II SA/RZ 1466/24

II SA/Rz 1466/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-04-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga
Karina Gniewek-Berezowska
Magdalena Józefczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 140 ust. 1 i 2, art. 141 ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi Gminy Miasto [...] na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 25 września 2024 r. nr N-I.7581.2.16.2022 w przedmiocie zabezpieczenia wierzytelności – skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 25 września 2024 r. nr N-I.7581.2.16.2022, wydana w przedmiocie zabezpieczenia wierzytelności.
Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:
W dniu 24 marca 2017 r. Prezydent Miasta [...] zawiadomił o wszczęciu z wniosku [...] postępowania o zwrot części nieruchomości wywłaszczonych, oznaczonych aktualnie jako działki nr [...]. W toku postępowania zmarł wnioskodawca [...], postepowanie kontynuowane było z udziałem jego następcy prawnego – [...].
Postanowieniem z 2 marca 2018 r. nr N-I.7581.2.12.2018, Wojewoda Podkarpacki wyłączył od załatwienia sprawy Prezydenta Miasta [...], wyznaczając w jego miejsce Starostę [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji").
Postanowieniem [...] 16 sierpnia 2018 r. nr [...] Starosta rozdzielił postępowanie prowadzone pod nr [...] w ten sposób, że postępowanie w sprawie zwrotu działek nr [...] prowadzone jest pod dotychczasowym znakiem, natomiast postępowanie w sprawie zwrotu części działki nr [...] prowadzone jest pod nr [...].
Decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] Starosta orzekł o:
I. zwrocie nieruchomości stanowiącej własność Gminy Miasta [...], oznaczonej jako działka nr [...], na rzecz [...];
II. zwrocie na rzecz Gminy Miasta [...] zwaloryzowanego odszkodowania za zwróconą nieruchomość w łącznej kwocie 30 935,00 zł, z czego: [...] ł.
Starosta określił przy tym, że kwotę zwaloryzowanego odszkodowania, należy wpłacić w terminie 1 miesiąca od daty prawomocności niniejszej decyzji na konto [...], natomiast stosownie do treści art. 141 ust. 2 u.g.n. wierzytelność właściwej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, podlega stosownemu zabezpieczeniu. Jeżeli zabezpieczenie polega na ustanowieniu hipoteki na nieruchomości, decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej.
III. odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej części działek nr [...].
W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał, że aktem notarialnym z [...] listopada 1971 r. [...] zbyli na rzecz Skarbu Państwa, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...], położone w [...]. Celem nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, zgodnie z treścią ww. aktu notarialnego była budowa osiedla mieszkaniowego [...], którego lokalizację szczegółową ustalono decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1971 r. nr [...]. Za zbycie nieruchomości właściciele otrzymali odszkodowanie w łącznej kwocie 38.199,60 zł. Zgodnie z dołączoną do akt sprawy dokumentacją geodezyjną, dawne działki nr [...], odpowiadają m. in. częściom działek nr [...]. Natomiast aktem notarialnym z [...] sierpnia 1972 r. Rep. [...] zbyli na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...]. Celem nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, zgodnie z treścią ww. aktu notarialnego była budowa osiedla mieszkaniowego [...], którego lokalizację szczegółową ustalono decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1972 r. nr [...]. Za zbycie nieruchomości właściciele otrzymali odszkodowanie w łącznej kwocie 32.635,20 zł. Zgodnie z dołączoną do akt sprawy dokumentacją geodezyjną dawna działka nr [...], odpowiada m. in. części działki nr [...].
Starosta wskazał, że celem określenia obecnego stanu zagospodarowania wnioskowanych do zwrotu nieruchomości przeprowadzono 13 lipca 2018 r. jej oględziny i stwierdzono, że:
– części działek nr [...] stanowią fragment istniejącego Parku [...]. Na działkach znajdują się nasadzenia krzewów i drzew ozdobnych. Ponadto wchodzą one w część zorganizowanego trawiastego boiska sportowego. Przez nieruchomość przebiega wyasfaltowana alejka parkowa,
– część działki nr [...] stanowi fragment wyłożonego kostką chodnika oraz zorganizowanego terenu zieleni z nasadzeniami drzew i krzewów ozdobnych przy budynku bloku nr [...],
– części działek nr [...] zagospodarowane są fragmentami infrastruktury osiedlowej (części chodników, parkingów, terenu zieleni, placów zabaw).
Organ I instancji podniósł, że analizując sposób zagospodarowania części działek nr [...], odpowiadających fragmentom wywłaszczonych nieruchomości uznać należało, że cel wywłaszczenia - budowa osiedla [...] - był w dacie 22 września 2004 r. zrealizowany i stosownie do treści art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.) – dalej: "u.g.n.", należało odmówić ich zwrotu na rzecz spadkobierców byłych właścicieli. Natomiast części działek nr [...], w ocenie Starosty, znajdują się poza granicami lokalizacyjnymi osiedla [...] określonymi planem realizacyjnym wykazanym na załączniku graficznym z 1972 r. Wobec powyższego Starosta stwierdził, że cel wywłaszczenia nie został na nich zrealizowany i należało orzec o ich zwrocie.
Starosta wskazał, że zgodnie ze sporządzonym przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego operatem szacunkowym wartość rynkowa działki nr [...] wynosi 154 975,00 zł, wartość rynkowa działki nr [...] wynosi 1 533 441,00 zł, zwaloryzowana wartość odszkodowania - ustalona proporcjonalnie do zwracanej powierzchni wynosi 7 742,00 zł, zaś wzrost wartości nieruchomości spowodowany dokonanymi na działkach nasadzeniami drzew i krzewów ozdobnych oraz zagospodarowaniem jej chodnikami z asfaltu, kostki betonowej, latarnią parkowej i bramką aluminiową wynosi 23 193,00 zł. W tej sytuacji Starosta orzekł o zwrocie przez spadkobierców byłych współwłaścicieli, na rzecz Gminy Miasta [...] zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 7 742,00 zł powiększonego o poczynione na nieruchomości przez dotychczasowego właściciela nakłady wynoszące 23 193,00 zł, co daję łącznie kwotę 30 935,00 zł.
Po rozpatrzeniu wniesionych odwołań, decyzją z 26 września 2019 r. nr N-I.7581.2.31.2019 Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty, podzielając stanowisko organu I instancji.
Wyrokiem z 12 lutego 2020 r. II SA/Rz 1367/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Gminy Miasto [...], wniesioną na ww. decyzję Wojewody.
Wyrokiem z 23 stycznia 2024 r. I OSK 1642/20 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w Rzeszowie oraz decyzję Wojewody Podkarpackiego z 26 września 2019 r. nr N-I.7581.2.31.2019.
NSA stwierdził, że jakkolwiek na zwracanych działkach istnieje infrastruktura parkowa stanowiąca część Parku [...], tj. chodniki, schody, zorganizowana zieleń, to fakt jej istnienia nie przesądza o tym, że została ona zrealizowana w wykonaniu celu wywłaszczenia. W ocenie NSA, z ustaleń przyjętych przez Sąd I instancji jako podstawa orzekania wynika jednoznacznie, że działki nr [...] były niezbędne na cel wywłaszczenia, to jest budowę osiedla mieszkaniowego – osiedla [...], jednakże stały się zbędne na ten cel w świetle później wydanej decyzji Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1972 r. w przedmiocie zatwierdzenia planu realizacyjnego ogólnego. Z tego punktu widzenia okoliczność, kiedy został zrealizowany Park [...], którego częścią są zwrócone działki, nie ma istotnego znaczenia dla sprawy. Skoro bowiem Park [...] nie był przewidziany w planie realizacyjnym ogólnym jako integralna część osiedla [...], to nie można argumentować, że zrealizowanie tego parku mieści się w ramach realizacji osiedla [...] i jako takie stanowi realizację celu wywłaszczenia.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów kasacyjnych NSA podniósł, że orzeczenie o zabezpieczeniu wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego stanowi obligatoryjny element decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. NSA zaznaczył, że wykładnia językowa zdania pierwszego przepisu art. 141 ust. 2 u.g.n. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ze wskazanej regulacji wynika obowiązek stosownego zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu zwrotu nieruchomości. Takie znaczenie cytowanego przepisu potwierdzają reguły wykładni systemowej i celowościowej. Rozstrzygnięcia o zwrocie nieruchomości i zwrocie odszkodowania i rozliczeniach z tego tytułu muszą być zawarte w jednej decyzji, ponieważ art. 136 ust. 3 u.g.n. uzależnia zwrot nieruchomości od zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania lub nieruchomości zamiennej. Przyjęte rozwiązanie ma na celu zapewnienie stronom postępowania równego traktowania, skoro ich świadczenia są wzajemne. W konsekwencji, skoro decyzja o zwrocie nieruchomości jest podstawą do dokonania wpisu w księdze wieczystej o zmianie właściciela, to musi być również równoważnie chroniony interes zwracającego nieruchomość. Zdaniem NSA, ponieważ zaskarżona decyzja Wojewody nie rozstrzyga o zabezpieczeniu wierzytelności Gminy Miasto [...] z tytułu zwrotu wypłaconego odszkodowania, to narusza art. 136 ust. 3 i art. 141 ust. 2 u.g.n. w sposób, który miał wpływ na wynik postępowania. Orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości nie może bowiem nastąpić, jeżeli w myśl powołanych przepisów nie zabezpieczono stosownie do okoliczności wierzytelności Gminy Miasto [...]. Jednocześnie zaskarżony akt Wojewody doprowadził do naruszenia przepisów k.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym, gdyż nie ustalono, czy ww. wierzytelność Gminy Miasto [...] w myśl art. 141 ust. 2 u.g.n. została stosownie zabezpieczona.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 25 września 2024 r. nr N-I.7581.2.16.2022 Wojewoda Podkarpacki:
1. uchylił pkt II decyzji Starosty z [...] lutego 2019 r. w części, w której orzeczono: "stosownie do treści art. 141 ust. 2 u.g.n. wierzytelności właściwej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, podlega stosownemu zabezpieczeniu. Jeżeli zabezpieczenie polega na ustanowieniu hipoteki na nieruchomości, decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej." i w tym zakresie orzekł, że wierzytelność Gminy Miasto [...] wraz z należnymi odsetkami podlega zabezpieczeniu w postaci ustanowienia hipoteki na nieruchomości zwracanej.
2. w pozostałej części utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.
Wojewoda podniósł, że mając na uwadze wskazania wynikające z wyroku NSA za zasadne uznano utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w części orzekającej o zwrocie oraz odmowie zwrotu wskazanych nieruchomości. Reformacji podlegało rozstrzygnięcie organu I instancji odnoszące się do ustanowienia zabezpieczenia stosownie do art. 141 ust. 2 u.g.n.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Gmina Miasto [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca podniosła, że na skutek decyzji Wojewody pozostała w mocy pozostała cześć pkt II decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej, art. 140 ust. 2 u.g.n. wprowadza nie tylko zasadę, że zwracane odszkodowanie podlega waloryzacji, ale określa ponadto, że jego wysokość nie może być wyższa niż wartość nieruchomości w dniu zwrotu. Tym samym organ merytorycznie orzekający o zwrocie powinien ustalić zarówno aktualną wartość rynkową nieruchomości i aktualnie zwaloryzowane odszkodowanie. Zwolnić od powyższego obowiązku mógłby jedynie nieduży upływ czasu, tj. mniej niż rok, od dnia wydania kontrolowanych decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarga została oddalona w całości, bowiem nie okazała się zasadna.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje również art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
Wymaga podkreślenia, że art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym wymiarze oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organów administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie wyrokiem z 23 stycznia 2024 r. I OSK 1642/20 Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że działki nr [...] były niezbędne na cel wywłaszczenia, to jest budowę osiedla mieszkaniowego – osiedla [...], jednakże stały się zbędne na ten cel w świetle później wydanej decyzji Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1972 r. w przedmiocie zatwierdzenia planu realizacyjnego ogólnego. Z tego punktu widzenia okoliczność, kiedy został zrealizowany Park [...], którego częścią są zwrócone działki, nie ma istotnego znaczenia dla sprawy. Ponadto NSA orzekł, że orzeczenie o zabezpieczeniu wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego stanowi obligatoryjny element decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Z art. 141 ust. 2 u.g.n. wynika bowiem obowiązek stosownego zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu zwrotu nieruchomości.
Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda uwzględnił wytyczne wynikające z przytoczonego wyżej wyroku NSA. Ponadto w ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy został zatem ustalony zgodnie z wymogami stawianymi art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organy dokonały ustaleń adekwatnych do zakresu i przedmiotu postępowania wyjaśniającego determinowanego przepisami prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. Uwzględniono również specyfikę danej sprawy, która stanowi o stanie faktycznym. Ocena zgromadzonego materiału dokonana została natomiast zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierował się Wojewoda zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Sąd, nie będący związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), stwierdza, że zaskarżoną decyzją Wojewoda w pełni zasadnie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Gminy Miasta [...], oznaczonej jako działki nr [...] na rzecz [...] oraz odmowy zwrotu nieruchomości stanowiącej części działek nr [...].
Zgodnie z art. 136 ust. 1 u.g.n., nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Co istotne, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Zgodnie zaś z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Zdaniem Sądu, ustalenia dokonane przez organy obydwu instancji odnośnie wywłaszczenia oraz wykorzystania objętych wnioskiem nieruchomości, oznaczonych aktualnie jako działki nr [...], nie budzą jakichkolwiek zastrzeżeń. Ustalenia te nie są zresztą kwestionowane przez strony postępowania. Nie ma zatem potrzeby ponownego ich przytaczania w uzasadnieniu i powielania treści wydanych i znanych stronom postępowania decyzji. W ocenie Sądu prawidłowo przyjęto w realiach sprawy, że na części działek nr [...] zrealizowano cel wywłaszczenia jakim była budowa osiedla [...], co z w konsekwencji obligowało do odmowy ich zwrotu. Natomiast skoro części działek nr [...] znajdują się poza granicami lokalizacyjnymi osiedla [...], to rzeczą organu było wydanie decyzji o zwrocie tych nieruchomości.
Odnośnie rozstrzygnięcia Wojewody reformującego pkt II decyzji Starosty wymaga wskazania, że zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n., w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Stosownie zaś do art. 140 ust. 2 u.g.n., odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Zgodnie natomiast z art. 141 ust. 2 u.g.n., wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu, o którym mowa w art. 140, podlegają stosownemu zabezpieczeniu. Jeżeli zabezpieczenie polega na ustanowieniu hipoteki na nieruchomości, decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Wymaga podkreślenia, że wykładnia językowa zdania pierwszego art. 141 ust. 2 u.g.n. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że wynika zeń obowiązek stosownego zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu zwrotu nieruchomości. Rozstrzygnięcia o zwrocie nieruchomości i zwrocie odszkodowania i rozliczeniach z tego tytułu muszą być zawarte w jednej decyzji, ponieważ art. 136 ust. 3 u.g.n. uzależnia zwrot nieruchomości od zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania lub nieruchomości zamiennej. W konsekwencji uznać należało, że skoro decyzja o zwrocie nieruchomości jest podstawą do dokonania wpisu w księdze wieczystej o zmianie właściciela, to musi być również równoważnie chroniony interes zwracającego nieruchomość. Za składnik decyzji o zwrocie należy uznać postanowienia dotyczące formy wybranego zabezpieczenia wierzytelności podmiotu publicznoprawnego. Z kolei organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zawrzeć w decyzji o zwrocie nieruchomości rozstrzygnięcie w przedmiocie ustanowienia hipoteki na nieruchomości w przypadku, gdy strony nie ustanowiły innego sposobu zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego stosownie do art. 141 ust. 2 u.g.n. (por. wyrok NSA z 22 marca 2023 r. I OSK 165/22).
W świetle powyższego zaskarżoną decyzją Wojewoda prawidłowo uchylił pkt II decyzji organu I instancji w części, w której orzeczono: "stosownie do treści art. 141 ust. 2 u.g.n. wierzytelności właściwej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, podlega stosownemu zabezpieczeniu. Jeżeli zabezpieczenie polega na ustanowieniu hipoteki na nieruchomości, decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej." i w tym zakresie orzekł, że wierzytelność Gminy Miasto [...] wraz z należnymi odsetkami podlega zabezpieczeniu w postaci ustanowienia hipoteki na nieruchomości zwracanej. Zreformowane rozstrzygniecie zawiera aktualnie obligatoryjny składnik decyzji o zwrocie, jakim jest postanowienie odnośnie formy wybranego zabezpieczenia wierzytelności podmiotu publicznoprawnego. Jednocześnie treść decyzji jest zgodna z art. 140 ust. 1 i 2 oraz art. 141 ust. 2 u.g.n., bowiem określa kwotę zwaloryzowanego odszkodowania za zwróconą nieruchomość oraz podmioty zobowiązane do jego zwrotu. Za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 140 ust. 2 u.g.n. poprzez niedokonanie ustaleń odnośnie aktualnej wartości rynkowej nieruchomości i aktualnie zwaloryzowanego odszkodowania. W aktach sprawy znajduje się operat szacunkowy sporządzony przez biegłego, na podstawie którego wartość rynkowa działki nr [...] określono na kwotę 154 975,00 zł, a działki nr [...] na kwotę 1 533 441,00 zł. Z kolei zwaloryzowana wartość odszkodowania, ustalona proporcjonalnie do zwracanej powierzchni, została wyliczona na kwotę 7 742,00 zł, zaś wzrost wartości nieruchomości spowodowany dokonanymi na działkach nasadzeniami drzew i krzewów ozdobnych oraz zagospodarowaniem jej chodnikami z asfaltu, kostki betonowej, latarnią parkowej i bramką aluminiową na kwotę 23 193,00 zł. Operat został sporządzony 14 stycznia 2019 r., niemniej nie sposób przyjąć, że w ciągu 6 lat zwracane nieruchomości utraciły na wartości w taki sposób, że ich wartość rynkowa jest mniejsza niż określona kwota zwaloryzowanego odszkodowania. Co nie mniej istotne, strona skarżąca sama nie podjęła nawet próby choćby uprawdopodobnienia powyższej okoliczności oraz ich wpływu na treść zaskarżonej decyzji.
Z powyższych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.
Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).