II SA/RZ 1373/22

II SA/Rz 1373/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Ewidencja gruntów
Skarżony organ
Główny Geodeta Kraju
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi C. G. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr GK-II.7221.134.2022 w przedmiocie odmowy dokonania aktualizacji w operacie ewidencji gruntów i budynków - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi C. G. (skarżąca) jest decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr GK-II.7221.134.2022 utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] o odmowie dokonania aktualizacji w ewidencji gruntów i budynków.
Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.
W dniu 3 września 2020 r. do Starostwa Powiatowego w [...] wpłynął wniosek skarżącej o przeprowadzenie postępowania sprawdzającego w zakresie ustalenia, na jakiej podstawie prawnej i faktycznej dokonano zniesienia położonych w [...] pb. [...] i pb. [...] do jednej działki nr [...] oraz o przesłanie dokumentów na podstawie których nastąpiła ta czynność. Ponadto skarżąca wniosła o dokonanie sprostowania zapisów w ewidencji gruntów dla miejscowości [...] poprzez wykreślenie jako właścicieli na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej A. K. i K. K. oraz ujawnienie, że współwłaścicielem działki nr [...] odpowiadającej dawnej pb. [...] jest Skarb Państwa w 1/2 części.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania wyjaśniającego, uznając, że żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną w sprawie. Postanowienie to zostało uchylone przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. nr [...].
Postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie dokonania aktualizacji operatu ewidencyjnego obrębu [...] poprzez wykreślenie jako właścicieli na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej A. K. i K. K. i ujawnienie, że współwłaścicielem działki nr [...] odpowiadającej dawnej pb. [...] jest Skarb Państwa w 1/2 części, z uwagi na fakt, że powyższe żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną w przedmiotowej sprawie. Postanowienie to zostało uchylone przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...].
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] organ I instancji zwrócił skarżącej wniosek o dokonanie aktualizacji operatu ewidencyjnego obrębu [...] poprzez wykreślenie jako właścicieli na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej A. K. i K. K. i ujawnienie, że współwłaścicielem działki nr [...] odpowiadającej dawnej pb. [...] jest Skarb Państwa w 1/2 części. Postanowienie to zostało uchylone przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. nr [...].
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 24 ust. 2a pkt 2, ust. 2c ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (p.g.k.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) - odmówił dokonania w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] gminy [...] aktualizacji poprzez wykreślenie właścicieli na zasadnie wspólności majątkowej małżeńskiej A. K. i K. K. i ujawnienie, że współwłaścicielem działki nr [...] odpowiadającej dawnej pb. [...] jest Skarb Państwa w 1/2 części.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. określa krąg podmiotów mających legitymację procesową w inicjowaniu postępowania aktualizacyjnego. Podmiotami określonym w art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. są właściciele nieruchomości, a w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, natomiast w przypadku gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (k.c.) wyróżnia posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Zgodnie z treścią akt. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Przepis art. 339 k.c. stanowi, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.
Organ I instancji wskazał, że z treści pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 29 grudnia 2021 r. wynika, że położona w obrębie ewidencyjnym [...] działka nr [...] od czasów przedwojennych stanowiła drogę miejską, z której korzystały osoby zamieszkujące położone w jej sąsiedztwie nieruchomości. Była przez nie wykorzystywana jako szlak do skupu mleka czy przystanku autobusowego, natomiast ojciec skarżącej – J. G., od 1960 r. korzystał z tej działki, która stanowiła dla niego drogę dojazdową do dzierżawionej działki nr [...].
Przytaczając postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt I CSK 309/14 organ I instancji stwierdził, że skarżąca oraz jej poprzednicy prawni nie byli samoistnymi posiadaczami działki nr [...]. Ojciec skarżącej od 1960 r. wykorzystywał przedmiotową działkę jako dojście i dojazd do dzierżawionej działki nr [...], natomiast nie był jej posiadaczem samoistnym. Natomiast działka nr [...], której właścicielką jest skarżąca, została ogrodzona wzdłuż granicy z działką nr [...] a skarżąca posiada dojście i dojazd do garażu bezpośrednio z działki nr [...] będącej drogą powiatową. Zgodnie z prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...] księgą wieczystą Kw nr [...], działka nr [...] stanowi własność A. i K. K.
Organ I instancji uznał więc, że skarżąca nie znajduje się w kręgu podmiotów mających legitymację procesową w inicjowaniu postępowania aktualizacyjnego i nie ma możliwości aktualizacji zapisów zawartych operacie ewidencyjnym dla obrębu [...] w oparciu o jej wniosek. Jednocześnie organ zaznaczył, że przed Sądem Rejonowym w [...] toczy się postępowanie o zasiedzenie działki nr [...] przez skarżącą.
Organ I instancji podkreślił, że organ administracji prowadzący ewidencję gruntów zobowiązany jest do utrzymania operatów ewidencyjnych w stałej aktualności, tj. zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie przez organ I instancji całości materiału dowodowego, skutkujące wadliwym i dowolnym ustaleniem, że skarżąca oraz jej poprzednicy prawni nie byli samoistnymi posiadaczami położonej w obrębie ewidencyjnym [...] działki oznaczonej (obecnie) nr [...], w sytuacji gdy co najmniej od 1960 r. z działki tej korzystali poprzednicy prawni skarżącej, wykorzystując ją jako drogę dojazdową do swojej działki, wykonywali wobec działki czynności świadczące o traktowaniu przez nich działki jako swojej własności, ponosili ciężary publiczne i podatki, podejmowali wszelkie działania mające na celu wyjaśnienie przyczyn zmian stanu prawnego działki, co przesądza o posiadaniu samoistnym działki przez poprzedników prawnych skarżącej, a następnie przez samą skarżącą,
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji w żaden sposób, na jakiej podstawie uznano, że poprzednicy prawni skarżącej oraz skarżąca nie byli posiadaczami samoistnymi działki oznaczonej (obecnie) nr [...] (dawniej pb. [...]),
- art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k. poprzez jego bezzasadne niezastosowanie skutkujące odmową dokonania aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, w sytuacji gdy skarżąca oraz jej poprzednicy prawni byli posiadaczami samoistnymi działki nr [...] (dawniej pb. [...]), co uprawnia skarżącą do występowania z wnioskami o dokonanie aktualizacji.
Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr GK-II.7221.134.2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 20 ust. 1 p.g.k. w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się informacje dotyczące:
1) gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty;
2) budynków - ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych;
3) lokali - ich położenia, funkcji użytkowych oraz powierzchni użytkowej.
Natomiast tryb aktualizacji danych ewidencyjnych określają przepisy art. 24 p.g.k., w następującym brzmieniu:
2a. Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji:
1) z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:
a) przepisów prawa,
b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4,
c) materiałów zasobu,
d) wykrycia błędnych informacji;
2) na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
2b. Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje:
1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:
a) przepisów prawa,
b) wpisów w księgach wieczystych,
c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,
d) ostatecznych decyzji administracyjnych,
e) aktów notarialnych,
ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,
f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,
g) wpisów w innych rejestrach publicznych,
h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b;
2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.
2c. Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji pismem z dnia 11 maja 2021 r. udzielił skarżącemu informacji na temat podstawy prawnej i faktycznej, na podstawie których dokonano zniesienia położonych w [...] pb. [...] i pb. [...] do jednej działki nr [...] (którą w późniejszym czasie podzielono na działki nr [...] i [...], a kolejno dokonano podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...]). Ponadto organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie dokonania aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] poprzez wykreślenie jako właścicieli na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej A. K. i K. K. i ujawnienie, że współwłaścicielem działki nr [...] odpowiadającej dawnej pb [...] jest Skarb Państwa w 1/2 części.
Organ odwoławczy na podstawie materiału dowodowego ustalił, że działka nr [...] zgodnie z danymi ewidencji gruntów i budynków ma uregulowany stan prawny. W obowiązującym operacie ewidencyjnym w jednostce rejestrowej [...] dla działki nr [...] K. K. i A. K. figurują jako właściciele na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej na podstawie aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] listopada 1987 r. (umowa darowizny). Wobec powyższego żądanie wykreślenia jako właścicieli na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej A. K. i K. K. i ujawnienia, że współwłaścicielem działki nr [...] odpowiadającej dawnej pb [...] jest Skarb Państwa w 1/2 części, organ uznał za bezzasadne. Dla działki jest założona księga wieczysta nr [...], w której widnieją właściciele przedmiotowego gruntu tj. K. K. i A. K., zatem nie zachodzi żaden z przypadków szczególnych określony w art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. a i b p.g.k.
Organ odwoławczy stwierdził, że od momentu ujawnienia właścicieli działki nr [...] brak jest podstaw do wykazania w operacie ewidencyjnym osoby władającej tą działką na zasadach samoistnego posiadania, bez względu na to, kto gruntem faktycznie włada lub go użytkuje. Dlatego też niezasadne są zarzuty podniesione w odwołaniu, odnoszące się do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji w żaden sposób na jakiej podstawie uznano, że poprzednicy prawni skarżącej oraz skarżąca nie byli posiadaczami samoistnymi działki oznaczonej (obecnie) nr [...] (dawniej pb [...]), ponieważ okoliczności te nie mają wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. W świetle opisanego wyżej stanu faktycznego i prawnego w operacie ewidencyjnym winni być wykazani wyłącznie właściciele działki nr [...].
Organ odwoławczy podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że wpisy zmian do ewidencji gruntów mają charakter wtórny w stosunku do stanu prawnego i nie mogą kształtować nowego stanu prawnego. W postępowaniu o zmianę danych w ewidencji gruntów nie można ustalać ani rozstrzygać o prawidłowości istniejącego stanu prawnego. Zapisy w ewidencji mają charakter techniczno-deklaratoryjny. Organy ewidencyjne rejestrują jedynie stany prawne ustalone w innym trybie przez inne organy. Poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić praw właścicielskich czy też uprawnień do władania nieruchomością. Decyzja o wprowadzeniu zmian w ewidencji gruntów ma charakter deklaratoryjny, a więc na jej podstawie żadna ze stron nie może nabywać jakiegokolwiek prawa.
Organ odwoławczy zaznaczył, że w toku prowadzonego postępowania organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia dla skarżącej przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu. W tym celu zwrócił się do pełnomocnika skarżącej oraz uczestników K. K. i A. K. o udzielenie informacji o osobach faktycznie sprawujących władztwo nad przedmiotową działką, osobach nią gospodarujących, czyniących nakłady na jej utrzymanie, utwardzanie, zimowe odśnieżanie oraz opłacających za nią podatek od nieruchomości. Wobec treści pism uczestników z dnia 10 listopada 2021 r. oraz pełnomocnika skarżącej z dnia 30 grudnia 2021 r. organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie istnieje spór między stronami, bowiem jedna strona podnosi zarzuty wobec ustaleń drugiej strony, dotyczących posiadania samoistnego działki nr [...]. Ponadto z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że przed Sądem Rejonowym w [...] toczy się postępowanie o zasiedzenie przedmiotowej działki nr [...] przez skarżącą. Wobec powyższego uwzględniając sporny charakter posiadania przedmiotowej działki organ odwoławczy uznał legitymację skarżącej do uczestniczenia w charakterze strony w niniejszym postępowaniu.
W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nierozpatrzeniem w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, skutkujące wadliwym i dowolnym ustaleniem, że działka ew. nr [...] położona w [...] ma uregulowany stan prawny, co czyni żądanie wykreślenia jako właścicieli na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej A. K. i K. K. i ujawnienie, że współwłaścicielem działki nr [...] odpowiadającej dawnej pb. [...] jest Skarb Państwa w 1/2 części, w sytuacji gdy organy obu instancji nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący na jakiej podstawie doszło do zniesienia położonych w [...] pb. [...] i pb. [...] do jednej działki nr [...] oraz późniejszych podziałów działki nr [...] (w wyniku których doszło do powstania działki nr [...]), a co za tym idzie nie wyjaśniły w sposób rzetelny i wyczerpujący, na jakiej podstawie właścicielami działki nr [...] stali się A. K. i K. K.,
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezasadne zastosowanie przez organ odwoławczy i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy prawidłowe rozstrzygnięcie organu II instancji powinno polegać na zastosowaniu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i w rezultacie na uchyleniu w całości decyzji organu I instancji i dokonanie w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] gminy [...] aktualizacji poprzez wykreślenie właścicieli na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej A. K. i K. K. i ujawnienie, że współwłaścicielem działki nr [...] odpowiadającej dawnej pb. [...] jest Skarb Państwa w 1/2 części,
2. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k. poprzez jego bezzasadne niezastosowanie, wynikające z uznania, że działka nr [...] ma uregulowany stan prawny, skutkujące odmową dokonania aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, w sytuacji gdy skarżąca oraz jej poprzednicy prawni byli posiadaczami samoistnymi działki nr [...] (dawniej pb [...]), zaś zgodnie z dyspozycją ww. przepisu, informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na wniosek władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że organ odwoławczy błędnie uznał, że działka nr [...] ma uregulowany stan prawny, kierując się w tym zakresie jedynie okolicznością, że w obowiązującym operacie ewidencyjnym w jednostce rejestrowej [...] dla działki nr [...] K. K. i A. K. figurują jako właściciele na zasadach wspólności ustawowej, zaś wpisu dokonano na podstawie aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] listopada 1987 r. Wbrew twierdzeniom obu organów nie przesądza to, że działka nr [...] ma uregulowany stan prawny. Z całą pewnością o tym, że działka ta ma nieuregulowany stan prawny świadczy fakt, że jak dotąd, mimo formułowanych żądań, organy nie były w stanie wskazać dokumentacji, na podstawie której dokonano zniesienia pb. [...] i pb. [...] do jednej działki nr [...], co było źródłem późniejszych podziałów, a w konsekwencji ujawnieniem, bez żadnej podstawy prawnej i faktycznej, że właścicielami działki nr [...] są A. i K. K. Do dnia dzisiejszego nikt nie wyjaśnił na jakiej podstawie prawnej i faktycznej, jeszcze w latach 60 i 70–tych ubiegłego wieku właścicielem pb. [...] w 1/2 części był Skarb Państwa, natomiast w późniejszym czasie (mimo braku jakichkolwiek czynności prawnych) właścicielem działki nr [...] (która jest tożsama z pb. [...]) stali się A. i K. K. Brak skompletowania dokumentów, na podstawie których doszło do zmiany po stronie właściciela pb. [...] (dokumentów świadczących o darowaniu działki, sprzedaży, zamiany, wywłaszczeniu, skomunalizowaniu etc.) i ujawnieniu ich, mimo wielokrotnych żądań ze strony skarżącej, władającej działką nr [...] na zasadach samoistnego posiadania, stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym w postępowaniu administracyjnym i uzasadnia żądanie uchylenia decyzji organów obu instancji.
Skarżąca powtórzyła, że od wczesnych lat 60-tych XX w., J. G. (jej ojciec) był dzierżawcą wieczystym działki nr [...] i wykonywał do tej działki dojazd pb [...], która ówcześnie była własnością Skarbu Państwa i nigdy nie zmieniła właściciela. O braku jakichkolwiek podstaw do uznania, że A. K. i K. K. są właścicielami działki nr [...], świadczy zawarta w 1967 r. ugoda, w treści której potwierdzono, że pb. [...] jest własnością Skarbu Państwa. Organ odwoławczy pominął i nie odniósł się do podnoszonych w odwołaniu okoliczności, że na skutek działań J. G. w 1999 r. doszło do dokonania przez biegłego geodetę oględzin, a który ponownie wydzielił działkę odpowiadającą pb. [...] i oznaczył ją nr [...], jednakże bez żadnej podstawy prawnej i faktycznej jako właścicieli wpisał A. i K. K.
Skarżąca wskazała ponadto, że organy zupełnie pominęły, że z zalegających w aktach sprawy dokumentów, szczególnie wykazu synchronizacyjnego wprost wynika, że pb [...] i pb [...] nie były wpisane do jednej księgi wieczystej i nie należały do tego samego właściciela, gdyż właścicielami pb [...] byli K. K. i A. K., zaś właścicielem pb [...] był Skarb Państwa. Zgodnie zaś z treścią pkt 3 wykazu synchronizacyjnego: "Działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] o pow. 0,0336 ha i [...] o pow. 0,0106 ha (...) Podziału dokonano w celu wydzielenia działki nr [...] - odpowiadającej dawnej parceli budowlanej [...], która w ZD [...] wpisana jest w 1/2 części na rzecz Skarbu Państwa". Tym samym odmawiając dokonania aktualizacji w operacie gruntów i budynków ze względu na uregulowany stan prawny działki nr [...] (co zostało wykluczone), naruszono art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k., gdyż jedyną bezsporną okolicznością jest fakt władania działka nr [...] na zasadach posiadania samoistnego przez skarżącą. Nie sposób zaś uznać, by działka nr [...] miała uregulowany stan prawny, gdyż nie istnieją (lub nie zostały ujawnione) dokumenty potwierdzające własność działki nr [...]. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 775/19.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu.
Sąd działając z urzędu, niezależnie od granic skargi i podniesionych w niej zarzutów, nie stwierdził ponadto naruszeń prawa materialnego lub procesowego, których postać lub stopień miały lub mogły mieć istotny wpływ treść końcowego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.). W granicach możliwości weryfikacyjnych sądu administracyjnego zaskarżona decyzja jest więc prawidłowa.
Sprawa rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją oraz decyzją organu pierwszej instancji dotyczy wniosku z dnia 31 sierpnia 2020 r. strony skarżącej o aktualizację podmiotowych danych ewidencyjnych w zakresie działki nr [...] (odpowiadającej dawnej parceli nr [...]) przez wykreślenie jako współwłaścicieli K. i A. małżonków K. oraz wpisanie Skarbu Państwa jako współwłaściciela w połowie udziału. Dodatkowo w powyższym wniosku skarżąca domagała się przeprowadzenia czynności wyjaśniających w przedmiocie podstaw zniesienia dawnych parceli nr [...] i nr [...] do działki nr [...].
Wystarczającą podstawą do wydania w przedmiotowej sprawie decyzji o odmowie aktualizacji podmiotowych danych ewidencyjnych co do działki nr [...] było stwierdzenie, że jakakolwiek ingerencja organów ewidencyjnych w zakres lub treść powyższych danych byłaby nie tylko sprzeczna z celem i funkcjami ewidencji gruntów i budynków, lecz dodatkowo doprowadziłaby do podważenia ważności i mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń sądowych oraz aktów notarialnych, do czego kontrolowane organy nie są upoważnione. Nie można również nie zauważyć, że jakkolwiek organy przyjęły w przedmiotowej sprawie, że skarżąca jest stroną postępowania, to jednak trzeba stwierdzić, że domaganie się w zakresie działki nr [...] usunięcia danych podmiotowych osób fizycznych oraz wpisania w to miejsce Skarbu Państwa w części ½ udziału wykracza poza indywidualny interes prawny skarżącej. Sąd nie zweryfikował jednak negatywnie kwestii przysługiwania skarżącej legitymacji do żądania wszczęcia postępowania aktualizacyjnego ze względu na treść art. 134 § 2 p.p.s.a.
Strona skarżąca formułując zarzuty co do prawidłowości i aktualności stanu ujawnionego w ewidencji w zakresie spornej działki nr [...], nie zauważa, że stan ten jest przede wszystkim następstwem niepodważonych do tej pory co do ważności i prawidłowości aktów notarialnych i orzeczeń sądowych, które stały się podstawą kolejnych wpisów w księgach wieczystych, które z kolei mogą być obalane w drodze odrębnego procesu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Po pierwsze, na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1987 r. (Rep. A nr [...]) A. i K. małżonkowie K. zostali wpisani do księgi wieczystej nr [...] jako współwłaściciele (udział w 1/2), na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej, nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], w wyniku dokonania darowizny udziału (w 1/2) przez dotychczasowego współwłaściciela – J. K. (wpisaną w księdze wieczystej w momencie dokonywania darowizny jako "J. S."). Drugim współwłaścicielem powyższej nieruchomości był T. H. (udział w 1/2). Notariusz sporządzający umowę darowizny oraz dokonujący następnie wpisu w księdze wieczystej odwołał się w treści aktu notarialnego do wcześniejszych (również niepodważonych co do ważności) dokumentów urzędowych w postaci postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] listopada 1945 r. oraz umowy notarialnej darowizny z dnia [...] września 1983 r. Z akt sprawy dodatkowo wynika, że księga wieczysta nr [...] dla działki nr [...] została założona na podstawie postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w [...] z dnia [...] października 1983 r. Z ustaleń uzupełniających i synchronizacyjnych organu pierwszej instancji (k. 29 i n. akt organu II instancji) wynika także, że pierwotnej działce nr [...] odpowiadały parcela budowlana nr [...] oraz parcela budowlana nr [...] (wpisana do zbioru dokumentów nr [...], dla której ujawniono prawo własności Skarbu Państwa w ½ części).
Po drugie, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] wydanego w sprawie o sygn. akt I Ns [...] (o zniesienie współwłasności) oraz operatu pomiarowego nr [...] doszło do podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...]. Powyższe postanowienie, postanowienie Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] stycznia 1996 r., sygn. akt [...] oraz powyższy operat stały się podstawą dalszych wpisów w księdze wieczystej nr [...] (obecnie KW nr [...]) dotyczącej działki nr [...], a obecnie działki nr [...]. Nieruchomość objęta wnioskiem aktualizacyjnym skarżącej, a więc działka nr [...] o pow. 0,0106 ha, odpowiadająca dawnej parceli budowlanej nr [...], została wydzielona z działki nr [...] w ramach postępowania modernizacyjnego (mapa uzupełniająca nr [...], operat pomiarowy oraz wykaz działek i powierzchni). Powyższe dokumenty geodezyjno-kartograficzne wraz z ww. postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] (sygn. akt I Ns [...]) oraz postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w [...] (sygn. akt [...]) stały się następnie podstawą do odłączenia z księgi wieczystej nr [...] działek nr [...] i nr [...] oraz założenia dla tych nieruchomości nowej księgi wieczystej nr [...], w której aktualnie pozostają wpisani jako właściciele K. K. i A. K. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej. Podważenie zakresu podmiotowego lub powierzchniowego danych ewidencyjnych w zakresie działki nr [...] wymagałoby zatem podważenia treści prawomocnych wpisów w księdze wieczystej nr [...], co jest oczywiście niedopuszczalne w ramach postępowania aktualizacyjnego.
W tej sytuacji zagadnieniem ubocznym dla sprawy rozstrzygniętej przez zaskarżoną decyzję jest akcentowana przez stronę skarżącą okoliczność, że działka nr [...] powstała (przy założeniu ewidencji gruntów w 1969 r.) z dawnej parceli budowlanej [...] (która sama powstała ze zniesienia parceli gruntowej nr [...] i parceli budowlanej nr [...]), jako należąca do Skarbu Państwa, była obciążona prawem użytkowania wieczystego (wraz z parcelą budowlaną nr [...]) na rzecz poprzedników prawnych skarżącej (J. i J. G.) na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1964 r. (Rep. A nr [...]), a następnie decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. stała się własnością dotychczasowych użytkowników wieczystych. Działka nr [...] znajduje się wzdłuż granicy z działką nr [...], co – jak można założyć – może generować określone spory własnościowe między skarżącą a aktualnymi właścicielami działki nr [...]. Postępowanie aktualizacyjne dotyczące ewidencji gruntów i budynków nie może być jednak wykorzystywane przez strony sporów petytoryjnych do ustalenia zakresu prawa własności nieruchomości. Sąd stwierdza również, że działka nr [...] zmieniła powierzchnię w toku postępowania modernizacyjnego w 1998 r., jednakże fakt ten nie był kwestionowany przez ówczesnych właścicieli w przepisanym trybie, co skutkowało dokonaniem odpowiednich wpisów w księdze wieczystej nr [...]. Z akt sprawy wynika również, że działka nr [...] jest ogrodzona wzdłuż granicy z działką nr [...], jednak okoliczność ta nie pozbawia dostępu tej pierwszej działki do drogi publicznej, gdyż dostęp ten zapewnia działka nr [...]. Dla porządku Sąd odnotowuje także, że z informacji przekazanych przez organ pierwszej instancji (pismo z dnia 28 grudnia 2020 r.) wynika, iż przed Sądem Rejonowym w [...] toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia przez skarżącą prawa własności do działki nr [...] (sygn. akt I Ns [...]).
Mając na względzie powyższe ustalenia faktyczne, Sąd stwierdza, że przedstawione przez skarżącą we wniosku o wszczęcie postępowania aktualizacyjnego zastrzeżenia co do prawidłowości podmiotowych danych ewidencyjnych w zakresie działki nr [...] stanowią klasyczny przykład sporu podmiotowego z zakresu prawa rzeczowego, który nie może być rozstrzygany w postępowaniu aktualizacyjnym w zakresie danych państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego. Zmiany w ewidencji gruntów i budynków w zakresie oznaczenia podmiotów, granic i powierzchni działek wymagają uprzedniego przeprowadzenia odrębnego postępowania rozgraniczeniowego lub właściwego postępowania przed sądem powszechnym. Za pośrednictwem żądania wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich. Deklaratoryjny charakter wpisów ewidencyjnych oznacza, że nie kształtują one ona nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów, które mogą być podstawą wpisów ewidencyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2011 r., I OSK 945/10; wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., I OSK 389/10; wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2015 r., I OSK 1718/13). Decyzja w przedmiocie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków nie może rozstrzygać żadnej kwestii spornej związanej z ustaleniem tytułu własności. Wszelkie spory zaistniałe w wyniku przeprowadzonych zmian ewidencyjnych dotyczące zasięgu prawa własności, w tym między innymi przebiegu granic i ustalenia powierzchni działki, nie mogą więc być rozstrzygane w postępowaniu aktualizacyjnym (por. np. wyrok NSA z dnia 8 października 2014 r., I OSK 580/13). Jak wskazał WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 955/20, nie jest dopuszczalna prawnie operacja zastąpienia dokumentów przyjętych do państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego i stanowiących podstawę wydania prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych oraz niepodważonych aktów notarialnych przez dokumenty względem nich wcześniejsze bez podważenia legalności i mocy wiążącej (skuteczności prawnej) orzeczeń, decyzji i aktów bazujących na tych późniejszych dokumentach. W celu usunięcia określonych dokumentów urzędowych jako podstawy wpisów w operacie konieczne jest przedłożenie nowych i wiążących dokumentów, które pozbawią mocy lub skuteczności prawnej dokumentów wcześniejszych (np. orzeczeń sądowych stwierdzających nieważność aktów notarialnych; wyroków uzgadniających treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym; decyzji stwierdzających nieważność lub uchylających ostateczne decyzje administracyjne będących podstawą wpisów ewidencyjnych; orzeczeń sądu cywilnego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości, których granice lub powierzchnie są sporne; decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu nieruchomości). Inne podejście byłoby sprzeczne w istotą ewidencji gruntów i budynków oraz samym postępowaniem ewidencyjnym oraz aktualizacyjnym. Postępowanie z zakresu aktualizacji danych ewidencyjnych jest rodzajem administracyjnego postępowania rejestrowego i w związku z powyższym wykazuje daleko idącą specyfikę, która nie upoważnia organów administracji geodezyjno-kartograficznej do samodzielnego ustalania stanu prawnego nieruchomości lub danych podlegających ujawieniu w ewidencji. Organy te są jedynie uprawnione i zobowiązane do deklaratoryjnej rejestracji zmian w zakresie danych ewidencyjnych, które wynikają z przedłożonych lub uzyskanych z urzędu prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych lub ostatecznych decyzji. W ramach postępowania aktualizacyjnego nie ma zatem prawnej możliwości dokonywania ustaleń, które wykraczałyby poza treść dokumentów urzędowych będących podstawą wpisów ewidencyjnych albo które modyfikowałyby treść tych dokumentów. Ewidencja gruntów i budynków jako rejestr publiczny ma bowiem charakter wtórny i deklaratoryjny względem treści zawartych w tego rodzaju dokumentach publicznych (orzeczeniach sądowych, aktach notarialnych lub decyzjach administracyjnych). Organ ewidencyjny ma więc obowiązek wprowadzenia zmian wynikających z tego rodzaju dokumentów (np. z orzeczeń sądowych lub aktów notarialnych), nie mając uprawnienia do badania ich legalności lub ważności. Podstawą usunięcia danych, które zostały wprowadzone na podstawie wadliwych lub nieważnych decyzji administracyjnych, orzeczeń sądowych lub aktów notarialnych są jedynie nowe decyzje, orzeczenia sądowe lub akty notarialne, które pozbawiają mocy wiążącej lub modyfikują treść tych pierwszych.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.