II SA/Rz 1236/15

II SA/Rz 1236/15 - Postanowienie WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2015-12-30
Data wpływu
2015-09-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Piotr Godlewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6060 Poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II GZ 165/17 - Postanowienie NSA z 2017-04-25
II GZ 799/16 - Postanowienie NSA z 2016-08-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty dodatkowej za naruszenie koncesji postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzasadnienie
W skardze na decyzję SKO [...] z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] reprezentujący M. M. pełnomocnik (radca prawny) zawarł wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu dołączonego do skargi urzędowego formularza PPF, mającego zastosowanie do osób fizycznych wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, M. M. wskazała, że jest rolnikiem, prowadzącym działalność gospodarczą. Jej przychód za rok 2014 (znajdujący potwierdzenie w załączonym zeznaniu PIT-36) wyniósł 132 107 zł, przy kosztach w wysokości 121 778 zł (obejmowały one m.in. spłatę kredytu, zakupu paliwa i części, ubezpieczenia), co dawało średnio 860 zł dochodu miesięcznie (w bieżącym roku, z uwagi na niezmieniony zakres działalności i porównywalne ceny, sytuacja jest podobna). Posiadane obecnie na koncie środki są jej niezbędne do dokonania zasiewu upraw ozimych, paliwa na zbiory kukurydzy oraz spłatę kredytów i zobowiązań, co do których wierzyciele przesunęli jej terminy płatności. Ich brak będzie skutkował zaprzestaniem działalności oraz brakiem środków na utrzymanie rodziny. Jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca wykazała troje dzieci w wieku 9, 12 i 14 lat, zaś jako posiadany majątek samochód Ford Focus (wartość 6 tys. zł), nieruchomość rolną o pow. 4,32 ha (pozostałe grunty o pow. 139 ha są dzierżawione) oraz sprzęt rolniczy objęty przewłaszczeniem na rzecz banku na zabezpieczenie kredytu: kombajn o wartości 350 tys. zł (z uwagi na przejściowe problemy finansowe nie została spłacona ostatnia rata), siewnik zbożowy i przystawka kombajnowa do kukurydzy (wartość odpowiednio 65 i 150 tys. zł). Nieregularny charakter dochodów skarżącej potwierdzają załączone deklaracje dla potrzeb rozliczenia podatku od towarów i usług (VAT-7); w okresie styczeń – lipiec 2015 r. jedynie w kwietniu i lipcu do opodatkowania wskazano kwoty 15000 i 92902 zł.
W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia wnioskodawczyni wskazała, że dom w którym zamieszkuje "stanowi własność rodziny". Jako obciążające ją wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wykazała zakup żywności – 1200 zł, utrzymanie domu: opłaty za energię elektryczną i gaz – odpowiednio 530 i 230 zł co 2 miesiące, śmieci – 40 zł, telefon – 100 zł, zakup opału – 2000 zł/rok, utrzymanie dzieci: czesne za gimnazjum córki – 180 zł/m-c, bilet autobusowy – 50 zł, zakup odzieży – 200 zł, obuwia – 200 zł /kwartał, koszty leczenia – 200 zł /m-c. Inne wydatki (w stosunku rocznym) obejmują: czynsz dzierżawny – 40 tys. zł, podatek gruntowy – 30 tys. zł, ubezpieczenie upraw – 10 tys. zł, spłaty kredytów – 100 tys. zł (do 2018 r.), zakup środków do produkcji rolnej (nawozy, środki ochrony roślin, paliwo, oleje, części zamienne) – 200 tys. zł. Pozostałe wykazane wydatki to ubezpieczenie dzieci – 50 zł /rok, ubezpieczenie skarżącej w KRUS – 2000 zł /kwartał, ubezpieczenie i części do samochodów Opel Vectra (1998 r.) i Ford Focus – (2002 r.) – łącznie 4 tys. zł /rok, spłaty starych zobowiązań komorniczych.
Jako osobę pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wykazała męża (zamieszkujący wspólnie jej rodzice prowadzą odrębne gospodarstwo domowe). Nie jest uprawniona do żadnych świadczeń finansowych na rzecz dzieci, działalność gospodarczą prowadzi jednoosobowo (nie zatrudnia pracowników). Nie prowadzi dalszej eksploatacji złoża związanego z przedmiotem skargi, a za pozyskany z kopalni materiał odbiorca do tej pory nie uregulował należności (sprawa objęta jest postępowaniem sądowym). Dopłaty do produkcji rolnej za 2014 r. wyniosły 176 tys. zł. Skarżąca oświadczyła, że osiągane przez nią dochody (1100 zł miesięcznie) są nieregularne; w sytuacji ich braku nie płaci zobowiązań.
Dołączone załączniki potwierdzają zobowiązania finansowe skarżącej:
- z tytułu kredytu inwestycyjnego wobec Bank [...] S.A. na kwotę 239 937 zł (wraz z odsetkami na dzień 21 lipca 2015 r.) oraz kosztów egzekucyjnych 6099 zł,
- z tytułu pożyczki w A. Sp. z o.o. (kapitał do spłaty na dzień 10 grudnia 2015 r. to 30 990 zł, z miesięcznymi ratami 2 418 zł, płatnymi do stycznia 2017 r.),
- z tytułu zaległych składek w KRUS (do II kwartału 2015 r. włącznie) w wysokości 33 336 zł; decyzją z dnia 26 czerwca 2015 r. rozłożono je na 40 rat płatnych do
30 czerwca 2020 r. (rata za grudzień 2015 r. – 300 zł),
- względem "B." Sp. z o.o.; zgodnie z porozumieniem z dnia 30 stycznia 2015 r. (należność główna na ten dzień wynosiła 86 856 zł), płatność ostatniej raty w wysokości 10 tys. zł przypada w grudniu 2015 r.
Wśród załączników znalazło się także zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 24 września 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego (objętych tytułami wykonawczymi) na łączną kwotę 130 062 zł.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości, jak i w części) objęte jest częściowym prawem pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.)
Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13), strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku
o przyznanie prawa pomocy.
M. M. warunku tego nie spełniła. O ile co do zasady nie budzą wątpliwości ciążące na niej bieżące i zaległe płatności związane z działalnością gospodarczą i prowadzonym w jej ramach gospodarstwem rolnym (mające odzwierciedlenie w przedstawionych załącznikach), to większość pozostałych informacji nie jawi się jako spójna i wiarygodna, a przez to nie daje wystarczającej podstawy do pozytywnego dla niej rozpoznania wniosku. Wynika to z następujących okoliczności:
- rozbieżności między dochodami deklarowanymi we wniosku PPF, opartych na deklaracji podatkowej za rok 2014 i odnoszonych do nich dochodów osiąganych
w 2015 r. (ok. 860 zł miesięcznie), a wskazanymi w odpowiedzi na dodatkowe wezwanie (1100 zł miesięcznie, o nieregularnym charakterze),
- nieadekwatności w/w dochodów do wydatków związanych z utrzymaniem domu
i rodziny, w tym nawet tylko związanych z zakupem żywności (ok. 1200 zł); abstrahując od nakładów i zobowiązań związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (rozliczanych w ramach działalności gospodarczej), uśrednione miesięczne wydatki na zakup żywności, opłaty za energię elektryczną, gaz, śmieci, telefon, opał, czesne za szkołę i bilet, odzież, obuwie, ubezpieczenie dzieci dają kwotę
ok. 2450 zł, a więc 2-3 razy wyższą od tych dochodów, przy czym nie zostało wyjaśnione, w jaki sposób i z jakich źródeł są one pokrywane (wydatki te nie uwzględniają innych doraźnie występujących, np. kosztów leczenia, związanych
z użytkowaniem samochodów, opłaceniem grzywny w kwocie 1000 zł
w postępowaniu karnym – k. 6 akt sprawy organu II instancji, ustanowieniem pełnomocnika w sprawie, spłatą zaległych zobowiązań komorniczych),
- znaczących rozbieżności między sumą deklarowanych przychodów z działalności gospodarczej (132 107 zł wg deklaracji za 2014 r., wskazanych także jako punk odniesienia dla roku 2015) i dopłat do produkcji rolnej (176 tys. zł za 2014 r.) – razem ok. 308 tys. zł, a wyszczególnionymi przez skarżącą wydatkami związanymi z jej prowadzeniem i obsługą zobowiązań, wyższymi prawie o 80 tys. zł (czynsz dzierżawny – 40 tys. zł, podatek gruntowy – 30 tys. zł, ubezpieczenie upraw –
10 tys. zł, spłaty kredytów – 100 tys. zł, zakup środków do produkcji rolnej –
200 tys. zł, ubezpieczenie skarżącej w KRUS: za III i IV kwartał 2015 r. – 4 tys. zł oraz zaległe, płatne ratami w II półroczu 2015 r. – 1900 zł),
- brak jednoznacznego wyjaśnienia kwestii własności domu w którym zamieszkuje,
tj. wskazania jego właściciela (nie spełnia tego ogólnikowe stwierdzenie, że "stanowi własność rodziny") oraz grona osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie kwestionując odrębności gospodarstwa domowego zamieszkujących wspólnie rodziców, dotyczy to w szczególności osoby męża, który jako osoba wspólnie gospodarująca został oznaczony dopiero
w odpowiedzi na dodatkowe wezwanie. Mimo obowiązku wynikającego
z formularza PPF, nie wskazano przy tym jego statusu zawodowego, majątkowego
i uzyskiwanych dochodów, co w istotny sposób rzutuje na ocenę sytuacji materialnej i możliwości płatniczych jego żony, zwłaszcza że jak wskazują przedstawione załączniki, jego nazwisko widnieje na dokumentach podpisywanych wraz z żoną z "B." Sp. z o.o. Kwestia tą ściśle wiąże się z oświadczeniem skarżącej o jednoosobowym prowadzeniu działalności gospodarczej i niezatrudnianiu pracowników, co w odniesieniu do prawie 150-hektarowgo gospodarstwa rolnego i jednoczesnego wychowywania 3 dzieci – wydaje się nieprawdopodobne, a w praktyce nierealne.
Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Analiza wniosku skarżącej i jej odpowiedzi na otrzymane wezwanie z opisanych powyżej przyczyn nie pozwoliła uznać jego zasadności. Udzielone informacje, w znaczącej części ogólnikowe i wzajemnie sprzeczne, nie pozwalają przede wszystkim ocenić w sposób jednoznaczny, jaka jest rzeczywista sytuacja materialna i finansowa skarżącej, a tym samym jej możliwości płatnicze. Nie potwierdzają też, by mimo sygnalizowanych trudności finansowych, zagrożone były podstawowe potrzeby życiowe jej i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a tylko takim może być przyznane pierwszeństwo przed tymi kosztami (obejmują one niezbędne wydatki związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, zakupem żywności, środków czystości, leczeniem i edukacją). Co do zasady nie zalicza się do nich kosztów utrzymania pojazdów mechanicznych oraz spłaty ciążących na stronie zobowiązań finansowych (kredytów, pożyczek), zwłaszcza – co bardzo istotne w przypadku skarżącej – jeżeli mają związek z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 20 października 2014 r. I FZ 186/14, koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze. Stosownie zaś do postanowienia tego Sądu z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1468/14, obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia.
Przyjęcie odmiennego założenia w odniesieniu do skarżącej prowadziłoby do uznania, że na czas inwestowania w rozwój gospodarstwa i spłaty zaciągniętych
w tym celu zobowiązań, jeszcze co najmniej przez kilka lat nie będzie w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych, mimo że w tym czasie finansuje wszystkie inne wydatki, w tym priorytetowo traktuje koszty związane z ustanowieniem fachowego pełnomocnika procesowego. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, do których z oczywistych względów skarżącej zaliczyć nie można. Stosując prawo pomocy nie można też chronić czy zwiększać majątku osób prywatnych, a taki wymiar w opisanej sytuacji miałoby przyznanie jej dochodzonego zwolnienia.
W kontekście powyższego nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że skarżąca mimo żądania zawartego w wezwaniu, nie wyjaśniła takich kwestii, jak partycypacja w kosztach utrzymania domu przez swoich rodziców, czy źródło pokrycia wydatków związanych ze spłatą zaległych zobowiązań komorniczych
i ustanowieniem w sprawie pełnomocnika. Nie przedłożyła również wyciągów
z rachunków bankowych swoich i osób wspólnie gospodarujących za okres
3 miesięcy poprzedzających doręczenie wezwania. Zgodnie zaś z ukształtowanym
w tym zakresie orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia
29 stycznia 2015 r. II OZ 58/15), fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Ponadto, nie zostało także uprawdopodobnione twierdzenie zawarte w dodatkowym oświadczeniu, że z eksploatacji związanego z przedmiotem skargi złoża kruszywa
i piasku nie uzyskała żadnych korzyści finansowych, w tym jakiej kwoty dochodzi od ich odbiorcy z tytułu sprzedaży (uruchomienie i prowadzenie wydobycia zapewne wymagało też znacznych nakładów finansowych, które przy całkowicie złej kondycji finansowej prawdopodobnie nie mogłyby być poniesione).
W konsekwencji brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że skarżąca wykazała zależność między jednorazowym obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, a uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Spośród tych kosztów najistotniejszy jest warunkujący merytoryczne rozpoznanie skargi wpis; w sprawach skarg dot. koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej
w zakresie geologii i górnictwa wynosi on 1000 zł, co w odniesieniu do skali prowadzonej przez skarżącą działalności jest kwotą prawie symboliczną.
Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245
§ 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.