II SA/Rz 121/25

II SA/Rz 121/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Maria Mikolik /przewodniczący/
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Bankowe prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 8, art. 10, art. 15, art. 88 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2488
art. 104 ust. 2 pkt 1, art. 105 ust. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 311
art. 18 ust. 1c, ust. 1i
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. S.A. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 15 listopada 2024 r. nr N-I.7581.127.2024 w przedmiocie nałożenia kary grzywny za nieudzielenie informacji I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Starosty [...] z dnia 24 września 2024 r. nr GN.683.3.79.22024; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz strony skarżącej A. S.A. z siedzibą w [...] kwotę 597 zł /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zarządza zwrot od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz strony skarżącej A. S.A. z siedzibą w [...] kwoty 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem nadpłaconego wpisu sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej: "A." lub "skarżący") jest postanowienie Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") z dnia z dnia 15 listopada 2024 r, nr N-1.7581.127.2024 nakładające karę grzywny za nieudzielenie informacji.
Jak wynika z akt sprawy, Starosta [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji"), prowadził postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odszkodowania za zajętą pod realizację inwestycji drogowej działkę nr [...] położoną w D., która stała się własnością Powiatu [...], a przed podziałem stanowiła własność A.W., obj. Kw [...]. Organ ustalił, że w przedmiotowej księdze wieczystej jest wpisana hipoteka umowna kaucyjna na kwotę 310 360,16 zł na rzecz [...] A. S.A. w [....] (aktualnie A. S.A. z siedzibą w [....]).
W związku z powyższym, pismem z dnia 11 grudnia 2023 r. wezwał [...] S.A. do udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi przysługujących A. wobec A.W. z tytułu ww. hipoteki umownej, jednocześnie pouczając o treści art 88 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a."). W odpowiedzi pismem z dnia 12 stycznia 2024 r., A. S.A., powołując się na art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 2488 z późn. zm.; dalej: "u.p.b.") poinformował, że wzywający organ administracyjny jakim jest Starostwo Powiatowe w [...], nie jest podmiotem uprawnionym do uzyskania wskazanych powyżej informacji, a także, że ze względu na obowiązek przestrzegania tajemnicy bankowej, A. nie może udzielić informacji we wskazanym wyżej zakresie.
W związku z brakiem udzielenia informacji, Starosta postanowieniem z dnia 25 czerwca 2024 r. nr GN.683.3.79.2024, wydanym na podstawie art. 88 k.p.a., nałożył na Prezesa A. karę grzywny w wysokości 50,00 zł.
Pismem z dnia 28 czerwca 2024 r., Starosta ponownie wezwał A. do udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi przysługujących A. wobec A.W. W odpowiedzi pismem z dnia 11 lipca 2024 r. A. ponownie poinformował, że nie otrzymał od A.W. upoważnienia do ujawnienia żądanych przez Starostę informacji, udzielonego zgodnie z art. 104 ust. 3 u.p.b.
W związku z powyższym Starosta postanowieniem z dnia 24 września 2024 r. nr GN.683.3.79.2024, nałożył na Prezesa [...] S.A. karę grzywny w wysokości 200 zł.
Zażalenie na to postanowienie złożył Prezes A., zarzucając organowi błędne zastosowanie art. 88 § 1 k.p.a. Podniósł między innymi, że Prezes A. w żaden sposób nie był związany ze sprawą, nie miał żadnej roli procesowej, ani nie był stroną postępowania, jak też żadne wezwanie w tej sprawie nie było nigdy do niego kierowane. Ponadto, środek przymusu w postaci kary grzywny z art. 88 § 1k.p.a. ma charakter ściśle procesowy i może być zastosowany jedynie w ramach toczącego się postępowania administracyjnego. Dodatkowo, zdaniem Prezesa A., norma wyrażona w przepisie art. 88 k.p.a. nie może być podstawą do nałożenia sankcji w sytuacji, gdy organ w wezwaniu jednoznacznie wskazuje, że podstawa do żądania przez niego uzyskania stosownych informacji jest przepis materialnoprawny, w tym przypadku art. 18 ust. 1i ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 311; dalej: "ustawa"). Zaskarżone postanowienie jest wadliwe również z tej przyczyny, że żądane informacje objęte są tajemnicą bankową, o której mowa w art. 104 u.p.b., zaś Starosta nie został wymieniony w art. 105 u.p.b., jako podmiot uprawniony do żądania informacji objętych tajemnicą bankową. Nadto A. nie został uznany za stronę postępowania, czego przejawem była odmowa zapoznania się z aktami sprawy.
W wyniku rozpoznania zażalenia, opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 15 listopada 2024 r., Wojewoda, działając na podstawie art. 123, art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., uchylił zaskarżone postanowienie Starosty w części w której orzeczono: "nałożyć na Prezesa [...] S.A., ul. [...], karę grzywny" i w tym zakresie orzekł: nałożyć na [...] S.A., ul. [...], karę grzywny, zaś w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Uzasadniając powyższe organ odwoławczy wskazał, że przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia w części i orzeczenie w tym zakresie było wadliwe określenie przez organ I instancji podmiotu zobowiązanego, tj. Prezesa A. Wojewoda, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 638/24 podał, że z żadnego z przepisów będących podstawą wydania ww. postanowienia o nałożeniu grzywny nie wynika, aby grzywnę można było nakładać na prezesa banku. Żądanie Starosty o informację o wysokości wierzytelności i odsetek zabezpieczonych hipoteką kierowane było do [...] S.A. i to właśnie A., a nie jego prezes jako adresat mógł być podmiotem, na który mogły być nakładane grzywny.
W dalszej kolejności wskazał, że udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego na podstawie art. 18 ust. 1c ustawy nie jest objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej. Jak zaznaczył, art. 18 ust. 1i tej ustawy nie stanowi co prawda samodzielnej podstawy umożliwiającej bankom przekazanie informacji objętych tajemnicą bankową, jednak wiąże również i banki z uwagi na okoliczność, że informacje, o jakich mowa w tym przepisie, nie są objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 1 u.p.b. Oznacza to, że sytuacja banków, w omawianym zakresie, jest taka sama jak innych wierzycieli hipotecznych. Zdaniem organu odwoławczego powyższy przepis uchyla obowiązek zachowania tajemnicy bankowej nie tylko w tych wszystkich sytuacjach, w których bez ujawnienia informacji nie byłoby możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową, ale również w tych wszystkich przypadkach, w których jest to konieczne dla wykonania czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem takiej umowy. Wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy bankowej zawarte tym przepisie obejmuje zarówno wszystkie te przypadki, w których ujawnienie informacji umożliwia wykonanie czynności bankowej, jak i te wszystkie sytuacje, w których bank dokonując czynności pozostających w związku z czynnością bankową, realizuje swoje uprawnienia. Wojewoda wskazał, że taką czynnością będzie dochodzenie zaspokojenia z już ustanowionych zabezpieczeń - czy to w wyniku podjęcia przez bank określonej aktywności (np. w razie dochodzenia zapłaty z hipoteki), czy to w następstwie upadku zabezpieczenia z mocy prawa i powstania w to miejsce roszczenia o inne świadczenie, jak to ma miejsce przy odszkodowaniu za wygaśnięcie hipoteki w następstwie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Dochodzenie powyższego odszkodowania, do którego konieczne jest udzielenie informacji o wierzytelności hipotecznej, stanowi czynność pozostającą w związku z zawarciem i wykonaniem umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową.
W ocenie Wojewody A. bezpodstawnie uchyla się od wydania zaświadczenia o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi w związku z czym nałożona grzywna jest zasadna,
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika - adwokata, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
art. 15 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a., polegające na bezzasadnym uchyleniu w części orzeczenia organu I instancji oraz pozostawieniu w pozostałym zakresie postanowienia Starosty w mocy i tym samym nieuzasadnionym nałożeniem po raz pierwszy przez organ II instancji grzywny na [...] S.A. w postępowaniu odwoławczym, pozbawiając go przede wszystkim dwuinstancyjność postępowania i realizacji swoich podstawowych praw, co w konsekwencji doprowadziło do wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa, a nader wszystko postanowienie zostało skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. art. 156 § pkt 2) i 4) k.p.a., co stanowi podstawę stwierdzenia nieważności orzeczeń organu I i II instancji;
art. 88 § 1 k.p.a., polegające na bezzasadnym uchyleniu jedynie w części orzeczenia organu I instancji oraz pozostawieniu w pozostałym zakresie postanowienia Starosty w mocy i tym samym nieuzasadnionym przyjęciu przez organ II instancji, że istnieją w ogóle podstawy do wymierzenia kary grzywny, mimo, że przepis ten ma charakter stricte procesowy i sankcjonuje naruszenia obowiązków procesowych osoby obowiązanej do stawienia się jako świadek, lub biegły albo która bezzasadnie odmówiła złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej - i to w sytuacji, w której przepis art. 88 k.p.a. odwołuje się wprost do art. 51 k.p.a., w którym nie ma mowy o odmowie udzielenia "informacji", a do tego organ I instancji w wezwaniu powoływał się na art. 50 § 1 k.p.a., zaś organ II instancji utrzymał sporne rozstrzygnięcie w mocy;
art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., polegające na bezzasadnym uchyleniu w części orzeczenia organu I instancji oraz pozostawieniu w pozostałym zakresie postanowienia Starosty w mocy, w sytuacji gdy zostało ono wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz z naruszeniem prawa i interesu prawnego i winno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego bądź to poprzez stwierdzenie jej nieważności w całości, bądź to przez uchylenie w całości;
art. 18 ust. 1c i art. 12 ust. 4 ustawy w zw. z art. 88 k.p.a., polegające na ich błędnym, łącznym zastosowaniu i bezzasadnym uchyleniu w części orzeczenia organu l instancji oraz pozostawieniu w pozostałym zakresie postanowienia Starosty w mocy i tym samym nieuzasadnionym przyjęciu, że istnieją w ogóle podstawy do wymierzenia kary grzywny, pomimo tego, że: pierwszy z przepisów wyznacza normę o charakterze materialnoprawnym; drugi z przepisów ma charakter procesowy; art. 18 ust. 1i ww. ustawy nie formułuje żadnej sankcji materialnoprawnej w przypadku braku udzielenia przez podmiot zobowiązany informacji, do których zobowiązuje ustawa, a tylko taka podstawa mogłaby być podstawą do nałożenia sankcji na jakikolwiek podmiot, w tym skarżącego;
art. 18 ust. 1i ustawy w zw. z art. 104 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i art. 105 ust. 1 u.p.b., polegające na ich błędnej wykładni i nieprawidłowym przyjęciu, że A. zobligowany jest do udzielenia żądanych przez organ informacji dotyczących wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką mimo, że są to informacje objęte tajemnicą bankową - przy jednoczesnym niesprecyzowaniu, w jakim charakterze A. informacje te organowi miał udzielać.
Na postawie tak sformułowanych zarzutów, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz rozważenie przez Sąd stwierdzenia nieważności wydanego w pierwszej instancji postanowienia Starosty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozważenie uchylenia poprzedzającego je postanowienia Starosty. Ponadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest oczywiście zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Wojewody z dnia 15 listopada 2024 r. uchylające postanowienie Starosty [....] nr GN-I.683.3.79.2024 z dnia 24 września 2024 r., w części w której orzeczono o: nałożeniu na Prezesa [...] S.A., kary grzywny, oraz utrzymujące w mocy w pozostałej części zaskarżone postanowienie.
Skarżone postanowienie jest wadliwe w stopniu, który uzasadnia wyeliminowanie go z obrotu prawnego. To samo dotyczy postanowienia organu I instancji.
Oczywiście rację ma skarżący zarzucając, że po raz pierwszy został ukarany grzywną właśnie w postępowaniu II instancyjnym. To z kolei prowadzi do jedynej słusznej konstatacji, że ww podmiot został pozbawiony elementarnych praw obrony w postaci możliwości zaskarżenia orzeczenia organu I instancji – tym bardziej jeśli zważyć, że zaskarżonym postanowieniem nałożono nańpo raz pierwszy grzywnę w wysokości 200,00 zł mimo braku uprzedniego nałożenia grzywny w wysokości 50,00 zł na podmiot aktualnie ukarany, tj. [...] S.A.
Podmiotem sankcji organu II instancji – był zupełnie inny podmiot ([...] S.A. – osoba prawna), aniżeli podmiot usankcjonowany w pierwszej instancji. Starosta nałożył grzywnę na Prezesa [...] S.A. Abstrahując od powyższego – w niniejszej sprawie brak podstaw do przyjęcia, iż mieliśmy do czynienia z dwukrotnym rozstrzygnięciem tej samej sprawy. Brak było tożsamości podmiotowej.
"Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego stanowi niewątpliwie konkretyzację przepisu art. 78 Konstytucji RP, a jednocześnie element szerszej zasady sprawiedliwości proceduralnej, która obejmuje dwa istotne elementy, a mianowicie obowiązek uzasadniania swoich rozstrzygnięć przez organy władzy publicznej oraz prawo do zaskarżania przez strony i uczestników postępowania rozstrzygnięć wydanych w pierwszej instancji, zagwarantowane w art. 78 Konstytucji RP (por. wyrok TK z dnia 14 czerwca 2006 r., K 53/05, OTK-A 2006/6, poz. 66). Zgodnie z art. 78 konstytucji RP każda strona ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji".
Możliwość uruchomienia weryfikacji orzeczenia podjętego w pierwszej instancji jest istota prawa do zaskarżenia wyrażonego w art. 78 Konstytucji RP. Nakłada ono na ustawodawcę obowiązek nie tylko formalnego uprawnienia strony do wniesienia środka zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji", ale także stworzenia gwarancji prawnych zabezpieczających skuteczność tego środka w tym sensie, że powinien on umożliwić organowi drugiej instancji merytoryczną oceną prawidłowości rozstrzygniętej sprawy. Artykuł 78 Konstytucji RP stanowi bowiem także gwarancję obiektywnej i realnej kontroli instancyjnej, której celem jest zapobieganie pomyłkom i arbitralności w pierwszej instancji (zob. wyrok TK z dnia 12 czerwca 2002 r., § 13/01, OTK-A 2002/4, poz. 42, s. 564).
Naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. polegający na bezzasadnym uchyleniu w części orzeczenia organu I instancji oraz pozostawieniu w pozostałym zakresie postanowienia Starosty w mocy i tym samym nieuzasadnionym nałożeniu po raz pierwszy przez organ II instancji grzywny na [...] S.A. w postępowaniu odwoławczym, pozbawiając go przede wszystkim dwuinstancyjności postępowania i realizacji swoich podstawowych praw było więc oczywiste.
Słusznie także skarżący zarzuca naruszenie art. 88 § 1 k.p.a. polegający na bezzasadnym uchyleniu jedynie w części orzeczenia organu I instancji oraz pozostawieniu w pozostałym zakresie postanowienia Starosty w mocy i tym samym nieuzasadnionym przyjęciu przez organ II instancji, że istnieją w ogóle podstawy do wymierzenia kary grzywny.
Zdaniem Sądu naruszenie art. 88 § 1 k.p.a. polega w tej sprawie na tym, że nałożenie na podmiot powtórnej grzywny w kwocie do 200 zł jest możliwe tylko w sytuacji uprzedniego ukarania grzywną w kwocie do 50 zł.
Tymczasem postanowieniem Wojewody z dnia 12 sierpnia 2024 r. nr N-1.7581.101.2024 nałożono karę grzywny w kwocie 50 zł za nieudzielenie informacji na Prezesa skarżącego A., a nie na A. Postanowienie to, zresztą jak i postanowienie z dnia 25 czerwca 2024 r. nr GN.683.3.79.2024 zostało uchylone – nieprawomocnie – przez tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 5 lutego 2025 r., II SA/Rz 1353/24.
Końcowo, Sąd nie podziela zarzutów skargi o rażącym naruszeniu przepisów prawa w sposób wskazany w skardze. Zdaniem Sądu oczywiste błędy procesowe organów obu instancji nie miały charakteru rażącego w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a.
Należy podkreślić, że wpadkowe postępowanie o nałożenie kary grzywny zakończone zaskarżonym w tej sprawie postanowieniem Wojewody z dnia 25 czerwca 2024 r. dotyczy żądania tej samej informacji skierowanej przez Starostę do skarżącego.
Jak wynika z akt sprawy, Starosta [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji"), prowadził postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odszkodowania za zajętą pod realizację inwestycji drogowej działkę nr [...] o pow. 0,0291 ha (powstałą z podziału działki nr [...]) położoną w D., która stała się własnością Powiatu [...], a przed podziałem stanowiła własność A.W., obj. Kw [...]. Organ ustalił, że w przedmiotowej księdze wieczystej jest wpisana hipoteka umowna kaucyjna na kwotę 310 360,16 zł na rzecz [...] A. S.A. w [....] (aktualnie [...] S.A. z siedzibą w [....].
W związku z powyższym, pismem z dnia 11 grudnia 2023 r. wezwał [...] S.A. do udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi przysługujących A. wobec A.W. z tytułu ww. hipoteki umownej, jednocześnie pouczając o treści art. 88 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.").
Powyższe uwagi w wystarczający sposób uzasadniają konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego go postanowienia Starosty z dnia 24 września 2024 r.
Odnosząc się do powołanych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj.:
- art. 18 ust. 1c, i oraz 12 ust 4 ustawy z dn. 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z art. 88 k.p,a. polegające na ich błędnym, łącznym zastosowaniu i bezzasadnym uchyleniu w części orzeczenia organu I instancji oraz pozostawieniu w pozostałym zakresie postanowienia Starosty w mocy i tym samym nieuzasadnionym przyjęciu, że istnieją w ogóle podstawy do wymierzenia kary grzywny, pomimo tego, że: pierwszy z przepisów wyznacza normę o charakterze materialnoprawnym; drugi z przepisów ma charakter procesowy; art. 18 ust. 1i ww. ustawy nie formułuje żadnej sankcji materialnoprawnej w przypadku braku udzielenia przez podmiot zobowiązany informacji, do których zobowiązuje ustawa, a tylko taka podstawa mogłaby być podstawą do nałożenia sankcji na jakikolwiek podmiot, w tym A. [...] S.A. (o charakterze materialnoprawnym);
- art. 18 ust. 1 i ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z art. 104 ust. 1 i ust. 2 pkt 1) i art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe polegające na ich błędnej wykładni i nieprawidłowym przyjęciu, że A. zobligowany jest do udzielenia żądanych przez organ informacji dotyczących wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką mimo, że są to informacje objęte tajemnicą bankową - przy jednoczesnym niesprecyzowaniu, w jakim charakterze A. informacje te organowi miał udzielać,
- Sąd co do zasady ich nie podziela.
Sąd podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym przez skarżący A. wyroku z dnia 5 lutego 2025 r., II SA/Rz 1353/24. W uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd stwierdził, że "Zgodnie z art. 88 § 1 k.p.a., kto, będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie. Grzywna przewidziana w art. 88 § 1 k.p.a. stanowi środek przymusu, mający na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego. Środek ten ma w założeniu przeciwdziałać sytuacjom, kiedy działanie lub zaniechanie strony uniemożliwia koncentrację materiału dowodowego i jego rozpatrzenie, a w konsekwencji wydanie merytorycznej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 22 lipca 2021 r., sygn. akt II SAB/Ke 61/21).
W doktrynie wskazuje się także, że organ przeprowadzający dowód może wymierzyć karę grzywny osobie, która bezzasadnie odmówi złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej. Kara grzywny może być nałożona zarówno na osobę, która została wezwana do udziału w czynności urzędowej na piśmie (art. 50 § 1) i odmówiła nadesłania pisma w terminie, jak i na osobę, która stawiła się na wezwanie organu, lecz bezzasadnie odmówiła złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej (A Wróbel, Komentarz do art. 88 kodeksu postępowania administracyjnego w; Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego WKP, 2022).
Grzywna przewidziana w art. 88 § 1 k.p.a. stanowi środek przymusu, mający na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego. Organem właściwym do orzekania o jej zastosowaniu jest organ przeprowadzający dowód. Do podmiotów, które mogą w tym trybie zostać ukarane karą grzywny, należą natomiast świadkowie, biegli, osoby trzecie, a także strony postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2020 r., II OSK 1359/19). Podstawą do wydania postanowienia nakładającego na stronę postępowania omawianego środka przymus jest stwierdzenie przez organ administracji, że podmiot występujący w charakterze strony w sposób nieuzasadniony uchylił się od udziału w innej czynności urzędowej.
W realiach niniejszej sprawy strona postępowania, skarżący A. był zobligowany na podstawie art. 18 ust. 1c i ust. 1i ustawy do przekazania organowi żądanych informacji. Kwestia realizacji przez organ uprawnień A. jako strony w toku postępowania nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Zgodnie z treścią tych przepisów jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami.
W przypadku, o którym mowa w ust. 1c, podmiot na rzecz którego ustanowiona została hipoteka, na żądanie organu, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ma obowiązek udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi ta hipoteką.
Bezspornie w toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia odszkodowania za zajętą pod realizację inwestycji drogowej działkę nr [...], położoną w D., która przed podziałem stanowiła własność A.W., obj. Kw [...] ustalono, że w przedmiotowej księdze wieczystej jest wpisana hipoteka umowna kaucyjna na kwotę 310 360,16 zł na rzecz [...] A. S.A. w [...] (aktualnie [...] S.A. z siedzibą w [....]).
Sąd podziela stanowisko Wojewody, że udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego na podstawie art. 18 ust. 1c ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nie jest objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej. Art. 18 ust. 1i tej ustawy nie stanowi co prawda samodzielnej podstawy umożliwiającej bankom przekazanie informacji objętych tajemnica bankową, jednakże wiąże również i banki z uwagi na okoliczność, iż informacje, o jakich mowa w tym przepisie, nie są objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 1 ustawy z 1997 r. – Prawo bankowe, co oznacza, iż sytuacja banków, w omawianym zakresie jest taka sama jak innych wierzycieli hipotecznych.
Powyższy przepis uchyla obowiązek zachowania tajemnicy bankowej nie tylko w tych wszystkich sytuacjach, w których bez ujawniania informacji nie byłoby możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową, ale również w tych wszystkich przypadkach, w których jest to konieczne dla wykonania czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem takiej umowy. Tym samym wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy bankowej zawarte w tym przepisie obejmuje zarówno wszystkie przypadki, w których ujawnienie informacji umożliwia wykonanie czynności bankowej, jak i wszystkie te sytuacje, w których bank dokonując czynności pozostających w związku z czynnością bankową, realizuje swoje uprawnienia. Taką czynnością będzie dochodzenie zaspokojenia z już ustanowionych zabezpieczeń – czy to w wyniku podjęcia przez bank określonej aktywności (np. w razie dochodzenia zapłaty z hipoteki) czy to w następstwie upadku zabezpieczenia z mocy prawa i powstania w to miejsce hipoteki w następstwie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Dochodzenie powyższego odszkodowania, do którego konieczne jest udzielenie informacji o wierzytelności hipotecznej, stanowi czynność pozostającą w związku z zawarciem i wykonaniem umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową.
Oczywistym jest, że odszkodowanie należne dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości zmniejsza się o kwotę równą wartości wygaśnięcia hipoteki (art. 18 ust. 1a i 1c ustawy). Interesy dłużnika hipotecznego (dotychczasowego właściciela) i uprawnionego z hipoteki skarżącego A. w postępowaniu o ustalenie odszkodowania są więc sprzeczne.
Należy podkreślić, że bank dochodzący w postępowaniu administracyjnym swoich roszczeń jest ustawowo zobligowany do przedstawienia dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Brak aktywności procesowej banku może prowadzić do nieuzyskania należnego mu odszkodowania, nawet w sytuacji pełnej zasadności jego roszczeń. Nie budzi jednak wątpliwości, iż zdecydowana większość dokumentów, które bank powinien przedstawić w celu wygrania "sprawy", objęta jest obowiązkiem poufności wyrażonym w art. 104 ust. 1 prawa bankowego. Tym samym, dochodzi do kolizji przepisów statuujących tajemnicę bankową z regulacjami dotyczącymi postępowania odszkodowawczego z ustawy jak i k.p.a.
Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie zachodzi sytuacja analogiczna do tej, która ma miejsce między bankiem, a jego dłużnikiem, którego przedmiotem są dochodzone w postepowaniu cywilnym roszczenia z umowy między nimi, na podstawie której dokonano czynności bankowej.
Przepisy prawa bankowego nie zawierają expressis verbis regulacji dotyczących tajemnicy bankowej w toku postępowania sądowego czy administracyjnego, którego stroną jest bank. W ustawie bankowej próżno szukać regulacji odnoszących się bezpośrednio do zagadnienia rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu cywilnym w kontekście zasad określających dopuszczalne przez obowiązujące przepisy prawa sposoby przedstawiania przez bank w ramach postępowania cywilnego, okoliczności faktycznych i dowodów na uzasadnienie swych wniosków oraz twierdzeń lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, w zakresie objętym tajemnica bankową. Obowiązek nałożony na bank w art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d prawa bankowego (zgodnie z którym bank ma obowiązek na żądanie sądu udzielić informacji stanowiących tajemnice bankową w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym lub o podział majątku między małżonkami albo prowadzoną przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy sprawę o alimenty lub rentę o charakterze alimentacyjnym) ma odmienny charakter. Przepis ten normuje bowiem sytuacje, gdy bank jest podmiotem zewnętrznym wobec stron postępowania cywilnego, informacje konfidencjonalne, o które występuje sąd, są niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłej sprawy.
Wyjaśnienia zatem wymaga, jak przestawia się sytuacja prawna podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy zawodowej, w sytuacji gdy występuje on jako strona postępowania, a zarazem posiada informacje stanowiące tajemnicę zawodową i mają one status informacji o istotnym znaczeniu w ramach prowadzonego przed sądem postępowania dowodowego.
Przyjmuje się w tej sytuacji, że w tym zakresie podstawę prawną ujawnienia lub wykorzystania przez bank w procesie cywilnym informacji lub dokumentów dotyczących czynności bankowej stanowi art. 104 ust. 2 pkt 1 prawa bankowego. Powyższy przepis wprost przewiduje wyjątek od wyrażonej w art. 104 ust. 1 prawa bankowego ogólnej zasady ochrony tajemnicy bankowej, wskazując, że obowiązek zachowania przez bank w tajemnicy informacji konfidencjonalnych, nie dotyczy przypadków, w których bez ujawnienia informacji objętej tajemnicą bankową – ze względu na istotę i charakter czynności bankowej lub obowiązujące przepisy – nie jest możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której jest wykonywana ta czynność bankowa, lub należyte wykonanie czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem tej umowy. Przepis ten statuuje wyjątek od obowiązku zachowania w poufności informacji objętych tajemnicą bankową, uzasadniony potrzebą zapewnienia możliwości ochrony interesów banku w sytuacjach, w których jest ona uzależniona od możliwości ujawnienia i wykorzystania w ramach określonego postępowania informacji poufnych. Należy podkreślić, że brak rozwiązania przewidzianego we wskazanym powyżej przepisie, prowadziłby do specyficznego ukształtowania pozycji banku, w szczególności zaś wyłączałby możliwość wykonania przez bank czynności bankowej, do której jest zobowiązany na mocy umowy wiążącej go z klientem.
W literaturze przedmiotu powszechnie prezentowana jest wykładnia art. 104 ust. 2 pkt 1 prawa bankowego przyjmująca, że bank jest uprawniony do ujawnienia tajemnicy bankowej w toku postępowania cywilnego, w którym występuje jako powód, o ile przedmiotem tego postępowania są roszczenia stron wynikające z czynności bankowej związanej z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy zawartej pomiędzy stronami, to jest bankiem i klientem. Szeroka interpretacja przytoczonego przepisu pozwala objąć zakresem jego normowania również sytuację procesową, w której bank występuje w charakterze pozwanego (Duśko Łukasz, Posłużenie się informacjami konfidencjonalnymi w toku procesu cywilnego przez bank – stronę postępowania. Rozważania na tle przestępstwa sprzeniewierzenia się tajemnicy bankowej, Opublikowano: Prok i Pr. 2020/10-11/177-193, LEX)".
Końcowo odnosząc się do tej części zarzutów skargi Sad oczywiście negatywnie ocenia postępowanie organów (Starosty), który uniemożliwiał skarżącemu dostęp do akt sprawy. Należy podkreślić raz jeszcze, że w realiach kontrolowanej spawy organy powinny zagwarantować skarżącemu możliwość realizacji jego praw jako strony postępowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. (pkt II wyroku).
Na podstawie art. 225 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt III wyroku.