II SA/Rz 1408/22

II SA/Rz 1408/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6048 Status zakładu pracy chronionej
Hasła tematyczne
Osoby niepełnosprawne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 200, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 573
art. 28, art. 30
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w [....] na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 7 września 2022 r. nr S-V.9511.9.2022.AP w przedmiocie utraty statusu zakładu pracy chronionej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz strony skarżącej [...] sp. z o.o. w [...] kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "strona skarżąca", "Spółka") jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z 7 września 2022 r nr S-V.9511.9.2022.AP wydana w przedmiocie utraty statusu zakładu pracy chronionej.
W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz w zw. z art. 30 ust. 3a i art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm. – zwana dalej: "ustawa o rehabilitacji zawodowej").
Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy po rozpatrzeniu wniosku skarżącej Spółki o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej Wojewoda Podkarpacki decyzją z 15 września 2003 r. nr D/013/2003 znak: S.IV.9020/17/45/2003 orzekł o przyznaniu od dnia 5 września 2003 r. statusu zakładu pracy chronionej pracodawcy prowadzącemu [...] Sp. z o.o., ul. [...], [...] [...], prowadzącemu również działalność: 1) [...], [...] [...], 2) ul. [...], [...] [...], 3) ul. [...], [...] [....], 4) ul. [...], [...] [...], 5) ul. [...],[...] [....]. Decyzja ta była zmieniana kolejnymi decyzjami administracyjnymi z 3 sierpnia 2004 r., z 29 marca 2005 r., z 1 lipca 2005 r., z 27 marca 2015 r.
Dnia 4 maja 2021 r. (data wpływu) skarżąca Spółka zwróciła się do Wojewody Podkarpackiego o uchylenie z dniem 30 kwietnia 2021 r. decyzji Wojewody z 15 września 2003 r., bowiem w aktualnej sytuacji występuje problem z utrzymaniem zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Spółka nie miała jednak w planach zwolnień pracowników.
Decyzją z 17 maja 2021 r. znak: S-V.9511.1.2021.NZ Wojewoda Podkarpacki orzekł o utracie z dniem 30 kwietnia 2021 r. przez [...] Sp. z o.o., ul. [...], [...] [....], statusu zakładu pracy chronionej przyznanego decyzją Wojewody z 15 września 2003 r.
W dalszej kolejności pismem z 16 marca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie poinformował Wojewodę, że w wyniku przeprowadzonego audytu w [...] Sp. z o.o. w [...] w zakresie "Prawidłowość gospodarowania środkami publicznymi za rok 2019" stwierdzono nieprawidłowości, które mogły skutkować wcześniejszym niż dzień 30 kwiecień 2021 r. zaprzestaniem spełniania warunków określonych w art. 28 ustawy o rehabilitacji zawodowej.
W tej sytuacji Wojewoda przeprowadził w Spółce kontrolę doraźną w zakresie spełniania przez Zakład w II półroczu 2018 r. warunków do posiadania statusu pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej określonych w art. 28 ustawy rehabilitacji zawodowej, a także wywiązywania się przez pracodawcę z obowiązków wynikających z posiadania statusu pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej.
W wyniku podjętych czynności kontrolnych, udokumentowanych w protokole kontroli, stwierdzono nieprawidłowości w zakresie spełniania przez Zakład warunku z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Kontrola doraźna wykazała rozbieżności w odniesieniu do danych przekazanych przez Spółkę w korekcie informacji za II półrocze 2018 r. na formularzu INF-W, dotyczących osiągania wskaźników zatrudnienia, o których mowa w wyżej wskazanym przepisie. Pracodawca w miesiącach listopad 2018 r. i grudzień 2018 r. nie osiągnął wskaźników zatrudnienia w odniesieniu do osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (co najmniej 20% ogółu zatrudnionych), które wynosiły odpowiednio: 18,72% oraz 17,09%.
Wobec powyższych ustaleń Wojewoda postanowieniem z 15 czerwca 2022 r. (S-V.9511.4.2022.NZ), działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną z 17 maja 2021 r. o utracie z dniem 30 kwietnia 2021 r. statusu zakładu pracy chronionej.
Następnie Wojewoda Podkarpacki decyzją z 18 lipca 2022 r. nr S-V.9511.4.2022.NZ, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej, orzekł:
- o uchyleniu ostatecznej decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 17 maja 2021 r. znak: S-V.9511.1.2021.NZ orzekającej o utracie z dniem 30 kwietnia 2021 r. przez [...] Sp. z o.o., ul. [...], [...] [...], statusu zakładu pracy chronionej,
- o utracie z dniem 1 listopada 2018 r. przez [...] Sp. z o.o. statusu zakładu pracy chronionej przyznanego decyzją Wojewody Podkarpackiego z dnia 15 września 2003 r. nr D/013/2003.
Wojewoda wskazał, że pracodawca w miesiącach listopad i grudzień 2018 r. nie osiągnął wymaganych wskaźników zatrudnienia, zatem już od listopada 2018 r. nie spełnił warunku określonego w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej, niezbędnego do zachowania statusu zakładu pracy chronionej.
Skarżąca Spółka złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że zrealizowana przez Wojewodę kontrola została poprzedzona audytem przeprowadzonym przez DIAS. W jego wyniku ustalono, że w okresie od stycznia do kwietnia 2019 r. pracodawca nie osiągał wskaźników zatrudnienia osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. W związku z powyższym Spółka dokonała korekty wymaganej dokumentacji oraz zwróciła wyliczoną w audycie nienależnie pobraną pomoc publiczną wraz z odsetkami. Spółka nie kwestionując wyników audytu i kontroli wyjaśniła, że niewątpliwie - po okresie utrudnień w tym zakresie - począwszy od maja 2019 r. spełniała wszelkie wymogi nałożone przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej. W szczególności dotyczyło to wskaźników zatrudnienia osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, które były utrzymane aż do 30 kwietnia 2021 r. W okresie od maja 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r., podobnie jak uprzednio, Spółka aktywnie wspierała rehabilitację osób z niepełnosprawnościami, organizowała i prowadziła wiele przedsięwzięć przyczyniających się do poprawy funkcjonowania i dobrostanu osób niepełnosprawnych na terenie gminy [...].
Spółka wyjaśniła, że sytuacja od listopada 2018 r. do kwietnia 2019 r., była wyjątkowa i miała charakter przejściowy. Przeprowadzona przez Zarząd Spółki wewnętrzna kontrola wykazała, że w tym okresie Spółka miała kłopoty z zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Na terenie gminy [...] i w najbliższych okolicach nie było osób posiadających konieczne kwalifikacje i zainteresowanych pracą w Spółce. Podkreśliła także, że prowadzenie spraw kadrowych powierzyła zewnętrznemu podmiotowi – spółce cywilnej. Korzystając z usług podmiotu wyspecjalizowanego w tym zakresie Zarząd A Sp. z o.o. nie miał podstaw sądzić, że jakiekolwiek wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych wykazywane w stosownej dokumentacji, nie odpowiadają ustawowym wymogom. W konsekwencji, Spółka ponosi skutki nierzetelnego działania podmiotu zewnętrznego.
Zdaniem Spółki od 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r. spełniała wszelkie wymogi zatrudnienia osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności o jakich mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o rehabilitacji zawodowej. W jej przekonaniu specyficzna sytuacja, w której Spółka się znalazła, uprawnia Wojewodę Podkarpackiego na mocy "istniejących" przepisów prawa, uwzględniając wykładnię funkcjonalną i rafio legis ustawy, do wydania decyzji wyznaczającej ramy czasowe utraty przez Spółkę statusu zakładu pracy chronionej w okresie od 1 listopada 2018 r. do 30 kwietnia 2019 r. Wymieniony przedział czasowy odpowiada również kompetencji Wojewody określonej w art. 30 ust 2 ustawy o rehabilitacji. Spółka dodatkowo wskazała na aktualnie panującą sytuację kryzysową i w jej opinii Wojewoda dokonując możliwie przyjaznej przedsiębiorcom wykładni przepisów prawa, może w ten sposób aktywnie wspierać utrzymanie rynku pracy i lokalnych przedsiębiorców.
Wskazaną na wstępie decyzją z 7 września 2022 r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy własną decyzję z 18 lipca 2022 r.
Cytując treść art. 28 ust. 1 pkt 1-4 oraz art.. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji wskazał, że niespełnienie warunków określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1-3 obliguje organ do podjęcia decyzji stwierdzającej utratę statusu zakładu pracy chronionej. Taka decyzja nie jest sankcją stosowaną wobec pracodawcy, lecz konsekwencją niedopełnienia warunków umożliwiających zatrudnienie osób niepełnosprawnych w zgodzie z przepisami. Decyzja ta ma charakter decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej zaistniały stan rzeczy.
Wojewoda wskazał, że w świetle art. 2 pkt 6 ustawy o rehabilitacji zawodowej, w brzmieniu obowiązującym także w listopadzie 2018 r., ilekroć w ustawie jest mowa o wskaźniku zatrudnienia osób niepełnosprawnych - oznacza to przeciętny miesięczny udział procentowy osób niepełnosprawnych w zatrudnieniu ogółem, w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Skarżąca Spółka w listopadzie 2018 r. nie spełniła jednego z wymaganych przez ustawodawcę wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych, warunkujących posiadanie statusu zakładu pracy chronionej, co skutkowało utratą tegoż statusu od dnia 1 listopada 2018 r.
Wojewoda zwrócił także uwagę na art. 30 ust. 2 cyt. ustawy przewidujący możliwość zwolnienia od obowiązku spełnienia niektórych warunków w ściśle określonych przypadkach. Spółka prowadząc działalność jako zakład pracy chronionej nie złożyła do Wojewody wniosku o wydanie decyzji, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o rehabilitacji. W skorygowanych informacjach INF-W za II półrocze 2018 r. wykazała natomiast, że we wszystkich miesiącach od czerwca do grudnia 2018 r. osiągnęła wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych, co okazało się niezgodne ze stanem faktycznym. Podobnie sytuacja dotyczy informacji INF-W złożonej za I półrocze 2019 r.
Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1467), zarząd prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje. Zarząd reprezentując A Sp. z o.o. złożył Wojewodzie Podkarpackiemu błędne informacje INF-W, biorąc odpowiedzialność za przekazane w nich dane. Prowadząc sprawy Spółki Zarząd nawiązał współpracę ze wspólnikami spółki cywilnej, która specjalizowała się, jak podaje Spółka, m.in. w sprawach kadrowych, w tym w bieżącej kontroli i nadzorze realizowania wymagań stawianych zakładom pracy chronionej. W rezultacie potwierdził prawidłowość przekazanych, a przygotowanych przez firmę zewnętrzną informacji INF-W, biorąc odpowiedzialność za przekazane dane.
Wojewoda wyjaśnił także, że zgodnie z art. 30 ust. 2a ustawy o rehabilitacji zawodowej zwolnienie z obowiązku utrzymywania wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych, określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1, dotyczy pracodawców dopiero ubiegających się o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej, w okresie 6 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej. Art. 30 ust. 2b i 2ba odnosi się do art. 30 ust. 2a ustawy.
Organ wskazał także, że Spółka nie wystąpiła do Wojewody z wnioskiem o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej na mocy art. 30 ust. 2c ustawy. Nadmienił, że łączny okres niespełniania warunków, o jakich mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o rehabilitacji (...), przekroczył w przypadku Spółki określone przez ustawodawcę 3 miesiące. Okres ten trwał od listopada 2018 r. do kwietnia 2019 r. (6 miesięcy). W przypadku Spółki nie zachodzi przesłanka przyznania statusu zakładu pracy chronionej wymagana art. 30 ust. 2c pkt 2 ustawy. Reasumując organ stwierdził brak podstaw do uchylenie decyzji z 18 lipca 2022 r.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła [...] Sp. z o.o. w [...] wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli; art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej na niekorzyść strony; art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej oraz proporcjonalności i równego traktowania podmiotów obrotu gospodarczego; art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Spółka zarzuciła nadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 3 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o rehabilitacji zawodowej poprzez ich wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
W uzasadnieniu w pierwszej kolejności Spółka wywiodła, że art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowiący samoistną podstawę wznowienia, stanowi o ujawnieniu nowych okoliczności faktycznych, przy czym okolicznościami do których odnosi się ten przepis są okoliczności istotne dla sprawy, a zatem takie które w procesie decyzyjnym organu stanowiłyby rozstrzygającą okoliczność. Tymczasem decyzja z 17 maja 2021 r. orzekająca o utracie przez Spółkę statusu zakładu pracy chronionej z dniem 30 kwietnia 2021 r., wydana została w związku z wnioskiem skarżącej o pozbawienie jej z tym dniem przysługującego dotychczas statusu. Podstawą rozstrzygnięcia była rezygnacja Spółki ze statusu zakładu pracy chronionej. Wojewoda w ramach postępowania poprzedzającego wydanie owej decyzji nie prowadził żadnego postępowania dowodowego, które mogło skutkować odmiennym rozstrzygnięciem. Jedyną okolicznością "prawotwórczą" mającą decydujące znaczenie dla wydanej decyzji było złożenie stosownego wniosku przez Spółkę. W wyniku audytu przeprowadzonego przez Dyrektora IAS w Rzeszowie dnia [...] marca 2022 r. oraz w wyniku kontroli przeprowadzonej przez Wojewodę dnia [...] grudnia 2022 r. nie ujawniono żadnych okoliczności faktycznych, które były przedmiotem zainteresowania organów w ramach postępowania poprzedzającego decyzję z 17 maja 2021 r. Nie sposób uznać, że wyniki audytu i kontroli Wojewody stanowią nowe okoliczności faktyczne istotne dla sprawy, nieznane organowi, który wydał decyzję w dniu jej wydania, co wypełniałoby hipotezę normy art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ani w postanowieniu z 15 czerwca 2022 r. ani w decyzji z 18 lipca 2022 r. nie wskazano jakich zaniedbań w postaci naruszenia przepisów prawa formalnego dopuścił się Wojewoda przy wydawaniu decyzji ostatecznej z dnia 17 maja 2021 r.
Skarżąca Spółka wskazała na naruszenie art. 30 ust. 3 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o rehabilitacji zawodowej. Zarzuciła brak odniesienia się przez Wojewodę do zagadnienia możliwości określenia okresu na jaki podmiot uprawniony pozbawiony jest statusu zakładu pracy chronionej. Zauważyła, że rzeczywiście art. 30 ust. 2 cyt. ustawy nie pozostawia luzu decyzyjnego w odniesieniu do wydania decyzji o utracie takiego statusu przez podmiot, który nie spełnia warunków określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1-3 tej ustawy. Ustawa jednoznacznie wskazuje również, że dniem utraty przyznanego statusu zakładu pracy chronionej jest dzień zaprzestania spełniania jakiegokolwiek z tych warunków. Norma ta nie ogranicza jednak Wojewody co do możliwości wyznaczenia terminu do którego następuje utrata takiego statusu. Na zasadność takiej wykładni art. 30 ust. 3 ustawy wskazywać może treść art. 30 ust. 2, art. 30 ust. 2a a także art. 30 ust. 2c ustawy o rehabilitacji. Powołując się na wyrok NSA z 23 lutego 2010 r., sygn. II GSK 389/09 wskazała, że utrata statusu zakładu pracy chronionej nie ma charakteru nieodwracalnego. Brak jest racjonalnych przesłanek opartych o zapisy ustawy, które przemawiałyby za ograniczeniem Wojewody w możliwości określenia ram czasowych w jakich podmiot niespełniający warunków określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1-3 ustawy traci status zakładu pracy chronionej.
Spółka po okresie utrudnień w tym zakresie, począwszy od maja 2019 r. spełniała wszelkie wymogi nałożone przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej. W szczególności dotyczy to wskaźników zatrudnienia osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, które utrzymane były, aż do 30 kwietnia 2021 r., gdy na wniosek Spółki, stwierdzono utratę statusu zakładu pracy chronionej przez tę Spółkę. W okresie od maja 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r., podobnie jak w okresie wcześniejszym Spółka aktywnie wspierała rehabilitację niepełnosprawnych. Organizowała i prowadziła wiele przedsięwzięć, które przyczyniały się do poprawy funkcjonowania i dobrostanu osób niepełnosprawnych na terenie gminy [...]. Dzięki tym działaniom była cenionym i szanowanym pracodawcą. W sposób rzeczywisty, a nie jedynie formalny przyczyniała się do rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych. Zatrudnieni niepełnosprawni pracownicy i ich rodziny korzystali z szeregu udogodnień i pomocy dalece wykraczającej poza standardy wymagane przez przepisy prawa. Sytuacja, która miała miejsce od listopada 2018 r. do kwietnia 2019 r. była wyjątkowa i miała charakter przejściowy. Spółka podtrzymała argumentację dotyczącą powierzenie prowadzenia spraw kadrowych zewnętrznemu podmiotowi oraz dotyczącą aktualnie panującej sytuacji kryzysowej.
Wojewoda pominął wykładnię celowościową i funkcjonalną art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej, nie rozważył skutków decyzji w kontekście naruszenia interesu strony i interesu społecznego. Decyzja pomija także ratio legis przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej oraz konsekwencje finansowe, które obejmują nie tylko dolegliwości względem skarżącej Spółki, ale również nie pozostają bez wpływu na rozliczenia pomiędzy Spółką a instytucjami państwa, w tym Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, który był beneficjentem części należności, a które obecnie zostały rozliczone przez Spółkę z Urzędem Skarbowym.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki zawnioskował o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w taki sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydawanych w toku postępowania administracyjnego sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego jak i procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w trybie wznowienia postępowania. Kontrolując legalność takiej decyzji obowiązkiem Sądu było stwierdzenie, czy istniały w sprawie podstawy do wznowienia postępowania oraz czy istniały podstawy do wydania decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy.
Celem wznowionego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi wadami i usunięcie ewentualnych wadliwości zakończonego postępowania zwykłego, ustalenie, czy i w jakim zakresie wadliwość postępowania zwykłego wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwykłym, oraz w razie stwierdzenia określonej wadliwości decyzji dotychczasowej doprowadzenie do jej uchylenia i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy albo stwierdzenie, że decyzja dotychczasowa wydana została z określonym naruszeniem prawa (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 2 grudnia 2002 r., sygn. akt OPS 11/02, ONSA 2003, z. 3, poz. 86, to i pozostałe powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach cbois.nsa.gov.pl).
W postanowieniu z dnia 15 czerwca 2022 r. o wznowieniu postępowania, Wojewoda wskazał jako podstawę wznowienia postępowania przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym podstawą wznowienia postępowania jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Powołując tę podstawę wznowienia organ wskazał na powzięcie informacji o nierzetelnych danych w zakresie wskaźnika zatrudniania osób niepełnosprawnych za II półrocze 2018 r. w informacji INF-W. W związku z pismem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 16 marca 2022 r., informującym o ustaleniach audytu przeprowadzonego w [...] Spółce z o.o. w [...] realizując obowiązek wynikający z art. 30 ust. 3b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573, z późn. zm.) oraz z § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 29), Wojewoda Podkarpacki w dniach 10-12.05.2022 r. przeprowadził kontrolę doraźną w Spółce, w zakresie spełniania w II półroczu 2018 r. warunków określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1-3 oraz wynikającego z art. 33 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej (...) obowiązku utworzenia zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych i prowadzenia ewidencji środków funduszu. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o rehabilitacji (...) pracodawca prowadzący działalność gospodarczą przez okres co najmniej 12 miesięcy, zatrudniający nie mniej niż 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągający wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o których mowa w pkt 1, przez okres co najmniej 6 miesięcy, uzyskuje status pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej, jeżeli:
1) wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi:
a) co najmniej 50%, a w tym co najmniej 20% ogółu zatrudnionych stanowią osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, albo
b) co najmniej 30% niewidomych lub psychicznie chorych, albo upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W trakcie kontroli ustalono, że pracodawca w miesiącach listopad 2018 r. i grudzień 2018 r. nie osiągnął wskaźników zatrudnienia w odniesieniu do osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (co najmniej 20% ogółu zatrudnionych), które wynosiły odpowiednio: 18.72% oraz 17,09%. tym samym naruszył przepis art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a w IKF-W za II półrocze 2018 r. wykazano nieprawidłowy stan zatrudnienia.
Decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia 17.05.2021 r. znak: S-V.9511.1.202l.NZ orzekająca o utracie z dniem 30.04.2021 r. przez [...] Sp. z o.o. statusu zakładu pracy chronionej została wydana na wniosek pracodawcy, który uzasadniał go wówczas problemem z utrzymaniem poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Niemniej jednak z przekazywanych Wojewodzie Podkarpackiemu do dnia 30.04.2021 r. informacji INF-W wynikało, iż [...] Sp. z o.o. w [...] wywiązywała się ze wszystkich obowiązków, o których mowa w art. 28 ust.l pkt 1-3 i art. 33 ust. 1 i 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej (...), a przede wszystkim osiągała wymagane wskaźniki zatrudnienia.
W związku z powzięciem informacji, iż [...] Sp. z o.o. w [...] począwszy od listopada 2018 r. nie osiągała wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych, będących podstawą do posiadania statusu zakładu pracy chronionej, istnieje uzasadnione przypuszczenie, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki warunkujące wznowienie postępowania administracyjnego. Są to bowiem nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy posiadania statusu zakładu pracy chronionej, a nieznane organowi, który wydał decyzję. Tym samym zachodzi przyczyna wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy kodeks postępowania administracyjnego. Przytoczone okoliczności uzasadniały wznowienie postępowania.
Stwierdzone niespornie w sprawie, nieznane organowi nowe okoliczności faktyczne, iż w miesiącach listopadzie i grudniu 2018 r. pracodawca ([...] sp. z o.o.) nie osiągnął wskaźników zatrudnienia osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wskaźniki te wynosiły zamiast 20%, odpowiednio 18,72 % w listopadzie 2018 r. i 17,09 % w grudniu 2018 r.
Kontrola przeprowadzona przez Wojewodę Podkarpackiego poprzedzona została audytem przeprowadzonym przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie , w wyniku którego ustalono, że w okresie od stycznia do kwietnia 2019 r. pracodawca nie osiągnął wskaźników zatrudnienia osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. W wyniku powyższego [...] sp. z o.o. dokonała korekty wszelkiej wymaganej dokumentacji oraz zwrócił wyliczoną w audycie niezależnie pobraną pomoc publiczna wraz z odsetkami. Wskazują one na istnienie uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, będącego podstawą wydania decyzji z dnia 17 maja 2021 r.
Niezasadne są zarzuty skargi kwestionujące dopuszczalność wznowienia postępowania w podanych wyżej okolicznościach w sytuacji gdy decyzja Wojewody z dnia 17 maja 2021 r. została wydana na wniosek skarżącego. Decyzja z art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji wydawana jest przez Wojewodę z urzędu. Wskazuje na to także treść art. 30 ust. 2c zdanie pierwsze ustawy, który decyzję z art. 30 ust. 3 opisuje jako podejmowaną przez Wojewodę z urzędu. Postępowanie z urzędu, jak sama nazwa wskazuje, jest odwrotnością postępowania na wniosek. Użycie w przedmiotowym przepisie zwrotu "z urzędu" ma na celu, jak można przypuszczać, podkreślenie obligatoryjnego charakteru decyzji, podejmowanej przez wojewodę jako organ decydujący o wystąpieniu przesłanek określonych w ustawie. Notabene w innych niż art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej przepisach art. 30 podobne określenie nie występuje. Wydaje się jednak, że nie ma przeszkód, aby decyzja o pozbawieniu statusu zakładu pracy chronionej wydawana była zarówno na skutek stwierdzenia okoliczności uzasadniających wydanie decyzji z urzędu, jak i na wniosek organu przeprowadzającego kontrolę czy samej strony. Może to prowadzić do konkluzji, że decydujące dla jej wydania jest niespełnienie warunków, o których mowa w art. 30 ust. 3, zaś okoliczności powzięcia o nich wiadomości mają charakter drugorzędny (por. Edyta Bielak-Jomaa i inni, Rehabilitacja zawodowa i społeczna oraz zatrudnienie osób z niepełnosprawnością. Komentarz do art. 30. 2023 r., LEX).
Reasumując, zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że zachodziła w sprawie podstawa do wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Przechodząc do dalszej części rozważań Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1b P.p.s.a.
Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wynikający z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. obowiązek wyłączenia pracownika dotyczy sytuacji, gdy decyzja, przy wydaniu której uprzednio dany pracownik uczestniczył, poddawana jest następnie kontroli – czy to w postępowaniu zwykłym (w toku instancji albo na podstawie art. 127 § 3 k.p.a.), czy w trybie wznowienia postępowania.
Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której pracownik biorący udział w wydaniu zaskarżonej decyzji będzie następnie brał udział w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Pracownik organu administracji publicznej podlega zatem wyłączeniu w każdym stadium sprawy oraz w każdej instancji trybu zwykłego lub trybu wznowienia postępowania. Przyjąć należy, że zawarte w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. określenie "brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" dotyczy również pracownika orzekającego w postępowaniu w trybie wznowienia postępowania, jeżeli wcześniej brał on udział w wydaniu decyzji będącej przedmiotem kontroli w trybie nadzwyczajnym. W doktrynie prawa administracyjnego panuje pełna zgodność co do charakteru żądania wznowienia postępowania. Żądanie wznowienia postępowania zaliczane jest do środków zaskarżenia (por. B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie prawa administracyjnego, Wrocław 1980, s. 28). Wznowienie postępowania może bowiem doprowadzić do uchylenia decyzji wydanej w trybie zwykłym i ponownego merytorycznego załatwienia sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 października 2018 r. (sygn. akt II OSK 2579/16, dostępny: CBOIS) – a który to pogląd skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie całkowicie akceptuje – kolejne, dokonywane przez ustawodawcę nowelizacje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 27 k.p.a., będące wynikiem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, sprowadzały się do tego, aby tam gdzie jest to ze względów ustrojowych możliwe zapewnić przy ponownym badaniu sprawy wyższe standardy bezstronności organów administracji poprzez zagwarantowanie, że ponownej oceny dokonywać będzie inna osoba. Dlatego art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. powinien być interpretowany w ten sposób, że jego zastosowanie dotyczy nie tylko rozstrzygania w toku instancji w tym samym trybie postępowania administracyjnego (co jest oczywiste), lecz także szerzej – rozciąga się również na tryb nadzwyczajny, wszczęty w tej samej sprawie ujmowanej materialnoprawnie. Podobny pogląd został wyrażony również m. in. w wyroku NSA z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2469/15 oraz wyroku NSA z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 135/15, czy wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r., II OSK 9454/19 (dostępne: CBOIS). Art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stwierdza expressis verbis, że dotyczy pracownika, który brał udział w wydaniu "zaskarżonej decyzji". Decyzją, o której mowa w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., może być decyzja zaskarżona wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego. Wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, bowiem stanowi instytucję procesową, za pomocą której uprawniony podmiot może żądać weryfikacji ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego w celu jego kasacji lub reformacji.
Kontrolowana decyzja została wydana w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym ostatecznej decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 17 maja 2021 r., znak: S-V.9511.1.2021.NZ, którą orzekł on o utracie z dniem 30 kwietnia 2021 r. przez [...] Sp. z o.o., ul. [...], [...] [...], statusu zakładu pracy chronionej przyznanego decyzją Wojewody z 15 września 2003 r.
Decyzję tę z upoważnienia Wojewody Podkarpackiego podpisała J.T., zastępca [...]. Pani J.T. podpisała również z upoważnienia Wojewody Podkarpackiego decyzję z dnia 7 września 2022 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 18 lipca 2022 r., którą we wznowionym postępowaniu orzekł on o uchyleniu ostatecznej decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 17 maja 2021 r., znak: S-V.9511.1.2021.NZ orzekającej o utracie z dniem 30 kwietnia 2021 r. przez [...] sp. z o.o., ul. [...], [...] [...] statusu zakładu pracy chronionej i o utracie z dniem 1 listopada 2018 r. przez [...] sp. z o.o., ul. [...], [...] [...], statusu zakładu pracy chronionej przyznanego decyzją Wojewody Podkarpackiego nr D/013/2003 z dnia 15 września 2003 r.
W konsekwencji podstawą prawną wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.
Po drugie, zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej Wojewoda podejmuje decyzję stwierdzającą utratę przyznanego statusu zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej w razie zaistnienia enumeratywnie wymienionych sytuacji. Chodzi o niespełnienie warunków lub obowiązków, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 – 3 lub art. 33 ust. 1 lub ust. 3 pkt 1 lub odpowiednio art. 28 ust. 1 pkt 1 – 3, art. 29 lub art. 30 ust. 2b, z dniem zaprzestania spełnienia jakiegokolwiek z tych warunków lub obowiązków. Sposób zredagowania przepisu wskazuje, iż naruszenie chociaż jednego z wyżej wymienionych przepisów daje podstawę do wydania decyzji stwierdzającej utratę szczególnego statusu.
Zgodnie ze stanowiskiem NSA zawartym w wyroku z dnia 2 marca 2006 r., II GSK 270/05 stwierdzenie utraty statusu zakładu pracy chronionej nie może być uzasadnione jedynie prostym powołaniem się na deklaratoryjny charakter decyzji administracyjnej, z równoczesnym pominięciem szczegółowych rozważań na temat przyczyn, które były podstawą takiej decyzji. Zdaniem Sądu w sprawach z zakresu omawianego statusu zakładu pracy chronionej teoretyczny podział decyzji na deklaratoryjne i konstytutywne nie jest wystarczający. Przy podejmowaniu decyzji o pozbawieniu pracodawcy statusu zakładu pracy chronionej istotne będzie szczegółowe badanie stopnia nagannego zachowania się uprawnionego, ponieważ w konsekwencji pozbawienia pracodawcy statusu zakładu pracy chronionej dochodzi do pozbawienia osób niepełnosprawnych nierzadko jedynej możliwości pozyskiwania środków na utrzymanie własne, a niekiedy i ich rodzin, co w sytuacji braku podaży pracy pociąga za sobą szczególnie dotkliwe skutki. Jest to więc argument przemawiający za potrzebą poszukiwania celowościowej i funkcjonalnej wykładni przepisów ustawy. W ocenie tego Sądu decyzja o utracie statusu zakładu pracy chronionej nie ma jednoznacznego charakteru prawnego w świetle powołanych kryteriów, a można w niej dostrzec wyraźnie elementy konstytutywne, gdyż przepis art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej stanowi podstawę nie tyle do wydania decyzji z istoty deklaratoryjnej, ile do wydania decyzji kształtującej określoną sytuację prawną adresata, jednak nie z momentem wejścia decyzji do obrotu prawnego zgodnie z regułami kodeksu postępowania administracyjnego, lecz z momentem wcześniejszym, ustalonym przez organ na podstawie przesłanek określonych w tym przepisie.
Pogląd ten zaaprobował również WSA w Warszawie, który w wyroku z dnia 7 stycznia 2009 r., VI SA/Wa 1798/07 przyjął, że decyzja Wojewody "nie ma czysto deklaratoryjnego charakteru", a skutek w postaci utraty statusu zakładu pracy chronionej nie powstaje ex lege z chwilą zdarzenia opisanego w dyspozycji art. 30 ust. 3. Główny argument, który za tym przemawia, to okoliczność, iż właściwy organ administracyjny każdorazowo musi dokonywać wszechstronnego wyjaśnienia oraz analizy stanu faktycznego dotyczącego całokształtu okoliczności sprawy. W szczególności badaniu należy poddać przyczyny zajścia przesłanki, możliwość przeciwdziałania ze strony pracodawcy, środki zaradcze, jakie przedsięwziął on w celu uniknięcia czy też zniwelowania niepożądanego stanu rzeczy, a także skutki społeczne – przede wszystkim w odniesieniu do grupy zawodowej zatrudnionych w zakładzie osób niepełnosprawnych. W ocenie tego sądu należy mieć przy tym na uwadze przede wszystkim aktualną sytuację osób niepełnosprawnych na rynku pracy, rzeczywistą liczbę osób zatrudnionych w zakładzie, w tym liczbę osób dotkniętych niepełnosprawnością, a także poddać analizie skutki, jakie wywołała w stosunku do nich likwidacja zakładu pracy chronionej. Zdaniem sądu oznacza to, iż nie można tracić z pola widzenia nadrzędnego celu, którym jest ochrona prawa do pracy osób niepełnosprawnych, ponieważ utrata statusu zakładu pracy chronionej powoduje utratę wszystkich miejsc pracy osób w nim zatrudnionych, niwecząc zarówno prawo do pracy, które mogą spowodować dla niego niepowetowane straty. Z powołanego wyroku wynika ponadto, że sąd ten dużą wagę przywiązuje także do intencji pracodawcy prowadzącego zakład, próbującego "ratować" swój zakład, doprowadzając do utrzymania dotychczasowych miejsc pracy.
"Sankcja" w postaci decyzji stwierdzającej z mocą wsteczną utratę statusu zakładu pracy chronionej musi być stosowana przez organy administracji rozważnie, z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności odnoszących się do badanego podmiotu, stopnia jego zawinienia i wagi naruszenia przepisów prawa, podjętych czynności zaradczych. Uwzględnić również trzeba zasadę pewności obrotu oraz ewentualne skutki, jakie mogą wystąpić w następstwie cofnięcia nadanego uprzednio statusu.
Na uwagę w tym miejscu zasługuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2011 r., II GSK 1085/10 podkreślającego, że decyzja stwierdzająca utratę statusu zakładu pracy chronionej nie jest sankcją stosowaną wobec pracodawcy, lecz konsekwencją niedopełnienia warunków umożliwiających zatrudnienie osób niepełnosprawnych w zgodzie z przepisami. Tym samym omawiana regulacja prawna służy nadrzędnemu celowi ustawy, jakim jest pomoc osobom niepełnosprawnym, które powinny być zatrudnione w warunkach uwzględniających ich potrzeby. Zdaniem Sądu pracodawca, który w zamian za wykonywanie zadań publicznych korzysta z przywilejów, musi wywiązać się z obowiązków prawnych stanowiących podstawę do zwolnienia go z określonych ciężarów publicznych. Niewywiązanie się z tych obowiązków skutkuje utratą uprawnień wynikających ze statusu zakładu pracy chronionej.
Sąd stwierdza, że co do deklaratoryjnego czy konstytutywnego charakteru decyzji z art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej orzecznictwo sądów nie wypracowało jednolitego poglądu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2002 r., sygn. akt III RN 2/01, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2006 r., sygn. akt II GSK 270/05, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2006 r., sygn. akt II GSK 164/06). Warto zatem zauważyć, że w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 lutego 2006 r., sygn. akt P 25/06 (publ. OTK-A-2007/2/09) skład orzekający stwierdził: "w sytuacji naruszenia warunku prowadzenia takiego zakładu, właściwy organ administracji publicznej pozbawia przedsiębiorcę statusu zakładu pracy chronionej, i to ze skutkiem wstecznym, tj. od dnia zaprzestania spełniania jakiegokolwiek z warunków lub obowiązków (art. 30 ust. 3 ustawy)".
Podkreślić również wypada stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 12 października 2010 r., II GSK 164/06, że utrata statusu pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej pociąga za sobą konsekwencje finansowe dla pracodawcy oraz nakłada na organy administracji obowiązek szczególnie wnikliwego zbadania sprawy. Zebranie materiału dowodowego w zgodzie z przepisami procedury w tego typu sprawach jest więc najistotniejszą kwestią z uwagi na konsekwencje decyzji stwierdzającej utratę statusu zakładu pracy chronionej. Dodać jednak należy, że przepis art. 30 ust. 3 nie pozwala organom na uznaniowość w zakresie podejmowanych decyzji, nie pozostawia żadnych luzów interpretacyjnych, wskazując jednoznacznie, że niespełnienie któregokolwiek z warunków lub obowiązków musi skutkować utratą statusu.
Podsumowując dotychczasowe uwagi, można przyjąć, ze w świetle obowiązujących przepisów, zwłaszcza sformułowania "wojewoda podejmuje decyzję", przedmiotowa decyzja wojewody wydawana jest obligatoryjnie w związku z wystąpieniem określonych w ustawie przesłanek, a zatem jest rodzajem decyzji związanej, podejmowanej z urzędu (por. poniżej zaprezentowane uwagi odnośnie do ust. 2c). Przyjąć też można, jakkolwiek nie bez zastrzeżeń, co potwierdza wyżej wskazany wyrok NSA z dnia 2 marca 2006 r., II GSK 270/05, iż ma ona charakter decyzji deklaratoryjnej, stwierdzającej utratę statusu szczególnego.
Co ważne, utrata statusu zakładu aktywności zawodowej albo zakładu pracy chronionej następuje z dniem faktycznego zaprzestania spełnienia warunków, a nie z datą wydania decyzji. Wywołanie skutku decyzji wojewody z datą wsteczną potwierdza też WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 maja 2005 r., VI SA/Wa 1224/04, zgodnie z którym decyzja wojewody wydana w przedmiocie utraty statusu zakładu pracy chronionej ma charakter deklaratoryjny, a więc może pozbawić wspomnianego statusu z mocą wsteczną.
Na uwagę zasługuje także art. 30 ust. 2c ustawy o rehabilitacji zawodowej. Wynika z niego, że decyzja o utracie szczególnego statusu nie ma charakteru nieodwracalnego. Potwierdza to również stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 23 lutego 2010 r., II GSK 389/09, zgodnie z którym w świetle art. 30 ust. 2c utrata statusu zakładu pracy chronionej nie ma charakteru nieodwracalnego, a status zakładu pracy chronionej podlega stałej weryfikacji przez uprawnione organy administracji publicznej. Stąd usunięcie stanu niezgodnego z prawem umożliwia uzyskanie statusu zakładu pracy chronionej, z dniem ponownego spełnienia warunków.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w przywołanym wyżej orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślono, że surowość regulacji art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej łagodzona jest przez możliwość odzyskania przez pracodawcę statusu zakładu pracy chronionej w trybie art. 30 ust. 2c tej ustawy. Problem w tym, że wobec rezygnacji przez skarżącą z kontynuowania prowadzenia działalności gospodarczej w postaci zakładu pracy chronionej w 2021 r. i wydania przez Wojewodę decyzji 17 maja 2021 r., nie może ona skorzystać z dobrodziejstw tego przepisu.
Warunkiem możliwości zastosowania art. 30 ust. 2c ustawy jest bowiem prowadzenie zakładu pracy chronionej w dniu złożenia wniosku na jego podstawie i w okresie "od dnia ponownego spełnienia warunków z art. 28 ust. 1 – 3 ustawy (...) do dnia złożenia wniosku (ar.t 30 ust. 2c pkt 1 lit. a ustawy o rehabilitacji zawodowej).
Tak więc niespełnienie przez skarżącą warunków z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy przez około pół roku na przełomie 2018 r. i 2019 r., mimo zwrotu pomocy publicznej z odsetkami za ten okres, spowodowało wg Wojewody utratę statusu zakładu pracy chronionej z dniem 1 listopada 2018 r.
Wykładnia językowa art. 30 ustawy o rehabilitacji zawodowej, na której oparł się Wojewoda w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie została zaakceptowana przez Sąd. Jej przyjęcie i zastosowanie przez organ prowadzi do naruszenia poczucia stabilności prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, przeczy – podlegającej ochronie – zasadzie pewności obrotu. Ustawa u rehabilitacji zawodowej dopuszczając możliwość stwierdzenia z datą wsteczną nieprawidłowości opisanych w hipotezie art. 30 ust. 3 ustawy z konsekwencjami wynikającymi z dyspozycji tego przepisu, nie zawiera bezpiecznika w postaci ograniczenia czasowego w tym zakresie.
Oznacza to, że nawet drobny błąd sprzed kilku czy kilkunastu lat będzie skutkował, przy braku możliwości skorzystania z dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2c ustawy definitywną utratą statusu zakładu pracy chronionej z datą wsteczną.
Wydanie w takiej sytuacji decyzji na podstawie art. 30 ust. 3 ustawy oznaczało dla skarżącej, co nie jest kwestionowane także przez Sąd, konieczność zwrotu udzielonej pomocy publicznej z odsetkami za czas niespełniania kryteriów, tu z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy od 1 listopada 2018 r. do 30 kwietnia 2019 r. Pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji spowodowałoby dla niej dużo dotkliwsze konsekwencje, przede wszystkim naliczenie należności podatkowych z odsetkami, konieczność zwrotu dopłat dla zatrudnionych osób niepełnosprawnych, wszelkiej pomocy z PFRON, urzędu pracy za okres po ustaniu nieprawidłowości. W kontrolowanej sprawie okres ten wynosi około 2 lat, od kwietnia 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r.
Przyjęta przez Wojewodę wykładnia art. 30 ust. 3 ustawy de facto prowadzi więc do zanegowania prowadzonej rzetelnie przez lata działalności podmiotu w formie zakładu pracy chronionej w okresie po ustaniu nieprawidłowości z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy, tu od 1 maja 2019 r.
Wykładnia przepisów prawa nie powinna prowadzić do wniosków nieakceptowalnych z punktu widzenia celu regulacji, zasad racjonalności i sprawiedliwości. Jak wyżej wskazano, taki charakter cechuje wykładnię językową art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej przyjętą przez Wojewodę.
Surowość regulacji zawartej w tym przepisie zauważył sam ustawodawca wprowadzając, w bardzo wąskim zakresie wentyl bezpieczeństwa w postaci art. 30 ust. 2c. Dopuścił on w nim możliwość przyznania statusu zakładu pracy chronionej po wydaniu decyzji z art. 30 ust. 3 z mocą od dnia ponownego spełnienia warunków z art. 28 ust. 1 pkt 1 – 3 i art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 i 2 przy spełnieniu pozostałych warunków z tego przepisu. Istotny jest tu fakt, że przepis art. 30 ust. 2c ustawy pozwala na odzyskanie statusu zakładu pracy chronionej po zamkniętym okresie jego utraty, z mocą wsteczną od daty ustania nieprawidłowości.
Tymczasem istnienie takiego zakładu pracy chronionej leży w interesie nie tylko prowadzącego go podmiotu, ale przede wszystkim wykluczonych z rynku pracy osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 68 ust. 3 Konstytucji władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku.
Zaś w myśl art. 69 Konstytucji osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.
Sąd nie podziela stanowiska, że przywileje fiskalne podmiotu mającego status zakładu pracy chronionej są wystarczającym argumentem za przyjęciem wykładni językowej art. 30 ust. 3 ustawy, nawet gdy stwierdzone naruszenia są niezawinione lub cechują się minimalnym stopniem winy pracodawcy w zaistnieniu uchybienia.
Przepis art. 30 ust. 2c ustawy, zdaniem Sądu, pozwala na funkcjonalną, celowościową i prokonstytucyjną wykładnię art. 30 ust. 3 w sytuacji, w której skorzystanie z jego dobrodziejstwa jest niemożliwe, np. po uprzednim zaprzestaniu prowadzenia zakładu pracy chronionej, w momencie wykrycia okoliczności opisanych w hipotezie art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej.
Zdaniem Sądu dopuszczalna jest więc w tej sytuacji wykładnia art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej, która pozwala organowi z urzędu na wskazanie momentu utraty statusu zakładu pracy chronionej w zamkniętym czasowo okresie, przy zachowaniu statusu zakładu pracy chronionej na przyszłość.
Należy podkreślić, że dokonując wykładni przepisu art. 30 ust. 3 w zw. z art. 30 ust. 2c ustawy trzeba mieć na względzie nie tylko jego kontekst językowy, ale także cel regulacji prawnej (ratio legis), a celem unormowania było niewątpliwie umożliwienie pracodawcy utrzymania statusu zakładu pracy chronionej po zaistnieniu sytuacji z art. 30 ust. 3 ustawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda będzie miał ma względzie treść niniejszego uzasadnienia.