II SA/Rz 1307/21

II SA/Rz 1307/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka /sprawozdawca/
Karina Gniewek-Berezowska
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 835/22 - Wyrok NSA z 2023-02-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania decyzji uchylającej decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] i orzeczenia o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej G. K. w związku z opieką nad matką W. G. w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej G. K. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 1307/21
UZASADNIENIE
G.K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwane: "SKO", "Kolegium") z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W.G.
Jak wynika z akt sprawy Wójt Gminy, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111; zwana dalej u.ś.r.), tj. datę powstania niepełnosprawności, której u W.G. nie da się ustalić.
Wskutek złożonego odwołania, SKO decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że okoliczność niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia, natomiast odnosząc się do kwestii pobierania przez stronę renty rodzinnej wyjaśniło, że warunkiem koniecznym przyznania żądanego świadczenia jest rezygnacja z pobieranego świadczenia. Organ winien poinformować stronę o możliwości wyboru świadczenia.
W dniu [...] października 2021 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie z ZUS Inspektorat w S. o pobieraniu świadczenia po zmarłym mężu oraz, że świadczenie to nie pozostaje w zbiegu z innymi świadczeniami.
Wójt Gminy decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] odmówił G.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W.G., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podał, że w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż wnioskodawczyni ma wprawdzie przyznaną rentę rodzinną po zmarłym mężu, jednak nie jest ona w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Jednakże z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wobec braku możliwości ustalenia od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, świadczenie nie może zostać przyznane.
W odwołaniu G.K. wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 w wyniku którego doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 20210 r. SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – zwana dalej "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazało, że G.K. zwróciła się o przyznanie świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W.G. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2020 r. Z orzeczenia wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. W.G. jest wdową, mieszka sama, zaś wnioskodawczyni zapewnia jej kompleksową opiekę i nie podejmuje w związku z tym zatrudnienia. Na wnioskodawczyni, jako na córce, ciąży obowiązek alimentacyjny. Spełnia zatem przesłanki do przyznania świadczenia o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W dalszej części Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz przywołało wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Wywiodło, że powstanie niepełnosprawności w okresie wymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zaakceptowało zatem stanowiska organu I instancji w zakresie niespełnienia przez osobę wymagającą opieki przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Kolegium wyjaśniło natomiast, że kwestię sporną stanowiły konsekwencje wynikające z przysługującej wnioskodawczyni renty rodzinnej po zmarłym mężu. Wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wymienia przesłanki negatywne, których zaistnienie skutkuje odmową przyznania prawa do świadczenia. Jedną z nich jest fakt, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zdaniem organu wnioskodawczyni mogła kolizję tych uprawnień wyeliminować, składając wniosek o zawieszenie przysługującej jej renty. Taką informację zawarło w decyzji kasacyjnej z dnia [...] lutego 2021 r. SKO wskazało, że odwołująca otrzymała możliwość wyboru świadczenia bardziej dla niej korzystnego, jednak z możliwości tej nie skorzystała. Dołączyła jedynie zaświadczenie z ZUS o pobieraniu świadczenia po zmarłym mężu i o fakcie, że świadczenie to nie jest w zbiegu z innym świadczeniem.
Skarżąca nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem i w skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) zwróciła się o jego uchylenie wraz z poprzedzającą go decyzją Wójta Gminy z dnia [...] maja 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci osoby niepełnosprawnej, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i pominięcie celów tej ustawy oraz przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rodzinnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym wobec wniosku skarżącej, o rozpoznanie sprawy w takim trybie, złożonego na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., przy braku żądania pozostałych stron przeprowadzenia rozprawy.
Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.) kontrola działalności administracji oznacza badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, a jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., stanowiący, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wyeliminowanie zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa.
W sprawie tej ponad wszelką wątpliwość zostało ustalone, że skarżąca, ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, opiekuje się swoją matką W.G., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Organy poczyniły także ustalenia w zakresie sytuacji rodzinnej W.G., wykazując, że jej rodzice i małżonek nie żyją, a spośród osób zobowiązanych do alimentacji, w tym wypadku córek, tylko skarżąca jest w stanie taką opiekę sprawować.
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r." świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wprowadzonym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego była również data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki - 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o ten właśnie przepis, bez uwzględnienia skutków, jakie wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Skutkiem tego wyroku, w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, istnieje konieczność dokonania oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wprowadzonego w art. 17 ust. 1b.
W tym zakresie błędne stanowisko organu I instancji zostało zweryfikowane w zaskarżonej decyzji, w której Kolegium prawidłowo uznało, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie uznanej za niekonstytucyjną części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji powołały się na negatywną przesłankę wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca jest wdową i pobiera od 2010 r. rentę rodzinną po zmarłym mężu – W.K.
Jak wynika z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r., przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale wyłącznie wtedy, gdy została ona przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.
W ocenie Sądu nie ma więc wątpliwości, że w przypadkach, kiedy renta rodzinna po zmarłym małżonku nie pozostaje w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym oraz innymi świadczeniami wymienionymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) (renta socjalna, zasiłek stały, itd.) – brak jest podstaw do stosowania tego przepisu, który stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Takie rozumienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynika z jego wykładni językowej i zdaniem Sądu nie powinno budzić jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych. Takie też rozumienie omawianego przepisu przyjął WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 10 listopada 2021 r., II SA/Rz 1283/21, przywołując w jego uzasadnieniu fragment uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Druk Sejmowy VI kadencji Nr 3897), którą to nowelizacją zmieniono brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z dniem 14.10.2011 r.
W realiach rozpoznawanej sprawy sytuacja zbiegu renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka z innym świadczeniem emerytalno-rentowym miałaby miejsce wówczas, gdyby skarżąca, oprócz prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, miała prawo do jeszcze innych świadczeń emerytalno-rentowych. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia skarżącej wynika, że ma ona przyznaną rentę rodzinną po mężu od [...].09.2010 r. i że renta nie została przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.
Oświadczenie to zostało złożone po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i podpisane przez skarżącą [...].01.2021r. Okoliczność braku zbiegu przyznanej renty rodzinnej z innym świadczeniem potwierdza zaświadczenie ZUS z [...].04.2021 r. przekazane przez pełnomocnika skarżącej organowi I instancji i znajdujące się w aktach administracyjnych.
W ocenie Sądu nie ma więc wątpliwości co do tego, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
W tej sytuacji Sąd uznał, że doszło do naruszenia ww. przepisu prawa materialnego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i w oparciu o art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Jednocześnie należy stwierdzić, że w toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy umożliwiający zdaniem Sądu uznanie, że skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, a w konsekwencji wydanie decyzji przyznającej to świadczenie.
Z tych względów Sąd zastosował art. 145 § 1 P.p.s.a. stanowiący, że w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygniecie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu, i orzekł o tym w pkt II wyroku.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.