II SA/RZ 1385/18

II SA/Rz 1385/18 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2019-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Krystyna Józefczyk. /przewodniczący/
Magdalena Józefczyk /sprawozdawca/
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 1462/21 - Wyrok NSA z 2022-12-06
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 77 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 1566
art. 33 ust. 4 pkt 1, art. 34 pkt 13, art. 273 ust. 6 i ust.10 w zw. z art. 272 ust. 1, art. 14 ust. 2 i 6 pkt 2,
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie opłaty zmiennej za pobór wody podziemnej w miejscowości N. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w [...] na rzecz strony skarżącej Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [....] kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej organ) z dnia [...] października 2018 r. nr [...] określająca dla Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r. opłatę zmienną w wysokości 24,00 zł za pobór wody podziemnej w miejscowości [...].
W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 273 ust. 6 i ust.10 w zw. z art. 272 ust. 1, art. 14 ust. 2 i 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 ze zm. dalej: "P.w.").
Powyższa decyzję wydano po uprzednim skierowaniu do Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] (dalej "PGL" lub "skarżący"), informacji ustalającej wysokość opłaty w tej samej wysokości wobec nieuwzględnienia złożonej przez ten podmiot reklamacji.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Państwowe Gospodarstwo Leśne korzysta z usługi wodnej bez pozwolenia wodnoprawnego, co oznacza, że zgodnie z art. 298 pkt 1 P.w. obowiązane jest ponosić opłatę za usługi wodne. Zatem organ zobowiązany był do wydania decyzji określającej wysokość opłaty zmiennej za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r. w wysokości 28,00 zł (w sentencji 24,00 zł) za pobór wód podziemnych w miejscowości N., którą wyliczono na podstawie § 5 ust, 1 pkt 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. poz. 2502) pomnożonej przez współczynnik różnicujący (2) i ilości pobranych wód podziemnych ( 104 m³).
W skardze do Sądu PGL zarzuciło naruszenie przepisów procesowych, mających wpływ na wynik sprawy:
- art. 6, art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") polegające na zaniechaniu poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych odnośnie wielkości dobowego poboru wody oraz sposobu korzystania z wody podziemnej pobieranej z ujęcia wody w miejscowości N., pod kątem zbadania czy nie dochodzi do zwykłego korzystania z wody,
- art. 7a K.p.a. polegające na zaniechaniu zastosowania tego przepisu w sytuacji wątpliwości, co do znaczenia pojęcia "zwykłego korzystania z wody",
- art. 11 i art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. polegające na zaniechaniu wskazania w treści zaskarżonej decyzji informacji o wysokości i sposobie ustalenia opłaty zmiennej, na podstawie której ustalono opłatę podwyższoną,
Naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 33 w zw., z art. 35 ust. 1 P.w. polegające na błędnym uznaniu, że zwykłe korzystanie z wody nie może dotyczyć podmiotu instytucjonalnego, takiego jakim jest Nadleśnictwo reprezentujące Skarb Państwa, bez szczegółowego odniesienia się do faktycznego sposobu korzystania z wody podziemnej.
- art. 272 ust. 1 P.w. w zw. z § 5 ust. 1 pkt 36 i ust. 2 rozporządzeni Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne, polegające na ustaleniu wysokości opłaty zmiennej, jako iloczynu: jednostkowej stawki opłaty zmiennej, ilości pobranych wód oraz współczynnika różnicującego, w sytuacji gdy art. 272 ust. 1 P.w. nie przewiduje mnożenia przez współczynnik różnicujący.
Na tych podstawach wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz Państwowego Gospodarstwa Leśnego kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podważano zarówno sam fakt naliczenia opłaty, jak też sposób jej wyliczenia. Powołując się na treść art. 33 ust. 4 pkt 1 P.w. wskazano, że zwykłe korzystanie z wód, co do którego nie ma obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, jak również ustalania opłaty obejmuje pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę". Zatem dla dokonania oceny czy Nadleśnictwo pobiera wody w ramach zwykłego korzystania z wód, czy też w ramach usługi wodnej, konieczne było poczynienie ustaleń faktycznych w zakresie ilości pobieranej wody w ujęciu średniorocznym. Tymczasem Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] przeprowadziło kontrolę w dniach 4 kwietnia i 4 maja 2018 r., z protokołu której wynikało, że w kwartale podlegającym kontroli z ujęcia wody [...] pobranych zostało 104 m³ wody podziemnej. Skarżąca twierdzi, że już na podstawie wielkości poboru kwartalnego można ustalić, że pobór wody podziemnej wynosi około 1,15 m³ na dobę (104 m³ : 90 dni) i tym samym nie przekracza 5 m³ poboru na dobę. Organ administracji nie przeprowadził w tym zakresie żadnych ustaleń.
Podano też, że organ nie poczynił ustaleń w zakresie rzeczywistego sposobu korzystania z leśniczówki, gdyż korzystanie z wody służy realizacji celów mieszkalnych co wpisuje się w zwykłe korzystanie z wód. Wskazano, że Nadleśnictwo nie ma samodzielnego bytu prawnego, a występuje wyłącznie, jako statio fisci Skarbu Państwa i sprawuje zarząd majątkiem (w tym, nieruchomościami) stanowiącymi własność Skarbu Państwa, ale w obrocie prawnym zawsze występuje Skarb Państwa reprezentowany przez swoją jednostkę organizacyjną tzn. Państwowe Gospodarstwo Leśne lasy państwowe Nadleśnictwo [...], dlatego nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że Nadleśnictwo występuje, jako zarządca terenu i nie ma prawa do zwykłego korzystania z wody, które przysługuje wyłącznie właścicielowi.
Ponadto opłata zmienna została wyliczona w decyzji z dnia [...] października 2018 r. nr [...] jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty zmiennej, ilość pobranych wód oraz współczynnika różnicującego. Odnosząc się do literalnej treści art. 272 ust. 1 P.w. skarżący stwierdził, że przepis ten nie przewiduje uwzględniania współczynników różnicujących w operacji mnożenia, gdyż współczynnik różnicujący dotyczy tylko naliczania opłaty stałej. W przypadku opląty zmiennej należy dokonać tylko mnożenia jednostkowej stawki opłaty zmiennej (§ 5 ust. 1 pkt 36 rozporządzenia) i ilości pobranych wód.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu nieprzekroczenia przez Gospodarstwo Leśne wielkości 5 m³ na dobę wskazał, że pozostaje to bez znaczenia na wielkość opłaty, ponieważ prawo do zwykłego korzystania z wód zarezerwowane zostało wyłącznie dla zaspokajania potrzeb własnego gospodarstwa rolnego oraz domowego, podczas gdy budynki leśniczówki stanowią własność Skarbu Państwa. Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną oraz gospodarkę gruntami i innymi nieruchomościami związanymi z gospodarką leśną ( art 4 ust. 3 ustawy o lasach). Powołując się następnie na definicję gospodarki leśnej z art 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach wskazano, że Skarb Państwa reprezentowany przez odpowiednie Nadleśnictwo jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 479 § 1 K.p.a. i art 2 ustawy Prawo przedsiębiorców. W związku z powyższym na podstawie art 389 pkt 2 w zw. z art 34 pkt 13 P.w. korzystanie przez niego z wód podziemnych wymaga jest pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód to jest korzystanie na potrzeby związane z działalnością gospodarczą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz.2107 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie wobec naruszenia przepisów prawa procesowego i prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy określenia, czy Państwowo Gospodarstwo Lasy Państwowe mogą pobierać wodę w formie zwykłego korzystania określonego w art. 33 P.w. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że PGL Lasy Państwowe korzysta z usługi wodnej bez pozwolenia wodnoprawnego, co oznacza, że zgodnie z art. 298 pkt 1 Prawa wodnego obowiązany jest ponosić opłatę za usługi wodne i dlatego decyzją określono wysokość opłaty zmiennej.
Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 272 ust. 1 P.w. zgodnie, z którym wysokość opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i ilości wód podziemnych lub wód powierzchniowych, wyrażonych w m3.
Zgodnie z art. 267 pkt 1 P.w. jednym z instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami są opłaty za usługi wodne, w tym za usługi w postaci wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi (art. 268 ust. 1 pkt 2 P.w.). Stosownie do art. 270 ust. 8 Prawa wodnego opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej zależnej od ilości i jakości ścieków wprowadzanych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.
W przepisie art. 35 ust. 3 P.w. skatalogowano różne rodzaje usług wodnych, wskazując w pkt 1) że jedną z nich jest również pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych, Natomiast w art. 35 ust. 1 P.w. przewidziano, że usługi wodne polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwość korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza powszechne korzystanie z wód, zwykłe korzystanie z wód oraz szczególne korzystanie z wód. Definicja ta, w odniesieniu do celu usług wodnych, odpowiada definicji zawartej w art. 2 pkt 38 Ramowej Dyrektywy Wodnej, zgodnie z którą usługi wodne oznaczają wszystkie usługi, które gospodarstwom domowym, instytucjom publicznym lub każdej działalności gospodarczej umożliwiają korzystanie z wód w określony sposób.
W świetle powyższych przepisów wskazać należy, że definicja usług wodnych, z której nie wynikają wyraźnie kryteria pozwalające na zakwalifikowanie określonego korzystania z wód jako usługi wodnej, wymaga każdorazowego sprawdzenia, czy spełnione są kryteria określone w art. 35 ust. 1 Prawa wodnego, czyli cel usług wodnych, oraz czy dane korzystanie można zaliczyć do katalogu usług z art. 35 ust. 3 P.w. (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18.09.2018 r. sygn. akt II SA/Gd 365/18 dostępny na str., cbosa).
W art. 35 ust. 1 P.w. wyraźnie ustawodawca wskazał na odróżnienie korzystania z usług wodnych od korzystania ze zwykłego korzystania z wód oraz korzystania szczególnego. W procesie ustalania opłaty przez właściwy organ okoliczności te powinny być przedmiotem wnikliwych ustaleń, których w niniejszej sprawie zabrakło. Ustawodawca w art. 35 P.w. nie przewidział klasyfikacji podmiotów wedle jakiegokolwiek wyróżnika i do tak skatalogowanych podmiotów przyporządkowania konkretnego sposobu korzystania z usług wodnych.
Trzeba wiec stwierdzić, że beneficjentami usług wodnych mogą być gospodarstwa domowe, podmioty publiczne oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą - art. 35 ust. 1 i ust. 2 P.w.. Na mocy tych regulacji adresatem decyzji określającej wysokość opłat za usługi wodne może być państwowa lub samorządowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jeżeli korzysta z wód w ramach usług wodnych. Do tego wniosku prowadzi użycie przez ustawodawcę wyrażenia "podmioty publiczne", którego pojemność jest na tyle szeroka, że oprócz podmiotów administracji jak państwo czy samorząd administracyjny, obejmuje także wszystkie działające w ich imieniu instytucje publiczne (np. urzędy) niezależnie od tego czy posiadają osobowość prawną w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. W prawie administracyjnym podmiotowość administracyjna nie jest uzależniona od posiadania, przez adresata normy podmiotowości cywilnoprawnej (patrz: wyrok WSA w Rzeszowie z 20.02.2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1391/18).
Zatem Sąd podziela pogląd, że zwykłe korzystanie z wód przysługuje nie tylko osobom fizycznym, ale także osobom prawnym. Świadczy o tym treść art. 33 ust. 1 P.w., która w sposób wyraźny przyznaje prawo zwykłego korzystania z wód każdemu właścicielowi gruntu, a nie tylko takim właścicielom gruntów, którzy są osobami fizycznymi (wyrok WSA w Rzeszowie z 6 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1383/18 dostępny na str. cbosa).
W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd podał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2129) lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe zwane dalej "Lasami Państwowymi". Stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy o lasach, w ramach sprawowanego zarządu Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość. Według art. 32 ust. 1 tej ustawy Lasy Państwowe, jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentują Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia. Nadleśnictwo - stosownie do art. 32 ust. 2 pkt 3 ustawy o lasach jest jednostką organizacyjną wchodzącą w skład Lasów Państwowych. Jak wynika z art. 35 ust. 1 pkt 1 i 2 i 2a ustawy o lasach Nadleśniczy w szczególności reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie swojego działania, kieruje nadleśnictwem jako podstawową jednostką organizacyjną Lasów Państwowych oraz bezpośrednio zarządza lasami, gruntami i innymi nieruchomościami Skarbu Państwa, pozostającymi w zarządzie Lasów Państwowych. Stroną skarżącą jest więc państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentująca Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia będącego własnością tej osoby prawnej .
Przytoczone wcześniej przepisy ustawy o lasach w zestawieniu z art. 33 i 34 Kodeksu cywilnego nie pozostawiają wątpliwości, że to Skarb Państwa, jako osoba prawna posiada osobowość prawną wynikającą bezpośrednio z ustawy. Skarb Państwa może być w szczególności właścicielem nieruchomości, co do której zarząd sprawuje państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Nadleśnictwo zaś jest podstawową jednostką organizacyjną Lasów Państwowych, którą kieruje Nadleśniczy.
Jeśli jednak właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa a stroną jest jednostka organizacyjna działająca w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, to oznacza, że jej działania są działaniami tej osoby prawnej. Mając na uwadze niewątpliwie gospodarcze uprawnienia jednostek Lasów Państwowych, które w judykaturze sądów gospodarczych w określonych stanach faktycznych traktowane są jako przedsiębiorcy, nie można jednocześnie pomijać określonego w ustawie o lasach tak sposobu powoływania organów tej instytucji oraz szeregu kompetencji o podłożu władczym, które pozwalają traktować jednostki Lasów Państwowych jako elementy ustroju administracji publicznej (por. art. 33 ust. 2, art. 26 ust. 3, art. 47 ust. 2). Taki status prawny strony skarżącej nie pozwala ujmować jej działalności wyłącznie jako nastawionej na działalność gospodarczą (zarobkową). Jak się wskazuje w doktrynie, organy administracji leśnej są terenowymi organami rządowej administracji specjalnej łączącymi funkcje z zakresu administracji państwowej ze specjalistycznymi zadaniami spoza obszaru stosunków administracyjnych (zob. Prawo administracyjne - p/red. J. Bocia. Wrocław, 1993 r., str. 9 i nast.).
Instytucja zwykłego korzystania z wód uregulowana w art. 33 ust. 1 P.w. odnosi się do wszystkich podmiotów szeroko rozumianego obrotu prawnego i nie doznaje żadnego ograniczenia w tej ustawie. Z tych przyczyn Sąd za błędny uznał pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą wyłączony jest z możliwości zwykłego korzystania z wody.
Warto również wskazać, że wykładnia wykluczająca zwykłe korzystanie z wód przez jednostki organizacyjne posiadające, jaki i nieposiadające osobowości prawnej oznaczałaby, że wszelkie postaci korzystania z własności do wód tych podmiotów, stanowiłyby postać szczególnego korzystania z wód. Szczególne korzystanie z wód nie tylko wiąże się z obowiązkiem ponoszenia opłat, ale także obowiązkiem posiadania pozwolenia wodnoprawnego, czyli zgody właściwego organu na niestandardową postać dostępu do wód. Sąd nie dostrzega racjonalnych powodów, które pozwalałyby na tak istotne różnicowanie podmiotów prawa w korzystaniu z podlegającego równej ochronie prawa własności. Na pogorszenie sytuacji administracyjnoprawnej osób prawnych w tym Skarbu Państwa nie pozwala organom władzy publicznej konstytucyjna zasada równości ustanowiona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
W wykonaniu delegacji zawartej w art. 277 ust. 1 P.w. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2502). Według § 1, to przepisy cyt. rozporządzenia określają jednostkowe stawki opłat za usługi wodne. W § 5 ust. 1 zawarto katalog jednostkowych stawek opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty zmiennej, w zależności od ilości pobieranych wód w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.
Z zaskarżonej decyzji wynika, że dla skarżącego do obliczenia opłaty zmiennej zastosowano jednostkową stawkę z § 5 ust. 1 pkt lit. a rozporządzenia, przewidzianą za pobór wody powierzchniowej dla innych celów niż wymienionych w pkt 1-35, określonych w Polskiej Klasyfikacji Działalności w wysokości 0,115 zł za 1m3 w wysokości 0,115 zł za 1m3.
Powołane przepisy prowadzą do wniosku, że w przypadku naliczenia opłaty zmiennej konieczne jest dysponowanie pozwoleniem wodnoprawnym albo pozwoleniem zintegrowanym. Tymczasem skarżący nie dysponuje takim pozwoleniem, co zostało stwierdzone też w protokole: "brak decyzji pozwolenie wodnoprawne dotyczące poboru wody podziemnej". Również § 5 pkt 36 rozporządzenia dotyczy dysponowania pozwoleniem wodnoprawnym do innych celów niż wymienione w pkt 1-35. Przy czym organ nie wyjaśnił, na czym ma polegać ten inny cel i jak jest określony w Polskiej Klasyfikacji Działalność i czy ta klasyfikacja w stosunku do PGL ma zastosowanie. Organ w sporządzonym protokole określił, że woda jest pobierana na cele socjalno - bytowe, a ustalenie ilości wód pobranych nastąpiło wg wskazań urządzeń pomiarowych oraz wg dokumentacji (rejestrów) prowadzonych przez kontrolowanego.
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na weryfikację, czy obowiązek ponoszenia odpłatności został prawidłowo nałożony wobec niewyjaśnienia czy i jakie pozwolenie wodnoprawne powinien mieć skarżący, na podstawie, jakich urządzeń pomiarowych dokonano stwierdzenia ilości pobranej wody podziemnej. Wreszcie organ nie wyjaśnił, dlaczego korzystanie z pobranej wody podziemnej nie wypełnia przesłanki zwykłego korzystania z wód w rozumieniu art. 33 P.w., gdy ilość wody pobranej w kwartale w przeliczeniu na ilości dzienne nie przekracza 5m3/ dobę) Sąd z lektury skargi dowiedział się, że korzystanie z wód podziemnych dotyczy leśniczówki, a ujęcie wody powstało w 2014 r. i służy do zaopatrzenia w wodę budynku leśniczówki [...]. W skardze podano też, że jeżeli pobór wody podziemnej jest związany z funkcjonowaniem lokalu mieszkalnego w leśniczówce, oddanym w najem na podstawie umowy, to takie korzystanie z wody niczym nie różni się od korzystania z wody przez właściciela budynku mieszkalnego na własnej nieruchomości, na potrzeby prowadzenia gospodarstwa domowego czy rolnego.
Przywołane zarzuty skargi wskazują, że organ orzekający nie podjął nawet próby wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy. W szczególności nie wyjaśnił, kiedy i na podstawie, jakiej dokumentacji powstało ujęcie do poboru wód podziemnych i czy wymagało według przepisów z daty wykonania pozwolenia wodnoprawnego i jak było kwalifikowane według poprzednio obowiązującej ustawy Prawo wodne. Zagadnienie to ma podstawowe znaczenie dla ustalenia, czy prawidłowo zastosowano art. 272 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 pkt 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi.
W kontekście treści art. 33 P.w., która jest porównywalna z treścią art. 36 Prawa wodnego z 2001, za aktualny należy uznać pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2017 r. sygn. akt II OSK2919/16, że o ile w ustępie pierwszym wskazano podmiot uprawniony do zwykłego korzystania z wód (właściciela terenu), to ustęp drugi tego artykułu regulował zakres zwykłego korzystania i w swojej treści nie zawierał odniesienia do osoby/podmiotu właściciela wskazanego w ustępie pierwszym. Z użycia zaś w art. 36 ust. 2 (poprzednio obowiązującej) ustawy Prawo wodne zwrotu "własny" nie można wyprowadzić wniosku, że ustawodawca zrównuje kwestię własności z osobistym użytkowaniem gospodarstwa domowego przez właściciela gruntu, na którym się ono znajduje. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy to - według NSA - wprost odwołałby się do pojęcia "osobistych potrzeb", tak jak to uczynił przy powszechnym korzystaniu z wód, bądź w inny dosłowny sposób wyraziłby taką przesłankę. Tymczasem w omawianym przepisie chodziło o skalę korzystania z wód na potrzeby gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego. W przypadku zwykłego korzystania z wód, miało to być korzystanie z nich w nieznacznym zakresie, nieuciążliwym dla środowiska, o czym świadczyły wyłączenia wskazane w art. 36 ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy. NSA wskazał, że ograniczenie zakresu zwykłego korzystania z wód do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego należy rozumieć w ten sposób, że wystarczające jest zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym gospodarstwo domowe jest zlokalizowane. Zdaniem NSA w omawianym przepisie kwestii własności gruntu nie można utożsamiać z osobistym prowadzeniem gospodarstwa domowego przez właściciela tego gruntu. NSA podkreślił, że bezsprzecznie uprawnienie do zwykłego korzystania z wód przysługuje wyłącznie właścicielowi. Z faktu tego nie można jednak wyciągać wniosku, że właściciel, aby jego korzystanie z wód zakwalifikować, jako zwykłe, musi osobiście prowadzić gospodarstwo domowe na należącym do niego gruncie. Jak zauważył także Bartosz Rakoczy - autor Komentarza do ustawy Prawo wodne (poprzednio obowiązującej - Lex 2013 - Komentarz do art. 36) "w przeciwieństwie do powszechnego korzystania z wód, przy zwykłym korzystaniu z wód prawodawca nie wskazał, że ma ono służyć zaspokojeniu potrzeb osobistych. Wyodrębnił, zatem wątki przedmiotowe - zaspokajanie potrzeb gospodarstwa, a nie podmiotowe - zaspokajanie potrzeb osobistych".
Stanowisko powyższe może mieć pełne zastosowanie w aktualnym stanie prawnym, bo w zakresie koniecznym do rozstrzygnięcia sporu inna jest jedynie redakcja przepisu art. 33 P.w. w stosunku do art. 36 ustawy Prawo wodne z 2001 r. Podobnie zresztą było w regulacjach ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 230) uchylonej z dniem 1 stycznia 2002 r. (zob. art. 49 i 47).
W sprawie nie została wyjaśniona kwestia jakim celom służy pobierana woda podziemna, jaka jest średnioroczna ilość pobranych wód podziemnych na dobę, o której mowa w art. 33 ust. 4 pkt 1 P.w. Zdaniem Sądu, jeśli rzeczywiście pobór wody objęty pkt V protokołu dotyczy leśniczówki, w której prowadzone jest gospodarstwo domowe pracownika jednostki Lasów Państwowych, to jeśli wybudowana ona została wyłącznie na potrzeby zamieszkania i prowadzenia tam gospodarstwa domowego pracowników jednostki organizacyjnej realizującej zarząd majątkiem Skarbu Państwa i będącej jednocześnie tzw. statio fisci Skarbu Państwa, należy przyjąć, że odbyło się to za wiedzą i zgodą właściciela gruntu oraz, że możliwe jest w tym wypadku zwykłe korzystanie z wód (o ile spełnione zostały pozostałe warunki takiego korzystania).
Stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2101 ze zm.) zwana dalej w skrócie P.g.k. ewidencja gruntów i budynków obejmuje informacje dotyczące: 1) gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty; 2) budynków - ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych; 3) lokali - ich położenia, funkcji użytkowych oraz powierzchni użytkowej. Według ust. 2 w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także: 1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania; 2) miejsce pobytu stałego lub adres siedziby podmiotów, o których mowa w pkt 1; (....). Grunty rolne i leśne obejmuje się gleboznawczą klasyfikacją gruntów, przeprowadzaną w sposób jednolity dla całego kraju, na podstawie urzędowej tabeli klas gruntów (ust. 3). Ewidencję gruntów i budynków, w części dotyczącej lasów, prowadzi się z uwzględnieniem przepisów o lasach (ust. 3a). Natomiast w art. 21 ust. 1 P.g.k. określono, że podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.
To właśnie dane z ewidencji gruntów są podstawą dla prawidłowego określenia adresata obowiązku. W aktach administracyjnych sprawy brak jest wypisu i wyrysu z ewidencji gruntów, co czyni niemożliwym prawidłową weryfikację adresata obowiązku, a także zidentyfikowanie, jakiej nieruchomości ten obowiązek dotyczy.
W świetle przedstawionej argumentacji musiały znaleźć potwierdzenie te zarzuty skargi, które kwestionują przeprowadzony przez organ proces dochodzenia do prawdy materialnej, a więc naruszono art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Organ Polskich Wód nieprawidłowo, bo z naruszeniem przepisów prawa materialnego założył z góry, że Nadleśnictwo prowadzi działalność gospodarczą, której nie da się pogodzić z ustawowymi celami zwykłego korzystania z wód. Orzecznictwo sądów powszechnych traktujące stronę skarżącą, jako przedsiębiorcę absolutnie nie zaprzecza, a jedynie potwierdza, że w pewnych okolicznościach należy traktować nadleśnictwo, jako prowadzących działalność gospodarczą. Lasy Państwowe nie są podmiotem, którego działalność zamyka się wyłącznie w czynnościach zarobkowania, stąd należało dokładnie wyjaśnić potrzeby funkcjonowania leśniczówki, której mieszkańcy/użytkownicy (?) dokonują poboru wody podziemnej w podanej w decyzji ilości. Ze względu na pełnienie przez Lasy Państwowe funkcji administracyjnych, zbliżonych zresztą do tych, jakie pełnią organy Polskich Wód, trudno było bezkrytycznie podzielić założenie wykorzystywania pobieranej wody podziemnej dla celów działalności gospodarczej, która rzeczywiście generuje potrzebę posiadania pozwolenia wodnoprawnego stosownie do art. 34 pkt 13 ustawy Prawo wodne. Tym bardziej, że jak wynika z niebudzących sporu ustaleń względem ilości pobranych wód w I kwartale 2018 r., może się ona mieścić w dozwolonych właścicielowi granicach korzystania, tj. pobór w ilości 5 m3 średniorocznie, na dobę. Dopiero przeprowadzenie dokładnych ustaleń i rozważań na temat tej kluczowej dla sprawy kwestii, umożliwi odpowiedź na pytanie o dopuszczalność nakładania na stronę obowiązku opłaty zmiennej jak również w konsekwencji opłaty podwyższonej.
W ponownie prowadzonym postępowaniu należy wyjaśnić: kto jest właścicielem terenu, na którym pobierane są wody podziemne, jakim celom służy i przy użyciu jakich urządzeń pobierana jest woda, a także w jakiej ilości średniorocznie jest ona pobierana. W tej sytuacji odnoszenie się do zarzutów dotyczących wysokości opłaty, w szczególności zastosowania współczynnika różnicującego byłoby przedwczesne. Może się bowiem okazać, że opłata w ogóle nie powinna być naliczona. Należy jednak zwrócić uwagę na zakres delegacji ustawowej zawartej w art. 272 ust. 2 P.w. dla wydania rozporządzenia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 20.02.2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1391/18) .
Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.