II SA/Rz 1324/23

II SA/Rz 1324/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka
Jolanta Kłoda-Szeliga /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 901
art. 64, art. 64a
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 13 czerwca 2023 r. nr SKO.405.PS.1286.29.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr OS.I.5121.2.3.4.2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz skarżącej A. S. kwotę 514 zł /słownie: pięćset czternaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 13 czerwca 2023r. nr SKO.405.PS.1287.29.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: SKO bądź organ odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775- dalej K.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej: Skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta [... (dalej: organ I instancji) z dnia 17 kwietnia 2023 r. znak OS.1.5121.2.3.4.2023 o ustaleniu odpłatności za pobyt ojca – B. G. (dalej: podopieczny) w Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej: DPS) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji opisaną wyżej decyzją z dnia 17 kwietnia 2023r. orzekł o ustaleniu Skarżącej odpłatności za pobyt ojca w DPS w następujących wysokościach :
• 129,03 zł. za okres od 24 stycznia 2022r. do 31 stycznia 2022r..
• 455,90 zł. za okres od 1 lutego 2022r. do 31 maja 2022r,
• 415,03 zł. za okres od 1 czerwca 2022r. do 31 sierpnia 2022r.
• 339,49 zł za okres od 1 września 2022r. do 28 lutego 2023r.
• 840,80 zł, od 1 marca 2023r.
W toku postępowania wykazał, że miesięczny koszt pobytu w DPS w poszczególnych okresach wyniósł: 4 248 zł. – od 31 marca 2021r. do 31 stycznia 2022r., 4 870 zł. – od 1 lutego 2022r. do 28 lutego 2023r., 5 873 zł. - od 1 marca 2023r., a do partycypowania w tych kosztach, z mocy art. 60 i 61 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2023.901 t.j. – zwanej dalej u.p.s.) zobowiązany jest sam podopieczny, ojciec podopiecznego oraz dwie córki podopiecznego.
Organ ustalił, że sam podopieczny ponosi częściowe koszty swojego pobytu w DPS, w kwocie nie wyższej niż 70 % jego dochodów – tj. miesięcznie w kwotach wzrastających od ok. 1100 zł. do 1400 zł. w kolejnych okresach płatności. Ojciec podopiecznego, na podstawie zawartej umowy, partycypuje w kosztach utrzymania syna w kwocie 2 790,98 zł. miesięcznie. Córki podopiecznego, w tym Skarżąca odmówiły natomiast zawarcia umowy w przedmiocie dopłat do kosztów pobytu ojca w DPS.
W tej sytuacji organ I instancji, przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, osiąga dochód w wysokości 4 354,07 zł. który przekracza kwotę 300 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. o kwotę 2 026 zł., wobec czego jest w stanie uiścić połowę kosztów, które Miasto [....] dopłaca do kosztów pobytu ojca Skarżącej w DPS.
Organ przytoczył w treści decyzji pełne brzmienie art. 64 u.p.s., o możliwości zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów, w określonych przypadkach, a także wspomniał o przesłankach zwolnienia z art. 64a u.p.s., jednakże nie odniósł się do wniosku Skarżącej o zastosowanie tego zwolnienia wobec niej. Stwierdził, że przedmiotowe zwolnienie może dotyczyć tylko obowiązku ponoszenia opłat już ustalonego w ostatecznej decyzji organu, a nadto postępowanie w tym przedmiocie ma charakter odrębny i powinno stanowić przedmiot odrębnej sprawy administracyjnej.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wskazała na przemoc fizyczną i psychiczną ze strony ojca, uchylanie się przez ojca od obowiązku alimentacyjnego, przedłożyła wyrok Sądu Rejonowego w [...] z 15 czerwca 2004r. [....] skazujący jej ojca za przestępstwo znęcania się nad żoną oraz wskazała na brak możliwości ponoszenia kosztów pobytu w DPS bez uszczerbku dla własnego utrzymania.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, SKO wskazało na zasadę odpłatności pobytu w DPS, zgodnie z którą osoby spokrewnione, zobowiązane do alimentacji względem podopiecznego DPS mają ustawowy obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania podopiecznego.
SKO uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił zarówno krąg osób zobowiązanych, jak i dochody Skarżącej oraz prawidłowo określił wysokość opłaty, do ponoszenia której zobowiązał Skarżącą, gdyż biorąc pod uwagę miesięczny dochód Skarżącej, będzie ona w stanie ponieść obciążające ją opłaty bez uszczerbku dla własnego utrzymania.
W ocenie SKO, ustalenie wysokości opłat nastąpiło z uwzględnieniem przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 u.p.s.
Odnosząc się do możliwości zwolnienia Skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, na podstawie art. 64 u.p.s., SKO wskazało na stanowisko doktryny, w przedmiocie ekonomicznych podstaw zwolnienia, sprowadzające się do twierdzenia o braku celowości zwolnienia z omawianego obowiązku gdy, pomimo zaistnienia wskazanych w art. 64 u.p.s. okoliczności, osoba zobowiązana jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godziłoby bowiem w idee i cele pomocy społecznej tj. zasadę pomocniczości. Niezasadnym byłoby bowiem przerzucanie na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli kosztów utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych.
Mimo tego stanowiska, SKO uznało, że wskazane przez Skarżącą okoliczności dotyczące zachowania jej ojca tj. znęcanie się fizyczne i psychiczne nad członkami rodziny, rażące naruszanie obowiązków alimentacyjnych oraz czynności Skarżącej mające na celu usamodzielnienie się i związane z tym wydatki, mogą być przedmiotem wniosku o zastosowanie zwolnienia (w całości lub w części). Wymaga to jednak złożenia odrębnego wniosku w tym zakresie. SKO podkreśliło, że w niniejszym postępowaniu organ I instancji nie miał innej możliwości niż wydanie zaskarżonej decyzji. Ustalenie odpłatności nie podlega bowiem uznaniu administracyjnemu organu administracyjnego, a jest tylko wynikiem regulacji ustawowych.
W skardze na powyższą decyzję Skarżąca, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także wnosząc o umorzenie postępowania względnie zwolnienie jej w części od opłat ustalonych zaskarżoną decyzją, zarzuciła zaskarżonej decyzji :
1) naruszenie art. 104 Kpa. w z wz. z art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 2d, art. 106 ust. 1, 4, 5, art. 110 ust. 7 u.p.s. poprzez obciążenie Skarżącej obowiązkiem dopłat w sytuacji, gdy wykazała, że ojciec w sposób rażący znęcał się nad Skarżącą, jej matką i siostrą, nie łożył na utrzymanie dzieci ani nie troszczył się o nie, a Skarżąca, sama będąc osobą zależną finansowo od mamy, nie jest w stanie - bez uszczerbku dla własnego utrzymania – ponieść kosztów określonych w zaskarżonej decyzji.
2) naruszenie art. 64 pkt 7 i art. 64a u.p.s. w zw. z art. 138 ust. 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, pomimo że Skarżąca przedstawiła odpis prawomocnego orzeczenia sądu skazującego ojca za umyślne przestępstwo popełnione na jej szkodę i na szkodę jej matki.
3) naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 138 ust. 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy organ I instancji zaniechał podjęcia działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a także nie wziął pod uwagę słusznego interesu strony.
W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, SKO podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 20 marca 2023r. pełnomocniczka Skarżącej podtrzymała wnioski i argumenty zawarte w pisemnej skardze oraz wniosła o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje :
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.– dalej: P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Odnosząc powyższe uwagi do żądania skargi, Sąd podkreśla, że przedmiotem niniejszego postępowania jest jedynie kontrola legalności działania organów administracji - Sąd nie jest władny do zastępowania organów w rozstrzyganiu sprawy.
Uwzględniając skargę na decyzję bądź postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
W tak zakreślonych granicach kontroli sądowo-administracyjnej, wniesiona skarga okazała się zasadna z dwóch przyczyn: po pierwsze, z powodu naruszenia przepisów art. 64 i art. 64a u.p.s. poprzez brak rozważenia możliwości zwolnienia Skarżącej z wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, jeszcze na etapie ustalania tej opłaty w drodze decyzji, pomimo składanych przez Skarżącą w tym przedmiocie wniosków i oświadczeń. Po drugie, z powodu nieuwzględnienia przez organ odwoławczy zmiany stanu faktycznego sprawy, mającej wpływ na wysokość należności obciążającej Skarżącą.
Co do pierwszej z przyczyn uchylenia decyzji należy odnotować, że Skarżąca złożyła wyraźny wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty, przedkładając wyrok skazujący jej ojca – obecnego podopiecznego DPS - na przestępstwo znęcania się nad matką – wyrok Sądu Rejonowego w [...] z 15 czerwca 2004r. [....], a także postanowienie tego Sądu o wykonaniu kary zasądzonej pierwotnie w zawieszeniu, z uwagi na naganne zachowanie skazanego w okresie próby.
Organ odwoławczy dostrzegł wniosek Skarżącej, jednakże stanął na stanowisku, że rozpoznanie wniosku o zwolnienie z opłaty będzie możliwe dopiero w odrębnym postępowaniu, po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Organ odwołał się przy tym do szeregu orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych mających swoje źródło w uchwale NSA z 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17, której sentencja potwierdzała takie stanowisko w sprawie.
Tymczasem, należy zwrócić uwagę, że na skutek zmiany brzmienia zdania wstępnego w art. 64 i 64a u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690) zmianie uległo również orzecznictwo sądowe w omawianej kwestii.
Omawiana zmiana dotyczyła m.in. zastąpienia wyrażenia "osoby zobowiązane" wyrażeniem "osoby obowiązane" oraz dodaniu do podmiotów podlegających zwolnieniu "osób wnoszących opłatę". Motywy prawodawcy, ukierunkowane na rozszerzenie zakresu możliwości zwolnienia z opłaty również na etapie jej ustalania, wynikają z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej (Sejm VIII kadencji, druk sejmowy nr 3524), w którym wskazano, że dokonana zmiana poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących.
W nowym stanie prawnym, w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę na to, że zmieniony wówczas, fragment stanowiący o tym, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby już wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty – spowodował, że prezentowany wcześniej w orzecznictwie i powoływany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. W nowym stanie prawnym, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (tak NSA w wyroku z 19 września 2023r. I OSK 1864/21).
Wobec powyższego, podgląd o konieczności rozpatrywania wniosków o zwolnienie w trybie art. 64 i 64a u.p.s. w odrębnym postępowaniu, dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii kręgu zobowiązanych i wysokości zobowiązania – jest nieaktualny.
Z uwagi na powołaną wyżej nowelizację należy uznać, że nie ma przeszkód do rozpoznawania wniosku osób jedynie obowiązanych do wnoszenia opłaty, łącznie z ustaleniem ich odpłatności, pod warunkiem, że osoby te złożą stosowny wniosek na tym etapie postępowania. Zarówno ustalenie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, jak i wniosek o zwolnienie z jej ponoszenia, dotyczą konkretyzacji tego samego obowiązku. Nie jest więc zasadne rozczłonkowywanie tych spraw i prowadzenie odrębnych postępowań w przedmiocie ustalenia opłaty i zwolnienia z tej opłaty. Strona obowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej może złożyć zatem wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty, a organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z tej opłaty w decyzji ustalającej ich wysokość (wyrok WSA w Łodzi z 18 czerwca 2021r. II SA/Łd 566/20; wyrok WSA w Olsztynie z 12 grudnia 2023r. II SA/ OL 743/23; wyrok WSA w Łodzi z 12 grudnia 2023r. II SA/ Łd 955/23; wyrok WSA w Kielcach z 7 grudnia 2023r. II SA/Ke 579/23).
Za przyjęciem powyższej wykładni w przedmiotowej sprawie przemawiają również powszechnie akceptowane zasady postępowania administracyjnego, w tym zasada legalności, zasada uwzględniania słusznego interesu obywatela, zasada budowania zaufania obywateli do organów państwa, wynikające z art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a. Skoro bowiem ustawodawca dostrzegł problem istniejącej przemocy w rodzinie, czy też innego niewłaściwego moralnie zachowania rodziców wobec dzieci, jako element istotny w kontekście późniejszego obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania rodzica w DPS i podniósł ten problem do rangi przesłanki zwolnienia z obowiązku partycypowania w tych kosztach, to rozstrzyganie o przesłankach zwolnienia w odrębnym postępowaniu, może w praktyce przedłużających się postępowań, niweczyć ochronę jaką ustawodawca zamierzał stworzyć dla ofiar przemocy. W takiej sytuacji istnienie w obrocie prawnym ostatecznej i podlegającej wykonaniu decyzji zobowiązującej stronę do partycypowania w kosztach pobytu rodzica w DPS, podjętej wyłącznie na podstawie analizy przesłanek o charakterze ekonomicznym, bez uwzględnienia wspomnianych wyżej przesłanek o charakterze słusznościom tj. całokształtu okoliczności faktycznych sprawy – może w rzeczywistości zniweczyć ochronę jaką ustawodawca przyznał członkom rodzin podopiecznych DPS w art. 64 § 7 i art. 64 a u.p.s.
W ocenie Sądu, zadaniem organów administracyjnych w takiej sytuacji, w ramach zasady budowania zaufania obywatela do organów państwa, jest procedowanie tak, aby w sposób jak najpełniejszy urzeczywistnić cele ustawodawcy, w tym w sposób pełny uwzględniać słuszny interes strony.
Ponieważ zarówno ustalenie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, jak i wniosek o zwolnienie z jej ponoszenia, dotyczą konkretyzacji tego samego obowiązku strony, to w słusznie pojętym interesie strony, jest rozpoznanie tych spraw łącznie.
Sąd z urzędu zauważa również, że decyzja organu odwoławczego, wydana została z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, co ma wpływ na wynik przedmiotowej sprawy i niezależnie od wymienionych wyżej okoliczności, przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji.
Zgodnie ze wspomnianą zasadą, postępowanie prowadzone przez organ odwoławczy nie ma na celu jedynie oceny prawidłowości decyzji wydanej przez organ I instancji, ale zmierza do ponownej oceny tożsamej sprawy, zarówno w jej aspekcie faktycznym jak i prawnym, tak aby strona mogła zyskać pewność, że wydane wobec niej władcze rozstrzygnięcie organu administracji publicznej zostało podjęte, po dwukrotnej ocenie tej samej sprawy przez dwa różne organy.
Chodzi o ocenę zarówno zgromadzonych w sprawie dowodów, świadczących o istnieniu istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych sprawy jaki i podstaw prawnych do nałożenia na stronę konkretnych obowiązków administracyjnych.
Konstatacja ta nabiera szczególnej doniosłości w sytuacji, gdy na etapie postępowania między instalacyjnego zmieniają się okoliczności faktyczne sprawy - organ odwoławczy nie może ograniczać swoich rozważań do analizy stanu faktycznego sprawy z daty wydania decyzji przez organ I instancji.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia powołanej wyżej zasady postępowania, a także do naruszenia zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 K.p.a., zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, wziął bowiem pod uwagę wyłącznie stan faktyczny sprawy istniejący w dacie orzekania przez organ I instancji, nie dostrzegając, że po tej dacie uległ on zmianie w sposób mający wpływ na wysokość zobowiązania Skarżącej.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowi przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. zgodnie z którym pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie z art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są:
- w pierwszej kolejności - mieszkaniec domu;
- w dalszej kolejności - małżonek oraz zstępni przed wstępnymi.
Każdorazowa zatem zmiana zarówno średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, jak i wysokości dopłat uiszczanych przez osobę zobowiązaną w bliżej kolejności – ma wpływ na z wysokość zobowiązania osób zobowiązanych w dalszej kolejności.
Z sytuacją taką mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, w której organ I instancji opisaną na wstępie decyzją z 17 kwietnia 2023r. określił zobowiązanie Skarżącej, zgodnie z podaną metodologią, a tuż po wydaniu decyzji wobec Skarżącej – odrębną decyzją z 27 kwietnia 2023r. nr OS.I.5121.2.3.5.2023 wydaną wobec podopiecznego - ustalił jego odpłatność od 1 kwietnia 2023r. w nowej, wyższej wysokości. Okoliczność ta ma niewątpliwie wpływ na wysokość zobowiązania Skarżącej i winna zostać uwzględniona w orzeczeniu organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie.
Należy bowiem podkreślić, że obowiązek członków rodziny podopiecznego DPS do partycypowania w kosztach jego utrzymania, aktualizuje się jedynie w sytuacji, gdy sam podopieczny nie jest w stanie ponieść ich w pełnej wysokości i jest aktualny jedynie do tego momentu, w którym koszty te zostaną pokryte w pełnej wysokości. Osoby wymienione w art. 61 ust 1 pkt 2 u.p.s. nie mają obowiązku wnoszenia opłat w wysokościach wykraczających ponad całkowite koszty utrzymania podopiecznego DPS. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, łączna suma wszystkich zobowiązań z tytułu partycypowania w kosztach pobytu podopiecznego w DPS od 1 kwietnia 2023r. przekracza średni koszt utrzymania mieszkańca, ustalony Zarządzeniem nr [...] Starosty [...] z dnia [...] lutego 2023r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej w Powiecie [....] w roku 2023, w odniesieniu do DPS w [...] ( Dz. Urz Woj. Podk. z 2023r. poz. [...]).
Na marginesie rozważań, należy wskazać, że w sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, rolą organu prowadzącego postępowanie jest poszukiwanie osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., które zyskują status stron w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność za pobyt (wyrok NSA z 25 listopada 2021 r. I OSK 417/20). Zasadniczo w takiej sprawie powinno się toczyć tylko jedno postępowanie z udziałem wszystkich potencjalnie zobowiązanych stron, z uwagi na to, że sytuacja każdego ma wpływ na potencjalne obowiązki innych stron (tak NSA w wyroku z 19 września 2023r. I OSK 1864/21). Sama okoliczność prowadzenia odrębnych postępowań wobec każdego z zobowiązanych, nie stanowi automatycznie podstawy do zakwestionowania jego prawidłowości, jednakże biorąc pod uwagę wady przedmiotowego postępowania stwierdzone powyżej, a także potencjalną konieczność przeprowadzenia ponownego postępowania dowodowego w znacznym zakresie, Sąd postanowił uchylić również decyzję organu I instancji i zobowiązać ten organ do ponownego przeprowadzenia postępowania z łącznym udziałem wszystkich stron tego postępowania.
W przedmiotowej sprawie należy też wskazać na obecne w orzecznictwie ugruntowane już stanowisko dotyczące konieczności odnoszenia wysokości ustalonej opłaty – nie w częściach równych do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia ( to może mieć miejsce wyłącznie w przypadku opłaty, o jakiej mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s.) ale do ustalonych w wyniku wywiadu środowiskowego dochodów i możliwości płatniczych każdego zobowiązanego. Do ustalenia opłaty w wysokości zależnej od liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, ponieważ w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też przy zawarciu umowy lub w wydanej decyzji możliwe jest uwzględnienie wysokości dochodów i indywidualnych możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s.).
Reasumując, skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego z wyżej wymienionych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zaktualizuje dane dotyczące kolejnych okresów płatności, zgodnie ze zawartymi wyżej wskazówkami tj. mając na względzie, że każdorazowy wzrost opłaty wnoszonej przez podopiecznego ma wpływ na wysokość zobowiązania Skarżącej, ustali aktualne możliwości dochodowe i płatnicze Skarżącej, a także rozpozna jej wniosek o zwolnienie z obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania ojca w DPS zarówno w oparciu przesłanki z art. 64 jak i art. 64a u.p.s.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935, ze zm.) zasądził od organu na rzecz Skarżącej zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowego, na które składają się dwie opłaty skarbowe z tytułu przedłożenia pełnomocnictw – 34 zł. oraz kwota 480 zł. z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.