II SA/RZ 1353/24

II SA/Rz 1353/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-10-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Karina Gniewek-Berezowska
Maria Mikolik
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Bankowe prawo
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 88 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2488
art. 18 ust. 1c, ust. 1i, art. 104 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. S.A. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 12 sierpnia 2024 r. nr N-I.7581.101.2024 w przedmiocie nałożenia kary grzywny za nieudzielenie informacji I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Starosty [...] z dnia 25 czerwca 2024 r. nr GN.683.3.79.2024; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz strony skarżącej A. S.A. z siedzibą w [...] kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Prezesa Banku [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej: "Prezes Banku" lub "skarżący") jest postanowienie Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") z dnia z 12 sierpnia 2024 r. nr N-1.7581.101.2024 nakładające karę grzywny za nieudzielenie informacji.
Jak wynika z akt sprawy, Starosta [....] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji"), prowadził postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odszkodowania za zajętą pod realizację inwestycji drogowej działkę nr [...] o pow. 0,0291 ha (powstałą z podziału działki nr [...]) położoną w D., która stała się własnością Powiatu [...], a przed podziałem stanowiła własność A.W., obj. Kw [...]. Organ ustalił, że w przedmiotowej księdze wieczystej jest wpisana hipoteka umowna kaucyjna na kwotę 310 360,16 zł na rzecz [...] S.A. w [...] (aktualnie [...] S.A. z siedzibą w [...]).
W związku z powyższym, pismem z dnia 11 grudnia 2023 r. wezwał Bank [...] S.A. do udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi przysługujących Bankowi wobec A.W. z tytułu ww. hipoteki umownej, jednocześnie pouczając o treści art. 88 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.").
W odpowiedzi pismem z dnia 12 stycznia 2024 r., Bank [...] S.A. poinformował, że zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 2488 z późn. zm.; dalej: "u.p.b."), bank oraz jego pracownicy są zobowiązani zachować tajemnicę bankową, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, w tym także aktualny stan zadłużenia. Dodatkowo wskazał, że wzywający organ administracyjny jakim jest Starosta, nie mieści się w ustawowym katalogu podmiotów uprawnionych do żądania ujawnienia informacji objętych tajemnicą bankową.
W związku z brakiem udzielenia informacji, Starosta postanowieniem z dnia 25 czerwca 2024 r. nr GN.683.3.79.2024, wydanym na podstawie art. 88 k.p.a., nałożył na Prezesa Banku [...] karę grzywny w wysokości 50,00 zł.
Jak wskazał w uzasadnieniu wydanego postanowienia, odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 582/16, z treści art. 18 ust. 1c ustawy wynika wprost, że odszkodowanie zmierza do zaspokojenia wierzyciela hipotecznego. Mając na uwadze akcesoryjny charakter hipoteki koniecznym jest dokonanie ustaleń co do wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. O konieczności takich ustaleń świadczy art. 18 ust. 1i ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 311; dalej: "ustawa"). Starosta zaznaczył, że art. 18 ust. 1i ustawy został dodany w wyniku nowelizacji, która weszła w życie z dniem 27 października 2015 r. na mocy ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz niektórych innych ustaw. Wyjaśnił, że przedmiotowa zmiana została wprowadzona po to, aby móc ustalać wysokość wierzytelności na podstawie informacji uzyskanych od podmiotu na rzecz którego została ustanowiona hipoteka, celem ustalenia rzeczywistej kwoty odszkodowania należnego mu w związku z wygaśnięciem hipoteki ustanowionej na jego rzecz, we właściwej, niezawyżonej wysokości.
Zażalenie na to postanowienie złożył Prezes Banku, zarzucając organowi błędne zastosowanie art. 88 § 1 k.p.a. Podniósł między innymi, że Prezes Banku w żaden sposób nie był związany ze sprawą, nie miał żadnej roli procesowej, ani nie był stroną postępowania, jak też żadne wezwanie w tej sprawie nie było nigdy do niego kierowane. Ponadto, środek przymusu w postaci kary grzywny z art. 88 § 1 k.p.a. ma charakter ściśle procesowy i może być zastosowany jedynie w ramach toczącego się postępowania administracyjnego. Dodatkowo, zdaniem skarżącego, norma wyrażona w przepisie art. 88 k.p.a. nie może być podstawą do nałożenia sankcji w sytuacji, gdy organ w wezwaniu jednoznacznie wskazuje, że podstawa do żądania przez niego uzyskania stosownych informacji jest przepis materialnoprawny, w tym przypadku art. 18 ust. 1i ustawy. Zaskarżone postanowienie jest wadliwe również z tej przyczyny, że żądane informacje objęte są tajemnicą bankową, o której mowa w art. 104 u.p.b., zaś Starosta nie został wymieniony w art. 105 u.p.b., jako podmiot uprawniony do żądania informacji objętych tajemnicą bankową.
W wyniku rozpoznania zażalenia, opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2024 r., Wojewoda, działając na podstawie art. 123, art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Uzasadniając powyższe organ odwoławczy na wstępie zaznaczył, że zgodnie z art. 373 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, oświadczenia składane spółce oraz doręczenia pism spółce mogą być dokonywane wobec jednego członka zarządu lub prokurenta.
W dalszej kolejności wskazał, że udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego na podstawie art. 18 ust. 1c ustawy nie jest objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej. Jak zaznaczył, art. 18 ust. 1i tej ustawy nie stanowi co prawda samodzielnej podstawy umożliwiającej bankom przekazanie informacji objętych tajemnicą bankową, jednak wiąże również i banki z uwagi na okoliczność, że informacje, o jakich mowa w tym przepisie, nie są objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 1 u.p.b. Oznacza to, że sytuacja banków, w omawianym zakresie, jest taka sama jak innych wierzycieli hipotecznych. Zdaniem organu odwoławczego powyższy przepis uchyla obowiązek zachowania tajemnicy bankowej nie tylko w tych wszystkich sytuacjach, w których bez ujawnienia informacji nie byłoby możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową, ale również w tych wszystkich przypadkach, w których jest to konieczne dla wykonania czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem takiej umowy. Wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy bankowej zawarte tym przepisie obejmuje zarówno wszystkie te przypadki, w których ujawnienie informacji umożliwia wykonanie czynności bankowej, jak i te wszystkie sytuacje, w których bank dokonując czynności pozostających w związku z czynnością bankową, realizuje swoje uprawnienia. Wojewoda wskazał, że taką czynnością będzie dochodzenie zaspokojenia z już ustanowionych zabezpieczeń - czy to w wyniku podjęcia przez bank określonej aktywności (np. w razie dochodzenia zapłaty z hipoteki), czy to w następstwie upadku zabezpieczenia z mocy prawa i powstania w to miejsce roszczenia o inne świadczenie, jak to ma miejsce przy odszkodowaniu za wygaśnięcie hipoteki w następstwie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Dochodzenie powyższego odszkodowania, do którego konieczne jest udzielenie informacji o wierzytelności hipotecznej, stanowi czynność pozostającą w związku z zawarciem i wykonaniem umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową.
Organ odwoławczy wskazał dalej, że grzywna przewidziana w art. 88 § 1 k.p.a. stanowi środek przymusu, mający na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego. Podkreślił, że organ przeprowadzający dowód może wymierzyć karę grzywny osobie, która bezzasadnie odmówi złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej.
W ocenie Wojewody Bank bezpodstawnie uchyla się od wydania zaświadczenia o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi w związku z czym nałożona grzywna jest zasadna.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Prezes Banku, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika – adwokata, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
1. art. 9, art. 10, art. 15 i art. 73 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez pozbawienie Banku możliwości występowania w sprawie w charakterze strony, przejawiające się m.in. w odmowie dopuszczenia do zapoznania się z aktami,
2. art. 88 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy orzeczenia organu I instancji i nieuzasadnione przyjęcie, że przepis ten ma charakter materialny i organ może nałożyć na Prezesa Banku - w żaden sposób niezwiązanego ze sprawą, nie mającego żadnej roli procesowej ani nie będącym stroną postępowania - obowiązek udzielenia informacji, pomimo tego, że przepis ten ma charakter stricte procesowy,
3. art. 88 § 1 k.p.a. w zw. z art. 51 k.p.a., poprzez bezzasadne nałożenie kary grzywny na Prezesa Banku, w sytuacji gdy wezwanie do udzielenia informacji i wezwanie do zapłaty było kierowane do Bank [...] S.A., a nie bezpośrednio do Prezesa Banku, a ponadto w wezwaniu nie określono podmiotu, któremu zagrożono grzywną,
4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy orzeczenia organu I instancji, w sytuacji gdy zostało ono wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz z naruszeniem prawa i interesu prawnego,
5. art. 18 ust. 1i ustawy w zw. z art. 88 k.p.a. polegające na ich błędnym, łącznym zastosowaniu i bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia w przedmiocie nałożenia kary grzywny, pomimo tego, że: pierwszy z przepisów wyznacza normę o charakterze materialnoprawnym; drugi z przepisów ma charakter procesowy; art. 18 ust. 1i ww. ustawy nie formułuje żadnej sankcji materialnoprawnej w przypadku braku udzielenia przez podmiot zobowiązany informacji, do których zobowiązuje ustawa,
6. art. 18 ust. 1i ustawy w zw. z art. 104 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i art. 105 ust. 1 u.p.b., polegające na ich błędnej wykładni i nieprawidłowym przyjęciu, że Prezes Zarządu Banku/Bank zobligowany był do udzielenia żądanych przez organ informacji pomimo, że są to informacje objęte tajemnicą bankową - przy jednoczesnym niesprecyzowaniu, w jakim charakterze Bank informacje te organowi miał udzielać.
Na postawie tak sformułowanych zarzutów, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz rozważenie przez Sąd stwierdzenia nieważności wydanego w pierwszej instancji postanowienia Starosty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozważenie uchylenia poprzedzającego je postanowienia Starosty. Ponadto wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, jak również o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Prezes Banku rozwinął powyższe zarzuty, ponawiając w dużej mierze argumentację przedstawioną w odwołaniu. Dodatkowo podniósł, że organ nie ustalił czy Bank [...] S.A. jest stroną postępowania, nie został o nim zawiadomiony i odmówiono mu dostępu do akt sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy, Sąd stwierdził, że skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 88 § 1 k.p.a., kto, będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie. Grzywna przewidziana w art. 88 § 1 k.p.a. stanowi środek przymusu, mający na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego. Środek ten ma w założeniu przeciwdziałać sytuacjom, kiedy działanie lub zaniechanie strony uniemożliwia koncentrację materiału dowodowego i jego rozpatrzenie, a w konsekwencji wydanie merytorycznej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 22 lipca 2021 r., sygn. akt II SAB/Ke 61/21).
W doktrynie wskazuje się także, że organ przeprowadzający dowód może wymierzyć karę grzywny osobie, która bezzasadnie odmówi złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej. Kara grzywny może być nałożona zarówno na osobę, która została wezwana do udziału w czynności urzędowej na piśmie (art. 50 § 1) i odmówiła nadesłania pisma w terminie, jak i na osobę, która stawiła się na wezwanie organu, lecz bezzasadnie odmówiła złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej (A Wróbel, Komentarz do art. 88 kodeksu postępowania administracyjnego w; Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego WKP, 2022).
Grzywna przewidziana w art. 88 § 1 k.p.a. stanowi środek przymusu, mający na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego. Organem właściwym do orzekania o jej zastosowaniu jest organ przeprowadzający dowód. Do podmiotów, które mogą w tym trybie zostać ukarane karą grzywny, należą natomiast świadkowie, biegli, osoby trzecie, a także strony postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2020 r., II OSK 1359/19). Podstawą do wydania postanowienia nakładającego na stronę postępowania omawianego środka przymus jest stwierdzenie przez organ administracji, że podmiot występujący w charakterze strony w sposób nieuzasadniony uchylił się od udziału w innej czynności urzędowej.
W realiach niniejszej sprawy strona postępowania, skarżący Bank był zobligowany na podstawie art. 18 ust. 1c i ust. 1i ustawy do przekazania organowi żądanych informacji. Kwestia realizacji przez organ uprawnień Banku jako strony w toku postępowania nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Zgodnie z treścią tych przepisów jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami.
W przypadku, o którym mowa w ust. 1c, podmiot na rzecz którego ustanowiona została hipoteka, na żądanie organu, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ma obowiązek udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi ta hipoteką.
Bezspornie w toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia odszkodowania za zajętą pod realizację inwestycji drogowej działkę nr [...], położoną w D., która przed podziałem stanowiła własność A.W., obj. Kw [...] ustalono, że w przedmiotowej księdze wieczystej jest wpisana hipoteka umowna kaucyjna na kwotę 310 360,16 zł na rzecz [...] S.A. w [...] (aktualnie Bank [...] S.A. z siedzibą w [...]).
Sąd podziela stanowisko Wojewody, że udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego na podstawie art. 18 ust. 1c ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nie jest objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej. Art. 18 ust. 1i tej ustawy nie stanowi co prawda samodzielnej podstawy umożliwiającej bankom przekazanie informacji objętych tajemnica bankową, jednakże wiąże również i banki z uwagi na okoliczność, iż informacje, o jakich mowa w tym przepisie, nie są objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 1 ustawy z 1997 r. – Prawo bankowe, co oznacza, iż sytuacja banków, w omawianym zakresie jest taka sama jak innych wierzycieli hipotecznych.
Powyższy przepis uchyla obowiązek zachowania tajemnicy bankowej nie tylko w tych wszystkich sytuacjach, w których bez ujawniania informacji nie byłoby możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową, ale również w tych wszystkich przypadkach, w których jest to konieczne dla wykonania czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem takiej umowy. Tym samym wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy bankowej zawarte w tym przepisie obejmuje zarówno wszystkie przypadki, w których ujawnienie informacji umożliwia wykonanie czynności bankowej, jak i wszystkie te sytuacje, w których bank dokonując czynności pozostających w związku z czynnością bankową, realizuje swoje uprawnienia. Taką czynnością będzie dochodzenie zaspokojenia z już ustanowionych zabezpieczeń – czy to w wyniku podjęcia przez bank określonej aktywności (np. w razie dochodzenia zapłaty z hipoteki) czy to w następstwie upadku zabezpieczenia z mocy prawa i powstania w to miejsce hipoteki w następstwie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Dochodzenie powyższego odszkodowania, do którego konieczne jest udzielenie informacji o wierzytelności hipotecznej, stanowi czynność pozostającą w związku z zawarciem i wykonaniem umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową.
Oczywistym jest, że odszkodowanie należne dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości zmniejsza się o kwotę równą wartości wygaśnięcia hipoteki (art. 18 ust. 1a i 1c ustawy). Interesy dłużnika hipotecznego (dotychczasowego właściciela) i uprawnionego z hipoteki skarżącego Banku w postępowaniu o ustalenie odszkodowania są więc sprzeczne.
Należy podkreślić, że bank dochodzący w postępowaniu administracyjnym swoich roszczeń jest ustawowo zobligowany do przedstawienia dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Brak aktywności procesowej banku może prowadzić do nieuzyskania należnego mu odszkodowania, nawet w sytuacji pełnej zasadności jego roszczeń. Nie budzi jednak wątpliwości, iż zdecydowana większość dokumentów, które bank powinien przedstawić w celu wygrania "sprawy", objęta jest obowiązkiem poufności wyrażonym w art. 104 ust. 1 prawa bankowego. Tym samym, dochodzi do kolizji przepisów statuujących tajemnicę bankową z regulacjami dotyczącymi postępowania odszkodowawczego z ustawy jak i k.p.a.
Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie zachodzi sytuacja analogiczna do tej, która ma miejsce między bankiem, a jego dłużnikiem, którego przedmiotem są dochodzone w postepowaniu cywilnym roszczenia z umowy między nimi, na podstawie której dokonano czynności bankowej.
Przepisy prawa bankowego nie zawierają expressis verbis regulacji dotyczących tajemnicy bankowej w toku postępowania sądowego czy administracyjnego, którego stroną jest bank. W ustawie bankowej próżno szukać regulacji odnoszących się bezpośrednio do zagadnienia rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu cywilnym w kontekście zasad określających dopuszczalne przez obowiązujące przepisy prawa sposoby przedstawiania przez bank w ramach postępowania cywilnego, okoliczności faktycznych i dowodów na uzasadnienie swych wniosków oraz twierdzeń lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, w zakresie objętym tajemnica bankową. Obowiązek nałożony na bank w art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d prawa bankowego (zgodnie z którym bank ma obowiązek na żądanie sądu udzielić informacji stanowiących tajemnice bankową w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym lub o podział majątku między małżonkami albo prowadzoną przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy sprawę o alimenty lub rentę o charakterze alimentacyjnym) ma odmienny charakter. Przepis ten normuje bowiem sytuacje, gdy bank jest podmiotem zewnętrznym wobec stron postępowania cywilnego, informacje konfidencjonalne, o które występuje sąd, są niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłej sprawy.
Wyjaśnienia zatem wymaga, jak przestawia się sytuacja prawna podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy zawodowej, w sytuacji gdy występuje on jako strona postępowania, a zarazem posiada informacje stanowiące tajemnicę zawodową i mają one status informacji o istotnym znaczeniu w ramach prowadzonego przed sądem postępowania dowodowego.
Przyjmuje się w tej sytuacji, że w tym zakresie podstawę prawną ujawnienia lub wykorzystania przez bank w procesie cywilnym informacji lub dokumentów dotyczących czynności bankowej stanowi art. 104 ust. 2 pkt 1 prawa bankowego. Powyższy przepis wprost przewiduje wyjątek od wyrażonej w art. 104 ust. 1 prawa bankowego ogólnej zasady ochrony tajemnicy bankowej, wskazując, że obowiązek zachowania przez bank w tajemnicy informacji konfidencjonalnych, nie dotyczy przypadków, w których bez ujawnienia informacji objętej tajemnicą bankową – ze względu na istotę i charakter czynności bankowej lub obowiązujące przepisy – nie jest możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której jest wykonywana ta czynność bankowa, lub należyte wykonanie czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem tej umowy. Przepis ten statuuje wyjątek od obowiązku zachowania w poufności informacji objętych tajemnicą bankową, uzasadniony potrzebą zapewnienia możliwości ochrony interesów banku w sytuacjach, w których jest ona uzależniona od możliwości ujawnienia i wykorzystania w ramach określonego postępowania informacji poufnych. Należy podkreślić, że brak rozwiązania przewidzianego we wskazanym powyżej przepisie, prowadziłby do specyficznego ukształtowania pozycji banku, w szczególności zaś wyłączałby możliwość wykonania przez bank czynności bankowej, do której jest zobowiązany na mocy umowy wiążącej go z klientem.
W literaturze przedmiotu powszechnie prezentowana jest wykładnia art. 104 ust. 2 pkt 1 prawa bankowego przyjmująca, że bank jest uprawniony do ujawnienia tajemnicy bankowej w toku postępowania cywilnego, w którym występuje jako powód, o ile przedmiotem tego postępowania są roszczenia stron wynikające z czynności bankowej związanej z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy zawartej pomiędzy stronami, to jest bankiem i klientem. Szeroka interpretacja przytoczonego przepisu pozwala objąć zakresem jego normowania również sytuację procesową, w której bank występuje w charakterze pozwanego (Duśko Łukasz, Posłużenie się informacjami konfidencjonalnymi w toku procesu cywilnego przez bank – stronę postępowania. Rozważania na tle przestępstwa sprzeniewierzenia się tajemnicy bankowej, Opublikowano: Prok i Pr. 2020/10-11/177-193, LEX).
Powyższe uwagi potwierdzają prawidłowość stanowiska Wojewody w omawianym zakresie.
Przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia jest wadliwe określenie podmiotu w postanowieniach o ukaraniu grzywną. Organy wskazały w nich jako zobowiązanego Prezesa skarżącego Banku.
W postanowieniu Starosty [...] z dnia 25 czerwca 2024 r. ukarano grzywną 50 Prezesa skarżącego Banku.
Zdaniem Sądu z żadnego z przepisów będących podstawą wydania ww postanowień nie wynika, aby grzywnę można było nakładać na Prezesa skarżącego. Żądanie prowadzącego postępowanie o odszkodowanie Starosty o informację o wysokości wierzytelności i odsetkach zabezpieczonych wygasłą hipoteką kierowane były do [...] Bank (pisma Starosty z dnia 26 października 2023 r. i z dnia 12 grudnia 2023 r.) i to właśnie Bank, a nie jego prezes jako adresat mógł być podmiotem, na który mogły być ew. nakładane grzywny (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 października 2024 r., II SA/Rz 638/24).
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.