II SA/Rz 1441/24

II SA/Rz 1441/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Maria Mikolik /sprawozdawca/
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 622
art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 11 września 2024 r. nr SKO.4121.38.2024 w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 7 sierpnia 2024 r. nr K.5430.01465/12/1804; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego D. K. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D.K. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 11 września 2024 r. nr SKO.4121.38.2024 w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy.
Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 1 lipca 2024 r. Skarżący wystąpił do Starosty [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji") o wydanie prawa jazdy kat. A, w związku z pozytywnym zaliczeniem egzaminów teoretycznego i praktycznego w tym zakresie.
Decyzją z dnia 7 sierpnia 2024 r. nr K.5430.01465/12/1804, Starosta, odmówił Skarżącemu wydania prawa jazdy kat. A, z uwagi na niespełnienie wymogów ustawowych, tj. do czasu zakończenia okresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B przez okres trzech lat, tj. do dnia 1 stycznia 2027 r. włącznie.
Starosta podał, że w dniu 16 maja 2024 r. do organu wpłynął prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [....] sygn. akt II [...] z dnia [...] kwietnia 2024r., którym orzeczono dla Skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B na okres trzech lat, a więc do dnia 1 stycznia 2027 r. włącznie. Jak z kolei ustalił organ, Skarżący w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w [...] zdał z wynikiem pozytywnym egzaminy na prawo jazdy kat. A - w dniu 9 lipca 2024 r. egzamin teoretyczny oraz w dniu 30 lipca 2024 r. egzamin praktyczny.
Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 obowiązującej od dnia 19 stycznia 2013 r. ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 622 z późn. zm.; dalej: "u.k.p."), prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Jednocześnie art. 12 ust. 2 pkt 2) stanowi, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B.
W ocenie organu I instancji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy wypełniona została przesłanka z art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. Zdaniem Starosty, jeżeli osoba, w stosunku do której orzeczono zakaz prowadzenia pojazdu mechanicznego obejmującego uprawnienia w zakresie powyższych kategorii, zwróci się o wydanie prawa jazdy kat. A, to organ związany treścią art. 12 ust. 2 pkt. 2 u.k.p. zobowiązany będzie wydać rozstrzygnięcie o odmowie ich wydania.
W odwołaniu od tej decyzji Skarżący podniósł, że art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. nie mógł stanowić podstawy decyzji odmownej, ponieważ względem Skarżącego orzeczony został środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B, zatem zakaz prowadzenia pojazdów nie dotyczy swoim zakresem pojazdów, do kierowania którymi wymagane jest posiadanie uprawnień kategorii A. Również podstawy wydania decyzji nie mógł stanowić art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., ponieważ przepis ten znajduje zastosowanie jedynie względem osób ubiegających się o wydanie lub zwrot prawa jazdy w zakresie kategorii B1 lub B, zaś Skarżący ubiegał się o wydanie prawa jazdy kategorii A. Z kolei przepis art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p., który mógłby znaleźć w tej sprawie zastosowanie, utracił moc prawną z dniem 10 lipca 2023 r. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy do uzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, a to w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. SK 23/21, którym stwierdzono jego niekonstytucyjność.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 11 września 2024 r., SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.k.p., utrzymało zaskarżoną decyzję Starosty w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium na wstępie omówiło przesłanki warunkujące ubieganie się o wydanie prawa jazdy. SKO wyjaśniło, że uprawnień do kierowania pojazdami nie nabywa się z mocy prawa. Ich źródłem jest wyłącznie konstytutywna decyzja właściwego starosty, a organ wydając taką decyzję zobowiązany jest uwzględniać stan faktyczny i prawny występujący w dniu orzekania. Dalej organ odwoławczy przedstawił podstawy materialnoprawne decyzji oraz wskazał, że podziela zdanie organu I instancji. Jednocześnie nie zgodził się ze stanowiskiem Skarżącego, że posiada uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii A w związku z pozytywnym wynikiem egzaminu państwowego, wskazując jak uprzednio, że uprawnień tych nie nabywa się z mocy prawa, lecz w wyniku wydania decyzji administracyjnej właściwego starosty, o czym stanowi art. 10 u.k.p.
Kolegium zwróciło uwagę, że Starosta w decyzji "w główce" błędnie wskazał postawę prawną, tj. art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., jednak w uzasadnieniu decyzji prawidłowo wskazał na art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p., którego w istocie sprawa dotyczy. W ocenie SKO powyższe uchybienie nie stanowi o rażącym naruszeniu prawa czy też wydaniu decyzji bez podstawy prawnej.
Odnosząc się do przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Kolegium wskazało, że ze względu na zakresowy charakter jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
W ocenie SKO, wyrok ten dotyczy zatem innej sytuacji niż ta, która jest przedmiotem rozpatrzenia w niniejszym postępowaniu, bowiem dotyczy odzyskania dokumentu potwierdzającego uprzednie posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Dotyczy więc osób, które posiadały już wcześniej uprawnienia i chcą je odzyskać. Natomiast w rozpoznawanym przypadku strona nie posiadała wcześniej uprawnień do kierowania pojazdami kat. A, lecz dopiero ubiega się o ich wydanie, dlatego art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. znajduje zastosowanie.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący zarzucił naruszenie:
1. art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., oraz, że poprzez zastosowanie art. 12 ust. 2 pkt 1 tej ustawy decyzja została wydana w oparciu o błędną podstawę prawną oraz błędne ustalenia faktyczne mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia;
2. art. 7, art. 8 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., poprzez niewywiązanie się przez organ I instancji z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji słusznego interesu obywatela, a nadto nieuczynienie zadość wymogom formalnym uzasadnienia, jakie powinna zawierać decyzja administracyjna.
Na podstawie tych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, z jednoczesnym uwzględnieniem wytycznych, co do interpretacji obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, a szczególnie potrzeby uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 23/21.
W uzasadnieniu skargi Skarżący ponowił argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji Starosty. Dodał, że SKO dokonując oceny zaskarżonej decyzji całkowicie zbagatelizowało zastosowanie przez Starostę niewłaściwej podstawy prawnej, w sposób nieuprawniony nadając jej walor jedynie oczywistej omyłki pisarskiej, gdzie tym czasem stanowi to bardzo poważne uchybienie proceduralne, które niewątpliwie powinno skutkować uchyleniem decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Po przeprowadzeniu kontroli zaskarżonej decyzji wraz z decyzją Organu I instancji pod względem zgodności z prawem wydanych rozstrzygnięć Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy w sposób wadliwy zastosowały art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p., gdyż nie uwzględniły konsekwencji wypływających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023 r., SK 23/21 (OTK-A 2023, nr 57).
Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., który stanowił materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji - prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Na mocy art. 12 ust. 2 u.k.p., przepis ten stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. SK 23/21 orzekł, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622, z późn. zm.) w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem (zakazu ponownego karania za ten sam czyn) Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy - proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą.
W ocenie Trybunału, wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji powinna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem wynikającej z art. 2 Konstytucji. Podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. Stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną.
Trybunał zauważył, że orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii, formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.
Tym samym Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem wynikającą z art. 2 Konstytucji.
Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, TK zauważył, że z mocy zaskarżonych przepisów, osoba wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (art. 3 ust. 1 u.k.p.). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. TK podkreślił, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności, ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując, że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Prowadzi to do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.
Konkludując Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna.
Podstawę prawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowił art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. co do których Trybunał stwierdził niezgodność z Konstytucją w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
W niniejszej sprawie Skarżący domagał się nie odzyskania dokumentu lecz jego wydania w zakresie dotyczącym uzyskania nowego uprawnienia do kierowania pojazdami w kategorii A, która nie była objęta orzeczonym środkiem karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdów w kategorii B. Kolegium w zaskarżonej decyzji w związku z tym argumentowało, że wyrok TK dotyczy osób, które posiadały wcześniej uprawnienia i chcą je odzyskać, natomiast w rozpatrywanej sprawie osoba dopiero się ubiega o ich wydanie. Z tego powodu w ocenie Kolegium art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. powinien mieć zastosowanie. Powyższego stanowiska SKO Sąd nie podziela z następujących względów. Należy zauważyć, że art. 12 ust. 2 u.k.p. dotyczy jednolicie trzech kategorii osób, tj. ubiegających się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii. Wprawdzie ww. wyrok TK dotyczył wprost prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, to jednak nie budzi wątpliwości, że osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy, które również objęte są zakresem art. 12 ust. 2 u.k.p. znajdują się w takiej samej sytuacji prawnej, o której orzekał Trybunał Konstytucyjny. Sytuacja ta polega na rozszerzeniu przez organ administracyjny orzeczonego przez sąd powszechny środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie.
Należy zauważyć, że wprawdzie formalnie kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega akt prawny lub jego część tj. konkretny przepis, to faktycznie jednak przedmiotem kontroli są określone w danym akcie normy prawne zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu. Wprawdzie formalnie zakaz wydania prawa jazdy nie był przedmiotem orzeczenia Trybunału, jednak nie budzi wątpliwości, że został on umieszczony w tym samym przepisie art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p., który był przedmiotem orzeczenia Trybunału. Zakaz wydania, zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, czy też przywrócenia uprawnień został zrównany w tym przepisie, jeżeli chodzi o przesłanki do jego zastosowania. W związku z powyższym osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy w kategorii nie objętej orzeczonym środkiem karnym znajduje się w takiej samej sytuacji, jak osoba ubiegająca się o odzyskanie dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień, której wprost dotyczy ww. wyrok Trybunału.
W doktrynie ugruntowane jest stanowisko dotyczące przypadku tzw. "oczywistej niekonstytucyjności" co oznacza, że porównywane przepisy, będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji dotyczą tej samej materii, co przepisy w zakresie których Trybunał stwierdził ich niekonstytucyjność (por. R. Hauser, J. Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2010, s. 266-268; M. Wiącek, "Pytanie prawne do sądu do Trybunału Konstytucyjnego" Warszawa 2011, s. 266-268). W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu. Zgodnie z art. 8 Konstytucji, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją.
W niniejszej sprawie wniosek Skarżącego o wydanie prawa jazdy w kategorii nieobjętej orzeczonym środkiem karnym winien być rozpoznany z uwzględnieniem tego, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622, ze zm.) został uznany za niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, gdyż jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. ale wyeliminowanie treści normatywnej, wskazanej w sentencji jako niekonstytucyjna. TK wskazał, że stwierdzenie niekonstytucyjności ww. przepisów dotyczy zakresu, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Należy jednak wskazać, że art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p., który był przedmiotem kontroli Trybunału dotyczy na równi zakazu wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii. W związku z powyższym zarówno w przypadku ubiegania się o wydanie prawa jazdy, jak i przywrócenie uprawnień zachodzi taka sama sytuacja prawna, wynikająca z art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p., która polega na rozszerzeniu przez organ administracyjny orzeczonego przez sąd powszechny środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych kategorii na inne.
Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że rozpatrując wniosek Skarżącego o wydanie prawa jazdy w kategorii nie objętej orzeczonym środkiem karnym Organy winny uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w wyroku TK z dnia 4 lipca 2023 r. SK 23/21 względem art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Należy bowiem przypomnieć, że zakresowy charakter wyroku Trybunału oznacza, że wprawdzie nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.
Powyższe prowadzi do wniosku, że Organy nie mogły na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. odmówić Skarżącemu wydania prawa jazdy w kategorii A, nie objętej orzeczonym środkiem karnym.
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji 7 sierpnia 2024 r. O kosztach postępowania, obejmujących opłacony przez Skarżącego wpis od skargi (200 zł) orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.