /słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 1601/21
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi Gminy Miasto [...] jest decyzja Wojewody [...] z [...] września 2021 r. nr [...] wydana w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. T.S. wystąpiła się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot położonej w [...], obr. [...] nieruchomości odpowiadającej dawnej działce nr [...], oznaczonej aktualnie jako działka nr 335 o pow. 0,2806 ha, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa od S.D. Pismem z [...] grudnia 2020 r. do wniosku T.S. o zwrot przedmiotowej nieruchomości przyłączyli się E.M., B.K., W.D. i P.D.
W związku z faktem, iż wnioskowana do zwrotu nieruchomość stanowiła własność Gminy M. [...], Wojewoda postanowieniem z [...] listopada 2020 r. nr [...] wyłączył Prezydenta M. [...] od rozpatrzenia sprawy, wyznaczając do jej załatwienia Starostę [....].
Starosta decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] orzekł m.in. o zwrocie nieruchomości położonej w [...], obr. [...] oznaczonej aktualnie jako działka nr 335 o pow. 0,2806 ha, obj. Kw nr [...] stanowiącej własność Gminy M. [...] na rzecz: T.S. w udziale 4/8 części, E.M. w udziale 1/8 części, B.K. w udziale 1/8 części, W.D. w udziale 1/8 części i P.D. w udziale 1/8 części oraz o zobowiązaniu ww. osób do zwrotu na rzecz Gminy M. [...] (odpowiednio do wielkości zwracanych im udziałów) zwaloryzowanego odszkodowania w łącznej kwocie [...] zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji Gmina Miasto [....], reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019, poz. 801) w związku z art. 136 ust. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1990, ze zm., dalej "ugn") w zakresie zwrotu udziałów osób innych niż T.S. oraz brak w materiale dowodowym sprawy decyzji z [...] kwietnia 1987 r. znak: [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji dotyczącej budowy osiedla mieszkaniowego [....] Jednostka [...] w [...] oraz dokumentów planistycznych, które wskazywałyby na objęcie przedmiotowej nieruchomości celem wywłaszczenia.
Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 9a ugn:
1) uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] z [...] czerwca 2021 r. w części dotyczącej zwrotu na rzecz E.M., B.K., W.D. i P.D., nieruchomości położonej w [...], obr. [...] oznaczonej aktualnie jako działka nr 335 o pow. 0,2806 ha, obj. Kw nr [...] stanowiącej własność Gminy Miasto [...] i w części dotyczącej zobowiązania zwrotu przez E.M., B.K., W.D. i P.D. zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Gminy Miasto [...] oraz umorzył w tym zakresie postępowanie organu I instancji,
2) utrzymał w mocy decyzję w pozostałej części.
Wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi art. 136 ust. 3 ugn stanowiący, iż nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Art. 137 ust. 1 ugn zawiera dwie normatywne przesłanki zbędności nieruchomości, a mianowicie pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Art. 216 ugn poszerza zakres stosowania wyżej wymienionego przepisu do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w tym artykule, w tym między innymi, przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W tym trybie na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] marca 1988 r. Rep. [...] nr [...] z roku 1988 S.D. sprzedała na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w [...], obr. [...], która niezbędna była pod budowę osiedla mieszkaniowego [...].
Wnioskodawcy są następcami prawnymi właścicielki wywłaszczonej nieruchomości, co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. akt [...] wskazujące, iż spadek po S.D. nabyli: K.J. oraz W.D. po 1/2 części każde, postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2020 r., sygn. akt [...] wskazujące, iż spadek po K.J. nabyła w całości T.S., akt poświadczenia dziedziczenia z [...] stycznia 2018 r. Rep. [...] nr [...] wskazujący, że spadek po W.D. nabyli P.D., E.M., B.K. i W.D. po 1/4 części każde. Tym samym zostało wykazane posiadanie przez nich interesu prawnego w dochodzeniu zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
Z dokumentacji geodezyjno - prawnej zgromadzonej w aktach sprawy, w szczególności z zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] z [...] czerwca 2020 r. nr [...] wynika, iż dawna działka nr [...], położona w [...] w obr. [....] zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr 335 o po w. 0,2806 ha w obr. [...].
Organ odwoławczy przychylił się do stanowiska organu I instancji, iż umowa kupna - sprzedaży w zawarta formie ww. aktu notarialnego w trybie art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, pomiędzy S.D. - jako sprzedającym, a przedstawicielem Skarbu Państwa - jako kupującym, dotycząca m.in. przedmiotowej nieruchomości - nie była zwykłą czynnością cywilnoprawną polegającą na przeniesieniu prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, lecz było to nabycie nieruchomości przeznaczonej na cel uzasadniający jej wywłaszczenie.
S.D. wybrała tę formę przeniesienia własności, ponieważ w piśmie z [...] marca 1988 r. nr [...] (poprzedzającym zawarcie aktu notarialnego) została poinformowana, że przedmiotowa działka zgodnie z decyzją lokalizacyjną z [...] kwietnia 1987 r. nr [...] została przeznaczona pod osiedle mieszkaniowe [...] Jednostka [...], a wyrażenie zgody na dobrowolne jej zbycie w formie aktu notarialnego jest korzystniejsze ponieważ odszkodowanie jest wypłacane jednorazowo, natomiast w przypadku wywłaszczenia odszkodowanie wypłacane jest w ratach.
Również treść aktu notarialnego potwierdza, że wymienione działki są niezbędne pod budowę osiedla mieszkaniowego [...], a S.D. sprzedaje je w oparciu o art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Potwierdza to też zwolnienie sprzedaży od opłaty skarbowej.
Treść protokołu z przeprowadzonych na działce nr 335 oględzin oraz dokumentacja fotograficzna potwierdza, iż aktualnie przedmiotowa działka w całości stanowi teren nieużytkowany, porośnięty wysokimi trawami, częściowo zadrzewiony (samosiejki), zakrzaczony, z brakiem dostępu do drogi publicznej, nieuzbrojony w infrastrukturę techniczną, bez śladów zabudowy, co potwierdza, że na działce nr 335 nie został zrealizowany cel związany z jej wywłaszczeniem tj. budowa osiedla mieszkaniowego [..].
Zgromadzony materiał dowodowy uzupełniony o decyzję z [...] kwietnia 1987 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji dotyczącej budowy osiedla mieszkaniowego [...]. Jednostka [...] w [...] z dokumentami planistycznymi potwierdza, iż na wywłaszczonej nieruchomości nie został zrealizowany cel wywłaszczenia w postaci osiedla mieszkaniowego [...] w [...].
Niemniej jednak kluczową kwestią w przedmiotowej sprawie, jest analiza czy spadkobiercy wywłaszczonej S.D. wnioski o zwrot przedmiotowej nieruchomości złożyli w terminie uprawniającym ich do otrzymania jej zwrotu. Otóż ustawodawca ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801) która weszła w życie w dniu 14 maja 2019 r. na podstawie art. 1 pkt 1 lit. f wprowadził przepis art. 136 ust. 7 ugn w brzmieniu: "uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2."
Wraz z powyższą zmianą wprowadził również przepis przejściowy stanowiący, iż "w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy" (art. 2 ust. 1 ww. ustawy). Tak więc powyższy przepis przejściowy umożliwiał złożenie wniosku do dnia [...] maja 2020 r.
Dodatkowo z dniem 31 marca zaczął obowiązywać przepis art. 15 zzr ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, dodany do niej ustawą nowelizującą z 31 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 568), zawieszający bieg terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego. Zawieszenie biegu terminów trwało od 31 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. - mocą przepisów ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) uchylającej art. 15 zzr. Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. weszła w życie 16 maja 2020 r. w związku z tym od 24 maja 2020 r. zaczęły biec dalej zawieszone terminy przewidziane przepisami prawa administracyjnego. Okres zawieszenia wyniósł 45 dni i podlegał doliczeniu od dnia 24 maja 2020 r. co jest równoznaczne z tym, iż wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinien być złożony do dnia 24 lipca 2020 r. Zatem wnioski o zwrot nieruchomości złożone w tym terminie są skuteczne a roszczenia zwrotowe nie podlegają przedawnieniu.
Analiza materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie wykazała, iż tylko wniosek T.S. złożony [...] kwietnia 2020 r. wniesiony został z zachowaniem powyższego terminu, natomiast wnioski E.M., B.K., W.D. i P.D. złożone [...] grudnia 2020 r., wniesione zostały po terminie określonym w powyższych przepisach, w konsekwencji czego doszło do wygaśnięcia roszczenia o zwrot nieruchomości. Termin na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowi bezsprzecznie termin prawa materialnego, co oznacza, iż niepodjęcie przez byłego właściciela czy jego spadkobiercę czynności zmierzających do odzyskania prawa własności nieruchomości w terminie określonym przepisem prawa, powoduje przedawnienie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Mając powyższe na uwadze oraz fakt, iż roszczenie E.M., B.K., W.D. i P.D. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wygasło uznać należy, iż postępowanie takie jest bezprzedmiotowe, dlatego organ odwoławczy postanowił uchylić w tej części decyzję organu I instancji i orzec o umorzeniu postępowania.
Dodatkowo organ II instancji skorzystał z przysługującego mu uprawnienia i w pkt 2 sentencji niniejszej decyzji orzekł o utrzymaniu w mocy nieuchylonej część zaskarżonej decyzji organu I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Wojewody [...] z [...] września 2021 r. Gmina Miasto [...], reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji zaskarżając ją w części tj. w pkt 2 oraz wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych;
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1) art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez brak ustaleń czy w świetle znajdującej się w materiale dowodowym sprawy decyzji lokalizacyjnej z [...] kwietnia 1987 r. nr [...] oraz załącznika graficznego do niej działka nr [...] była objęta tą decyzją;
2) art. 141 ust. 2 ugn w zw. z art. 244 § 1 kc i art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej ukwh) poprzez brak prawidłowego orzeczenia o zabezpieczeniu wierzytelności z tytułu zwrotu odszkodowania.
Po pierwsze skarżąca nie zgodziła się z ustaleniem, iż działka nr [...] była objęta celem wywłaszczenia ustalonym w decyzji lokalizacyjnej z [...] kwietnia 1987 r., bowiem organ I instancji ustalił tę okoliczność bez posiadania w materiale dowodowym sprawy tej decyzji, natomiast organ II instancji, wprawdzie uzupełnił materiał dowodowy o tę decyzję, jednak nie dokonał analizy treści tej decyzji i załącznika graficznego do niej w kontekście zarzutu odwołania.
Analiza treści tej decyzji i załącznika prowadzi do wniosku, iż działka nr [...] nie była nią objęta i takiej konstatacji nie zmieni to, iż pisma pochodzące z czasu wykupu odwołują się do tej decyzji. Skutkuje to wnioskiem, iż nieruchomość nie była przeznaczona pod cel publiczny i nie podlega zwrotowi.
Po drugie, porównując treść decyzji organu I instancji oraz organu II instancji, utrzymana w mocy została ta część decyzji, która zabezpieczyła wierzytelność Gminy Miasta [...] wraz z należnymi odsetkami w postaci ustanowienia hipoteki na nieruchomości zwracanej.
Nawet gdyby przyjąć, iż obecna działka nr 335 obr. [...] była objęta niezrealizowanym celem wywłaszczenia, to organ II instancji utrzymując w mocy orzeczenie o zwrocie udziału na rzecz T.S., powinien też był prawidłowo orzec o ustanowieniu hipoteki na zabezpieczenie wierzytelności o zwrot zwaloryzowanego odszkodowania. Po uchyleniu orzeczenia o zwrocie na rzecz osób wskazanych w pkt 1 decyzji Wojewody, wierzytelność ta nie powinna wynosić [...] zł, ale połowę mniej. Nie może być tu jakiegokolwiek automatyzmu i pola na domysły albowiem sąd wieczystoksięgowy jest związany treścią decyzji administracyjnej, która musi być prawomocna (a nie tylko ostateczna) by wywołać jakiekolwiek skutki (art. 9 ugn).
Ponadto pozostawiając w mocy ustanowienie hipoteki na nieruchomości zwracanej, organ naruszył art. 244 § 1 kc wziąwszy pod uwagę, iż po prawomocności decyzji Wojewody, w połowie udział we własności tej nieruchomości będzie przysługiwał wierzycielowi Gminie M. [...].
Dodatkowo, w świetle faktu, iż działka nr 335 obr. [...] objęta jest księgą wieczystą wraz z inną działką Gminy nie będącą przedmiotem zwrotu, zaskarżony organ naruszył art. 65 ust. 1 ukwh poprzez niezgodne z zasadą niepodzielności hipoteki obciążenie hipoteką części nieruchomości (tak postanowienie SN z dnia 11.04.2013 r. sygn. akt II CSK 471/12).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).
Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu, częściowo z przyczyn w niej podniesionych, aczkolwiek zasadniczo w powodu takich, które zostały wzięte pod uwagę z urzędu.
Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. Wojewoda - po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Starosty z [...] czerwca 2021 r. orzekającej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz T.S., E.M., B.K., W.D. i P.D. oraz o zwrocie przez nich zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Gminy Miasto [...] (stosownie do przysługujących im udziałów) - uchylił decyzję Starosty w części dotyczącej E.M., B.K., W.D. i P.D. (umarzając w tym zakresie postępowanie organu I instancji), w pozostałej części utrzymując w mocy decyzję organu I instancji.
Jako przyczynę takiego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał wynikające z akt sprawy ustalenia, iż tylko wniosek T.S. jako złożony w terminie – z uwagi na stwierdzone przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - podlegał uwzględnieniu. Wnioski pozostałych osób, tj. E.M., B.K., W.D. i P.D. zostały złożone po terminie wynikającym z przywołanych przez Wojewodę przepisów, w konsekwencji czego ich roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wygasły.
Na wstępie należy zwrócić uwagę, iż Sąd w pełni akceptuje ustalenia orzekających w sprawie organów administracji co do braku realizacji na nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania celu wywłaszczenia, co stanowi o spełnieniu przesłanek o jakich mowa w art. 136 i art. 137 u.g.n. umożliwiających ubieganie się przez spadkobierców byłego właściciela o jej zwrot. Fakt niewykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia nie jest obecnie kwestionowany (w szczególności przez stronę skarżącą), co zasadniczo czyni zbędnym przytaczanie związanej z tym argumentacji organów, jako w pełni trafnej i prawidłowej. Szczegółowego przedstawienia i analizy wymagają jednak okoliczności, które w ocenie Sądu przesądziły o uwzględnieniu skargi i uchyleniu zaskarżonej decyzji.
W rozpatrywanej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na podstawie umowy zawartej [...] marca 1988 r. w formie aktu notarialnego. 20-letni termin uprawniający do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości o jakim mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n. upłynął więc z dniem [...] marca 2008 r. Z woli ustawodawcy został on jednak wydłużony o 12 miesięcy licząc od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej u.g.n., tj. od 14 maja 2019 r., wobec czego powinien był upłynąć 14 maja 2020 r.
W związku z wprowadzonym stanem zagrożenia epidemicznego a następnie stanem epidemii, bieg tego terminu był przez pewien okres zawieszony. Z dniem 8 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: ustawa covidowa), do której następnie w dniu 31 marca 2020r. (ustawą zmieniającą z 31 marca 2020 r.) został dodany przepis art. 15 zzr. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu - w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres; oznacza to, że 12-miesięczny termin na złożenie wniosku o zwrot spornej nieruchomości, który biegł od 14 maja 2019 r. został zawieszony z dniem 31 marca 2020 r.
Następnie jednak ustawodawca wprowadził kolejną ustawę zmieniającą, tj. ustawę z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, która weszła w życie 16 maja 2020 r. Zgodnie z jej art. 46 pkt 20 uchylono art. 15zzr i art. 15zzs ustawy covidowej, a jednocześnie w jej art. 68 ust. 2 przewidziano, że terminy o których mowa w art. 15zzr ust. 1 których bieg uległ zawieszeniu, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Skoro więc ustawa zmieniająca z 14 maja 2020 r. weszła wżycie z dniem 16 maja 2020r., to 7-dniowy termin na jej wejście w życie upływał z dniem 23 maja 2020 r., a bieg terminu do złożenia wniosku o zwrot zaczynał dalszy bieg ponownie 24 maja 2020 r. i upłynął z dniem 8 lipca 2020 r. Dzień ten co do zasady był więc ostatnim dniem, w którym wszyscy wnioskodawcy mieli prawo skutecznie złożyć wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Z akt wynika, że tylko wniosek T.S. złożony [...] kwietnia 2020 r. wniesiony został z zachowaniem powyższego terminu, natomiast wnioski E.M., B.K., W.D. i P.D. – jako złożone [...] grudnia 2020 r. - wniesione zostały po terminie który ostatecznie upłynął [...] lipca 2020 r., wskutek czego przysługujące im roszczenia wygasły.
Stanowiska organu odwoławczego w tym zakresie Sąd orzekający w sprawie w jej okolicznościach nie podziela.
Sądowi znany jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015 r. SK 26/14, na mocy którego wprowadzone zostały obowiązujące obecnie zasady dochodzenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przez kilku współwłaścicieli. Pierwotnie wniosek o zwrot powinien był pochodzić od wszystkich współwłaścicieli i nie było możliwe prowadzenie postępowania bez wniosku wszystkich byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości (ich spadkobierców) o jej zwrot. TK we wskazanym wyroku z 14 lipca 2015 r. stwierdził, że "art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". W motywach tego wyroku TK wskazywał, że "konieczne jest przyznanie samodzielnej legitymacji procesowej w postępowaniu zwrotowym każdemu z byłych współwłaścicieli nieruchomości (spadkobiercy), tak aby mogli oni w sposób autonomiczny dochodzić swoich roszczeń niezależnie od stanowiska pozostałych uprawnionych. (...) Należy w postępowaniu zwrotowym zapewnić także prawa tym osobom, które z różnych powodów nie wystąpiły z wnioskiem o zwrot udziału w nieruchomości, a są do tego uprawnione. Istotne jest przy tym, że odpowiedzialność za poinformowanie tych osób o możliwości przyłączenia się do toczącego się postępowania zwrotowego oraz uzyskania ich ostatecznego stanowiska powinna spoczywać na organach, ponieważ to one (a nie wnioskodawca) są zobowiązane do naprawienia skutków nieprawidłowego wywłaszczenia." Zdaniem TK, "restytucja współwłasności odjętej w sposób sprzeczny z prawem powinna - co do zasady - polegać na równoczesnym zwrocie w jednym postępowaniu wszystkich udziałów w wywłaszczonej nieruchomości byłym współwłaścicielom (ich spadkobiercom). Jeżeli jednak w danym stanie faktycznym jest to niemożliwe albo nadmiernie utrudnione, ustawa powinna przewidywać zwrot wywłaszczonych udziałów tym uprawnionym, którzy tego zażądają". W wyniku tego wyroku - od dnia 14 maja 2019 r. przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. ma nową treść (nadaną ustawą zmieniającą u.g.n.) i w aktualnym brzmieniu przewiduje możliwość zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości na wniosek jednego z kilku spadkobierców wywłaszczonego właściciela. Obecnie zatem każdy ze współwłaścicieli ma odrębną legitymację procesową do zgłoszenia żądania o zwrot udziału, niezależnie od takiego żądania pozostałych współwłaścicieli. W związku z tym, każdy z nich ma prawo złożyć taki wniosek w terminie określonym w art. 136 ust. 7 u.g.n.
Jak już wskazano wyżej, E.M., B.K., W.D. i P.D. złożyli wnioski [...] grudnia 2020 r. Stało się to na skutek skierowanych do nich [...] listopada 2020 r. przez Starostę pism informujących o złożeniu stosownego wniosku przez T.S. i możliwości przyłączenia się do niego. W następstwie tego Starosta po przeprowadzeniu postępowania w sprawie wydał decyzję orzekającą o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz wszystkich w/w osób (wraz z T.S.).
Mimo że Starosta przy wydawaniu swej decyzji nie uwzględnił faktu spóźnionego złożenia wniosku o zwrot przez E.M., B.K., W.D. i P.D., Sąd w okolicznościach sprawy nie podziela wynikającego z zaskarżonej decyzji Wojewody stanowiska, że w związku z tym roszczenie zwrotowe im nie przysługiwało.
Podkreślić należy znaczną (ponad 2 miesięczną) różnicę czasową między [...] kwietnia 2020 r. jako datą złożenia wniosku o zwrot przez T.S. do Prezydenta M. [...], a datą [...] lipca 2020 r. wyznaczającą koniec terminu do złożenia wniosku o zwrot przez pozostałych spadkobierców.
W ocenie Sądu, wobec faktu że objęta wnioskiem zwrotowym T.S. nieruchomość stanowiła własność Gminy M.[....], okres ten był aż nadto wystarczający do wystąpienia przez Prezydenta M.[...] do Wojewody o jego wyłączenie z rozpatrzenia sprawy, wydania postanowienia o wyłączeniu i wyznaczeniu organu właściwego do załatwienia wniosku, a następnie ustalenia przez niego i poinformowania pozostałych spadkobierców o konieczności złożenia wniosków o zwrot w określonym terminie.
W aktach sprawy brak jest informacji, kiedy wniosek Prezydenta o wyłączenie został skierowany do Wojewody.
Nie budzi jednak najmniejszych wątpliwości Sądu, że wobec wydania przez niego postanowienia o wyłączeniu Prezydenta i wyznaczeniu Starosty dopiero [...] listopada 2020 r. (wysłanego w tym samym dniu do Starosty, który podjął stosowne czynności już [...] listopada 2020 r.) doszło do rażącego zaniedbania obowiązków związanych ze sprawnym i terminowym załatwianiem spraw, co zdaniem Sądu miało bezpośredni wpływ na terminowe złożenie wniosku przez pozostałych spadkobierców, skutkując utratą roszczenia o zwrot z winy organów administracji (Prezydenta M. [....], który po otrzymaniu wniosku T.S. z rażącą zwłoką wystąpił do Wojewody, bądź samego Wojewody w rozpatrzeniu wniosku o wyłączenie).
Mając na uwadze ewentualne związane z tym następstwa w postaci możliwości dochodzenia przez pozostałych spadkobierców – oprócz T.S. - na drodze cywilnej stosownych roszczeń odszkodowawczych, Sąd uznał, że z punktu widzenia zachowania konstytucyjnych zasad praworządności i sprawiedliwości społecznej niemożliwe jest zaakceptowanie co do tych osób rozstrzygnięcia płynącego z zaskarżonej decyzji Wojewody, pozbawiającego ich możliwości zwrotu nieruchomości po wywłaszczonej osobie, której są spadkobiercami.
W związku z powyższym, stwierdzając wydanie zaskarżonej decyzji Wojewody z naruszeniem prawa materialnego (art. 136 ust. 3, 3a i 7 u.g.n.), Sąd orzekł o jej uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. oraz o zasądzeniu z tego tytułu od Wojewody na rzecz strony skarżącej Gminy M. [...] na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 zwrotu kosztów postępowania sądowego obejmujących opłacony od skargi wpis w kwocie 200 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika – radcy prawnego w wysokości 480 zł.
Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy zobowiązany będzie uwzględnić stanowisko Sądu, w związku z którym z powodu okoliczności które zadecydowały o uchyleniu zaskarżonej decyzji zasadne będzie przyjęcie złożenia [...] kwietnia 2020 r. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez T.S. w imieniu własnym oraz E.M., B.K., W.D. i P.D., co wynika także ze wskazania przez nią we wniosku wszystkich spadkobierców, którzy w pierwszej kolejności dziedziczyli po wywłaszczonej właścicielce S.D., tj. K.J. i W.D., po których w/w osoby są obecnie spadkobiercami. W tym też kontekście Wojewoda ponownie rozpatrzy odwołanie Gminy M. [...] od decyzji Starosty z [...] czerwca 2021 r.