II SA/RZ 1591/24

II SA/Rz 1591/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Stanisław Śliwa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
II GSK 1637/25 - Wyrok NSA z 2025-12-05
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 235 ze znaczkiem 1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 8 października 2024 r. nr SP.906.1.9.2024.AG w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – skargę oddala –
Uzasadnienie
Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie (PPWIS), decyzją z 8 października 2024 r., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] (PPIS) z dnia 26 lutego 2018 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej "K.p.a." oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1836), określanego dalej jako: "rozporządzenie".
PPWIS przedstawił w uzasadnieniu powyższej decyzji następujący tok sprawy.
W dniu 27 marca 2015 r. do PPIS w [....] wpłynęło sporządzone przez dermatologa A. S. specjalistę medycyny pracy zgłoszenie podejrzenia u R. G. (w dalszej części także: "Skarżący") choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych. Podczas dokonywania oceny narażenia zawodowego PPIS w [...] ustalił, że Skarżący pracował:
- od 1.10.1975 r. do 7.11.1975 r. w S. w R. na stanowisku poligraf ekranowy w narażeniu na siarczan hydroksylaminy (związek drażniący, rakotwórczy i silnie toksyczny), siarczan sodu, halogenki srebra, sól żelazowo- sodową kwasu wersenowego,
- od 11.11.1975 r. do 10.09.1979 r. w R. w R. jako kontroler produkcji, kierownik magazynu wyrobów gotowych - bez narażenia na czynniki chemiczne,
- od 15.09.1979 r. do 31.12.1984 r. w F. w R. na stanowisku galwanizera, a od 3.05.1984 r. na stanowisku kontrolera jakości wyrobów - brygadzisty w dziale Kontroli Jakości. Podczas zatrudnienia miał bezpośredni kontakt z kąpielami siarczanowymi niklu i chromu oraz cyjankowymi srebra, złota, palladu. Podczas neutralizacji ścieków wydzielał się chlor, cyjaniany, azotyny, detergenty. W 1980 r. miała miejsce awaria w zakładzie - rozlanie się wanny z elektrolitem srebra i cyjanków. Wówczas pracownicy przez parę dni pracowali przy neutralizacji kąpieli cyjankowej. W protokole Skarżący wskazał również wypadek przy pracy w 1981 r. - poparzenie podchlorynem sodu (fakt wypadku nie został zgłoszony). W aktach sprawy znajduje się oświadczenie ówczesnego zastępcy dyrektora do spraw technicznych dotyczące poparzenia podchlorynem sodu,
- od 1.01.1985 r. do 31.08.1986 r. w R. w R. na stanowisku z-cy Kierownika Zakładu [...]. Brak jest dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego. Według oświadczenia Skarżącego, do produkcji używano różne kwasy i rozpuszczalniki (w tym TRI - trichloroetylen), masy akrylowe, gorące parafiny,
- od 1.09.1986 r. do 31.07.1990 r. (urlop bezpłatny od 5.02.1990 r. do 31.07.1990 r.)
w Z. w R. (pracownicy od 1.03.1997 r. zostali zatrudnieni przez Spółkę [....] Sp. z o.o.). Od 1.11.1999 r. spółka funkcjonowała jako odrębny podmiot, a następnie pracownicy zostali przejęci przez P. Pracownicy zostali przekazani na zasadzie art 231 Kodeksu Pracy, Z., który przekształcił się w styczniu 2001 r. w Z. S.A. Od 2.03.2013 r. B. Sp. z o.o. Polska spółka należąca do koncernu [....], została większościowym akcjonariuszem Z. S.A. B. jako jedyny właściciel wycofał akcje Z. z obrotu giełdowego. W efekcie tego Z. stał się częścią Grupy B. - obecnie B. [...]Sp. z o.o. Od 1.01.2010 r. wydzielił się odrębny podmiot E. Sp. z o.o. Od tego czasu Skarżący pracował jako mistrz na gnieździe galwanizerni na Wydziale Obróbki Blach PR-10. Do Jego obowiązków należał nadzór nad pracownikami i procesami produkcyjnymi. W wydziale prowadzone były procesy: niklowania, chromowania, cynkowania, oksydowania chemicznego (tzw. czernienie), polerowanie elektrochemiczne stali szlachetnej, anodowanie aluminium oraz trawienie miedzi i odtłuszczanie w rozpuszczalniku TRI. Stosowane były: siarczan niklu, chlorek niklu, kwas borowy, kwas siarkowy, kwas solny, bezwodnik kwasu chromowego, chlorek cynku, chlorek potasu, wodorotlenek sodu, azotyn sodu, azotan sodu, kwas fosforowy, kwas szczawiowy,
- od 7.05.1992 r. do 31.12.1993 r. w P. w R. na stanowisku akwizytora, z-cy dyrektora ds. handlowych - brak danych o narażeniu zawodowym,
- od 1.01.1994 r. do 31.12.1996 r. w "I." S.A. w O., Zakład [....] w T. na stanowisku kierownika RBH7- bez narażenia na czynniki rakotwórcze.
W sprawie wydane zostały orzeczenia lekarskie sporządzone przez biegłych z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] Oddział w [....] (WOMP) oraz z A. (A.) tj. z dnia 26 lutego 2016 r. nr 11/2016 oraz z dnia 14 kwietnia 2017 r. nr NKOCHZA/128/16/17, w których biegli nie znaleźli podstaw do rozpoznania u Skarżącego choroby zawodowej z pozycji 17.4 wykazu chorób zawodowych. W pismach z dnia: 14 czerwca 2017 r., 20 października 2017 r. i 19 grudnia 2017 r. biegli z A. w [...] dodatkowo uzasadnili wydane w sprawie orzeczenie lekarskie.
PPIS w [...] w dniu 26 lutego 2018 r. wydał wskazaną na wstępie decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u Skarżącego choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych. Organ II instancji rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy decyzją z 3 kwietnia 2018 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (WSA), wyrokiem z 23 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 686/18 oddalił skargę na ten ostatni akt. W związku ze złożoną skargą kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), wyrokiem z 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt. II OSK 689/19, uchylił powyższy wyrok WSA oraz uchylił decyzję PPWIS z 3 kwietnia 2018 r. Sąd drugiej instancji zauważył, że z ustaleń Organów wynika, że w środowisku pracy Skarżący miał styczność z czynnikami chemicznymi wywołującym ewentualne narażenie zawodowe na powstanie choroby zawodowej, m.in: siarczan hydroksyloaminy, siarczan sodu, halogenki srebra, sól żelazowo- sodowa kawasu wersenowego, siarczan niklu, chlorek niklu, kwas borowy, kwas siarkowy, kwas solny, bezwodnik kwasy chromowego, chlorek cynku, chlorek potasu, wodorotlenek sodu, azotyn sodu, azotan sodu, kwas fosforowy, kwas szczawiowy. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i ich mieszanin (Dz.U. poz. 1018), za substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka uważa się substancje zakwalifikowane do kategorii 1 czynników rakotwórczych, wśród nich siarczan niklu (kat 1) i trichloroetylen (TRI) (kat IB). Pozostałe czynniki chemiczne są sklasyfikowane jako drażniące na skórę lub kat 2 i 3. Pomimo tego, Organy w ślad za opiniami zawartymi w orzeczeniach lekarskich oraz pismach wyjaśniających lub uzupełniających lekarzy orzeczników przyjęły, że powyższe czynniki szkodliwe nie mogą być uznane za istotny czynnik etiologiczny choroby nowotworowej, która powstała u Skarżącego. NSA podniósł, że jeżeli orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych służby medycyny pracy nie pozwalają na stwierdzenie, że sporne schorzenie zostało spowodowane wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą zawodową (przyczynami pozazawodowymi), domniemanie związku przyczynowego w zakresie etiologii zawodowej choroby, o którym mowa w art. 235[1] K.p., przemawia na rzecz tezy, że schorzenie to powstało co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem w następstwie działania odpowiedniego czynnika narażenia zawodowego. Brak obalenia powyższego domniemania może zostać oczywiście stwierdzony dopiero po przedstawieniu prawidłowego orzeczenia lekarskiego lub - wobec wyczerpania możliwości w zakresie pozyskania tego rodzaju orzeczeń lekarskich z jednostek orzeczniczych I i II stopnia - po uzyskaniu opinii biegłego lub biegłych odpowiednich specjalności, w tym w zakresie medycyny pracy. Przy czym, NSA podkreślił, że zadaniem biegłych lekarzy nie jest zastępowanie właściwych organów w procesie wykładni i oceny przesłanek prawnych, w tym przede wszystkim w zakresie wykładni art. 235[1] K.p.
Realizując powyższe zalecenia, PPWIS zwrócił się do WOMP w [...] z prośbą o jednoznaczną odpowiedź na pytanie o rodzaj i cechy etiologii schorzenia
w postaci nowotworu złośliwego skóry - ziarniniaka grzybiastego skóry u Skarżącego. Odpowiedzi udzielono w piśmie z 29 stycznia 2021 r. PPWIS zwrócił się o dodatkowe wyjaśnienia także do A. w [...], a w odpowiedzi z dnia 31 marca 2021 r., jednostka ta podtrzymała treść swojego orzeczenia lekarskiego z dnia 14 kwietnia 2017 r., podając dodatkową argumentację.
W następstwie powyższego, PPWIS decyzją z 6 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję PPIS z 26 lutego 2018 r. Akt ten został jednak uchylony wyrokiem WSA w Rzeszowie z 14 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 963/21. Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie zostały w pełni wykonane wskazania zawarte w wyroku NSA z 18 sierpnia 2020 r. oraz nie uwzględniono wyrażonej w nim wiążącej oceny prawnej. Sąd zauważył, że żadne ze znajdujących się w aktach sprawy orzeczeń i wyjaśnień jednostek orzeczniczych nie nawiązuje w jakikolwiek sposób do dokumentacji lekarskiej Skarżącego. Nadal więc nie wiadomo czy przyjmował On np. leki, które według wyliczenia z opinii uzupełniającej WOMP z 29 stycznia 2021 r., według dostępnych publikacji medycznych mogą sprzyjać powstawaniu ziarniniaka grzybiastego, czy w przypadku Skarżącego występowały inne okoliczności sprzyjające powstaniu tej choroby tam wyliczone. Nie ma więc żadnych dowodów, które obaliłyby domniemanie, które nakazał zastosować NSA dokonując wykładni przepisów dotyczących stwierdzenia chorób zawodowych.
Wyrokiem z 4 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 43/22 NSA oddalił skargę kasacyjną Skarżącego od orzeczenia Sądu I instancji.
W ponownym postępowaniu pozyskano dodatkowe odpowiedzi przez jednostki orzecznicze I i II stopnia, w oparciu na które PPWIS w [....] wydał w dniu 8 października 2024 r. decyzję utrzymującą w mocy decyzję PPIS w [...] z 26 lutego 2018 r. Organ zacytował treść art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, wedle którego, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo
w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wystąpienie w sprawie przesłanki narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy oraz związku przyczynowego między narażeniem na te czynniki a stanem chorobowym strony organ administracyjny ustalać musi samodzielnie na podstawie całokształtu przeprowadzonych w sprawie dowodów. Ustalenie występowania u strony choroby w sensie medycznym jest natomiast zadaniem jednostek medycznych i z treścią ich orzeczeń organ administracji nie ma prawa polemizować. PPWIS podkreślił, że w niniejszej sprawie zarówno biegli zatrudnieni w WOMP w [....], jak i w A. w [...] napisali wprost, że nie można stwierdzić bezspornie ani z wysokim prawdopodobieństwem, że nowotwór skóry - ziarniniak grzybiasty u Skarżącego został spowodowany czynnikami środowiska pracy, a co za tym idzie nie może być uznany za chorobę zawodową zamieszczoną pod pozycją 17.4 wykazu chorób zawodowych. Pomimo więc faktu, że choroba Skarżącego jest chorobą zawodową w takim rozumieniu, że jest ona ujęta w wykazie chorób zawodowych, to nie ma jednak pewności, ani wysokiego prawdopodobieństwa, że powstała ona na skutek oddziaływania czynników rakotwórczych występujących w Jego środowisku pracy. Ocena narażenia zawodowego wykazała co prawda pracę w kontakcie z substancjami szkodliwymi, w tym rakotwórczymi, ale ich rodzaj nie pozwolił biegłym z zakresu medycyny pracy na wykazanie ich wpływu na rozwój choroby nowotworowej u Skarżącego. Czynniki rakotwórcze w jakich pracował, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, nie powodują ziarniniaka grzybiastego - nowotworu wywodzącego się z układu limfatycznego. Obecne szkodliwe i rakotwórcze substancje w środowisku pracy Skarżącego nie były przyczyną powstania u Niego raka skóry, a co za tym idzie, uznano że do powstania choroby doszło z przyczyn pozazawodowych. Organ podkreślił też, że w świetle orzecznictwa sądowego, zasadą jest szukanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznaną u pacjenta chorobą i czynnikami narażenia w środowisku pracy, a nie ustalanie jednoznacznej przyczyny tej choroby. W przypadku ziarniniaka grzybiastego nie jest możliwe wyselekcjonowanie i precyzyjne wskazanie konkretnego czynnika kancerogennego lub zespołu czynników, które z całą pewnością spowodowały chorobę. Wskazanie przyczyny rozpoznanego u Skarżącego ziarniniaka grzybiastego z uwzględnieniem roli niezależnych, pozazawodowych czynników ryzyka, nie leży w kompetencji jednostki orzeczniczej, natomiast biegi są zgodni co do stwierdzenia, że choroby nowotworowej, na którą cierpi Skarżący nie wywołały czynniki chemiczne występujące w Jego środowisku pracy. Brak jest zaś w przepisach prawa przepisu nakazującego związek przyczynowy domniemywać; przeciwko takiemu domniemaniu przemawia zasada prawdy obiektywnej.
R. G. zaskarżył do WSA w Rzeszowie decyzję PPWIS z 8 października 2024 r., wnosząc o jej zmianę i uznanie ziarniniaka grzybiastego za chorobę zawodową oraz uznanie decyzji z 2018 r. za bezzasadną, gdyż jej stwierdzenia nie miały potwierdzeń w postaci dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy. Skarżący zarzucił brak uwzględnienia zaleceń wynikających z wydanych w sprawie orzeczeń sądowych oraz błędną ocenę zebranego materiału dowodowego przez nieustalenie u Niego przyczyny choroby zawodowej. W Jego ocenie, nielogiczne jest przyjęcie, że pracował w środowisku rakotwórczym, ale nie miało to wpływu na powstanie ziarniniaka grzybiastego w sytuacji, gdy choroba ta "daje znać" o sobie po kilkudziesięciu latach.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumentację skarżonej decyzji, a dodatkowo podał, że jedną z przyczyn przedmiotowego nowotworu są infekcje wirusowe i bakteryjne. Dostarczona jednak dokumentacja medyczna Skarżącego nie zawierała wpisów z okresu dzieciństwa, młodości i okresu poprzedzającego zachorowanie, co uniemożliwiło wykluczenie infekcji wirusowych, bakteryjnych, które mogły spowodować u Niego mutacje genowe w kierunku rozwoju nowotworu układu limfatycznego. Organ podkreślił też, że uzyskane w toku postępowania opinie są jasne, pozbawione niedomówień, wyczerpujące, należycie uzasadnione oraz nie zawierają wewnętrznych sprzeczności Ponadto, korzystają w zakresie wiedzy specjalistycznej z domniemania prawdziwości.
W piśmie procesowym z 20 grudnia 2024 r. Skarżący podniósł, że w dzieciństwie nie przechodził chorób, przeciwko którym był szczepiony. Grypy leczył zaś "domowymi sposobami". W okresie odbywania zasadniczej służby wojskowej nie miał natomiast nawet przeziębień. Jego rodzice nie mieli żadnych chorób dermatologicznych. Nie mają ich także Jego dzieci i wnuki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola sądowa opiera się na kryterium zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U.
z 2024 r. poz. 1267). Rolą sądu jest więc zbadanie, czy organy administracji publicznej prowadziły postępowanie zgodnie z obowiązującymi je regułami procesowymi, jak też, czy w prawidłowy sposób zastosowały przepisy materialnoprawne, uwzględniając stan faktyczny sprawy. Uchybienia organów skutkujące koniecznością wyeliminowania kontrolowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego wymienia art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Są to: zaistnienie przyczyn
z art. 156 K.p.a., naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaistnienie którejś z powyższych nieprawidłowości obliguje do stwierdzenia nieważności decyzji bądź do jej uchylenia - w całości lub w części. Jeśli natomiast tego rodzaju uchybień brak, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. W okolicznościach faktycznych sprawy istotne jest jeszcze brzmienie trzech przepisów. Wedle więc art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Stosownie do art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zgodnie zaś z art. 190 P.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powołane unormowania wskazują na to, że sąd rozpoznający konkretną sprawę związany jest zapadłymi w niej dotychczas innymi orzeczeniami sądowymi, które wyznaczyły kierunek, w jakim prowadzone w tej sprawie postępowanie powinno zmierzać bądź zaprezentowały określoną wykładnię przepisów prawa materialnego. Dokonując więc oceny prawidłowości objętych skargą rozstrzygnięć sąd musi mieć na względzie stanowisko zawarte w uprzednio zapadłych w tej sprawie orzeczeniach i nie może w zakresie rozważonych dotychczas kwestii prezentować odmiennego poglądu.
Kwestionowaną w niniejszej sprawie decyzją PPWIS w Rzeszowie utrzymał w mocy decyzję PPIS w [...] o braku podstaw do stwierdzenia u Skarżącego choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych.
Definicję choroby zawodowej zawiera art. 2351 ustawy z 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.); w dalszej części "K.p.". Jest nią choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Jest to pojęcie prawne, oznaczające konkretną jednostkę chorobową pozostającą w związku przyczynowym z pracą tzn. jej rodzajem, charakterem czy warunkami wykonywania. Jej stwierdzenie wymaga łącznego wystąpienia dwóch przesłanek. Po pierwsze więc choroba, która pojawiła się u pracownika została wymieniona w wykazie chorób zawodowych. Po drugie natomiast, została ona spowodowana - z pewnością lub też z wysokim prawdopodobieństwem - działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem jej wykonywania.
Ocena wystąpienia przesłanek stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej dokonywana jest w postępowaniu uregulowanym przepisami powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W jego świetle, w postępowaniu tym konieczne jest zbadanie warunków wykonywania pracy przez osobę, u której podejrzewa się chorobę zawodową, przez cały okres jej zatrudnienia pod kątem ustalenia, czy i w których zakładach pracy występował tzw. czynnik narażenia zawodowego. Chodzi bowiem o to, że dane schorzenie musi mieć swoje źródło w środowisku pracy. W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia. Według § 4 ust. 1 rozporządzenia, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 437) zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Wydaje on orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, co czyni na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Jak stanowi § 8 ust. 1 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Jak już wyżej zaznaczono, wyrokiem z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II OSK 689/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok tut. Sądu z 23 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 686/18 (oddalający skargę Skarżącego na wcześniejsze decyzje Organów o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej), uchylając jednocześnie decyzję PPWIS z 3 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu przedstawił bardzo obszerny wywód, zawierający jednoznaczne wskazania dla Organu II instancji co do konieczności uzupełnienia zebranego materiału dowodowego. NSA wskazał, że w sytuacji, w której nie ustalono właściwego czynnika etiologicznego lub zespołu czynników etiologicznych powstania choroby zawodowej, a jej zaistnienie nie budzi wątpliwości, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia. Jest to domniemanie wzruszalne i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym, z którego będzie wynikać, że źródłem powstania schorzenia są czynniki pozazawodowe. Ciężar dowodu zawodowej lub niezawodowej etiologii schorzenia zaliczonego do chorób zawodowych obciąża właściwe jednostki orzecznicze albo też biegłych powołanych w toku postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Nie można więc przyjąć, że dana choroba zawodowa nie powstała co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem w następstwie działania czynników narażenia zawodowego jeśli nie ustalono w sposób pewny lub
z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenie to powstało w wyniku działania pozazawodowych czynników etiologicznych. Obalenie domniemania związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie może zatem nastąpić tylko wtedy, gdy na podstawie orzeczeń lub opinii lekarskich organy administracji sanitarnej wykażą, że określone schorzenie zaliczone do wykazu chorób zawodowych powstało bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych. NSA stwierdził, że zgromadzone w aktach orzeczenia lekarskie nie zawierają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o rodzaj i cechy etiologii spornego schorzenia w postaci nowotworu złośliwego skóry - ziarniniaka grzybiastego skóry - powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy.
W ponownym postępowaniu uzyskano stanowisko A. w [...] z 31 marca 2021 r., w którym podmiot ten podtrzymał przedstawione przez siebie wcześniej konkluzje, jak też stanowisko WOMP z 29 stycznia 2021 r., w którym jednostka ta szeroko odniosła się do analizowanych kwestii. Podniosła, że w raportach i doniesieniach publikowanych przez Międzynarodową Agencję ds. Badań Nad Rakiem (IARC), związek przyczynowo-skutkowy między narażeniem zawodowym a wystąpieniem raka przy narażeniu na związki niklu (na działanie tej substancji był narażony Skarżący) potwierdzono w przypadku nowotworów układu oddechowego. Natomiast trójchloroetylen (TRI), w którego narażeniu pozostawał Skarżący jest jednym z istotnych kancerogenów odpowiedzialnych za rozwój związanych z pracą nowotworów wątroby. Dalej WOMP wskazał, że ziarniniak grzybiasty jest najczęściej występującym pierwotnym chłoniakiem zlokalizowanym w skórze, wynikającym z rozrostu limfocytów. Najnowsze badania nie dały odpowiedzi na pytanie, co jest przyczyną rozwoju tej choroby. Zaobserwowano natomiast, że przyczyną mogą być niektóre leki, immunosupresja, kilka czynników bakteryjnych i wirusowych, pestycydy - glisofat, niski poziom witaminy D3. Ponadto, zwiększoną częstość występowania choroby zaobserwowano u krewnych pierwszego stopnia, u biorców przeszczepów, u pacjentów z niedoborem odporności. Wskazana Agencja nie donosi zaś o możliwym zawodowym charakterze przedmiotowego schorzenia. Konkludując WOMP zauważył, że hipoteza o wpływie czynników środowiskowych i zawodowych, takich jak związki chemiczne i rozpuszczalniki, na rozwój przedmiotowego schorzenia, nie znajduje potwierdzenia w aktualnej wiedzy medycznej.
Kolejna decyzja PPWIS o utrzymaniu w mocy decyzji PPIS w [...] została uchylona przez tut. Sąd wyrokiem z 14 października 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 963/21, który uznał, że Organ II instancji nie uwzględnił wiążącej oceny prawnej przedstawionej przez NSA w powołanym wyżej orzeczeniu sygn. akt II OSK 689/19. WSA zauważył, że żadne ze znajdujących się w aktach sprawy orzeczeń i wyjaśnień jednostek orzeczniczych nie nawiązuje w jakikolwiek sposób do dokumentacji lekarskiej Skarżącego. Nadal więc nie wiadomo czy przyjmował On leki, które według wyliczenia z opinii uzupełniającej WOMP z 29 stycznia 2021r., według dostępnych publikacji medycznych mogą sprzyjać powstawaniu ziarniniaka grzybiastego, jak też, czy w przypadku Skarżącego występowały inne okoliczności sprzyjające powstaniu tej choroby, a tam wyliczone. Nie ma więc żadnych dowodów, które obaliłyby domniemanie, które nakazał zastosować NSA dokonując wykładni przepisów dotyczących stwierdzenia chorób zawodowych. Sąd nakazał uzyskać informację, gdzie w swoim życiu był leczony Skarżący i wykonać wskazania NSA ukierunkowane na ustalenie etiologii schorzenia Skarżącego, w szczególności, czy z dokumentacji medycznej wynika aby u Skarżącego zaistniały okoliczności, które uprawdopodobniały powstanie choroby, a które według aktualnej wiedzy medycznej są uważane za sprzyjające jej powstaniu.
Po oddaleniu przez NSA, wyrokiem z 4 marca 2022 r. sygn. akt II GSK 43/22, skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia PPWIS podjął czynności dowodowe, zwracając się kilkukrotnie, przede wszystkim do jednostki orzeczniczej I stopnia, ale także do jednostki orzeczniczej II stopnia, w tym, przesyłając nadesłaną przez Skarżącego przy piśmie z 6 marca 2023 r. dokumentację lekarską. W wyniku powyższego uzyskał pismo WOMP z 1 grudnia 2022 r., w którym podane zostały konkretne leki przeciwnadciśnieniowe i immunosupresyjne zażywane przez Skarżącego. Z kolei, w piśmie z 28 grudnia 2022 r. WOMP poinformował, że w dostarczonej przez Skarżącego dokumentacji medycznej nie ma informacji o: przebytych zakażeniach bakteryjnych i wirusowych, kontakcie z pestycydami czy leczeniu spowodowanym tym kontaktem, niskim poziomie witaminy D3, predyspozycjach genetycznych, byciu przez Skarżącego biorcą przeszczepów, czy pacjentem z niedoborem odporności, jak również innych zapisków, które mogłyby przyczynić się do rozwoju choroby nowotworowej. W kolejnym piśmie tj. z 5 lutego 2023 r. WOMP podał, że w świetle aktualnej wiedzy medycznej, za wystąpienie choroby u Skarżącego odpowiedzialne są wyłącznie czynniki pozazawodowe, dlatego brak podstaw do rozpoznania ziarniniaka grzybiastego jako choroby zawodowej. Ostatnie pismo jednostki orzeczniczej I stopnia poprzedzające wydanie decyzji pochodzi z 15 lipca 2024 r. Wskazała w nim, że zgodnie z aktualną wiedzą medyczną nie jest możliwe wyselekcjonowanie i precyzyjne wskazanie konkretnego czynnika kancerogennego lub zespołu czynników, które z całą pewnością spowodowały chorobę. Podmiot podkreślił, że wchłanianie niklu do organizmu odbywa się przede wszystkim przez układ oddechowy; nikiel ma tendencję do kumulowania się w tkance płucnej
i chłonnej. Absorbcja niklu przez skórę jest nieznaczna i ma znaczenie jedynie w patogenezie alergii kontaktowej, która udokumentowana jest zarówno w populacji generalnej, jak i przy narażeniu zawodowym. Stwierdzone zostało, że zawodowy kontakt z rozpuszczalnymi związkami niklu może powodować po 10-15 latach latencji nowotwory płuc i nosa. Nie zaobserwowano zaś zwiększonego ryzyka występowania innych nowotworów, w tym ziarniniaka grzybiastego. Z kolei, w przypadku narażenia na TRI stwierdzono, że jeśli jest ono długotrwałe, to może powodować raka nerek i wątroby. WOMP podkreślił, że przyczyny powstawania nowotworów są wieloczynnikowe i rozłożone w czasie, dlatego o wysokim prawdopodobieństwie, że dany czynnik miał istotny wpływ na powstanie danego nowotworu można mówić wówczas, gdy zostanie to potwierdzone w badaniach naukowych. Jednostka podkreśliła, że ze względu na to, że wedle aktualnej wiedzy medycznej brak jest podstaw do twierdzenia, że czynniki rakotwórcze środowiska pracy są przyczyną powstania tego typu nowotworu, to skutkuje to koniecznością przyjęcia, że do powstania choroby doszło z przyczyn pozazawodowych. Jedną z nich są infekcje bakteryjne i wirusowe, a zwykły katar czy ból gardła są ich objawem. Dostarczona dokumentacja medyczna nie zawiera wpisów z okresu dzieciństwa, młodości i z okresu poprzedzającego zachorowanie, co uniemożliwia wykluczenie takich infekcji, które mogły spowodować mutacje genowe w kierunku rozwoju nowotworu układu limfatycznego. Można więc uznać, że do zachorowania Skarżącego przyczyniły się czynniki pozazawodowe.
W sprawie wypowiedział się jeszcze A. w [...] - pismo z 15 lipca 2024 r. - podając, że analiza danych literaturowych tj. monografii opublikowanych przez wspomnianą Agencję (IARC) wskazuje na zwiększone ryzyko rozwoju schorzenia, którego dotyczy sprawa głównie u osób zakażonych wirusem HTLV1, a jedynie pojedyncze doniesienia dotyczyły pracowników przetwórstwa i druku papierniczego oraz przetwórstwa drewna. Nie ma dostępnych danych o możliwym związku pomiędzy ekspozycją zawodową na trichloroetylen lub siarczan niklu, przebytym poparzeniem chemicznym skóry czy działaniem silnie drażniącego środka chemicznego na skórę a zwiększonym ryzykiem zachorowania na ziarniniaka grzybiastego. Jest to najczęściej występujący pierwotny chłoniak skóry, wynikający z rozrostu limfocytarnego. WOMP podkreślił, że aktualna wiedza medyczna nie daje podstaw do wnioskowania o zawodowej etiologii przedmiotowego schorzenia u Skarżącego. Nie można więc wykazać bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że to w związku z warunkami pracy doszło do wystąpienia rozpoznanej u Skarżącego choroby. Brak jest bowiem danych medycznych potwierdzających, że w związku z ekspozycją zawodową na czynniki rakotwórcze kategorii 1, na które Skarżący był narażony może dojść do rozwoju ziarniniaka grzybiastego.
Mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym ten uzupełniony w następstwie wydanych wyroków NSA i tut. Sądu należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja PPWIS jest prawidłowa.
Jak już wyżej zaznaczono, dla stwierdzenia choroby zawodowej potrzebny jest stan bezsporności bądź wysokiego prawdopodobieństwa tego, że spowodowana ona została działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, a występujących w środowisku pracy strony albo też w związku ze sposobem wykonywania tej pracy. Orzekając w niniejszej sprawie NSA wskazał, że tylko wykazanie, że choroba została spowodowana
w sposób pewny lub z wysokim prawdopodobieństwem przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami. Dodał równocześnie, że niedające się usnąć wątpliwości na tle specjalistycznej oceny etiologicznej nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie. Wypowiadając się zaś co do możliwości oceny wydawanych w tego rodzaju sprawach orzeczeń lekarskich NSA zwrócił uwagę, że muszą one być logiczne, zupełne, spójne, precyzyjne, jednoznaczne, wszechstronnie i merytorycznie uzasadnione. Sąd ten podkreślił, że winny one zawierać uzasadnienie specjalistyczne tzn. w zakresie strony naukowo-medycznej, z wykorzystaniem aktualnych, uznanych publikacji naukowych i wyników badań empirycznych.
W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego niniejszą sprawę, stanowisko prezentowane tak przez jednostkę orzeczniczą I, jak i II stopnia, jest stałe. Podmioty te konsekwentnie obstawały mianowicie przy tym, że brak jest możliwości twierdzenia o zawodowej etiologii schorzenia Skarżącego, przy czym przedstawiając taki pogląd powoływały się na aktualną wiedzę medyczną. Wyjaśniły, że dwie substancje, w narażeniu na które pracował Skarżący mają wprawdzie niewątpliwie rakotwórczy charakter (są to: trójchloroetylen i siarczan niklu), jednak dostępne obecnie publikacje i badania naukowe nie wskazują na ich wpływ na powstawanie ziarniniaka grzybiastego. Wprawdzie więc etiologia przedmiotowego schorzenia nie jest nadal całkowicie wyjaśniona, jednak nie można na tej podstawie wyprowadzać wniosku o przeważającym prawdopodobieństwie czynników zawodowych jako przyczyny tej choroby. Jak podkreślono, przy ocenie, czy nowotwór złośliwy jest chorobą zawodową należy uwzględnić złożoną etiologię i częstość zachorowań na tego typu schorzenia i dla wyprowadzenia konkluzji o chorobie zawodowej konieczne jest zwiększone w porównaniu z populacją ogólną ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy określonego typu i lokalizacji. Jeśli więc chodzi o ziarniniaka grzybiastego, to takie zwiększone ryzyko jego rozwoju zaobserwowano u osób zakażonych wirusem HTLV1. Z kolei, związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym w związku z występowaniem związków niklu a wystąpieniem nowotworu potwierdzono w przypadku takich nowotworów jak nowotwór: płuca, oskrzela, krtani, nosa i zatok przynosowych. Natomiast związek taki w przypadku narażenia na trójchloroetylen zaobserwowano w wypadku nowotworów nerek i wątroby. Poza tym, WOMP stwierdził, że w dokumentacji medycznej udostępnionej przez Skarżącego nie ma informacji, które odnosiłyby się do wskazanych przez WOMP - w piśmie z dnia 29 stycznia 2021 r. - czynników sprzyjających powstaniu przedmiotowej choroby poza jednak zażywanymi przez Skarżącego lekami przeciwnadciśnieniowymi i immunosupresyjnymi. Dane medyczne nie potwierdzają, że w związku z ekspozycją zawodową na czynniki rakotwórcze kategorii 1, na które narażony był Skarżący, może dojść do rozwoju ziarniniaka grzybiastego. WOMP wskazał też na prawdopodobne pozazawodowe źródło pojawienia się u Skarżącego choroby, a mianowicie infekcje wirusowe i bakteryjne, które każdy człowiek, a w szczególności dziecko przechodzi z różną częstotliwością i nasileniem. Sam Skarżący, w piśmie z 20 grudnia 2024 r., wskazał, że mało chorował; jednocześnie przyznał, że grypy leczył "domowymi sposobami, a zatem je przechodził.
Skoro więc aktualna wiedza medyczna wskazuje, że czynniki rakotwórcze, w narażeniu na które pracował Skarżący, nie powodują ziarniniaka grzybiastego, to zignorowanie tego faktu przez PPWIS nie było możliwe. Organ nie może bowiem dokonywać oceny poglądów wyrażonych przez lekarzy w aspekcie medycznym, a jedynie pod kątem formalnym tj. czy są one logiczne i spójne. Stanowiska jednostek orzeczniczych są zaś konsekwentne, zbieżne i poparte przedstawieniem aktualnych faktów z zakresu medycyny. Powyższe musiało zaś skutkować wydaniem decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji Organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia u Skarżącego choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w poz. 17.4 wykazu chorób zawodowych. Wydając tego rodzaju rozstrzygnięcie PPWIS bardzo dokładnie opisał stan faktyczny sprawy, przede wszystkim dane wynikające z oceny narażenia zawodowego Strony oraz stanowiska jednostek orzeczniczych. W dalszej części Organ II instancji zauważył, że przy ocenie narażenia zawodowego w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym uwzględnia się m. in. pierwotną lokalizację nowotworu. Substancje, w narażeniu na które pracował Skarżący, w świetle aktualnej wiedzy medycznej nie powodują ziarniniaka grzybiastego jako nowotworu wywodzącego się z układu limfatycznego.
Nie można zgodzić się ze Skarżącym, że nie zostały uwzględnione zalecenia wynikające z wydanych w sprawie orzeczeń sądowych. Zdaniem Sądu, PPWIS zastosował się do nich i korespondował zarówno z WOMP, jak i z A. w [...] celem uzyskania dokładniejszych wyjaśnień odnośnie do etiologii schorzenia Skarżącego, zgodnie z wymogiem zawartym w tych orzeczeniach. Wyjaśnienia te nie pozostawiły wątpliwości co do tego, że stan wiedzy medycznej dostępny jednostkom orzeczniczym zajmującym w sprawie stanowisko wyklucza możliwość przyjęcia zawodowej etiologii choroby powstałej u Skarżącego. Wbrew twierdzeniu Skarżącego, stanowisko Organu nie jest nielogiczne, bowiem opiera się właśnie na obowiązującej wiedzy medycznej. Kiedy wiedza ta nie pozwala na powiązanie działania czynników rakotwórczych z pojawieniem się ziarniniaka grzybiastego, to nie ma wątpliwości co do tego, że stwierdzenie choroby zawodowej jest w takiej sytuacji niemożliwe.
Z tych wyżej przedstawionych względów uznano, że skarżona decyzja PPWIS
z 8 października 2024 r. jest zgodna z prawem, dlatego skargę na nią oddalono na podstawie art. 151 P.p.s.a.