II SA/Rz 1289/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2023-03-14
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad osobą niepełnosprawnąobowiązek alimentacyjnypokrewieństwoprawo rodzinneprawo administracyjneświadczenia rodzinneniepełnosprawnośćsądy administracyjne

WSA w Rzeszowie oddalił skargę wnuczki odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, gdyż jej córki (rodzeństwo babci) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca, wnuczka, domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią. Organ odmówił, wskazując, że babcia ma cztery córki, które są zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności i żadna z nich nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. WSA w Rzeszowie oddalił skargę, podkreślając, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem NSA, brak takiego orzeczenia u osób zobowiązanych w pierwszej kolejności wyklucza przyznanie świadczenia wnuczce, nawet jeśli faktycznie sprawuje ona opiekę.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce (Skarżącej) z tytułu opieki nad babcią. Organ administracji publicznej oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznali, że Skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia, ponieważ babcia ma cztery córki, które zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Kluczowym argumentem było to, że żadna z tych córek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest warunkiem wykluczającym przyznanie świadczenia osobom dalszym w kolejności pokrewieństwa, takim jak wnuczka. Sąd powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OPS 2/22), która jednoznacznie stwierdza, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u osób zobowiązanych w pierwszej kolejności uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom z kolejnych grup, nawet jeśli faktycznie sprawują one opiekę i osoby zobowiązane w pierwszej kolejności nie mogą jej sprawować z innych przyczyn niż znaczny stopień niepełnosprawności. W związku z tym, mimo faktycznej opieki sprawowanej przez Skarżącą i trudnej sytuacji życiowej jej babci, sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wnuczka nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sytuacji.

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoby inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu (np. wnuczka) mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub te osoby spełniają podobne warunki. Brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u osób zobowiązanych w pierwszej kolejności wyklucza przyznanie świadczenia wnuczce.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 2

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argumentacja Skarżącej oparta na faktycznej opiece i trudnej sytuacji życiowej córek osoby wymagającej opieki, bez posiadania przez te córki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Argumentacja Skarżącej kwestionująca prawo organu do oceny możliwości sprawowania obowiązku alimentacyjnego przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności.

Godne uwagi sformułowania

brak prawnych możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom z kolejnej grupy, gdy w stosunku do osób z poprzedniej grupy nie zostało wydane takie orzeczenie Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

Skład orzekający

Karina Gniewek-Berezowska

sprawozdawca

Marcin Kamiński

przewodniczący

Paweł Zaborniak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom dalszym w kolejności pokrewieństwa, zwłaszcza po uchwale NSA I OPS 2/22."

Ograniczenia: Orzeczenie ma zastosowanie w sprawach, gdzie osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, a istnieją osoby zobowiązane w pierwszej kolejności, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje rygorystyczną interpretację przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych, gdzie formalne wymogi (brak orzeczenia o niepełnosprawności u najbliższych krewnych) przeważają nad faktyczną opieką. Jest to istotne dla prawników zajmujących się prawem socjalnym i administracyjnym.

Świadczenie pielęgnacyjne: czy faktyczna opieka wystarczy, gdy rodzina nie ma orzeczenia o niepełnosprawności?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Rz 1289/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Marcin Kamiński /przewodniczący/
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1469/23 - Wyrok NSA z 2024-05-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO.4115.712.2022 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 29 lipca 2022 r. nr SKO.4115.712.2022, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "Organ I instancji") z 25 maja 2022 r. nr ŚR.PK-5211-158/1/21/22 odmawiającą ustalenia A. B. (dalej: "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r.").
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.
Wnioskiem z 30 grudnia 2021 r. Skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią – H. J., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że znaczny stopnień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2020 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.
Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz z uwagi na fakt, że są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu decyzją z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Prezydent decyzją z 25 maja 2022 r. nr ŚR.PK-5211-158/1/21/22 odmówił Skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powodem odmowy wnioskowanego świadczenia jest fakt, że są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wyjaśnił, że Skarżąca jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w drugim stopniu, natomiast istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, tj. córka Z. B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; B. Z. (brak kontaktu z ww.); córka A. Z., która pracuje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz córka A. J., która również nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Organu I instancji ww. osoby mogą partycypować w kosztach dotyczących wsparcia Skarżącej w zakresie sprawowanej opieki, poprzez alimentację lub współuczestniczyć w sprawowaniu opieki tak, aby Skarżąca mogła podjąć zatrudnienie.
Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a art. 77 § 1 i art. 7a zw. z art. 80 k.p.a.; art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu, opisaną na wstępie decyzją z 29 lipca 2022 r. nr SKO.4115.712.2022, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Kolegium stwierdziło, że Organ I instancji prawidłowo wskazał na zaistnienie okoliczności wykluczających możliwość przyznania wnioskodawczyni świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż z akt sprawy wynika, że osoba wymagająca opieki ma cztery córki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem SKO nie ulega wątpliwości, że dzieci osoby wymagającej opieki zobowiązane są do alimentacji w pierwszej kolejności przed Skarżącą. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie wówczas, gdyby jej syn i córki nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Taką okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Subiektywna ocena Skarżącej, że dzieci jej podopiecznej nie mogą sprawować opieki nad swoją matką, nie są poparte żadnymi szczególnymi okolicznościami.
Kolegium wyjaśniło, że zwolnienie z obowiązku alimentacji wobec rodziców może wynikać tylko ze szczególnych okoliczności, którymi są m.in. śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga.
W ocenie Organu odwoławczego niemożności wykonywania czynności opiekuńczych wobec osoby niepełnosprawnej nie została przez żadne z dzieci wykazana. Skarżąca nie wykazała również, że którekolwiek z dzieci jej podopiecznej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okolicznością mogącą skutkować powołaniem jej do grona osób zobowiązanych do alimentacji babci.
Kolegium podkreśliło, że Skarżąca sprawuje nad babką opiekę faktyczną. Skoro zatem Skarżąca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babki, to nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią w okolicznościach, gdy nie ma przeszkód natury obiektywnej by zobowiązani w pierwszym stopniu mogli sprawować opiekę nad matką. W związku z tym nie sposób uznać, że w sprawie zaszły warunki, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Skarżącej względem babki przed obowiązkiem alimentacyjnym jej trojga dzieci. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nich opieki nad niepełnosprawną matką osobiście w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczania przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Nie zachodzą żadne przesłanki uniemożliwiające im wykonywanie ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec własnej matki.
SKO podkreśliło, że dzieci osoby wymagającej opieki mają możliwość sprawowania opieki nad swoją niepełnosprawną matką, tym bardziej gdy matka ma ich czworo. Osoby te mają zatem możliwość spełnienia obowiązku alimentacyjnego poprzez sfinansowanie kosztów związanych z opieką nad matką. Wykonanie tego obowiązku może polegać również na świadczeniu pomocy materialnej, a nie tylko osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegającą na:
– pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy;
– przyjęciu, że fakt niezamieszkiwania Skarżącej z babcią uniemożliwia Skarżącej udzielenie babci stałej opieki pomimo sprawowania faktycznej opieki i opisu z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez urzędnika MOPS, który świadczy, że Skarżąca pomimo, że nie zamieszkuje z babcią opiekuje się nią stale, codziennie, jest jej jedynym oparciem także psychologicznym we wszelkich sprawach czy problemach związanych z codziennym funkcjonowaniem;
– przyjęciu, że fakt istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z babcią (cztery córki), na których w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny, nie upoważnia Skarżącej do uzyskania prawa do [pic]świadczenia pielęgnacyjnego;
– uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności, wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, że w sytuacji Skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny względem babci, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
– nieuprawnionym przyjęciu, że ustawa o świadczeniach rodzinnych pozwala organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego;
– wadliwego uznania, że przy braku formalnego potwierdzenia stanu zdrowia w postaci orzeczenia o niepełnosprawności osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, ocena ich możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną H. J., może być dokonana wyłącznie w aspekcie możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego w formie świadczeń finansowych, a nie w odniesieniu do przyczyn obiektywnych odnoszących się do faktycznego sprawowania opieki;
– uznaniu, że brak orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym dzieci osoby wymagającej opieki w powiązaniu z okolicznością, że obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznaniu Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
2. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez dzieci H. J. opieki nad niepełnosprawną matką, a przez to, nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem Skarżącej;
3. art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającej się w niewyczerpującym i nieprzekonywującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że Z. B. odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie interesując się w żadnym stopniu swoją matką. A. Z. pracuje tylko na ¼ etatu opiekując się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, który pobiera obecnie zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny. Ich jedynym dochodem jest praca A. Z. oraz zasiłek stały i pielęgnacyjny męża. A. Z. względu na sytuację rodzinną i choroby męża nie jest w stanie opiekować się chorą mamą, gdyż musi opiekować się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, nie jest również w stanie alimentować mamy, gdyż ich sytuacja dochodowa jest bardzo trudna. B. Z. [...] i od lat nie utrzymuje kontaktów z matką, nieznane jest jej miejsce pobytu. Z kolei A. J. [...], choruje, a jej stan zdrowia jest zły, nie może na co dzień opiekować się chorą matką. Nie jest w stanie także finansowo pomagać mamie, gdyż sama jest osobą [...] i wraz z partnerem utrzymują się z jego prac dorywczych, jej sytuacja materialna i finansowa jest bardzo trudna.
Wobec powyższego Skarżąca wskazała, że zaktualizował się jej obowiązek alimentacyjny - jako zobowiązanej w dalszej kolejności - względem babci, co czyni ją osobą uprawnioną do żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Podczas rozprawy Skarżąca podtrzymała wniesioną skargę i dodała, że córki osoby wymagającej opieki same potrzebują orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu na stan zdrowia, jednak nie potrafią zadbać o siebie i swoje interesy, a tym bardziej zająć się opieką nad matką. Skarżąca wskazała, że sprawowana przez nią opieka jest czasochłonna i nieprzewidywalna, a świadczenie pielęgnacyjne stanowiłoby dla niej pomoc finansową w wykonywaniu tej opieki. Skarżąca podniosła, że zdaje sobie sprawę z rygorystycznych przepisów, ale znane są jej przypadki odstępstwa od ich literalnego brzmienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 )sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: "p.p.s.a."). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babką.
Materialnoprawną podstawę świadczenia stanowi art. 17 u.ś.r.
Zgodnie z tym przepisem:
1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
(...)
Świadczenie pielęgnacyjne skonstruowane jest na zasadzie obowiązku alimentacyjnego. Ma za zadanie zrekompensować osobie, która podjęła się opieki brak pobierania wynagrodzenia w związku z rezygnacją z pracy bądź w związku z jej nie podjęciem, celem opieki, osobie zaś wymagającej opieki realną pomoc w codziennym życiu, w związku ze stwierdzonym stopniem znacznej niepełnosprawności.
Konsekwencją alimentacyjnego charakteru świadczenia jest wprowadzenie grup osób uprawnionych do jego pobierania, które odpowiadają kolejności obowiązków alimentacyjnych, od najbliższych krewnych poprzez kolejne grupy pokrewieństwa. Skorzystanie z tego świadczenia przez osobę z kolejnej grupy podmiotów uzależnione jest od stwierdzenia braku osób, których obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek wnioskodawcy bądź orzeczono względem tych osób znaczną niepełnosprawność, która z oczywistych względów wyklucza niesienie niezbędnej pomocy.
Wskazać przy tym należy, że dotychczas w orzecznictwie dopuszczano na tle konkretnych stanów faktycznych, inne okoliczności, które uniemożliwiają świadczenie obowiązku pomocy przez osoby z pierwszej grupy uprawnionych, przenosząc je odpowiednio na kolejne grupy, były nimi sytuacje szczególne, powstałe z przyczyn niezależnych od osób zobowiązanych do niesienia pomocy, takie jak chociażby podeszły wiek, a także niepotwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stan zdrowia, który pomimo braku stwierdzenia orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wykluczał daną osobę z możliwości realnego świadczenia tej pomocy.
Aktualnie po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), nie ma prawnych możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom z kolejnej grupy, gdy w stosunku do osób z poprzedniej grupy nie zostało wydane takie orzeczenie.
Taka sytuacja natomiast występuje w niniejszej sprawie. Skarżąca jest wnuczką podopiecznej, która ma czwórkę dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zatem o ile na poprzednim etapie postępowania usprawiedliwione były działania Organów zmierzające do ustalenia czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować opieki, o tyle obecnie wobec uchwały NSA, takie ustalenia są całkowicie niecelowe.
Ani zatrudnienie osób zaliczonych do pierwszej grupy osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ani pobieranie przez nie renty, czy też znajdowanie się w trudnej sytuacji rodzinnej, czy osobistej nie daje możliwość skorzystania, przez osoby z kolejnej grupy, ze świadczenia pielęgnacyjnego.
Jedynie bowiem legitymowanie się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dawałoby Skarżącej prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.
Zatem niezależnie od tego, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a Skarżąca jako wnuczka opiekuje się babcią i nie pobiera innego konkurencyjnego świadczenia, to z uwagi na pozostawanie przy życiu dzieci podopiecznej, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, Skarżąca nie może skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI