II SA/RZ 1362/22

II SA/Rz 1362/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk /przewodniczący/
Maria Mikolik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151, art. 269
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr SKO.4111/703/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr SKO.4111/703/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej "k.p.a.").
Jak wynika z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy J.K. (dalej: "skarżący") wnioskiem z 20 maja 2022 r. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną siostrą D.K.
Decyzją z 17 czerwca 2022 r. nr GOPS.5221.17.2021 Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Organ podał, że D.K. ma [...] lat, jest panną. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] czerwca 2007 r. jest ona osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jej niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Całodobową opiekę na nią sprawuje wnioskodawca – J.K., który nie pracuje zawodowo. Organ ustalił także, że matka D.K. jest osobą schorowaną i orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w [....] z [...] sierpnia 1997 r. została uznana za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddział Regionalny w [...] z [...] maja 2005 r. wynika, że na stałe przyznano jej prawo do renty z tytułu długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wynika z oświadczenia J.K. z [...] maja 2022 r. – matka H.K. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec D.K. nie żyje, co potwierdza odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...] maja 2002 r. Natomiast brat D.K. i J.K. – G.K. zamieszkuje oddzielnie, pracuje, utrzymuje własną rodzinę, w tym troje dzieci.
W tak ustalonych okolicznościach Wójt uznał, że nie została spełniona przesłanka do ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia o jakiej mowa w art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej: "u.ś.r."), bowiem matka D.K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem to na niej w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem córki. Organ zaznaczył, że wnioskodawcy przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne gdyby nie było innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, były małoletnie lub legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania odwołującemu, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec siostry. Zarzucił dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. polegającej na literalnym odczytaniu przepisu, z pominięciem wykładni systemowej i celowościowej. Wskazał na naruszenie przepisów postępowania - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zawnioskował o uchylenie decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
SKO w Rzeszowie wskazaną na wstępie decyzją z 3 sierpnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium podzieliło w całości ustalenia dokonane przez organ I instancji i stwierdziło brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia na rzecz brata osoby niepełnosprawnej. Podkreśliło, że istotną okolicznością w sprawie jest, że matka D.K. żyje i nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie przez nią opieki nad córką. Brat ma obowiązek alimentacyjny wobec siostry jednakże spoczywa on na nim w dalszej kolejności niż na rodzicu. W załączonych do akt sprawy dokumentach, w tym o stanie zdrowia matki J.K. i D.K. brak jest orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności H.K. Dokumentacja medyczna dotycząca jej leczenia i chorób pochodzi z lat 2016-2019. Brak jest aktualnych na 2022 rok dokumentów potwierdzających niemożność ze względu na zły stan zdrowia sprawowania opieki przez matkę nad D.K.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyżej opisaną decyzję J.K. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej wskazanej przez sąd w wydanym orzeczeniu. Zawnioskował także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej H. K. na okoliczność jej stanu zdrowia, a tym samym niemożność sprawowania przez nią opieki nad córką.
Skarżący kwestionowanej decyzji zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
- naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odwołującemu jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec siostry;
- dokonania błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., polegającej na jego literalnym odczytaniu i zaniechaniu dokonania wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma matkę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawuje nad nią opieki.
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie faktycznego zakresu opieki skarżącego nad siostrą, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że zaskarżona decyzja narusza prawo, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. Nr 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego jak również stanu faktycznego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl ust. 1a przywołanego przepisu ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Powołane wyżej przepisy prawa materialnego określają jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne a jakie przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżący mógł się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Analizując stan faktyczny sprawy Sąd ocenił jakie przesłanki występują po stronie skarżącej. Matka skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ojciec nie żyje.
W dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjne podjął uchwałę, sygn. akt I OPS 2/22 w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z tezą pierwszą tego orzeczenia "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);".
Z art. 269 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (Dauter B., Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021).
Obowiązek alimentacyjny matki niepełnosprawnej D.K., spokrewnionej z nią w pierwszym stopniu i nielegitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego wobec niepełnosprawnej siostry uniemożliwiając przyznanie mu żądanego świadczenia.
W świetle powyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącego, brak jest możliwości przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego do czasu uzyskania przez nią takiego orzeczenia.
Sąd uznał, że z uwagi na powyższe zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z prawem i powinna pozostać w obiegu prawnym.
W konsekwencji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.