II SA/Rz 1311/22

II SA/Rz 1311/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska
Magdalena Józefczyk /przewodniczący/
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
III OSK 2231/23 - Wyrok NSA z 2025-02-12
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
art. 1a ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a, art. 4 ust. 4
Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 154
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr DSE3-K0918-P0041414792-9/22 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji własnej o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego - skargę oddala –
Uzasadnienie
II SA/Rz 1311/22
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi H.S. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 25 sierpnia 2022 r. nr DSE3-K0918-P0041414792-9/22 dotycząca odmowy uchylenia decyzji własnej o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z 19 stycznia 2006 r. nr DO-6/K0554/0041414792/2005/2 - wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a) i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję własną z 6 października 2005 r. nr 0041414792/1 o odmowie przyznania H.S. prawa do świadczenia pieniężnego.
Wnioskiem z 5 maja 2022 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) H.S. (reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata) wystąpiła do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.). o zmianę decyzji z 6 października 2005 r. poprzez przyznanie jej świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do prac przymusowych
Decyzją z 7 czerwca 2022 r. nr DSE2-K0971-P0041414792-7/22 Szef Urzędu odmówił uchylenia decyzji własnej z 19 stycznia 2006 r. z uwagi na niewykazanie, że przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zwrócił też uwagę, że słuszny interes strony musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, czego strona – której pobyt na deportacji trwał trzy miesiące – nie wykazała.
Pełnomocnik wnioskodawczyni nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem w ustawowym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając niewyjaśnienie wszystkich jej okoliczności w kontekście ustalenia zaistnienia przesłanek zastosowania art. 154 k.p.a.
Szef Urzędu opisaną na wstępie decyzją z 25 sierpnia 2022 r. - na podstawie art. 127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy decyzję własną z 7 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 i art. 155 k.p.a. ma charakter nadzwyczajny, a jego przedmiotem jest przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z uwzględnieniem tego, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W ocenie organu, wnioskodawczyni nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie za uchyleniem decyzji ostatecznej przemawiał interes społeczny lub jej słuszny interes, za który nie można uznać jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy Szef Urzędu wskazał, iż zostały one wyjaśnione w toku postępowania zakończonego decyzją ostateczną z 19 stycznia 2006 r. W postępowaniu tym ustalono, iż materiał dowodowy nie potwierdza okoliczności deportacji do pracy przymusowej prowadzonej w warunkach o których mowa w przepisach ustawy o osobach deportowanych (przez okres co najmniej 6 miesięcy). Brak jest więc podstaw do uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepis art. 154 k.p.a.
Na decyzję Szefa Urzędu z 25 sierpnia 2022 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając:
1) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy organ II instancji nie dostrzegł oczywistych uchybień przeprowadzonego postępowania w postaci braku wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz braku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego - w zakresie wykazania przesłanki słusznego interesu strony. Organ nie przeprowadził dowodu z przesłuchania skarżącej pomimo iż wniosek w tym zakresie był złożony dwukrotnie, nie uwzględnił też obecnie obowiązującej linii orzeczniczej w zakresie przyznawania przedmiotowego świadczenia. Powyższe doprowadziło organ do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych;
2) naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji z której nie wynika, które fakty organ uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł, oraz z jakich przyczyn odmówił wiarygodności i mocy dowodowej innym dowodom. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika co stanowiło podstawę uznania, iż skarżąca nie wykazała przesłanki słusznego interesu strony. Sam fakt, iż postępowanie zostało już merytorycznie zakończone w 2006 r. nie wyklucza możliwości jego ponownego rozpatrzenia w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 154 k.p.a. Uzasadnienie jako nazbyt lakoniczne i ogólnikowe nie zawiera precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa;
3) naruszenie art. 154 k.p.a. poprzez jego wadliwe niezastosowanie w sytuacji, gdy za zmianą decyzji przemawia słuszny interes strony;
4) naruszenie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o osobach deportowanych poprzez nieprzyznanie uprawnienia do wnioskowanego świadczenia pieniężnego.
Z uwagi na podniesione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że stwierdzenie o braku wykazania słusznego interesu strony jest nieuzasadnione. Już w treści pisma wszczynającego postępowanie wskazała, iż jest osobą w poważnym wieku, zmagającą się rozlicznymi chorobami, a środki jakie otrzymuje co miesiąc starczają jej na zaspokojenie jedynie najbardziej elementarnych potrzeb. Cierpienie jakiego doznała w trakcie deportacji wywarło zaś nieodwracalny wpływ na jej psychikę i dorosłe życie. Wciąż nawracające wspomnienia zniszczyły możliwość "dobrego" funkcjonowania w społeczeństwie w życiu dorosłym (bez obciążeń psychicznych), a brzemię wojny którego doświadczyła od pierwszych chwil swojego życia do dziś ciąży na jej zdrowiu i ujawnia się w codziennym funkcjonowaniu. Nadto, w toku postępowania mimo dwukrotnego zawnioskowania dowodu z przesłuchania skarżącej dla wykazania i doprecyzowania "słusznego interesu strony" organ II instancji tego dowodu nie przeprowadził. Zgodnie z orzecznictwem, organy są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Nieprzeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, podczas gdy nie zostały wyjaśnione wszelkie istotne okoliczności mające znaczenia dla jej rozstrzygnięcia - jest istotnym uchybieniem organu. Skarżąca ma prawo do wykazania wszelkimi możliwymi środkami "słusznego interesu strony".
Za jego wykazaniem przemawia także aktualna linia orzecznicza sądów, która nie istniała w dacie uprzedniego orzekania w tej sprawie. W świetle aktualnych orzeczeń skarżąca spełnia przesłanki materialne wynikające z art. 2 ustawy o osobach deportowanych. Urodziła się bowiem [...] 1945 r. w [....] na terenie IlI Rzeszy Niemieckiej, gdzie jej matka została przymusowo deportowana. Trauma jaka ją spotkała w czasie deportacji wywarła niebagatelny wpływ na jej życie i zdrowie (dorastanie na obczyźnie, praca w trudnych warunkach, odcięcie od rodziny, własnego kraju, wyizolowanie społeczne etc.). Gehenna jakiej doznała do dziś odciska piętno na jej psychice i zdrowiu. W wyroku WSA w Łodzi z 13 marca 2012 r. II SA/Łd 1313/11 stwierdzono, że w stosunku do dziecka o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) można mówić zarówno wtedy gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Zatem w przypadku deportowanego z rodzicami małoletniego dziecka, niezdolnego do pracy ze względu na wiek, kryterium tym jest czas jego pobytu w miejscu deportacji rodziców do pracy przymusowej." W wyroku 30 października 2018 r. II OSK 2696/16 stwierdzono zaś, że dla uznania doznanej represji za deportację w rozumieniu art. 2 ust. 2 ww. ustawy bez znaczenia jest małoletni wiek pokrzywdzonego." Z uwagi na powyższe oraz fakt iż skarżąca urodziła się na terenie III Rzeszy, spełnia przesłanki do otrzymania ww. świadczenia.
Niezależnie od tego, uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wadliwe. Nie wynika z niego co stanowiło podstawę uznania, iż skarżąca nie wykazała przesłanki słusznego interesu strony oraz dlaczego organ nie bierze pod uwagę aktualnych orzeczeń sądów w analogicznych sprawach. Obowiązkiem organu administracji jest wszechstronne i dokładne ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez strony postępowania. Lakoniczne uzasadnienie i stwierdzenie, iż nie wykazano słusznego interesu strony, w sytuacji gdy nie przeprowadzono żadnego dowodu w tym zakresie, nie poddaje się weryfikacji i kontroli instancyjnej.
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).
Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 25 sierpnia 2022 r. nr DSE3-K0918-P0041414792-9/22, utrzymująca w mocy decyzję własną z 7 czerwca 2022 r. nr DSE2-K0971-P0041414792-7/22 o odmowie uchylenia decyzji własnej z 19 stycznia 2006 r. nr DO-6/K0554/0041414792/2005/2; tą ostatnią decyzją organ utrzymał w mocy decyzję własną z 6 października 2005 r. nr 0041414792/1 o odmowie przyznania H.S. prawa do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.
Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach w/w kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie podlega uwzględnieniu.
Zasady, wysokość oraz tryb przyznawania świadczenia pieniężnego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (art. 1), stanowiąca w art. 1a ust. 1, że przysługuje ono osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie.
Taką represją jest m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (art. 2 pkt 2 lit. a).
Jak już wskazano wyżej, kwestia przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była już przedmiotem rozstrzygnięcia decyzjami z 6 października 2005 r. i z 19 stycznia 2006 r., w których jako powód odmownego załatwienia wniosku wskazano brak spełnienia warunku minimalnego 6-miesięcznego okresu doznania represji, które w jej przypadku trwały 3 miesiące i 5 dni (od 3 lutego do 8 maja 1945 r.).
Aktualnie wnioskodawczyni skarży rozstrzygnięcia wydane w następstwie złożenia wniosku o zmianę decyzji ostatecznej z 19 stycznia 2006 r. w trybie art. 154 § 1 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (stosownie do art. 4 ust. 4 ustawy o osobach deportowanych, w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego).
Podstawy do zastosowania przepisu art. 154 k.p.a. skarżąca upatruje w swym podeszłym wieku (77 lat w dacie złożenia wniosku i orzekania przez organy), złym stanie zdrowia i braku wystarczających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a także doznanym w trakcie deportacji cierpieniem, które miało negatywny wpływ na jej psychikę i utrudniało funkcjonowanie w społeczeństwie w życiu dorosłym.
Sąd podziela stanowisko strony skarżącej – mające odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym (por. m.in. wyroki: NSA z 19 sierpnia 2004 r. OSK 135/04 - LEX nr 141484 i z 5 maja 2004 r. OSK 176/04 - LEX nr 156276, WSA w Poznaniu z 7 października 2020 r. IV SA/Po 184/20 - LEX nr 3094604, z 15 lipca 2020 r. II SA/Po 593/19 - LEX nr 3042725 i z 21 września 2016 r. IV SA/Po 253/16 - LEX nr 2123270) – co do możliwości przyznania świadczenia pieniężnego także dzieciom, które wysłano do miejsc, gdzie podlegali represji ich rodzice lub które to dzieci urodziły się w trakcie trwania represji rodziców.
Jednocześnie jednak należy zwrócić uwagę na utrwalone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, wg którego jako datę graniczną do sposobu liczenia okresu deportacji spełniającej dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o osobach deportowanych należy wskazać dzień 8 maja 1945 r., jako dzień zakończenia II wojny światowej (wyrok: NSA z 28 maja 2020 r. II OSK 1925/19 - LEX nr 3047281 i WSA w Poznaniu z 23 lutego 2022 r. - LEX nr 3414379).
W przypadku skarżącej liczony zgodnie z powyższym (od dnia urodzenia [...] 1945 r.) okres deportacji (podlegania represjom) jest ewidentnie krótszy, niż minimalny wymagany do przyznania świadczenia pieniężnego okres 6 miesięcy o którym mowa w art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o osobach deportowanych.
W opisanej sytuacji, nawet zatem gdyby przyjąć zaistnienie w przypadku skarżącej "słusznego interesu strony" lub "interesu społecznego" wywodzonego z przywołanych przez nią okoliczności (których Sąd nie kwestionuje), jej wniosek o zmianę wcześniejszej ostatecznej decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego i tak nie mógłby zostać uwzględniony w oparciu o art. 154 k.p.a.
W tym zakresie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych słusznie uznał, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji niezgodnej z prawem, a słuszny interes strony lub interes społeczny wiązać się z naruszeniem jasno brzmiącego i nie budzącego wątpliwości interpretacyjnych przepisu ustawy (w niniejszym przypadku z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o osobach deportowanych statuującym minimalny okres podlegania represjom przypadający w okresie wojny w latach 1939 - 1945).
W konsekwencji, Sąd za w pełni prawidłowe uznaje stanowisko Szefa Urzędu, który zaskarżoną w sprawie decyzją z 25 sierpnia 2022 r. i utrzymaną nią w mocy decyzją z 7 czerwca 2022 r. odmówił skarżącej uchylenia i zmiany decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
Wyklucza to skuteczność podniesionych w skardze zarzutów odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wadliwego uzasadnienia zaskarżonej decyzji (w szczególności w zakresie wykazania przesłanki słusznego interesu strony, w tym poprzez brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej), co z opisanych wyżej przyczyn nie mogło wpłynąć na wynik sprawy, a tym samym przekładać się na uznanie naruszenia art. 154 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o osobach deportowanych.
Stosownie do powyższego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.