II SA/Rz 126/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2024-06-19
NSAnieruchomościWysokawsa
planowanie przestrzenneprawo własnościdrogi wewnętrznedostęp do drogi publicznejuchwała rady gminynaruszenie prawazasada proporcjonalnościwładztwo planistycznenieruchomościzagospodarowanie przestrzenne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził częściową nieważność uchwały Rady Gminy Korczyna w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając, że wytyczenie drogi wewnętrznej przez działki skarżących było nieuzasadnione i naruszało ich prawo własności.

Skarżący, właściciele działek, zakwestionowali uchwałę Rady Gminy Korczyna dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zarzucając naruszenie prawa własności poprzez nieuzasadnione wytyczenie drogi wewnętrznej przez ich nieruchomości. Sąd administracyjny przychylił się do tych zarzutów, stwierdzając, że droga ta nie była konieczna, gdyż działki skarżących miały już zapewniony dostęp do drogi publicznej. W konsekwencji sąd stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej tej drogi, uznając naruszenie zasady proporcjonalności i nadużycie władztwa planistycznego przez gminę.

Sprawa dotyczyła skargi właścicieli działek (K.P. i P.P.) na uchwałę Rady Gminy Korczyna w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Głównym zarzutem skarżących było naruszenie ich prawa własności poprzez nieuzasadnione wytyczenie drogi wewnętrznej (KDW 214) przez ich nieruchomości, które miały już zapewniony dostęp do drogi publicznej (ul. [...]) poprzez wydzieloną działkę nr [...]. Skarżący argumentowali, że takie rozwiązanie planistyczne ogranicza możliwość zabudowy ich działek i stanowi nadużycie władztwa planistycznego przez gminę, naruszając zasadę proporcjonalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał argumentację skarżących za zasadną. Sąd stwierdził, że wytyczenie drogi wewnętrznej przez działki skarżących było nieproporcjonalne i nieracjonalne, ponieważ istniały już inne, wystarczające sposoby zapewnienia dostępu do drogi publicznej. Podkreślono, że władztwo planistyczne gminy nie jest nieograniczone i musi uwzględniać konstytucyjnie chronione prawo własności oraz zasadę proporcjonalności. Sąd wskazał również na wadliwość oceny skutków finansowych uchwalenia planu, która nie uwzględniała potencjalnych odszkodowań dla właścicieli nieruchomości. W rezultacie Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 28 ust. 1 oraz rysunku planu w zakresie lokalizacji drogi wewnętrznej KDW 214 na działkach skarżących. Orzeczono również o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżących.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wytyczenie drogi wewnętrznej na działkach skarżących, które już posiadały zapewniony dostęp do drogi publicznej, stanowiło naruszenie prawa własności i nadużycie władztwa planistycznego przez gminę, naruszając zasadę proporcjonalności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że droga wewnętrzna nie była konieczna, gdyż działki skarżących miały już zapewniony dostęp do drogi publicznej. Wytyczenie drogi ograniczało prawo własności w sposób nieproporcjonalny i nieracjonalny, co wykraczało poza granice władztwa planistycznego gminy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (23)

Główne

u.s.g. art. 101 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Podstawa prawna do zaskarżenia uchwały organu gminy przez podmiot, którego interes prawny został naruszony.

P.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5 i 6

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądów administracyjnych nad aktami prawa miejscowego.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd.

P.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do stwierdzenia nieważności uchwały.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach.

P.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach zastępstwa procesowego.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw i wolności.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona prawa własności.

EKPC art. 6 ust. 1

Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Ochrona prawa własności.

Pomocnicze

u.p.z.p. art. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Nadużycie władztwa planistycznego poprzez nieuzasadnione ograniczenie prawa własności.

u.p.z.p. art. 6 § ust. 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Nieuzasadnione ograniczenie prawa własności poprzez wytyczenie drogi wewnętrznej.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Nieuprawnione ograniczenie właścicieli w możliwości korzystania ze swoich nieruchomości.

u.p.z.p. art. 28 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego.

u.p.z.p. art. 15 § ust. 2 pkt 10

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Nieprawidłowe określenie zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji.

u.p.z.p. art. 17 § pkt 5

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Nieprawidłowa ocena skutków finansowych uchwalenia planu miejscowego.

u.p.z.p. art. 20 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Przyjęcie rozwiązań planistycznych niezgodnych z obowiązującym studium.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Rezygnacja z realizacji zasady uwzględniania słusznego interesu obywatela.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Rezygnacja z realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 5

Ustawa o samorządzie gminnym

Podstawa prawna uchwały rady gminy w sprawie uchwalenia planu miejscowego.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. art. § 11

Wymagany zakres prognozy skutków finansowych miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

u.d.p. art. 8

Ustawa o drogach publicznych

Definicja i status dróg wewnętrznych.

u.g.n. art. 6

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Cel publiczny w kontekście wywłaszczenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nadużycie władztwa planistycznego przez gminę poprzez nieuzasadnione wytyczenie drogi wewnętrznej na działkach skarżących. Naruszenie prawa własności i zasady proporcjonalności. Brak konieczności wytyczenia drogi wewnętrznej ze względu na istniejący dostęp do drogi publicznej. Wadliwa ocena skutków finansowych uchwalenia planu.

Godne uwagi sformułowania

Władztwo planistyczne gminy nie ma charakteru pełnego, niczym nieograniczonego. Granicami tego władztwa są konstytucyjnie chronione prawa, w tym przede wszystkim prawo własności. Ingerencja w sferę własności musi pozostawać w racjonalnej, odpowiedniej proporcji do wskazanych celów. Drogi wewnętrzne winny odgrywać jedynie rolę uzupełniającą i porządkującą, a nie stanowić zasadniczy sposób ustalenia systemu komunikacyjnego.

Skład orzekający

Elżbieta Mazur-Selwa

przewodniczący sprawozdawca

Karina Gniewek-Berezowska

sędzia

Jolanta Kłoda-Szeliga

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad wyważania interesu publicznego i prywatnego przy tworzeniu planów zagospodarowania przestrzennego, ograniczenia władztwa planistycznego gminy, ochrona prawa własności."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wytyczania dróg wewnętrznych na terenach prywatnych, gdzie istnieje już dostęp do drogi publicznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy administracyjne kontrolują władztwo planistyczne gmin i chronią prawo własności obywateli przed nieuzasadnionymi ingerencjami, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i urbanistów.

Gmina nie może dowolnie wytyczać dróg przez prywatne działki – sąd administracyjny chroni właścicieli.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Rz 126/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-06-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147 §1, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 977
art. 36 ust. 1 i ust. 3, art. 6 ust. 2 , art. 17 pkt 5
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r.  o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K.P. i P.P. na uchwałę Rady Gminy Korczyna z dnia 1 grudnia 2017 r. nr XXXI/307/17 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Korczyna "Korczyna 6" – etap III I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części, tj. § 28 ust. 1 oraz rysunku planu stanowiącego załącznik nr 1 (graficzny do uchwały) w zakresie lokalizacji drogi wewnętrznej, oznaczonej symbolem KDW 214 na działkach nr [...] oraz nr [...] obr. [...]; II. zasądza od Gminy Korczyna na rzecz skarżących K.P. i P.P. kwoty po 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu opłaty sądowej od skargi; III. zasądza od Gminy Korczyna na rzecz skarżących K.P. i P.P. solidarnie kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Rada Gminy Korczyna 1 grudnia 2017 r. podjęła uchwałę nr XXXI/307/17 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Korczyna "Korczyna 6" – Etap III (dalej w skrócie: "MPZP").
W podstawie prawnej uchwały organ wskazał art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1875 z późn. zm. - dalej "u.s.g.") oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1073 z późn. zm.) oraz stwierdził, że plan nie narusza ustaleń Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Korczyna, zatwierdzonego uchwałą nr XXIX/173/2000 Rady Gminy Korczyna z dnia 28 grudnia 2000 r. z późn. zm.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą uchwałę złożyli P.P. i K.P. – oboje reprezentowani przez pełnomocnika r. pr. K.P.1 i zaskarżyli ją w części z uwagi na naruszenie:
1. art. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r., poz. 977 ze zm. - dalej: "u.p.z.p.") poprzez nadużycie władztwa planistycznego,
2. art. 6 ust. 2 u.p.z.p. poprzez nieuzasadnione ograniczenie prawa własności,
3. art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.) poprzez nieuprawnione ograniczenie właścicieli w możliwości korzystania ze swoich nieruchomości,
4. art. 28 ust. 1 u.p.z.p. poprzez istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego,
5. art. 15 ust. 2 pkt 10 u.p.z.p. poprzez niezagwarantowanie we właściwy sposób prawidłowej obsługi komunikacyjnej,
6. art. 17 pkt 5 u.p.z.p. poprzez nieprawidłową ocenę skutków finansowych uchwalenia planu miejscowego,
7. art. 20 ust. 1 u.p.z.p. poprzez przyjęcie rozwiązań planistycznych niezgodnych z obowiązującym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego,
8. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") poprzez rezygnację z realizacji zasady uwzględniania słusznego interesu obywatela,
9. art. 8 k.p.a. poprzez rezygnację z realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
Wobec powyższych zarzutów skarżący zwrócili się o:
1. dopuszczenie dowodu z dokumentu: odpisu decyzji Wójta Gminy Korczyna z 30 października 2015 r. znak: GP.6831.17.2015;
2. stwierdzenie nieważności uchwały Rady Gminy Korczyna nr XXXI/307/17 z dnia 1 grudnia 2017 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Korczyna "Korczyna 6" - Etap III w części, tj.: § 28 ust. 1 oraz rysunku planu stanowiącego załącznik graficzny do zaskarżonej uchwały w zakresie lokalizacji drogi wewnętrznej oznaczonej symbolem [...] na działkach nr [...] oraz [...] obr. [...];
3. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi wskazali, że są właścicielami nieruchomości gruntowych objętych zapisami MPZP. P.P. jest właścicielem działek nr [...] oraz [...] obr. [...] oraz współwłaścicielem działki nr [...] obr. [...]. Ostatnia z wymienionych działek stanowi faktycznie drogę dojazdową. Z kolei K.P. jest właścicielem działki nr [...] obr. [...].
Przez wymienione działki, zgodnie z załącznikiem graficznym do uchwały, przebiegać ma droga wewnętrzna oznaczona na rysunku planu symbolem [...]. Powyższa droga po działkach stanowiących przedmiot własności P.P. przebiega po ich wschodniej stronie, wyłączając z możliwości zagospodarowania ok. 16-18% powierzchni działki (pomiar szacunkowy) i odcinając wschodnie części tych działek. W przypadku działki K.P. droga wewnętrzna została poprowadzona w zachodniej części działki w przybliżeniu w 1/3 jej długości w taki sposób, że oddzieliła zachodnią część działki (ok. 1/3 powierzchni) od wschodniej części działki (ok. 2/3 powierzchni). Na działce K.P., zgodnie z rysunkiem planu, przewidziane jest rozszerzenie drogi wewnętrznej (południowa część drogi), aby najprawdopodobniej zapewnić możliwość nawrócenia pojazdów przejeżdżających tą drogą. Porównanie przebiegu granic poszczególnych stref planistycznych prowadzi do wniosku, że w przypadku wszystkich działek skarżących droga poprowadzona została w taki sposób, że doszło do zmniejszenia powierzchni działek przeznaczonych zgodnie z rysunkiem planu na zabudowę mieszkaniową jednorodzinną (MN.158), natomiast nie doszło do jakiegokolwiek uszczuplenia powierzchni przeznaczonej na produkcję rolną (R.90).
Skarżący wskazali, że analiza układu komunikacyjnego wskazuje, że zarówno ich działki, jak i działki sąsiednie mają już zapewniony dostęp do drogi publicznej - ulicy [...] (KDZ.3) często poprzez wydzielone przez właścicieli z własnych działek dojazdy. W przypadku działek skarżących komunikacja z drogą publiczną została zapewniona przez wydzielenie wyłącznie pod ten cel działki nr [...]. Do powyższego wydzielenia doszło w oparciu o ostateczną decyzję Wójta Gminy Korczyna z 30 października 2015 r. znak: GP.6831.17.2015. Działka ta zapewnia komunikację z drogą publiczną działkom nr: [...]. Obecnie do działki nr [...] dojazdem faktycznym jest przejazd przez teren działek macierzystych [...], [...]. Także inne działki położone w okolicach wytyczonej drogi wewnętrznej [...] mają zapewniony dostęp do drogi publicznej m.in. przez wydzieloną działkę nr [...]. Jedyną nieruchomością, która zyskałaby dodatkowy dojazd dzięki drodze wewnętrznej [...], byłaby działka nr [...] co jednak miałoby znaczenie wyłącznie w przypadku podziału tej działki, ponieważ działka ta ma od swojej zachodniej strony bezpośredni dostęp do drogi publicznej - ulicy [...] (KDZ.3).
W dalszej części skarżący wywiedli swój interes prawny w zaskarżeniu uchwały na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. Wskazali na nieuzasadnione ograniczenie ich prawa własności w zakresie prawa do zabudowy. Wprowadzenie obiektywnie niekorzystnych zapisów planu, stanowi przejaw nieuzasadnionej ingerencji organów państwa w katalog praw obywateli. W przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia ww. praw poprzez wprowadzenie rozwiązań komunikacyjnych polegających na przeprowadzeniu drogi wewnętrznej przez działki skarżących w sytuacji, kiedy zarówno te działki jak i inne działki, do których komunikacja miałaby zostać dodatkowo zapewniona przez drogę dojazdową oznaczoną symbolem [...], dysponują już pośrednim lub bezpośrednim dostępem do drogi publicznej a skutkiem przeprowadzenia dróg wewnętrznych staje się znaczne ograniczenie powierzchni działek przeznaczonej na potrzeby zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Przeprowadzenie drogi po gruntach prywatnych powinno być ograniczone do sytuacji, w których nie jest możliwe w żaden inny sposób zapewnienie komunikacji poszczególnych działek objętych miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego z drogą publiczną. W przedmiotowej sprawie Rada Gminy Korczyna nie przeprowadziła w ogóle analizy stanu faktycznego i prawnego analizy rozwiązań alternatywnych, co znalazło wyraz w błędnym przeprowadzeniu drogi wewnętrznej po gruntach prywatnych i to po tych ich częściach, które stanowiłyby obszar zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej.
Skarżący wskazali, że Wójt dwa lata przed podjęciem uchwały w sprawie MPZP pozytywnie rozpatrzył wniosek P.P. oraz J. i F.P. i zatwierdził projekt podziału działek, który przeprowadzony został po to by zapewnić dostęp do drogi publicznej przez wydzieloną tylko dla tego celu działkę nr [...] obr. [...]. Organ przygotowujący projekt planu miejscowego wiedział o aktualnym przebiegu drogi dojazdowej do działek skarżących, mimo to zignorował stan faktyczny i prawny i bezzasadnie przeprowadził drogę dojazdową, której przebieg wyłączył część powierzchni działu skarżących z prawnej możliwości wykorzystania co doprowadziło do naruszenia prawa własności. Brak tej analizy oznacza również naruszenie procedury sporządzania planu miejscowego w zakresie opracowania prawidłowego uzasadnienia uchwały.
Zdaniem skarżących doszło do przekroczenia granic władztwa planistycznego w odniesieniu do nieruchomości stanowiących ich własność poprzez zaplanowanie przebiegu dróg wewnętrznych po działce nr [...] obr. [...] pomimo braku takiej konieczności, tj. istnienia innych wyznaczonych wcześniej dróg zapewniających dostęp do drogi publicznej. Nadużycie władztwa planistycznego jest równoznaczne z naruszeniem konstytucyjnej zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nadto kwestionowana ingerencja jest także nieracjonalna.
Odnośnie naruszenia art. 15 ust. 2 pkt 10 u.p.z.p. skarżący wskazali, że zadaniem własnym gminy jest sprawne zorganizowanie komunikacji na terenie podległym jej kompetencji, przy czym osiągnięcie tego celu powinno nastąpić także przez odpowiednie kształtowanie ładu przestrzennego, co następuje przez adekwatne zaplanowanie siatki terenów komunikacyjnych służącym wszystkim korzystającym z terenu. Kluczowe znaczenie z tej perspektywy należy przypisać drogom publicznym, które stanowią podstawową infrastrukturę dostępną dla ogółu mieszkańców gminy. Drogi wewnętrzne odgrywają natomiast jedynie role uzupełniającą i porządkującą. W przedmiotowej sprawie analiza rysunku planu miejscowego pozwala na postawienie tezy, że Rada Gminy Korczyna oparła się w konstruowaniu siatki komunikacyjnej na drogach wewnętrznych. W przypadku kwestionowanego wytyczenia drogi [...] o nieprawidłowości w tym zakresie świadczy dodatkowo brak proporcjonalności i racjonalności wprowadzonego ograniczenia. Skarżący wskazali, że Rada Gminy w stanowisku dotyczących sposobu rozpatrzenia nieuwzględnionych uwag (załącznik nr 2 do uchwały) wskazała, że z jednej strony pozostawienie kwestionowanych zapisów stanowi realizację obowiązku zapewnienia właściwej obsługi komunikacyjnej a jednocześnie podkreśla, że wytyczenie drogi nie powoduje konieczności jej wykonania ani możliwości korzystania z niej przez użytkowników nieruchomości sąsiednich. Tym samym organ potwierdza, że przez wyznaczenie drogi wewnętrznej następuje jedynie wprowadzenie w jej pasie zakazu zabudowy a samo wytyczenie nie gwarantuje zapewnienia obsługi komunikacyjnej. Zdaniem skarżących takie działanie sprzeczne jest z realizacją ustawowego zadania własnego gminy w zakresie zapewnienia obsługi komunikacyjnej i nie stanowi racjonalnego ograniczenia prawa własności.
Skarżący wskazali także na naruszenie procedury planistycznej w zakresie oceny skutków finansowych. Wyjaśnili, że prognoza skutków finansowych powinna spełniać nie tylko kwestie formalne tj. przedstawiać szczegółowe wyliczenia przyszłych obciążeń budżetu gminy będących następstwem wprowadzenia rozwiązań planistycznych ograniczających właściciela w korzystaniu z nieruchomości w sposób dotychczasowy czy powodujących zmniejszenie wartości nieruchomości, ale także powinna być poprawna merytorycznie. W przedmiotowej sprawie w sposobie rozpatrzenia uwag wniesionych do projektu planu wskazano, że jedynym skutkiem wyznaczenia drogi wewnętrznej po nieruchomości prywatnej jest ograniczenie sposobu zagospodarowania nieruchomości poprzez wprowadzenie w pasie drogi zakazu zabudowy. Organ gminy całkowicie pominął kwestię samego spadku wartości nieruchomości, będącego podstawą do wypłaty właścicielom nieruchomości, po których przeprowadzono drogi wewnętrzne, odszkodowań o których mowa w art. 36 u.p.z.p. Wyliczenia dotyczące przedmiotowych odszkodowań nie zostały zawarte w prognozie skutków finansowych.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy Korczyna – reprezentowana przez Wójta Gminy Korczyna zwróciła się o jej oddalenie. Wyjaśniła, że fakt że plan miejscowy narusza prawo własności nieruchomości sam w sobie nie jest powodem uznania, że jest on niezgodny z prawem. Do istoty planu miejscowego należy to, że narusza on prawo własności, gdyż kształtuje wraz z innymi przepisami sposób jego wykonania. W niniejszej sprawie istotne jest ustalenie czy organ stanowiący gminy podejmując uchwałę i wykonując władztwo planistyczne kierował się interesem publicznym czy prawidłowo wyważył interes publiczny i interes prywatny oraz czy zachował proporcjonalność ingerencji w sferę wykonywania prawa własności. W ocenie organu podejmując zaskarżoną uchwałę organ dopełnił wszelkich niezbędnych wymogów formalnoprawnych w zakresie procedury uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Na etapie wyłożenia do publicznego wglądu nie wpłynęły żadne wnioski dotyczące lokalizacji drogi wewnętrznej czy sugestie, że istnieją alternatywne rozwiązania zapewnienia innego dostępu komunikacyjnego dla wskazanych terenów. Również organ nadzoru prawnego nie kwestionował zaskarżonej uchwały w zakresie jej niezgodności z przepisami prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wskazanym kryterium dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi zarówno o charakterze ustrojowym, proceduralnym i materialnym, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (pkt 5) oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6). Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Na wstępie wyjaśnić należy, że skarżący wywodzą swój interes prawny z tego, że są właścicielami: skarżący P.P. dz. [...] i dz. [...] oraz współwłaścicielem dz. [...], zaś skarżący K.P. jest właścicielem dz. [...], wykonywanie zaś tego prawa zostało naruszone wskutek uchwalenia planu miejscowego - poprzez przeznaczenie w tym planie części nieruchomości w sposób przedstawiony w skardze na drogę wewnętrzną [...].
Rozpoznawana skarga została wniesiona na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 713, ze zm.; dalej: u.s.g.), zgodnie z którym każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego.
Sąd zauważa także, że art. 101 ust. 1 u.s.g. stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej normy art. 50 p.p.s.a. oraz, że w przepisie tym legitymacja skargowa została oparta na naruszeniu indywidualnego interesu prawnego, co oznacza, że legitymacja do wniesienia na tej podstawie skargi do sądu administracyjnego przysługuje nie temu kto ma w tym interes prawny, ale temu czyj interes prawny został naruszony zaskarżonym rozstrzygnięciem. Strona inicjująca postępowanie sądowe w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym musi zatem wykazać istnienie związku pomiędzy zaskarżoną uchwałą a jej indywidualną sytuacją prawną (interes prawny), a także musi wykazać, że ze względu na istnienie tego związku zaskarżona uchwała negatywnie wpływa na jej sytuację prawną. Naruszenie interesu prawnego podmiotu składającego taką skargę musi mieć przy tym charakter bezpośredni, zindywidualizowany, obiektywny i realny (por. wyrok NSA z 14 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 64/17).
W kontekście okoliczności niniejszej sprawy Sąd zaznacza nadto, że o naruszeniu interesu prawnego (legitymującego do wniesienia skargi na plan), rozstrzyga zmiana w sytuacji prawnej skarżącego (zwykle ograniczenie bądź pozbawienie uprawnień lub nałożonych obowiązków).
Kierując się powyższym Sąd przyjął, że posiadanie przez skarżących interesu prawnego w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości. Skarżący wykazali w skardze naruszenie ich interesu prawnego ustaleniami planu. Ustalenia te przesądzają bowiem o tym, że zgodnie z częścią graficzną i tekstową zaskarżonego Planu, na działkach skarżących wytyczono drogę wewnętrzną [...], co ogranicza ich w możliwości zagospodarowania działek. O wskazanym przeznaczeniu części nieruchomości skarżących decyduje § 28 ust. 1 zaskarżonej uchwały, naruszając w efekcie interes prawny skarżących poprzez ograniczenie ich prawa własności, co jednak nie jest jeszcze równoznaczne z bezprawnością takiego naruszenia. Tego rodzaju kwestię sąd administracyjny rozstrzyga dopiero w ramach merytorycznej kontroli legalności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2970/17). Przy czym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, obowiązek uwzględnienia skargi na uchwałę organu gminy w przedmiocie planu miejscowego powstaje wówczas, gdy naruszenie interesu prawnego skarżącego jest związane z jednoczesnym naruszeniem obiektywnego porządku prawnego, mianowicie gdy wystąpi istotne naruszenie zasad lub istotne naruszenie trybu sporządzania planu miejscowego, stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2020 r. poz. 293, ze zm.; dalej: u.p.z.p.).
Przystępując do rozpoznania skargi, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.z.p. kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, należy do zadań własnych gminy. Z treści powyższego przepisu wynika, że ustawodawca powierzył gminie kompetencje w zakresie władczego przeznaczania i ustalania zasad zagospodarowania terenu.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 7 lutego 2001 r. o sygn. akt K 27/00 (publ. OTK 2001/2/29) wskazał, że organy gminy właściwe do sporządzenia projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i następnie do uchwalenia tego planu, muszą się kierować ogólnymi zasadami określonymi w art. 1 ust. 1 i 2 u.p.z.p., przepisami innych ustaw regulującymi określone sprawy szczegółowe z zakresu gospodarki przestrzennej oraz przepisami Konstytucji RP. Nadanie gminie władztwa planistycznego uprawniającego do autonomicznego decydowania o przeznaczeniu i zagospodarowaniu terenu nie stoi w sprzeczności z koniecznością uwzględniania racjonalności w działaniu gminy w tym zakresie, realizującej się w przyjmowaniu finalnych, optymalnych rozwiązań planistycznych. Art. 4 ust. 1 u.p.z.p nie może stanowić legitymacji do nieograniczonej swobody w działaniach planistycznych, bowiem gminy w tych czynnościach są zobligowane do uwzględniania obowiązujących przepisów prawa w ramach nadrzędnej dyrektywy, sformułowanej w art. 7 Konstytucji RP. Zatem władztwo planistyczne gminy nie ma charakteru pełnego, niczym nieograniczonego. Granicami tego władztwa są konstytucyjnie chronione prawa, w tym przede wszystkim prawo własności. Skoro uchwalając plan miejscowy, rada gminy może ingerować w wykonywanie prawa własności, to taka ingerencja musi także uwzględniać zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, a same ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Ingerując w prawo własności organy planistyczne gminy muszą wskazać, jakie to wartości (cele) są na tyle istotne (ważnie społecznie), aby uzasadniały ograniczenie prawa własności podmiotu prywatnego. Ingerencja w sferę własności musi pozostawać w racjonalnej, odpowiedniej proporcji do wskazanych celów (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 1708/09). Zachowanie zasady proporcjonalności ma kluczowe znaczenie dla oceny, czy określone rozstrzygnięcie nie wykracza poza granice władztwa planistycznego i nie stanowi jego nadużycia. Oznacza to, że ingerencja gminy poprzez działania planistyczne w sferę prawną podmiotu, naruszająca atrybuty właścicielskie, dla swej legalności wymaga bezwzględnie wykazania, że gmina stanowiąc w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego o przeznaczeniu terenu i sposobie jego zagospodarowania nie nadużyła swoich uprawnień, i wprowadziła tylko te konieczne ograniczenia sposobu wykonywania prawa własności, proporcjonalnie do dyktowanych interesem publicznym potrzeb ingerencji w sferę praw i wolności (por. wyrok NSA z 22 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 15/17).
Rolą organu planistycznego jest więc wyważenie interesu publicznego i interesów prywatnych (por. wyroki NSA z 1 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2478/15; z 8 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 224/17). Jak wskazał NSA w wyroku z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1410/16, "Konieczne jest takie wyważenie ww. interesów, aby w jak największym stopniu zabezpieczyć i rozwiązać potrzeby wspólnoty, jednak w jak najmniejszym naruszając prawa właścicieli nieruchomości objętych planem. Na taką konieczność wskazuje również w swoim orzecznictwie, dotyczącym ochrony własności, Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu podkreślając, że każde ograniczenie własności musi być legitymowane publicznym interesem (Terazzi S.r.l. przeciwko Włochom, skarga nr 27265/95, § 85, 17 października 2002, i Elia S.r.l. przeciwko Włochom, skarga nr 37710/97, § 77, ECHR 2001-IX)."
W myśl art. 28 ust. 1 u.p.z.p., podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy w całości lub w części stanowi istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego, istotne naruszenie trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie. Warunkiem uwzględnienia skargi jest więc sprzeczność zaskarżonej uchwały z prawem materialnym, ustrojowym lub procesowym. Z przedstawionych wraz z odpowiedzią na skargę akt administracyjnych nie wynika, by przy uchwaleniu kwestionowanej uchwały doszło do istotnego naruszenia trybu sporządzania planu czy naruszenia właściwości organów w procedurze jego uchwalania. Naruszeń w tym zakresie nie wykazano także we wniesionej skardze.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia zasad sporządzenia planu miejscowego w zaskarżonej części.
Oceniając legalność analizowanego planu miejscowego w zaskarżonym zakresie, należało w pierwszej kolejności uwzględnić, że art. 15 ust. 2 pkt 10 u.p.z.p. nakłada na gminę obowiązek określenia w planie miejscowym zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej.
Gmina dysponuje zespołem uprawnień doktrynalnie określonym władztwem planistycznym, którego jednym z kluczowych elementów jest uprawnienie do przeznaczania nieruchomości na cele publiczne, w tym poprzez kreowanie przestrzeni publicznej, w szczególności dróg publicznych i wewnętrznych służących do obsługi komunikacyjnej. W świetle racjonalnego kreowania ładu przestrzennego w takim przypadku konieczne jest rozważenie czy dopuszczona planem zabudowa terenów może być połączona z zaplanowaniem dróg dojazdowych. Nie bez znaczenia pozostaje to, że plan miejscowy wyznacza zasady urbanizacji terenu na przyszłość, a zaprojektowanie dróg przebiegających przez działki prywatne może być podyktowane zapewnieniem minimalnej obsługi komunikacyjnej dla wszystkich działek budowlanych z tego terenu (por. wyrok NSA z 1 września 2021 r. sygn. akt II OSK 3111/18, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uchwalając plan miejscowy rada gminy jest więc uprawniona do tego, aby po przeanalizowaniu potrzeb wspólnoty samorządowej zdecydować o przeznaczeniu określonych terenów pod budowę dróg, które utworzą sieć komunikacji na terenie gminy. Konieczność urządzenia dróg służących m.in. do swobodnego funkcjonowania mieszkańców, przemieszczania się służb komunalnych i ratowniczych, a co za tym idzie przeznaczenie na ten cel terenów w planie miejscowym mieści się w granicach zakreślonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Realizacja tego celu nie jest możliwa bez ograniczenia czyichkolwiek praw, dlatego też organ dokonując ingerencji w sferę prywatnych interesów właścicieli nieruchomości powinien kierować się zasadą proporcjonalności, wyważając w efekcie interes publiczny i prywatny, dążąc do nieograniczania nadmiernie prawa własności osób, których nieruchomości pozostają w obszarze objętym planem miejscowym.
Sąd podkreśla, że jedną z najważniejszych zasad, jaką musi uwzględnić organ gminy, uchwalając akt planistyczny, jest ochrona prawa własności. Prawo własności, którego ochronę zapewniają przepisy art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, jak również art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) nie jest prawem bezwzględnym i doznaje określonych ograniczeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednak zgodnie, że władztwo planistyczne gminy w stosunku do prawa własności jest ograniczone i musi następować z uwzględnieniem zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, czyli wyważania interesu ogólnego (społecznego) i indywidualnego oraz zasady równości (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 923/10, LEX nr 753697). Interes publiczny nie ma bowiem na gruncie przepisów u.p.z.p. prymatu pierwszeństwa w odniesieniu do interesu jednostki. Przyjęte w u.p.z.p. rozwiązania prawne oparte są na zasadzie równowagi interesu ogólnopaństwowego, interesu gminy i interesu jednostki. (por. wyrok NSA z 28 października 2016 r., II OSK 165/15, LEX nr 2169042).
Zasada proporcjonalności z jednej strony stawia zatem przed prawodawcą (w tym radą gminy) każdorazowo wymóg stwierdzenia rzeczywistej potrzeby dokonania w danym stanie faktycznym ingerencji w zakres prawa bądź w sferę wolności jednostki, z drugiej zaś winna ona być rozumiana jako wymóg stosowania takich środków prawnych, które będą skuteczne, a więc rzeczywiście służące realizacji zamierzonych przez prawodawcę celów. Ponadto chodzi tu o środki niezbędne, w tym sensie, że chronić będą określone wartości w sposób, bądź w stopniu, który nie mógłby być osiągnięty przy zastosowaniu innych środków. Niezbędność to również skorzystanie ze środków jak najmniej uciążliwych dla podmiotów, których prawa lub wolności ulegną ograniczeniu. Ingerencja w sferę praw i wolności jednostki musi więc pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, których ochrona uzasadnia dokonane ograniczenie (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 stycznia 1999 r., P 2/98, OTK 1999/1/2). Należy zatem uznać, iż autonomiczność decydowania o sposobie przeznaczenia i zagospodarowania terenu przyznana gminie z mocy art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.p.z.p. nie może pozostawać w oderwaniu od racjonalnego działania gminy, sprowadzającego się do przyjmowania optymalnych rozwiązań mających na celu z jednej strony dbałość o jej rozwój, z drugiej zaś poszanowanie praw właścicieli poszczególnych nieruchomości – zgodnie z wymogiem określonym w art. 1 ust. 2 pkt 7 u.p.z.p.
W myśl art. 15 ust. 2 pkt 10 u.p.z.p. ustalenia planu dotyczące zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji, określające układ komunikacyjny wraz z ich parametrami i klasyfikacją ulic oraz warunki powiązań układu komunikacyjnego z układem zewnętrznym, stanowią obowiązkowy element planu. Sprawy gminnych ulic, organizacji ruchu drogowego, porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli stanowią przy tym podstawowe potrzeby wspólnoty gminnej, a ich zaspokajanie stanowi kluczowe zadanie własne gminy. Wypada przypomnieć, że plan miejscowy w zakresie realizacji wymogu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 10 u.p.z.p., powinien być tak skonstruowany, aby zapewnić możliwość obsługi komunikacyjnej określonych terenów z uwzględnieniem wymagań bezpieczeństwa ludzi i mienia – art. 1 ust. 2 pkt 5 tej ustawy (zob. wyrok NSA z 2 marca 2021 r., II OSK 1174/19, LEX nr 3200094). Kryterium to zostało niewątpliwie spełnione przez plan w zaskarżonym zakresie.
Sąd stwierdził, że wytyczenie drogi KDW 214 przez działki skarżących według wskazanych wyżej kryteriów nie miało uzasadnienia.
Według VIII zmiany Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Korczyna zatwierdzoną uchwałą nr LXI/551/23 Rady Gminy Korczyna z dnia 14 grudnia 2023 r. działki nr [...] znajdują się w terenach opisanych jako: 2MN-Projektowane tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Działki nr [...] znajdują się w terenach opisanych jako: 2MN-Projektowane tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej oraz 2R-tereny rolnicze.
Wyznaczająca zakres zaskarżenia droga wewnętrzna [...] obejmuje część działek [...] i znajduje się w całości w terenie [...].
Przeznaczenie terenu [...] co do drogi wewnętrznej [...] jest zgodne z ustaleniami Studium.
Teren [...] to teren zabudowy jednorodzinnej (§ 3 ust. 1 MPZP i § 5 ust. 1 MPZP).
Teren R.90 to tereny rolnicze, z podstawowym przeznaczeniem na użytki rolne (§ 3 ust. 1 pkt 9 MPZP i § 14 ust. 1 MPZP).
Zgodnie z § 4 ust. 7 pkt 2 mpzp dojazd do działek budowlanych należy zapewnić bezpośrednio z dróg publicznych, wewnętrznych i terenów komunikacji lub poprzez dojazdy niewydzielone, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 14, odpowiednio do przeznaczenia i sposobu użytkowania działek.
Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 14 mpzp przez dojazdy niewydzielone należy rozumieć nie wydzielone liniami rozgraniczającymi na rysunku planu istniejące i projektowane dojazdy, zapewniające obsługę działek budowlanych poprzez dostęp do dróg publicznych.
Zgodnie z § 4 ust. 7 pkt 3 mpzp dojazdy niewydzielone niezbędne dla poszczególnych działek budowlanych należy wyznaczać w następujący sposób:
a) dla obsługi 1-5 działek budowlanych dopuszcza się lokalizację dojazdu o minimalnej szerokości 5m,
b) obsługa więcej niż 5 działek budowlanych poprzez dojazdy o minimalnej szerokości 6m, zakończone placem do zawracania samochodów o wymiarach min. 12,5x12,5 m, lub zapewnienie wyjazdu na drogę publiczną bez konieczności zawracania.
Zgodnie z § 28 ust. 1 Planu wyznaczono teren m.in. drogi wewnętrznej KDW 214 z podstawowym przeznaczeniem pod drogi wewnętrzne z uwzględnieniem odwodnienia i oświetlenia o szerokości zgodnie z rysunkiem planu (§ 28 ust. 2 mpzp).
Sąd podziela w całości stanowisko skarżących, że analiza układu komunikacyjnego wskazuje, że działki skarżących jak i działki sąsiednie mają już zapewniony dostęp do drogi publicznej – ulicy [...] (KDZ.3). Komunikacja z drogą publiczną działek skarżących została zapewniona przez wydzielenie wyłącznie pod ten cel działki nr [...] obr. jw. Do powyższego wydzielenia doszło w oparciu o ostateczną decyzję Wójta Gminy Korczyna z dnia 30 października 2015 r. (znak: GP.6831.17.2015). Działka ta zapewnia faktycznie komunikację z drogą publiczną działkom nr: [...] obr. jw. Obecnie do działki o nr [...] dojazdem faktycznym jest przejazd przez teren działek macierzystych [...]. Działka [...] jest skomunikowana z drogą publiczną, tj. ulicą [...] zaznaczoną na rysunku planu drogę, leżącą na południe od dz. [...].
Inne działki położone w okolicach wytyczonej drogi wewnętrznej [...] mają zapewniony dostęp do drogi publicznej m.in. przez wydzieloną działkę nr [...] obr. jw. Wydaje się, że jedyną nieruchomością, która zyskałaby dodatkowy dojazd dzięki drodze wewnętrznej [...], byłaby działka nr [...] obr. jw., co jednak miałoby znaczenie wyłącznie w przypadku podziału tej działki, ponieważ wspomniana działka ma od swojej zachodniej strony bezpośredni dostęp do drogi publicznej – ulicy [...] (KDZ 3). Na rysunku planu zaznaczona jest ponadto droga na dz. [...] od ulicy [...] wzdłuż północnej granicy działki [...] i dalej na wschód.
Funkcja drogi [...] jako drogi dojazdowej ogranicza się więc do działek skarżących, które zgodnie z przywołanymi postanowieniami planu mają odpowiedni dostęp do drogi publicznej. Działki [...] i [...] stanowią własność jednego podmiotu, tj. skarżącego P.P., który jest współwłaścicielem działki [...] stanowiącej dla tych obu działek drogę dojazdową. Ponadto z rysunku planu wynika, że działka [...] przylega do drogi wewnętrznej nr KDW 211, połączonej z ulicą [...]. Droga [...] przecina drogę dojazdową, tj. dz. [...], dzieląc także dz. [...] na dwie duże części i dochodząc do środkowej części dz. [...], wzdłuż linii dzielącej na rysunku planu tereny [...] z terenami R.90 w mpzp.
Rację mają więc skarżący formułując zarzut nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności w zakresie prawa do zabudowy swoich działek w zajętej pod drogę [...] części. W świetle art. 6 ust. 2 u.p.z.p. każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli nie narusza to chronionego prawem interesu publicznego i interesu osób trzecich oraz do ochrony własnego interesu prawnego przy zagospodarowaniu terenów należących do innych osób lub jednostek organizacyjnych. Z powyższym zapisem koresponduje naruszony w wyniku uchwalenia i wejścia w życie uchwały Rady Gminy Korczyna zapis art. 140 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym właściciel może z wyłączeniem innych osób korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa.
Z powyższego przepisu wynika uprawnienie do swobodnego zagospodarowania terenu, które jest ściśle związane z prawem własności nieruchomości. Należy stwierdzić, że przedmiotowe uprawnienie może być ograniczone jedynie wyjątkowo w drodze uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy. Należy jednak podkreślić, że działania organu administracji publicznej ograniczające powyższe prawo i naruszające interes prywatny obywatela powinny być uzasadnione z punktu widzenia ważnego interesu społecznego. Z powyższego wynika więc, że treść planu zagospodarowania przestrzennego powinna także uwzględniać interesy właścicieli nieruchomości objętych planem. Prawo kształtowania zagospodarowania przestrzennego przez gminę nie powinno bowiem oznaczać dowolnej i niczym nieuzasadnionej ingerencji w prawa obywateli. Innymi słowy, wprowadzenie skrajnie niekorzystnych dla obywatela zapisów planu może nastąpić jedynie wyjątkowo w celu ochrony interesu ogólnospołecznego. W innym przypadku wprowadzenie obiektywnie niekorzystnych zapisów planów, stanowi objaw nieuzasadnionej ingerencji organów państwa w katalog praw obywateli.
W przedmiotowej sprawie wprowadzono rozwiązania komunikacyjne polegające na przeprowadzeniu drogi wewnętrznej przez działki skarżących w sytuacji, kiedy zarówno te działki jak i inne działki, do których komunikacja miałaby zostać dodatkowo zapewniona przez drogę dojazdową oznaczoną symbolem KDW.214, dysponują już pośrednim lub bezpośrednim dostępem do drogi publicznej a skutkiem przeprowadzenia dróg wewnętrznych staje się znaczne ograniczenie powierzchni działek przeznaczonej na potrzeby zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Ewentualne przeprowadzenie drogi właśnie po gruntach prywatnych powinno być ograniczone do tych sytuacji, w których nie jest możliwe w żaden inny sposób zapewnienie komunikacji poszczególnych działek objętych miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego z drogą publiczną. A contrario w sytuacji istniejącego w momencie opracowywania projektu planu dojazdu do działek, w szczególności potwierdzonego wydzieleniem działki specjalnie służącej do zapewnienia komunikacji, lub możliwości innego przeprowadzenia szlaku komunikacyjnego do działek nieposiadających dostępu do drogi publicznej, niedopuszczalne jest kształtowanie komunikacji z takimi działkami w oparciu o drogi wewnętrzne mające przebiegać po nieruchomościach prywatnych.
Sąd podziela również stanowisko skarżących co do przekroczenia w niniejszej sprawie granic władztwa planistycznego w odniesieniu do nieruchomości stanowiących przedmiot własności skarżących poprzez zaplanowanie przebiegu dróg wewnętrznych po działce nr [...] obr. [...] pomimo braku takiej konieczności, tj. istnienia innych wyznaczonych wcześniej dróg zapewniających dostąp do drogi publicznej. Nadużycie władztwa planistycznego równoznaczne jest z naruszeniem konstytucyjnej zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Ingerencja dokonana zaskarżoną uchwałą w zakresie ustalenia przebiegu drogi dojazdowej [...] nie była proporcjonalna do celów, ponieważ dostęp do drogi publicznej działek graniczących z powyższą drogą został zapewniony jeszcze przed uchwaleniem skarżonego planu miejscowego. Należy przy tym zauważyć, że kwestionowana ingerencja nie jest nie tylko proporcjonalna, ale również nieracjonalna. Realizacja bowiem drogi dojazdowej po gruntach prywatnych jest uzależniona faktycznie od zgody właściciela takich gruntów, chyba że po pasie takiego gruntu zbieżnym z przebiegiem drogi dojazdowej biegłaby również służebność przysługująca właścicielom nieruchomości sąsiednich. W przeciwnym wypadku przeznaczenie określonych części nieruchomości na drogę wewnętrzną nie gwarantuje zapewnienia realnej komunikacji przez tą drogę a jednocześnie w realny sposób ogranicza właściciela w możliwości korzystania z części nieruchomości przeznaczonej pod wspomnianą drogę.
Drogi publiczne stanowią podstawową infrastrukturę dostępną dla ogółu mieszkańców gminy. Drogi wewnętrzne zaś winny odgrywać natomiast jedynie rolę uzupełniającą i porządkującą. Mogą one przyczyniać się do usprawnienia komunikacji po drogach publicznych. Niemniej, w odróżnieniu od tych ostatnich, nie mają one waloru powszechnej dostępności. Nie mogą stanowić zasadniczego sposobu ustalenia systemu komunikacyjnego w zakresie zapewnienia dostępu do dróg publicznych. (...) Drogi prywatne winny obsługiwać nieruchomości prywatne, wszelkie inne powszechnie dostępne ciągi komunikacyjne winny z kolei stanowić własność podmiotów publicznoprawnych. Analiza rysunku planu miejscowego pozwala na postawienie tezy, że Rada Gminy Korczyna oparła się w konstruowaniu siatki komunikacyjnej na drogach wewnętrznych. W przypadku kwestionowanego wytyczenia drogi [...] o nieprawidłowości w tym zakresie świadczy dodatkowo brak proporcjonalności i racjonalności wprowadzonego ograniczenia. Jeśli określone drogi przebiegające po gruntach prywatnych nie zostały zaplanowane jako droga "publiczna", lecz drogi "wewnętrzne" w rozumieniu art. 8 ustawy o drogach publicznych, to oznacza, że nieruchomość, na której je zaprojektowano nie może podlegać wywłaszczeniu na cel publiczny, o jakim mowa w art. 6 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Zatem ich realizacja nie może nastąpić bez zgody właścicieli i musi nastąpić na warunkach określonych art. 8 ust. 2 ustawy o drogach publicznych. Przyjęcie w Uchwale rozwiązania polegającego na przeznaczeniu określonego terenu pod drogę wewnętrzną oznacza, że teren ten nadal pozostaje własnością jego dotychczasowych właścicieli. Tym samym następuje specyficzna ingerencja w prawo własności właścicieli, po których nieruchomościach w planie miejscowym wytyczana zostaje droga wewnętrzna, ponieważ z uwagi na zapisy planu korzystanie z niej jest bardzo ograniczone i nie dochodzi jednocześnie do konieczności wywłaszczenia, z którego specyfiką wiąże się zapewnienie odpowiedniej ekwiwalentności za szkodę dla właścicieli takich nieruchomości. Jednocześnie droga wewnętrzna nie zapewnia realnego i bezwarunkowego dostępu do drogi publicznej, ponieważ realizacja funkcji komunikacyjnej zależna jest od zgody właściciela, stąd oparcie się na takich drogach nie może stanowić realizacji wspomnianego zadana gminy. W tym miejscu warto podkreślić, że sama Rada Gminy Korczyna zdaje się mieć świadomość powyższego, o czym świadczy stanowisko zawarte w rozstrzygnięciach o sposobie rozpatrzenia nieuwzględnionych uwag (stanowiących załącznik nr 2 do zaskarżonej uchwały). Mianowicie, Rada Gminy Korczyna w odniesieniu do wszystkich uwag dotyczących zgłaszanych postulatów rezygnacji z poszczególnych dróg wewnętrznych wskazuje z jednej strony, że pozostawienie kwestionowanych zapisów stanowi realizacje obowiązku zapewnienia właściwej obsługi komunikacyjnej, i jednocześnie podkreśla, że wytyczenie drogi nie powoduje konieczności jej wykonania ani możliwości korzystania z niej przez użytkowników nieruchomości sąsiednich. Tym samym organ Gminy Korczyna potwierdza, że przez wyznaczenie drogi wewnętrznej następuje "jedynie" wprowadzenie w jej pasie zakazu zabudowy, ale samo wytyczenie nie gwarantuje zapewnienia obsługi komunikacyjnej. Tym samym takie działanie sprzeczne jest z realizacją ustawowego zadania własnego gminy w zakresie zapewnienia wspomnianej obsługi komunikacyjnej i nie stanowi racjonalnego ograniczenia prawa własności reprezentowanych skarżących.
Sąd w tym zakresie w całości podziela przytoczoną argumentację skarżących.
Rację również mają skarżący, że organ prowadzący procedurę planistyczną dopuścił się naruszenia art. 17 pkt 5 u.p.z.p. przez sporządzenie nieprawidłowej oceny skutków finansowych uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z obowiązującym w trakcie podejmowania zaskarżonej uchwały rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego prognoza skutków finansowych będąc dokumentem obligatoryjnym musiała zawierać szereg informacji. W świetle § 11 powyższego rozporządzenia dokument ten powinien zawierać m.in. prognozę wpływu ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na dochody własne i wydatki gminy, w tym na wpływy z podatku od nieruchomości i inne dochody związane z obrotem nieruchomościami gminy oraz na opłaty i odszkodowania, o których mowa w art. 36 ustawy. Prognoza ta nie tylko powinna spełniać kryteria formalne, m.in. przedstawiać szczegółowe wyliczenia przyszłych obciążeń budżetu gminy będących następstwem wprowadzenia rozwiązań planistycznych ograniczających właściciela w korzystaniu z nieruchomości w sposób dotychczasowy czy powodujących zmniejszenie wartości nieruchomości (art. 36 ust. 1 i 3 u.p.z.p.), ale także powinna być poprawna merytorycznie.
Zdaniem Sądu rację mają skarżący podnosząc, że fakt naruszenia powyższego przepisu wynika pośrednio ze sposobu rozpatrzenia uwag wniesionych do projektu podważanego planu miejscowego w zakresie uwag odnoszących się do przeprowadzenia dróg wewnętrznych, gdzie wskazano, że jedynym skutkiem wyznaczenia drogi wewnętrznej po nieruchomości prywatnej jest ograniczenie sposobu zagospodarowania nieruchomości poprzez wprowadzenie w pasie drogi zakazu zabudowy. Organ gminy tym samym całkowicie pomija kwestię samego spadku wartości nieruchomości będącego podstawą do wypłaty właścicielom nieruchomości, po których przeprowadzono drogi wewnętrzne, odszkodowań o których mowa w art. 36 u.p.z.p.. Należy uznać, że wyliczenia dotyczące przedmiotowych odszkodowań nie zostały zawarte także w prognozie skutków finansowych wejścia w życie planu miejscowego. Naruszenie to nie miało jednak w oczywisty sposób istotnego charakteru.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że analiza przyjętych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego rozwiązań planistycznych doprowadziła do wniosku, że Gmina uchwalając zaskarżony plan w granicach zakreślonych interesem prawnym skarżących, przekroczyła granice władztwa planistycznego, zasadę równości oraz zasadę proporcjonalności, w takim stopniu, że skutkuje to stwierdzeniem nieważności zaskarżonej uchwały w części tekstowej i graficznej.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części, o czym orzekł w pkt I sentencji wyroku.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 2 P.p.s.a., w pkt II i III sentencji wyroku. Zasądzone od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania, stanowią: kwota uiszczonego wpisu od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika i opłata od pełnomocnictwa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI