II SA/RZ 1308/21

II SA/Rz 1308/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Ewa Partyka /sprawozdawca/
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Stanisław Śliwa
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
III OSK 1051/22 - Wyrok NSA z 2024-02-02
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1924
art. 41 ust. 4, ust. 6, art. 3 ust. 3
Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
Dz.U. 2019 poz 1251
art. 31 ust. 1, ust. 2, ust. 3
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ NSA Stanisław Śliwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] grudnia 2019 r.nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi [...] sp. z o.o. w [...] (dalej: "spółka", "skarżąca") jest decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w [...] (dalej: "organ II instancji", "organ odwoławczy" lub "OIP") z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], utrzymująca w mocy nakaz wydany przez inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] (dalej: "organ I instancji" lub "inspektor") z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w sprawie umieszczenia B.K. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu;
W celu dokonania oceny zasadności skarg pracowników zatrudnionych w Spółce, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadziły kontrolę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1924 - dalej: "u.e.p.").
Ustalono, że po wejściu w życie u.e.p., pracodawca zarządzeniem Nr 9 z dnia 30 grudnia 2009 r. powołał komisję do spraw przeglądu prac wykonywanych w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze. Komisja ta miała dokonać: przeglądu stanowisk pracy w spółce pod kątem prac w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze zgodnie z ustawą i przedstawić wykaz do zatwierdzenia Prezesowi Zarządu. Komisja w oparciu o ustawę o emeryturach pomostowych zakwalifikowała jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, na których zatrudnieni pracownicy nabywają prawo do emerytury pomostowej stanowisko kierowca – konduktor. Na podstawie powyższych ustaleń pracodawca sporządził wykaz pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, za których pracodawca miał opłacać składki na fundusz emerytur pomostowych. Ponadto pracodawca zaprowadził ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, która została podpisana przez pracowników, którzy potwierdzili fakt, że pracodawca będzie za nich opłacał składki na fundusz emerytur pomostowych. Z protokołu wynika również, że od 2010 r., pracodawca co roku sporządzał wykaz pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, za których opłacał składki na fundusz emerytur pomostowych, z tym, że w 2016 r. okres wykonywania pracy o szczególnym charakterze trwał do 31 marca 2016 r.
W związku z zakwalifikowaniem stanowiska pracy kierowca – konduktor do prac o szczególnym charakterze pracodawca założył i prowadził: Centralny rejestr i ewidencję pracowników [...] sp. z o.o. wykonujących prace "o szczególnym charakterze".
W 2016 r. zarządzeniem nr 1 Prezesa Zarządu spółki z dnia 11 kwietnia 2016 r. w sprawie powołania komisji do spraw przeglądu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze powołano komisję do spraw przeglądu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze. Jej zadaniem było zweryfikowanie wykazu prac o szczególnym charakterze. Z protokołu posiedzenia komisji z dnia 20 kwietnia 2016 r. wynikało, że komisja zakwalifikowała jako prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze z prawem nabycia uprawnień do emerytury pomostowej stanowiska pracy: kierowca – konduktor. Stwierdzono przy tym, że należy zaprzestać odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.
W wyniku dokonanych ustaleń inspektor pracy skierował nakaz z dnia [...] listopada 2019 r., nr rej. [...], który zawierał decyzję nakazującą umieszczenie pracownika B.K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p.
W odwołaniu od tej decyzji, pełnomocnik pracodawcy uznał, że ustalenia organu I instancji dokonane w przedmiotowej sprawie są niewystarczające. Podniósł, że pracownik został zatrudniony na stanowisku "kierowca-konduktor", nie zaś "kierowca" i pracę kierowania pojazdem - autobusem w transporcie publicznym - wykonuje przeciętnie tylko ok. 4 godzin dziennie. Pozostały czas pozostaje do dyspozycji pracodawcy, ale nie wykonuje czynności kierowania autobusem w transporcie publicznym. Nie spełnia zatem kryteriów uznania go za "kierowcę autobusu w transporcie publicznym" w rozumieniu przepisów u.e.p. Ustaleniom kontrolnym inspektorów pracy zarzucono także to, że nie analizowali rzeczywistego zakresu obowiązków oraz czasu pracy pracownika, do którego odnosiła się wydana decyzja. Ponadto pismo zaskarżające z dnia 20 listopada 2019 r. wskazywało, że ustalenia zakładowej Komisji do spraw przeglądu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, miały charakter "pomocniczy" i "nie przesądzający o istnieniu obowiązku wpisu do ewidencji".
Stanowisko inspektora podzielił organ II instancji, który opisaną na wstępie decyzją utrzymał zaskarżony nakaz w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że kontrolujący ustalili, że B.K. został zatrudniony na stanowisku pracy "kierowca-konduktor" w dniu 10 maja 2019 r., w pełnym wymiarze czasu pracy. Jedyną przyczyną braku wpisu jego nazwiska do ewidencji było to, że pracę w [...] Sp. z o.o. w [...] podjął po zaprzestaniu prowadzenia ewidencji przez pracodawcę.
Powołując się na stanowisko orzecznictwa w odniesieniu do kompetencji organów PIP w zakresie kontroli ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. organ wskazał, że kompetencja inspekcji pracy ograniczona jest do wydania przez inspektora pracy nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko nie został umieszczony w ewidencji. Rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się więc jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym.
Dalej organ II instancji podał, że inspektor pracy nie jest uprawniony do badania, czy pracodawca prawidłowo ustalił wykaz stanowisk pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organy inspekcji pracy nie mają podstaw prawnych do dokonywania prawnie wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez u.e.p., by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o przepisy art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. Organy te nie są upoważnione do wydania decyzji ingerujących w treść tego rejestru. Jak wyjaśnił organ, właściwość rzeczowa organów PIP zawężona jest zatem do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna.
Analizując ustalenia dokonane w trakcie kontroli spółki oraz wydaną na ich podstawie decyzję administracyjną, dotyczącą pracownika B.K., organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie doszło do nieadekwatnych do rzeczywistości ustaleń kontrolnych, ani do niewłaściwej interpretacji przepisów prawa. Bezspornie pracodawca sporządził wykaz stanowisk, na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze i umieścił na nim stanowisko "kierowca-konduktor." Następnie sporządził ewidencję pracowników spółki, wykonujących pracę na tym stanowisku. W ewidencji umieszczono wymagane przepisami dane kilkudziesięciu pracowników zakładu. Nie wpisano natomiast do ewidencji nazwiska B.K., zatrudnionego na takim stanowisku pracy, tj. "kierowca-konduktor". Pracodawca zaniechał od kwietnia 2016 r. bieżącego prowadzenia ewidencji, i tym samym nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. Zarzut braku analizy zakresu czynności w aspekcie czasu pracy pracownika zatrudnionego na stanowisku "kierowca-konduktor" organ II instancji ocenił jako nietrafny. Zaznaczył, że obowiązek wpisu pracownika spełniającego wymagane warunki do przedmiotowej ewidencji ma charakter sprawozdawczy i porządkujący. Samo dokonanie wpisu do ewidencji to decyzja pracodawcy, który może się posiłkować w pracach związanych z klasyfikacją stanowisk pracy oraz prowadzeniem ewidencji, wyznaczonymi do tych zadań pracownikami lub ciałami kolegialnymi.
Skargę na decyzje złożył pełnomocnik spółki drogą elektroniczną wskazując, że pełny tekst skargi znajduje się w załączniku. Załącznik nie został jednak dołączony, mimo wezwania przez WSA.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że z przepisów jednoznacznie wynika, że w ewidencji powinni być umieszczeni pracownicy, którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bez względu na to czy wykonują wyłącznie taką pracę, czy też poza tego rodzaju pracami wykonują także obowiązki innego rodzaju. W pozostałym zakresie podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Końcowo wskazał, że spór czy za danego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych należy do właściwości organów rentowych i sądów powszechnych. Ewidencja zaś, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. ma ułatwić pobór składek i orzeczenie w tych sprawach przez organy rentowe. Jednak samo umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji nie przesądza o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej.
Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 219/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniesioną skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z pkt 8 załącznika nr 2 u.e.p., pracą o szczególnym charakterze jest praca kierowców autobusów, trolejbusów oraz motorniczych tramwajów w transporcie publicznym. W świetle natomiast art. 11a ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy rola inspekcji pracy ogranicza się wyłącznie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno – sprawozdawczym. Podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca. Sąd podkreślił, że organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania umieszczenia pracownika, decyzją administracyjną, w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, tylko wówczas, gdy - dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Sąd zaznaczył, że w sprawie pozostaje bezsporne, że B.K. od 10 maja 2019 r. zatrudniony jest w Spółce, w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowca – konduktor, jak również, że strona skarżąca prowadziła ewidencję stanowisk pracy o szczególnym charakterze, do których zaliczyła prace wykonywane na stanowisku kierowca – konduktor. W ocenie Sądu obowiązkiem strony skarżącej było zatem umieszczenie ww. pracownika w prowadzonym wykazie stanowisk założonym w 2010 r. i obowiązującym w dniu jego zatrudnienia, tj. 10 maja 2019 r.
Na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez spółkę, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3462/21 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Powodem powyższego były stwierdzone uchybienia proceduralne zaistniałe w postępowaniu przed Sądem I instancji. NSA wskazał, że zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne zostało uznane za doręczone pełnomocnikowi skarżącej na dzień przed wyznaczonym terminem posiedzenia, uniemożliwiając tym samym stronie zajęcie stanowiska w sprawie. Nadto NSA stwierdził, że w aktach sprawy brakuje załącznika do skargi, który zgodnie z treścią pisma spółki oznaczonego jako "skarga", miał zawierać pełną treść skargi. Sąd zaznaczył, że wskazane pismo samo w sobie nie mogło stanowić wolnej od wad formalnych skargi, ponieważ nie zawierało ani osnowy wniosku, ani oświadczenia strony. Zatem Sąd I instancji winien wezwać stronę skarżącą do uzupełnienia powyższego braku.
W wykonaniu zaleceń powyższego wyroku tut. Sąd ponownie wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia wspomnianego załącznika do skargi.
W treści przesłanego do Sądu załącznika do skargi strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy poprzez błędną wykładnię tego przepisu, a także naruszenie art. 77 § 1 K.p.a., poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, co skutkowało dokonaniem ustaleń sprzecznych z treścią zebranych materiałów.
W oparciu o powyższe zarzuty spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją nakazu wydanego przez organ I instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi spółka zanegowała twierdzenie organu, jakoby samodzielnie zakwalifikowała stanowisko kierowca-konduktor jako pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wskazała, że wniosek taki jest sprzeczny z treścią protokołu komisji z dnia 20 kwietnia 2016 r., na który powoływał się organ. Jak również wskazała skarżąca, przy ocenie spornego stanowiska pracy wprost wskazano, że należy zaprzestać odprowadzania składek na FEP - co wprost wyklucza uznanie, że komisja nie uznała pracy na takim stanowisku za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W ocenie spółki, zwrot "kwalifikuje" użyty w protokole należy w tym miejscu rozumieć zatem nie jako kategoryczne przypisanie do konkretnej grupy, tylko jako sam proces kwalifikacji (sprawdzania przynależności do określonego zbioru). Jak podniosła, oceniając powyższe dowody, organ oparł się wyłącznie na dowolnie zinterpretowanej treści protokołu prac Komisji, pomijając jednocześnie całkowicie kontekst, w którym protokół ten powstał. Organ pominął również fakt, iż po zakończeniu prac Komisji w spółce nie powstał wykaz prac o szczególnym charakterze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności
z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki
w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w Rzeszowie, którą utrzymany został w mocy nakaz inspektora umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prawe w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Chodziło o pracownika zatrudnionego przez stronę skarżącą w dniu 10 maja 2019 r. na stanowisku pracy "kierowca – konduktor" w pełnym wymiarze pracy.
Zgodnie z art. 41 ust. 4 u.e.p. płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1) oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 (art. 41 ust. 4 pkt 2), o czym ma obowiązek powiadomić pracowników ( art. 41 ust. 5 ustawy). Jednocześnie art. 41 ust. 6 ustawy stanowi, że w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.
Zgodnie z art. 3 ust. 3 u.e.p. prace o szczególnym charakterze to: prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Zgodnie z ust. 5 tego przepisu: za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3.
Stosownie do pkt 8 załącznika nr 2 taką pracą o szczególnym charakterze jest praca kierowców autobusów, trolejbusów oraz motorniczych tramwajów w transporcie publicznym.
Na podstawie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( Dz.U. z 2019 r., poz. 1251; dalej: "ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy") właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.
Jak się przyjmuje w orzecznictwie rola inspekcji pracy ogranicza się wyłącznie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno -sprawozdawczym (tak WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 995/12, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach www.cbois.nsa.gov.pl). Podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca. Organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania umieszczenia pracownika, decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 2), tylko wówczas, gdy - dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2377/13).
W sprawie bezsporne jest, że B.K. od dnia 10 maja 2019 r. zatrudniony jest u strony skarżącej w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowca – konduktor.
Najpierw na podstawie umowy o pracę na okres próbny do dnia 9 sierpnia 2019 r. a od dnia 10 sierpnia 2019 r. na podstawie umowy na czas określony do dnia 30 czerwca 2021 r. Nie ulega także wątpliwości, że strona skarżąca posiada Centralny rejestr i ewidencję pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.
W przedłożonych do kontroli aktach sprawy znajduje się bowiem podpisany bez zastrzeżeń protokół kontroli z dnia 12 listopada 2019 r., do którego jako załącznik nr 4 załączono odpis z Centralnego rejestru i ewidencji [...] Sp. z o.o. pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze. Z protokołu kontroli wynika którzy pracownicy figurują w tym rejestrze, a także że m.in. uczestnik B.K. w nim nie figuruje mimo że w dniu 10 maja 2019 r. został zatrudniony na stanowisku kierowca – konduktor.
Stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy o PIP ustalenia kontroli dokumentowane są, z zastrzeżeniem ust. 10 (który w sprawie nie miał zastosowania) w formie protokołu. W ust. 2 tego przepisu ustawodawca wskazał, że protokół kontroli powinien zawierać:
1) nazwę podmiotu kontrolowanego w pełnym brzmieniu i jego adres oraz numer z krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON) oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP);
2) imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe inspektora pracy;
3) imię i nazwisko osoby reprezentującej podmiot kontrolowany oraz nazwę organu reprezentującego ten podmiot;
4) datę rozpoczęcia działalności przez podmiot kontrolowany oraz datę objęcia stanowiska przez osobę lub powołania organu, o których mowa w pkt 3;
5) oznaczenie dni, w których przeprowadzano kontrolę;
6) informację o realizacji uprzednich decyzji i wystąpień organów Państwowej Inspekcji Pracy oraz wniosków, zaleceń i decyzji innych organów kontroli i nadzoru nad warunkami pracy;
7) opis stwierdzonych naruszeń prawa oraz inne informacje mające istotne znaczenie dla wyników kontroli;
8) dane osoby legitymowanej oraz określenie czasu, miejsca i przyczyny legitymowania;
9) informację o pobraniu próbek surowców i materiałów używanych, wytwarzanych lub powstających w toku produkcji;
10) treść decyzji ustnych i poleceń oraz informację o terminach ich realizacji;
11) informację o liczbie i rodzaju udzielonych porad z zakresu prawa pracy;
12) wyszczególnienie załączników stanowiących składową część protokołu;
13) informacje o osobach, w obecności których przeprowadzano kontrolę;
14) na wniosek podmiotu kontrolowanego - wzmiankę o informacjach objętych tajemnicą przedsiębiorstwa;
15) wzmiankę o wniesieniu lub niewniesieniu zastrzeżeń do treści protokołu oraz ewentualnym usunięciu stwierdzonych nieprawidłowości przed zakończeniem kontroli;
16) datę i miejsce podpisania protokołu przez osobę kontrolującą oraz przez osobę lub organ reprezentujący podmiot kontrolowany.
Według art. 31 ust. 3 ustawy o PIP protokół podpisuje inspektor pracy prowadzący kontrolę oraz osoba lub organ reprezentujący podmiot kontrolowany. Stosownie do ust. 4 podmiotowi kontrolowanemu przysługuje prawo zgłoszenia, przed podpisaniem protokołu kontroli, umotywowanych zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole. Zastrzeżenia należy zgłosić na piśmie w terminie 7 dni od dnia przedstawienia zastrzeżeń, o których mowa w ust. 4, inspektor pracy prowadzący kontrolę zobowiązany jest je zbadać, a w przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń – zmienić lub uzupełnić odpowiednią część protokołu (ust. 6). W protokole nie można dokonywać poprawek, skreśleń ani uzupełnień bez omówienia ich na końcu protokołu, z wyjątkiem sprostowania oczywistych omyłek pisarskich i rachunkowych, które parafuje inspektor pracy, oznaczając parafy datą ich dokonania.
Zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.
Z przedstawionych do kontroli dokumentów wynika, że po wejściu w życie ustawy o emeryturach pomostowych powołana została komisja do spraw przeglądu prac wykonywanych w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze. Z powyższego sporządzono protokół (akta administracyjne k.162), a w nim umieszczono informację, że w oparciu o ustawę o emeryturach pomostowych jako wykonywane w szczególnych warunkach, kwalifikuje się stanowisko pracy: kierowca - konduktor. W ocenie Sądu powyższe może być traktowane jako wykaz. Na tej podstawie strona skarżąca sporządziła wykaz pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, za których opłacano składki na Fundusz Emerytur Pomostowych. Od 2010 r. do marca 2016 r. skarżąca składała do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych deklaracje zgłoszenie/korektę danych o pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze za poszczególnych pracowników znajdujących się w wykazie.
Po dniu 31 marca 2016 r. zaprzestano bieżącego prowadzenia ewidencji. Zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. Prezes Zarządu powołał Komisję przeglądu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zgodnie z § 2 ust. 2 tego zarządzenia Prezes Spółki powierzył tej Komisji sporządzenie wykazu ww stanowisk pracy zgodnie z ustawą. Wykazy miały być przedstawione do dnia 20 kwietnia 2016 r. Według treści protokołu z posiedzenia Komisji z dnia 20 kwietnia 2016 r. Komisja wskazała, że w oparciu o u.e.p. jako prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze z prawem nabycia uprawnień do emerytury pomostowej kwalifikuje następujące stanowiska pracy:
1) Kierowca – konduktor.
Jednocześnie zaprzestano odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.
Z faktów tych oraz treści protokołu kontroli wynika, że strona skarżąca prowadziła ewidencję stanowisk pracy o szczególnym charakterze, do których powołana w celu m.in. sporządzenia wykazu Komisja zaliczyła prace wykonywane na stanowisku kierowca – konduktor. Wykaz ww stanowisk został zawarty w treści protokołu Komisji. Faktem także bezspornym jest to, że pracownik, którego dotyczy kontrolowane postępowanie od dnia 10 maja 2019 r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na tym właśnie stanowisku.
Sąd zwraca uwagę, że protokół z dnia 12 listopada 2019 r. został podpisany przez Prezesa skarżącej Spółki bez zastrzeżeń i wynika z niego, że w Centralnym rejestrze i ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze nie figuruje m.in. B.K.
W świetle ustalonych w toku kontroli okoliczności potwierdzonych treścią podpisanego bez zastrzeżeń protokołu z dnia 12 listopada 2019 r. zdaniem Sądu zaistniały podstawy do wydania nakazu opartego na art. 11a ustawy o PIP. Wobec tego zarzut skargi jest jedynie polemiką z niezakwestionowanymi w formie zastrzeżeń ustaleniami organów PIP.
Podkreślić należy, że ewidencyjno – sprawozdawczy charakter wykazu, ma na celu ujawnienie pracowników, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (określone w załączniku nr 1 i 2 do ustawy), bez względu na to, jaki jest rozmiar tych prac i czy pracownik poza pracą w tych warunkach wykonuje także prace innego rodzaju. Celem prowadzenia ewidencji jest objęcie nią pracowników, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co do których jest jedynie przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, nie przesądza natomiast o istnieniu tego uprawnienia. Oznacza to, że pracownik, który wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, powinien być umieszczony w ewidencji niezależnie od tego, czy pracodawca powierzył takiemu pracownikowi wykonywanie także innych prac.
Organy Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji lub wykreślenia pracownika z ewidencji rozstrzygają wyłącznie o tym, czy pracownik wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bez względu na to, czy taki pracownik wykonuje dodatkowo także inne prace. Ocena, czy wykonywanie tych innych prac powoduje, że pracownik wykonuje (lub nie wykonuje) prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, należy do organów rentowych i sądów powszechnych, ponieważ są to okoliczności dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz spełnienia warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej, a nie okoliczności, od których zależy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych (uchwała NSA z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt I OPS 4/12).
Prowadzenie ewidencji oraz centralnego rejestru pracowników ma jedynie ułatwić pobór składek i orzekanie w tych sprawach przez organy rentowe, a nie wyłączać właściwość organów rentowych w tych sprawach.
Obowiązek opłacania składki oraz spełnienie warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej zależą od faktycznego wykonywania przez pracownika prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wymienionych w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy, a nie od umieszczenia pracownika w ewidencji prowadzonej przez pracodawcę (płatnika składek) i nie jest przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu.
Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt I OSK 339/20 zadania organów Państwowej Inspekcji Pracy w odniesieniu do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. mają wymiar kontrolny w tym sensie, że sprowadzają się do sprawdzenia, czy treść ewidencji odpowiada rzeczywistości, tj. czy figurują w niej wszyscy ci pracownicy, którzy wykonują prace na stanowiskach wymienionych w wykazie prowadzonym zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. W tym zakresie organy te mogą konfrontować ewidencję z wykazem oraz z innymi dokumentami obrazującymi obowiązki pracownicze, np. kartą stanowiskową, a także dokonywać oględzin przestrzeni pracy. Nie są jednak uprawnione do kwalifikowania prac jako wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, czyli do ingerowania w sytuacji, gdy ta kwalifikacja jest przedmiotem sporu, który może być rozstrzygnięty wyłącznie przez organ rentowy, a następnie przez sąd powszechny (por.: wyrok NSA z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 238/13).
Jeżeli pracodawca pominął dane stanowisko pracy w prowadzonym przez siebie wykazie, to arbitralne rozstrzygnięcie organów Państwowej Inspekcji Pracy w tym przedmiocie naruszyłoby granice ich właściwości, wkraczając w sferę zastrzeżoną dla organów rentowych (por.: wyrok NSA z. dnia 27 października 2015r., sygn. akt I OSK 920/14). Wiązałoby się ono z koniecznością dokonania wiążących ustaleń co do tego, czy dana praca odpowiada warunkom określonym w ustawie o emeryturach pomostowych (por.: wyrok NSA z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 238/13).
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 4/12, wpis w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, prowadzonej przez pracodawcę stosownie do art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., a co za tym idzie także decyzja organu Państwowej Inspekcji Pracy nakazująca dokonanie tego wpisu, nie mogą przesądzać, że zachodzi jedna z przesłanek do przyznania emerytury pomostowej. Oznaczałoby to wszak, że przesłankę tę rozstrzygałaby ta decyzja, a w razie wniesienia skargi orzeczenie sądu administracyjnego, podczas gdy w myśl art. 25 u.e.p. oraz art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), powinno to nastąpić w drodze decyzji organu rentowego, od którego przysługuje odwołanie do sądu powszechnego.
Prawo do emerytury pomostowej uzależnione jest od tego czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez odpowiedni okres, a nie od tego, czy był umieszczony w stosownej ewidencji. O spełnieniu przez pracownika warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może zatem przesądzać wpis do ww ewidencji, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy. Prowadzenie przedmiotowej ewidencji oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć – jak wskazano w ww uchwale – jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wyłącznie porządkujący charakter wpisu do ww ewidencji skutkuje z kolei uznaniem, że decyzja wydawana przez organy Inspekcji Pracy ma również tylko i wyłącznie charakter porządkujący. Orzeczenie to nie przesądza władczo o obowiązku opłacania przez pracodawcę składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, a także wiąże organu ubezpieczeniowego w zakresie powinności uznania wykonywanej przez konkretnego pracownika pracy, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz w konsekwencji w zakresie przyznania takiemu pracownikowi emerytury pomostowej. W ocenie Sądu treść § 2 ust. 2 i 3 Zarządzenia Nr 1 Prezesa Zarządu skarżącej Spółki z dnia 11 kwietnia 2016 r. jednoznacznie wskazuje, że pracodawca scedował na powołaną tym zarządzeniem Komisję sporządzenie wykazu stanowisk pracy o szczególnym charakterze i prac wykonywanych w szczególnych warunkach. Z kolei z protokołu posiedzenia tej Komisji wynika, że taki wykaz w tymże protokole sporządzono i znalazło się na nim stanowisko kierowca – konduktor, na którym od dnia 10 maja 2019 r. zatrudniony został w pełnym wymiarze pracy B.K. W tej sytuacji organy PIP miały podstawę do wydania nakazu, o którym mowa w art. 11a ustawy o PIP, gdyż ewidencja powinna zostać uzupełniona stosownie do tych ustaleń. Właśnie zaniechanie wpisywania na bieżąco pracowników zatrudnionych na stanowisku umieszczonym na wykazie (zgodnie z treścią protokołu Komisji) uzasadniało wydanie nakazu. Zaznaczyć należy, ze wykaz stanowisk pracy, o których mowa w art. 41 ust. 4 u.e.p. nie jest tym samym co wykaz pracowników wykonujących pracę o szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze.
Tym samym Sąd podzielił stanowisko merytoryczne wyrażone już w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 17 czerwca 2020 r.
W kontrolowanej sprawie brak więc podstaw, że naruszone zostały przepisy art. 11a ustawy o PIP oraz art. 77 § 1 k.p.a. Treść protokołu Komisji z dnia 20 kwietnia 2016 r. stała się podstawą ustaleń opisanych w protokole PIP z dnia 12 listopada 2019 r.
W świetle powyższego Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 P.p.s.a.