II SA/RZ 1221/21

II SA/Rz 1221/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Maciej Kobak
Marcin Kamiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 272/22 - Wyrok NSA z 2022-12-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 808
art. 1a ust. 2, art. 2 pkt 7
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane.
W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 138 § 1, pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735; dalej: "k.p.a.").
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.
Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], Wójt uchylił prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane B.S. (dalej: "skarżąca") na syna K.S., decyzją własną tego organu z dnia [...] października 2019 r. nr [...], w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], Kolegium uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. SKO wskazało, że organ I instancji orzekł w oparciu o błędną podstawę prawną. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wobec upływu okresu na który zostało przyznane świadczenie, nie było podstaw do uchylenia lub zmiany przyznającej to świadczenie decyzji w trybie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 808 ze zm.; dalej: "u.p.a."), który może wywierać skutki jedynie ex nunc (na przyszłość). W ocenie Kolegium w sprawie zastosowanie winna znaleźć materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto organ I instancji nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu. W aktach sprawy brak jest zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie, skutkiem czego strona została pozbawiona możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, zaś organ nie mógł wydać decyzji w sprawie skoro postępowanie nie zostało wszczęte.
Kolejną decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], Wójt uznał, że kwota wypłacona skarżącej w okresie od 1 października 2019 r. do 30 lipca 2020 r. w wysokości 5000 zł na podstawie decyzji własnej tego organu z dnia [...] października 2019 r. nr [...], stanowi nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązał skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że skarżąca wraz z synem od 22 czerwca 2019 r. przebywa w [...], wobec czego nie zostały spełnione przesłanki z art. 1 ust. 2 u.p.a.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją przesłanki uprawniające do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały spełnione, ponieważ jej syn jest obywatelem polskim, a jego wyjazd za granicę miał charakter edukacyjny i czasowy. Skarżąca podała również, że pojęcie zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, użyte w art. 1a ust. 2 u.p.o.u.a. jest pojęciem niezdefiniowanym i obejmuje różne stany faktyczne, zatem należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach Kodeksu Cywilnego, zgodnie, z którą miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu.
W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2021 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Uzasadniając powyższe organ odwoławczy podał, że skarżąca w dniu 13 września 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna K.S. Decyzją z dnia [...] października 2019 r. organ przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie na okres 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. Z kolei w dniu 28 lipca 2020 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło oświadczenie z informacją o zmianie miejsca zamieszkania skarżącej oraz jej syna, spowodowane wyjazdem za granicę. Z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca wraz z synami przebywa w [...] od 22 czerwca 2019 r. Potwierdziła to również sama skarżąca podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej tłumacząc, iż syn pojechał na wakacje, a został z powodu braku chęci powrotu do kraju. Syn skarżącej stracił status ucznia w dniu 30 września 2019 r. Nadto w dniu 13 sierpnia 2020 r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej, potwierdzające pobyt jej syna za granicą. W ocenie Kolegium z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika zatem w sposób niewątpliwy, że centrum spraw życiowych skarżącej od chwili złożenia wniosku o wypłatę zasiłków rodzinnych znajdowało się w [...] i taka sytuacja trwała przez okres świadczeniowy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika zarzuciła naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1a u.p.a.., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że istniały podstawy do uchylenia tej decyzji w całości, gdyż dokonano w niej błędnej i dowolnej interpretacji materiału dowodowego - co skutkuje pokrzywdzeniem małoletniego obywatela polski, który w czasie od 1 października 2019 r. do 30 lipca 2020 r. nie był w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymywał należnego wsparcia finansowego od zobowiązanego do alimentacji, czym spełniał ustawowe przesłanki do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego,
2. art. 2 ust. 7 i art. 23 u.p.a., poprzez ich błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie mające wpływ na wynik sprawy - w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek negatywnych mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a zobowiązanie obywatela polskiego pobierającego czasowo naukę za granicą do jego zwrotu stanowi w istocie naruszenie konstytucyjnej zasady pomocniczości, jest bezpodstawnym uchyleniem należnego wsparcia osobie uprawnionej do egzekwowania alimentów i stanowi swoistą dyskryminację,
3. art. 2 ust. 7 i art. 23 u.p.a., poprzez ich błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie mające wpływ na wynik sprawy - w sytuacji gdy po stronie skarżącej nie występują przesłanki negatywne mające wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a skarżąca jako dysponentka wskazanej kwoty przekazywała ją w całości na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem i utrzymaniem syna, zaś zwrot tych kwot naraziłby małoletniego na uszczerbek i niemożność zaspokojenia swych podstawowych potrzeb,
4. art. 7 k.p.a. w zw. z 77 k.p.a. w zw. z art. 1a u.p.a., poprzez pozbawienie K.S. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego - podczas, gdy małoletni jest obywatelem polskim, jego centrum życia jest Rzeczpospolita Polska, a fakt czasowego przebywania poza granicami kraju w celach edukacyjnych nie stanowi przeszkody prawnej do pobierania świadczenia, a stanowi wręcz bezpodstawne uchylenie należnego wsparcia organów, które dokonały niewłaściwej oceny zebranego materiału dowodowego i wyciągnęły niewłaściwe wnioski, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
5. art. 1a u.p.a. w zw. z art. 25 Kodeksu cywilnego, poprzez błędne określenie miejsca zamieszkania skarżącej i małoletniego - należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach k.c., a skarżąca składała w niniejszej sprawie wyjaśnienia, z których wynika, że jej pobyt w [...] jest krótkotrwały i nie jest równoznaczny z zamiarem stałego przebywania tam.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zobowiązanie organu do przywrócenia prawa do świadczeń z zasiłku rodzinnego, ewentualnie uchylenie wymienionych decyzji i umorzenie należności.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli w tak wyznaczonych ramach Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli objęto decyzję w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane.
Na podstawie art. 2 pkt 7 u.p.a. nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.
W sprawie decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] skarżącej przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla syna K.S. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres zasiłkowy od 1 października 2019 r. do 30 września 2019 r.
Zgodnie z art. 1a ust. 2 u.p.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Skarżąca została pouczona o zasadach i trybie przyznawania świadczeń, a także o ewentualności uznania wypłaconych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane. Przy czym podkreślić należy, że już na etapie postępowania o wypłatę świadczeń była reprezentowana przez pełnomocnika.
Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjengo wystąpiła 12 września 2019 r. Wskazała w nim, że wraz z synem zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, i że syn w okresie zasiłkowym będzie pobierał naukę w Zespole Obsługi Szkół i Przedszkoli w [...]. Ze złożonego w jej imieniu przez pełnomocnika oświadczania z 24 sierpnia 2020 r. wynika, że od 22 czerwca 2019 r. przebywała wraz z synem w [...]. Z dniem 30 września 2019 r. K.S. został skreślony z listy uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej w Zespole Szkół w [...] ( akta administracyjne -k.22).
Skarżąca twierdzi, że jej pobyt wraz z synem w [...] ma charakter tymczasowy, związany z edukacją dziecka w związku z czym nie godzi się z twierdzeniem organu, że przez okres zasiłkowy nie zamieszkiwała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzuca jednocześnie organom brak podjęcia jakichkolwiek czynności zmierzających do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu słusznego interesu strony.
W opozycji do skarżącej organy twierdzą, że materiał dowodowy jest wyczerpujący i wystraczający do stwierdzenia, że centrum spraw życiowych skarżącej i jej syna od chwili złożenia wniosku o wypłatę zasiłków rodzinnych znajdowało się w [...].
W u.p.a. brak jest definicji pojęcia "zamieszkiwania". Wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy w tej kwestii odwołać się do przepisów k.c. Artykuł 25 kodeksu cywilnego stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ustalenie tego zamiaru, a więc woli stałego zamieszkiwania, powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 marca 2006 r., I OW 265/05 wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W stosunku zaś do osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie ma okoliczność, czy dana osoba wyjechała za granicę na pobyt czasowy, który to zamiar w obecnym stanie prawnym należy oceniać na podstawie całokształtu okoliczności. Zgodnie z poglądem wyrażonym w Komentarzu do Kodeksu cywilnego (J. Strzebińczyk, Kodeks cywilny, komentarz, pod redakcją E. Gniewka, Warszawa 2006 r., s. 65). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zwrot "zamieszkuje na terytorium Rzeczpospolitej Polskie" nie wyklucza czasowego pobytu poza granicami RP spowodowanego podjęciem nauki w innym kraju ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 października 2010 r., II SA/Po 455/10).
Z akt sprawy wynika, że skarżąca wyjechała do Stanów Zjednoczonych jeszcze przed złożeniem wniosku o wypłatę świadczenia, gdzie nadal przebywa. Poza próbą wykazania, że wyjazd miał charakter czysto edukacyjny skarżąca nie przedstawiła na to żadnych dowodów potwierdzających chociażby, że w tym czasie przyjeżdżała do kraju na okres świąt czy też ferii, co wskazywałoby na to, że w tym miejscu znajduje się centrum jej spraw życiowych.
W aktach znajduje się natomiast sporządzona w dniu 20 sierpnia 2020 r. notatka służbowa, z przeprowadzonej dzień wcześniej rozmowy telefonicznej ze skarżącą, z której wynika, że skarżąca nadal przebywa wraz z synem w [...], oraz, że syn miał pojechać do [...] wyłącznie na wakacje, jednak nie chciał wrócić w związku z czym nadal tam przebywa. Zatem nawet jeśli przyjąć, że wyjazd do [...] miał mieć charakter tymczasowy to jednak w trakcie pobytu przybrał charakter trwały, o czym skarżąca powinna była powiadomić organy wypłacające świadczenie.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej okoliczności sprawy wskazują, że wyjazd do [...] nie miał charakteru tymczasowego. Skarżąca przeniosła się wraz z system do [...] nie tylko w celach edukacji własnego dziecka. Przeniosła tam centrum życia. Wbrew jej twierdzeniom to nie edukacja syna stanowiła powód wyjazdu, ale zmiana miejsca zamieszkania, a podjęcie przez syna edukacji w [...] było oczywistym skutkiem tej zmiany. Bezzasadne są przy tym zarzuty skarżącej niewyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. Wobec przebywania skarżącej w [...] i braku możliwości przeprowadzenia dowodów bezpośrednich organ miał prawo oprzeć się na złożonych w sprawie oświadczeniach. Skarżąca nie może z tego tytułu czynić organowi zarzutu zwłaszcza w sytuacji gdy sama nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń ograniczając się wyłącznie do przeczenia twierdzeniom organu. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika.
Sąd stwierdza, że prawidłowo uznano za nienależnie pobrane, świadczenia wypłacone od 1 października 2019 r. do 30 lipca 2020 r. Wypłata świadczeń za miesiąc sierpień i następne została wstrzymana.
Sąd końcowo zauważa, że w analogicznej sprawie dotyczącej 2 - ego syna skarżącej i wypłaconego świadczenia wychowawczego Sąd prawomocnym już wyrokiem oddalił skargę – wyrok z 21 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1029/21.
Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.