II SA/Rz 1409/24

II SA/Rz 1409/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka
Karina Gniewek-Berezowska /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 901
art. 39, art. 8 ust. 4,
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2025 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr SKO.405.PS.1016.68.2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego – skargę oddala –
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr SKO.405.PS.1016.68.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") zreformowało decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia 23 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie prawnym i faktycznym:
Wnioskiem z 9 lipca 2024 r. Z. K. (dalej: "Skarżąca" lub "wnioskodawczyni") zwróciła się do organu I instancji o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków w łącznej kwocie 100,00 zł, na zakup kuchenki gazowej jednopalnikowej i butli gazowej 3 kg w kwocie 90,00 zł, pomocy finansowej na założenie licznika energii elektrycznej oraz na opłatę zaległości za energię elektryczną w kwocie około 2500,00 zł. Do wniosku Skarżąca dołączyła oświadczenie, z którego wynika, że nie pobiera świadczenia emerytalnego a jedynym jej źródłem utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 100,00 zł.
Decyzją z 23 lipca 2024 r. nr [...] Prezydent odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego.
Organ I instancji podał, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą w wieku emerytalnym oraz posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolejno wskazał, że Skarżąca nie występuje do ZUS celem ustalenia prawa do emerytury oraz nie korzysta z możliwości złożenia do ZUS wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Organ nadmienił, że wnioskodawczyni posiada ustalony stopień niepełnosprawności w związku z tym ma możliwość korzystania z zasiłku pielęgnacyjnego, jednak dobrowolnie zrezygnowała z tej formy pomocy, co wynika z decyzji nr [...] z 26 października 2022 r. Nadmienił, że wnioskodawczyni korzysta z pomocy społecznej w formie minimalnego zasiłku stałego w kwocie 100,00 zł.
Kolejno podał, że w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) – dalej: "u.p.s.", kwota kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosi 776,00 zł. Źródłem dochodu wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku był zasiłek stały w kwocie 100,00 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 274,37 zł. Łącznie dochód ten wynosił 374,37 zł. Ponieść należy, że dochód Skarżącej nie przekroczył kryterium dochodowego.
Organ I instancji wskazał, że pomoc społeczna, zgodnie z art. 2 ust. 1u.p.s., jest instytucją mającą na celu wsparcie osób i rodzin w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać samodzielnie. Przyznanie świadczeń nie jest gwarantowane, ponieważ organy odpowiedzialne za ich dystrybucję muszą każdorazowo oceniać zarówno potrzeby wnioskodawcy, jak i możliwości udzielenia pomocy (art. 3 ust. 3-4). Ustawa przewiduje, że pomoc społeczna przysługuje osobom spełniającym dwa warunki: doświadczającym trudnej sytuacji życiowej oraz niezdolnym do jej samodzielnego rozwiązania. Kluczowym celem pomocy społecznej jest aktywizacja beneficjentów, co oznacza, że świadczenia mają charakter tymczasowy i nie mogą być traktowane jako stałe źródło utrzymania.
Zasiłek celowy, jako jedno ze świadczeń pomocy społecznej, może być przyznany na pokrycie podstawowych potrzeb bytowych (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.), jednak wymaga spełnienia kryterium dochodowego (art. 8 u.p.s.) i wykazania trudnej sytuacji życiowej (art. 7). Pomoc społeczna nie jest bezwarunkowa – zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. odmowa współpracy z pracownikiem socjalnym, niepodjęcie pracy lub szkolenia, a także brak aktywności w poprawie własnej sytuacji mogą skutkować ograniczeniem, odmową lub wstrzymaniem świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (wyrok z 8 grudnia 2023 r., sygn. II SA/Po 462/23) potwierdził, że osoba ubiegająca się o pomoc ma obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych zasobów przed uzyskaniem wsparcia publicznego.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała dostatecznej aktywności w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji, co jest warunkiem koniecznym do otrzymania wsparcia. Pomoc społeczna, zgodnie z zasadą subsydiarności podkreśloną m.in. przez Trybunał Konstytucyjny (sygn. SK 15/01), ma charakter uzupełniający i przejściowy – nie może zastępować działań własnych osoby ubiegającej się o świadczenie. W związku z tym organ, podjął decyzję o odmowie przyznania zasiłku.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca wskazując, że zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w szczególności zaś nie spełnia prawem wymaganej formy ponieważ brak jest podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika upoważnionego do wydania decyzji. Nadto w ocenie Skarżącej naruszone zostały wszystkie zasady postępowania administracyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z 28 sierpnia 2024 r. nr SKO.405.PS.1016.68.2024 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości (pkt 1), przyznało Skarżącej pomoc finansową w formie zasiłku celowego na zakup jednopalnikowej kuchenki gazowej oraz butli gazowej 3kg w kwocie 90,00 zł oraz na zakup leków w łącznej kwocie 100,00 zł (pkt 2), odmówiło przyznania zasiłku celowego w formie pomocy finansowej na założenie licznika energii elektrycznej oraz na opłatę zaległości za energię elektryczną w kwocie około 2500,00 zł (pkt 3).
W uzasadnieniu Kolegium podało, że z racji składanych na przestrzeni lat odwołań jest mu znana sytuacja majątkowa i życiowa Skarżącej.
SKO wskazało, że przyznanie zasiłku celowego na zakup kuchenki gazowej z butlą oraz 100 zł na leki wynikało z trudnej sytuacji wnioskodawczyni, mimo że częściowo sama się do niej przyczyniła. Decyzja została podjęta na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., który przewiduje możliwość udzielenia wsparcia na pokrycie kosztów zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego i leków. Organ uwzględnił także art. 2 i 3 u.p.s., określające cele pomocy społecznej, czyli wsparcie osób w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej.
Kolegium podkreśliło, że zasiłek celowy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi go przyznać. W tym przypadku zdecydowano o pomocy, biorąc pod uwagę nadchodzący okres jesienno-zimowy oraz fakt, że wnioskodawczyni od dłuższego czasu nie korzystała z tego rodzaju wsparcia. Organ kierował się także zasadą dostosowania formy i wysokości świadczenia do dostępnych środków finansowych, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie NSA (wyrok z 23.04.2024 r., sygn. I OSK 614/23), wskazującym, że pomoc społeczna musi uwzględniać ograniczone fundusze i stale rosnącą liczbę osób potrzebujących wsparcia.
Odnosząc się natomiast do zarzutu odwołania w zakresie nieprawidłowości wydanej decyzji to organ odwoławczy wskazał, że decyzja odpowiada wszystkim wymogom wskazanym w przepisie art. 107 §1 ustawy dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U z 2024 r. poz. 572 ze zm. – dalej: "K.p.a.") a w szczególności zaś opatrzona jest podpisem osoby działającej z upoważnienia Prezydenta ze wskazaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Postępowanie poprzedzające wydanie decyzji przeprowadzone było zgodnie z wymogami prawa. Ze względu na charakter uznaniowy SKO dokonało innej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i tym samym przyznało świadczenie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca wniosła o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Skarżącej, decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. Podniosła, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ I instancji i przyjęte przez SKO jest niepełne i wybrakowane i przybrało postać "rozeznania agenturalnego". Wskazała, że każdy z jej wniosków złożony od marca 2024 r. był rozpoznany decyzją odmowną.
Odnosząc się do zarzutu organu – iż nie korzysta ona z możliwości złożenia do ZUS wniosku o świadczenie uzupełniające Skarżąca podniosła, że nie zostało ono ujęte w art. 8 ust 4 u.p.s. Oznacza to, że świadczenie to jest wliczane do dochodu i odejmowane z wysokości zasiłku. W ocenie Skarżącej jest to przymusowe i przemocowe traktowanie świadczeń pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuj
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 39 u.p.s., zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1), w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Użycie przez ustawodawcę zwrotu "może" oznacza przyznanie organom w tym zakresie określonej swobody, co nie oznacza dowolności. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli ( art. 7 k.p.a.).
Zadaniem organów w przypadku decyzji uznaniowych jest wyważenie obu tych interesów, na tle wszechstronnie zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego.
Rozstrzygnięcia wydane w oparciu o tak zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy uwzgledniające oba te interesy mieszczą się w dyskrecjonalnych uprawnieniach organu i jako takie nie mogą zostać przez Sąd uchylone.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada tym warunkom.
W sprawie bezopornie ustalono, że Skarżąca mieszka sama, jest w wieku emerytalnym, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, stale korzysta z pomocy społecznej pobierając zasiłek stały w wysokości 100 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 274,37 zł ma opłacane składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ze względu na rosnące zadłużenie odcięto jej dostawę energii elektrycznej. Korzysta z pożyczonej butli gazowej. Mieszka w jednopokojowym mieszkaniu komunalnym, rodzice nie żyją, nie ma dzieci, nie utrzymuje kontaktu z członkami rodziny zobowiązanym do alimentacji. W trakcie wywiadu środowiskowego Skarżąca zawnioskowała o przyznanie zasiłku celowego na: zakup leków w kwocie 58 zł, pomoc finansową na zakup kuchenki gazowej w kwocie 90 zł, na zakup butli gazowej do kuchni 3 kg, założenie licznika energii elektrycznej i na spłatę zadłużenia za energię elektryczną w kwocie 2500 zł.
Z protokołu z ustnego przyjęcia wniosku wynika, że wniosek sprecyzowała wnosząc o: pomoc finansową na zakup posiłku lub żywności w kwocie 240 zł, leków w kwocie 58 zł +42 zł , pomoc finansową na zakup kuchenki gazowej jednopalnikowej w kwocie 90 zł oraz butli gazowej do kuchenki 3 kg w kwocie około 150 zł, pomoc finansową na założenie licznika energii elektrycznej oraz pomoc w spłacie zadłużenia za energię elektryczną w kwocie 2500 zł.
Organ I instancji odmawiając wnioskowi, a organ II instancji uwzględniając wniosek w części zwróciły uwagę na to, że skarżąca pomimo możliwości, nie występuje ani do ZUS w celu ustalenia prawa do emerytury, ani w celu ustalenia świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, ani tez też z możliwości wystąpienia o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, co świadczy o tym, że Skarżąca nie jest zainteresowana w rozwiązywaniu swojej skądinąd trudnej sytuacji życiowej. Udzielając częściowej pomocy Kolegium uwzględniło zbliżający się okres jesienno – zimowy oraz kwotę żądania.
W ocenie Sądu zebrany przez organy materiał dowodowy był wystarczający dla oceny sytuacji Skarżącej i podjęcia rozstrzygnięcia.
Warunkiem skorzystania z pomocy jest m.in. ustalenie, że jej udzielenie zrealizuje konkretny cel i stwierdzenie, że pomoc jest niezbędna, gdyż wnioskujący nie może własnymi zasobami i staraniami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazł. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są także od możliwości finansowych organu pomocowego oraz ilości innych osób potrzebujących, zamieszkujących na terenie danej gminy. OPS musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonać podziału środków tak, by udzielić wsparcia jak największej liczbie potrzebujących.
Należy również pamiętać, że celem pomocy społecznej nie jest pełne zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie tych, które są niezbędne.
W ocenie Sądu zakwestionowane rozstrzygnięcie realizuje z jednej strony cel pomocniczości uwzględniając nagłą potrzebę jej udzielenia ( okres jesienno - zimowy), jak również potrzebę aktywizacji wnioskodawcy w podjęciu środków niezbędnych i znajdujących się w jego zasięgu, celem poprawy sytuacji osobistej. Z uzasadnienia skargi można wywieść, że brak działania Skarżącej nakierowany na uzyskanie przysługujących jej świadczeń jest świadomym działaniem. Skarżąca powołując się na art. 8 ust. 4 u.p.s. wskazuje, że świadczenia te są wliczane do dochodu, od którego wysokości uzależnione jest przyznanie jej choćby zasiłku stałego.
Okoliczność ta powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów dochodowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej pomocy w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Nie można nie zgodzić się z organami, że przyznawanie Skarżącej wnioskowanych świadczeń w wysokościach przez nią zawnioskowanych nie służy celowi jakim ma być aktywizacja w wychodzeniu z ubóstwa czy poprawa sytuacji życiowej.
Zatem wbrew twierdzeniu Skarżącej nie można organowi zarzucić dowolności.
Nie ma również racji Skarżąca, że decyzja organu nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Obraźliwe jest użyte przez Skarżącą stwierdzenie, że cechuje ją kiepskie rozeznanie agenturalne, wybrakowane postępowanie dowodowe nastawione na z góry na przyjęte rozstrzygnięcie.
Organy obu instancji oparły swoje decyzje na podstawie informacji zebranych podczas przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stanowiącego główne i bezpośrednie źródło dowodów. Co więcej Skarżąca nie zaprzecza dokonanym ustaleniom, a wyłącznie wyciągniętym przez organy wnioskom, z którymi Sąd się zgadza.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art 151 p.p.s.a.