II SA/RZ 1232/24

II SA/Rz 1232/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-01-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Joanna Zdrzałka /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 77 § , art. 80, art. 107 § 1 i 3, art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr SKO.4111/422/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr SKO.4111/422/2024, wydana w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2023 r. I. K. (dalej: "Skarżąca") wystąpiła do Wójta [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem K. W.
Decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r., nr [...] Wójt odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu Organ I instancji podał, że K. W. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 16 maja 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe. Na podstawie dokumentacji i wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 stycznia 2024 r. ustalono, że ojciec Skarżącej jest po udarze mózgu - ma problemy z poruszaniem, mową, koordynacją ruchową. Wymaga pomocy w sprawach codziennych, tj. higienie osobistej, ubieraniu się, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, ćwiczeniach, podawaniu leków, sprzątaniu. Samodzielnie nie jest w stanie funkcjonować prawidłowo. K. W. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną M., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 3 sierpnia 2017 r. zaliczającą ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. M. W. nie jest w stanie zająć się mężem z uwagi na swoje problemy zdrowotne. Małżeństwem opiekuje się córka, pomagając we wszystkich sprawach.
Niezależnie od powyższego, organ I instancji odmawiając przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej: "u.ś.r.", ponieważ z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto w ocenie organu świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane w sytuacji, gdy żona wymagającego opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
Odwołanie od tej decyzji złożyła I. K.,wnioskując o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy.
Decyzją z 2 kwietnia 2024 r., nr SKO.4111/172.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Sprzeciw od powyższej decyzji wniosła Skarżąca, która zakwestionowała prawidłowość decyzji Kolegium zarzucając, że w jej sprawie zebrano już wystarczający materiał dowodowy, aby Kolegium mogło samodzielnie wydać decyzję.
Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 547/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 2 kwietnia 2024 r., nr SKO.4111/172.2024.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr SKO.4111/422/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej od decyzji Burmistrza [...] z dnia 26 stycznia 2024 r. nr MGOPS/R/AK/5222/39/23, odmawiającej przyznania I. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem K. W. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium podniosło, że Skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na dzień 31 grudnia 2023 r. Oznacza to, że wobec złożenia wniosku 29 grudnia 2023 r., sprawa podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", w brzmieniu aktualnie obowiązującym. Wynika to z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.). W tej sytuacji należało stwierdzić, że Skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 u.ś.r., świadczenie to przysługuje w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. Ojciec Skarżącej warunku tego nie spełnia, a zatem decyzję organu I instancji, należało utrzymać w mocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, I. K. wniosła o uchylenie w całości wyżej opisanej decyzji SKO oraz przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Wskazała, że w jej ocenie świadczenie pielęgnacyjne jej przysługuje.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Z punktu widzenia sprawy istotna jest również treść art. 153 p.p.s.a. na podstawie którego: ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Wyrokiem z 3 czerwca 2024r., sygn. akt II SA/Rz 547/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu poprzednio wydanej przez Kolegium decyzji z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr SKO.4111/172/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchylił decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprzeciwu od decyzji kasacyjnej Organu II instancji, tj. decyzji uchylającej decyzję Organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania, zarzucił organowi II instancji naruszenie art. 138 2 k.p.a. Zdaniem Sądu organ II instancji uchylił się od merytorycznego rozpoznania sprawy. Posiadając bowiem, przed wydaniem decyzji w sprawie, wiedzę o okolicznościach mających wpływ na jej rozstrzygnięcie, nie ocenił ich ani też nie zlecił przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego Organowi I instancji. Tą okolicznością było wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw
Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczenie z 22 lutego 2024 r. stwierdzające u współmałżonka osoby niepełnosprawnej tj. matki Skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności od daty 8 listopada 2023 r.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd nakazał zastosować się do wyrażonej oceny prawnej, jak również wziąć pod uwagę zmianę z dniem 1 stycznia 2024 r. stanu prawnego w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych z uwzględnieniem art. 63 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym ( Dz.U. z 2023 r., poz. 1429).
W ocenie Sądu dokonana przez organ aktualna ocena prawna doprowadziła do błędnych wniosków o braku spełnienia przez Skarżącą przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w efekcie do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania tego świadczenia.
Materialnoprawną podstawę decyzji odmownej organu I instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w poprzednim brzmieniu (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z kolei od 1 stycznia 2024 r. (patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.), tj. w czasie rozstrzygania sprawy przez organy obydwu instancji, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r., poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18.
roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ II instancji trafnie wskazał na brzmienie przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., niemniej jednak błędnie uznał, że wykładnia literalna art. 63 ust. 1 u.ś.w. pozwala na wyrażenie stanowiska, że przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji należy stosować jedynie do spraw, w których do dnia 31 grudnia 2023 r. powstało prawo do świadczenia.
Według Sądu stanowisko to jest błędne.
W niniejszej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem 29 grudnia 2023 r. domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem. Do wniosku dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca oraz umiarkowanym stopniu niepełnosprawności matki, wskazując, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki wystąpiono o wyższy stopień.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca sprawuje opiekę nie tylko nad niepełnosprawnym ojcem ale również nad matką.
Ojciec Skarżącej ma znaczne problemy z poruszaniem się, porusza się przy pomocy laski, trójnoga lub podtrzymując się ścian, ma również problemy natury psychicznej, stany depresyjne, złości się z byle powodu, potrafi bez powodu kogoś popchnąć, nie może zostać bez opieki w domu. Wymaga pomocy w takich czynnościach życia codziennego jak: higiena osobista, smarowanie przeciwodleżynowe, ubieranie, podawanie posiłków, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, utrzymanie czystości otoczenia, spacery. Matka Skarżącej wymaga codziennej tlenoterapii, z trudem porusza się, szybko się meczy.
Skarżąca oświadczyła, że nie pracuje ani nie może podjąć pracy z uwagi na konieczność opieki nad rodzicami, nie pobiera emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego nauczycielskiego kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, nie prowadzi gospodarstwa rolnego, względem niej nie orzeczono stopnia niepełnosprawności.
Po wydaniu decyzji przez Organ I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem, Skarżąca przedłożyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z 22 lutego 2024 r. stwierdzające, że niepełnosprawność powstała 8 listopada 2023 r.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., na który zwrócił uwagę Sąd w wyroku 3 czerwca 2024r., sygn. akt II SA/Rz 547/24 w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Trzeba podkreślić, że na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem - przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało czy też mogło powstać przed 1 stycznia 2024 r. - na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w., stanowiąc, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Zdaniem Sądu, wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych, uznać należało, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, przy czym zasadniczo chodzi tu o spełnienie przesłanek warunkujących powstanie prawa do 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w.
Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, dostępny w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie, odwołującym się do tych przepisów i uzasadnienia projektu ustawy, przyjmuje się, że ze względu na użyte w art. 63 ust. 1 u.ś.w. sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa", dotychczasowe przepisy należy stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23).
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, powyższy wniosek należy rozciągnąć również i na takie sytuacje, których stan faktyczny kształtuje się tak, jak w niniejszej sprawie. Chodzi tu zatem o sprawy, w których wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zostały złożone do dnia 31 grudnia 2023 r., a następnie wydane już po tej dacie orzeczenie o niepełnosprawności potwierdzało powstanie przed 1 stycznia 2024 r. znacznego stopnia niepełnosprawności, względnie niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stanowisko takie jest uzasadnione z następujących powodów.
Zasadą jest, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek (art. 23 ust. 1 u.ś.r.). Według art. 24 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Z kolei art. 24 u.ś.r. w ust. 2 stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie jednak z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zarazem w art. 24 ust. 4 u.s.r. przewidziano, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Reguły ustalone w art. 63 u.ś.w. są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych. Przy ocenie, czy wsteczne działanie przepisu nie czyni go sprzecznym z Konstytucją, należy brać pod uwagę, w zależności od rodzaju sprawy, takie zasady jak zaufanie obywateli do państwa, bezpieczeństwo i pewność obrotu, stabilność stosunków przez prawo regulowanych, ochronę praw nabytych itd. Odstępstwo od zasady nieretroakcji może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym ważne powody i gdy wynika ono wyraźnie z brzmienia ustawy. Natomiast cel ustawy w żadnym razie nie uzasadnia przyjęcia wstecznego jej działania. Skoro z woli ustawodawcy zachowana zostaje możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne nie może pozbawiać wnioskodawcy możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 168/24, dostępnym jw.). Przy czym, z uwagi na art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2a u.ś.r., chodzi tu również o postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności jako prejudykatu w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym, w ocenie Sądu chodzi zarówno o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby podlegającej opiece, jak również o orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jej małżonka, które także stanowi negatywną przesłankę przyznania do świadczenia pielęgnacyjnego o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Dlatego też na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r., nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. (tak np. WSA w Poznaniu w wyrokach z dnia 6 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Po 209/24 i 26 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 366/24, WSA w Łodzi w wyroku z dnia 18 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 94/24 - orzeczenia dostępne jw.), ale również, jeżeli wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony przed 1 stycznia 2024 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do 31 grudnia 2023 r., mimo że orzeczenie o niepełnosprawności wydano już po 31 grudnia 2023 r.
Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła 29 grudnia 2023 r., natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności przedłożyła organowi już w 2024 r., jednakże z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu 22 lutego 2024 r. (nadane przez stronę do organu I instancji w dniu 5 marca 2024 r.), przy czym wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złożono jeszcze 8 listopada 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datowany jest również od 8 listopada 2023 r.
W ocenie Sądu, wszystko to w kontekście łącznego, systemowego odczytania przepisów art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. oraz art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r. z uwzględnieniem zasad wyrażonych w art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji, oznacza, że kontrolowana sprawa administracyjna powinna być rozpoznana przez organy na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Na płaszczyźnie art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. możliwość przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., będzie wyjściowo uzależniona od ustalenia, czy spełnione byłyby przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r., przy czym legitymowanie się przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności należy z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 2a u.ś.r. uznać za wstecznie spełnione na dzień złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (29 grudnia 2023 r.).
Z kolei to, czy Skarżąca spełnia warunki do uzyskania świadczenia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów w tej sprawie nie została rozstrzygnięta. Nie zostały też ustalone i przede wszystkim rozważone przesłanki nabycia żądanego przez Skarżącą prawa na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. W kontekście zasad przedstawionych na wstępie rozważań niniejszego uzasadnienia rola sądu administracyjnego w takiej sytuacji nie może polegać na zastępowaniu organów w wykonywaniu ich zadań, w szczególności zaś merytorycznym rozstrzyganiu sprawy i prowadzeniu w tym celu własnych ustaleń (por. np. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Go 552/13, dostępny jw.).
Wobec tego należy podkreślić, że co do zasady każdej decyzji organu administracji należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.
Poza tym, ze względu na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).
Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).
Z uwagi na błędną wykładnię i zastosowanie prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r w nowym brzmieniu w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w.) w sprawie, Kolegium w ogóle nie odniosło się do tych kwestii, co świadczyło o naruszeniu wyżej wskazanych przepisów postępowania.
Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. W konsekwencji sprawa powinna być rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r.
Podsumowując, w sprawie miało miejsce naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także przepisów postępowania, przede wszystkim art. 7 i art. 8, jak i szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji, tj. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c orzekł, jak w sentencji wyroku.