II SA/RZ 1195/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2023-03-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejniepełnosprawnośćopieka całodobowasubsydiarnośćpostępowanie administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiustawa o pomocy społecznejsytuacja rodzinna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą skierowania do domu pomocy społecznej, uznając, że organy nie rozważyły wystarczająco całościowej sytuacji życiowej rodziny z trojgiem niepełnosprawnych dzieci.

Skarga dotyczyła odmowy skierowania do domu pomocy społecznej dla osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy administracji uznały, że rodzina skarżącej jest w stanie zapewnić jej opiekę, oferując usługi opiekuńcze. Sąd uchylił decyzje organów obu instancji, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania wyjaśniającego. Kluczowe było nieuwzględnienie przez organy trudnej sytuacji rodzinnej, w której matka musiała opiekować się trójką niepełnosprawnych dzieci, co mogło uniemożliwić zapewnienie odpowiedniej opieki.

Przedmiotem sprawy była skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą skierowania osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności do domu pomocy społecznej. Organy administracji uznały, że rodzina skarżącej jest w stanie zapewnić jej niezbędną opiekę, oferując usługi opiekuńcze i wsparcie środowiskowe. Skarżąca podnosiła, że sąd rodzinny orzekł o zasadności umieszczenia jej w DPS, a ona sama nie jest w stanie zapewnić stałej i kompleksowej opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania wyjaśniającego (art. 7, 77, 80, 103 § 3 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 54 ust. 1 u.p.s.). Sąd podkreślił zasadę subsydiarności i pomocniczości w systemie pomocy społecznej, wskazując, że organy nie rozważyły w sposób całościowy sytuacji życiowej rodziny, w której matka musiała opiekować się trójką niepełnosprawnych dzieci (dwie osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności i jedna z umiarkowanym). Sąd uznał, że organy nie wykazały, iż oferowane usługi opiekuńcze są wystarczające w kontekście skali trudności i stanu zdrowia wszystkich niepełnosprawnych członków rodziny, a także stanu zdrowia samej matki. Zarzuty dotyczące pominięcia postanowienia sądu zezwalającego na złożenie wniosku o umieszczenie w DPS zostały uznane za niezasadne, gdyż postanowienie to miało jedynie charakter proceduralny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nie rozważyły w sposób wystarczający całościowej sytuacji życiowej rodziny, w szczególności obciążenia matki opiekującej się trójką niepełnosprawnych dzieci, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie uwzględniły w pełni zasady subsydiarności i pomocniczości, nie oceniając kompleksowo obciążenia matki opiekującej się trójką niepełnosprawnych dzieci, co mogło uniemożliwić zapewnienie odpowiedniej opieki i rehabilitacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

P.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu do uchylenia decyzji lub stwierdzenia ich nieważności w przypadku naruszenia prawa.

u.p.s. art. 54 § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Przesłanki skierowania do domu pomocy społecznej, w tym konieczność całodobowej opieki z powodu niepełnosprawności i niemożność samodzielnego funkcjonowania.

u.p.s. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Zasada subsydiarności w systemie pomocy społecznej.

Pomocnicze

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

K.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

K.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy zostały udowodnione okoliczności uzasadniające wydanie decyzji.

K.p.a. art. 103 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej.

u.o.z.p. art. 39 § 1

Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

Nie dotyczy postanowienia sądu rodzinnego zezwalającego na złożenie wniosku o umieszczenie w DPS.

K.p.a. art. 156

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego na podjęcie czynności prawnej przez opiekuna prawnego.

P.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sądów administracyjnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie rozważyły całościowej sytuacji życiowej rodziny z trojgiem niepełnosprawnych dzieci. Niewystarczająca ocena możliwości zapewnienia opieki przez matkę obciążoną opieką nad wieloma niepełnosprawnymi dziećmi. Niewłaściwa interpretacja zasady subsydiarności i pomocniczości.

Odrzucone argumenty

Postanowienie sądu rodzinnego zezwalające na złożenie wniosku o umieszczenie w DPS ma charakter rozstrzygający.

Godne uwagi sformułowania

zasada subsydiarności zasada pomocniczości całościowa ocena sytuacji rodziny opieka całodobowa niepełnosprawność w stopniu znacznym niezbędna pomoc w zindywidualizowanych warunkach życia

Skład orzekający

Piotr Godlewski

przewodniczący

Paweł Zaborniak

sprawozdawca

Magdalena Józefczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady subsydiarności i pomocniczości w sprawach skierowania do domów pomocy społecznej, zwłaszcza w rodzinach z wieloma niepełnosprawnymi członkami."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rodziny z wieloma niepełnosprawnymi dziećmi i obciążoną matką; wymaga indywidualnej oceny każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest kompleksowe spojrzenie sądu na sytuację rodzinną w sprawach dotyczących pomocy społecznej, zwłaszcza gdy w grę wchodzi dobro osób niepełnosprawnych.

Czy matka trójki niepełnosprawnych dzieci zasługuje na pomoc państwa? Sąd administracyjny przyjrzał się bliżej decyzji o odmowie skierowania do DPS.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Rz 1195/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Magdalena Józefczyk
Paweł Zaborniak /sprawozdawca/
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 54 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2022 r. nr SKO.4110/79/2022 w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 23 czerwca 2022 r. nr MGOPS.5026.70.2022.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi KK – reprezentowanej przez opiekuna prawnego RK (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 11 sierpnia 2022 r. nr SKO.4110/79/2022, wydana w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej.
Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 5 kwietnia 2022 r. RK zwróciła się do Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") o umieszczenie jej córek – KK i KK w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Do wniosku dołączono kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2022 r. [...] o zezwoleniu na umieszczenie [....] KK i KK w domu pomocy społecznej.
Decyzją z [...] czerwca 2022 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił skierowania Skarżącej do Domu Pomocy Społecznej w [...].
Organ I instancji podał, że umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej jest ostatecznością i powinno zostać poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz zbadaniem jej sytuacji rodzinnej. W wyniku rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, ze RK nie pracuje zawodowo ani dorywczo, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada uprawnień do świadczeń emerytalno – rentowych. Sprawuje opiekę nad niepełnosprawną KK i z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Ustalono ponadto, że KK jest osobą [....], legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do 31 sierpnia 2022 r. We wskazanym orzeczeniu określono, że Skarżąca wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych m.in. przez sieć instytucji pomocy społecznej. Podczas wywiadu ustalono ponadto, że KK porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego, ma dysfunkcje w zakresie mowy i trudności w wysławianiu się, jednak słuch i wzrok są na dobrym poziomie. Od poniedziałku do piątku uczy się w Specjalnym Ośrodku w [...] z Internatem, natomiast dni wolne od nauki spędza w domu rodzinnym. Przeprowadzone postępowanie pozwoliło ustalić, że Skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z [...].
W ocenie organu I instancji, informacje pozyskane w trakcie wywiadu środowiskowego uprawniają do stwierdzenia, że rodzina Skarżącej nie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, której nie potrafiłaby samodzielnie przezwyciężyć. Skarżąca posiada liczną rodzinę, z którą tworzy gospodarstwo domowe, a zatem może liczyć na jej wsparcie i pomoc. Może również liczyć na zapewnienie ze strony organu wsparcia w postaci usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych lub wsparcia w ośrodkach dla [....]. Organ I instancji podniósł, że tego rodzaju rozwiązania zostały zaproponowane opiekunowi prawnemu Skarżącej, jednakże wykazała ona całkowity brak zainteresowania. Sytuacja zdrowotna Skarżącej nie wymaga natomiast skierowania jej do domu pomocy społecznej, a zatem nie zachodzą przesłanki określone art. 54 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.", warunkujące uwzględnienie wniosku Skarżącej.
Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, zarzucając naruszenie art. 54 ust. 1 u.p.s. Odwołująca podniosła, że o zasadności umieszczenia niepełnosparwnej w domu pomocy społecznej orzekł Sąd Rejonowy w [...]. Podała, że nie jest w stanie zapewnić swoim córkom stałej i kompleksowej opieki, bowiem schorzenia, na które cierpi Skarżąca nie są możliwe do opanowania w warunkach domowych i w ramach świadczonych usług opiekuńczych.
Decyzją z 11 sierpnia 2022 r. nr SKO.4110/79/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...].
Zdaniem Organu odwoławczego, Burmistrz dokonał należytej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Kolegium, brak jest podstaw do przyjęcia, ze względem Skarżącą zachodzą przesłanki do umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. Skarżąca nie pozostaje bowiem bez opieki, może liczyć na wsparcie rodziny oraz instytucji państwowych. Opinia wychowawców w Szkole oraz zaświadczenie psychologiczne nie wskazują na pogarszający się stan zdrowia Skarżącej lub brak możliwości zapewnienia jej normlanego funkcjonowania w domu. Wobec powyższego, decyzję Organu I instancji uznać należało za odpowiadającą prawu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, KK – reprezentowana przez opiekuna prawnego RK, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jedn. tekst Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji, pomimo naruszenia przepisów, w stopniu który powinien skutkować jej uchyleniem, biorąc pod uwagę brak odniesienia się do zarzutu odwołania strony polegającego na wskazaniu, że niezawisły Sąd orzekł o zasadności umieszczenia Skarżącej w domu pomocy społecznej, a ponadto poprzez bezzasadne podniesienie negatywnej przesłanki w postaci oferowania innego typu usług, które mają charakter doraźny, co skutkowało błędnym i niezgodnym z celem polityki społecznej, która w założeniu ma charakter ciągły i stały, nie zaś incydentalny, rozstrzygnięciem sprawy;
2. art. 7. i art. 77 K.p.a., poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i bezzasadne pominięcie wydania przez Sąd postanowienia zezwalającego na konkretną czynność mającą na celu dobro dziecka, także zdrowotne i prawidłowe funkcjonowanie środowiska rodzinnego, nie zważając na fakt, że w przypadku wydania takiego rozstrzygnięcia inne dorosłe osoby będą obciążone dodatkowymi funkcjami, brak podania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dlaczego organ administracji de facto podważa prawomocne postanowienie Sądu, które także zapadło po rozważeniu licznych okoliczności sprawy oraz stanu zdrowia.
W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarga została przez Sąd uwzględniona z przyczyn, które należało dostrzec i uwzględnić z urzędu.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Jako przedmiot kontroli Sądu uczyniono w tej sprawie decyzję SKO opartą na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza [...] o odmowie skierowania KK do Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej zwany d.p.s.). Sąd uchylił decyzję Organów obu instancji z powodu dostrzeżonego naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77, art. 80, art. 103 § 3 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 54 ust. 1 u.p.s., który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś uzasadniało uchylenie decyzji organów pomocy społecznej na podstawie art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Istotne w tej sprawie znaczenie należy przypisać zasadzie subsydiarności, którą na gruncie systemu pomocy społecznej wyraża art. 2 ust. 1 u.p.s. W literaturze przedmiotu zasadę o jakiem mowa obrazuje się następującymi tezami: państwo nie powinno pozbawiać jednostki tego, co sama może zrobić – zakaz odbierania; państwo powinno wesprzeć jednostkę w działaniach przekraczających jej możliwości – pomoc do samopomocy (subsydiarne towarzyszenie); pomoc powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania – subsydiarna redukcja. W kierowaniu do domu pomocy społecznej zasada pomocniczości sprowadza się do utraty samodzielności życiowej jednostki i wyczerpania możliwości udzielenia jej pomocy w środowisku, pomocy rozumianej jako świadczenia publicznego w postaci usług opiekuńczych, a nie opieki realizowanej przez członków rodziny. Skierowanie do domu pomocy społecznej powinno nastąpić dopiero wtedy, gdy opieki osobie jej wymagającej nie zapewni rodzina (parz. szerz. I. Sierpowska, Pomocniczy wymiar opieki całodobowej a kierowanie do domów pomocy społecznej i ustalanie opłat za pobyt w placówkach, PiP 2023 r., nr 2, s. 77-93 oraz powołane przez autorkę piśmiennictwo).
WSA podziela ustalenia Organów w zakresie zaistnienia w tej sprawie przesłanek z art. 54 ust. 1 u.p.s. uprawniających do skierowania Strony skarżącej do d.p.s. w postaci: konieczności całodobowej opieki z powodu niepełnosprawności oraz niemożliwości funkcjonowania w codziennym życiu. Dowodem potwierdzającym spełnienie tych przesłanek jest orzeczenie o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2019 r., o nr [...], o zaliczeniu Skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to zawiera wskazania odpowiadające treści art. 54 ust. 1 u.p.s., czyli stwierdzony w odniesieniu do wnioskodawczyni wymóg konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Potwierdzono w ten sposób podstawowy warunek skierowania i umieszczenia w d.p.s. jakim jest konieczność zapewnienia określonej osobie opieki całodobowej z powodu jej niepełnosprawności, która jednocześnie z powodu tej dysfunkcji nie może funkcjonować samodzielnie w codziennym życiu – art. 54 ust. 1 u.p.s. Jednakże Organy wyrażoną w tym przepisie negatywną przesłankę skierowania do d.p.s. w postaci możliwości zapewnienia przez ośreodek niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych zinterpretowały i zastosowały w kontekście formalnym a nie materialnym. Nie zważono bowiem czy rodzaj i rozmiary oferowanych opiekunowi prawnemu skarżącej usług opiekuńczych w zindywidualizowanych warunkach życia całej rodziny realnie zapewni niezbędną pomoc. Pomoc niezbędna to pomoc dostosowana nie tylko do stopnia niepełnosprawności wnioskodawcy, ale ogółu warunków w jakich przychodzi mu funkcjonować w tym warunków życia jego opiekuna prawnego.
O odmowie uwzględnienia złożonego przez opiekuna prawnego skarżącej wniosku zadecydowało według Organów to, że można niepełnosprawnej stronie zapewnić w miejscu jej zamieszkania niezbędną pomoc w formie usług opiekuńczych. Powołano się przy tym na opinie sporządzoną przez pracowników Specjalnego Ośrodka w [...], w której to opisano stan zdrowia Skarżącej, wyjaśniono brak zdolności do funkcjonowania w samodzielnym życiu oraz przedstawiono stanowisko, że dla dalszego rozwoju i funkcjonowania dziewczynki środowisko rodzinne byłoby korzystniejsze niż dom pomocy społecznej.
Zdaniem Sądu, który kontrolował również sprawę odmowy skierowania do d.p.s. niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym siostry skarżącej KK (zob. wyrok WSA w sprawie o sygnaturze II SA/Rz 1202/22), uzasadnienia decyzji Organów o odmowie skierowania do d.p.s. nie rozważają w pryzmacie zasady subsydiarności oraz art. 54 ust. 1 u.p.s. w sposób całościowy sytuacji życiowej rodziny skarżącej, bowiem nie uwzględniają faktu, iż opiekun prawny niepełnosprawnej zobligowany jest zapewnić opiekę całodobową jeszcze dwóm niepełnosprawnym członkom rodziny.
Z akt sprawy wynika, że bieżącą opiekę nad skarżącą sprawuje jej matka RK. RK jest matką zamieszkujących z nimi [...]. KK jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i jednocześnie [....] zaś małoletni BK podobnie jak Skarżącą jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ponadto, w skład rodziny skarżącej wchodzi pełnosprawna i niepracująca córka [...] wraz dziećmi oraz jej pracujący mąż.
Wynikająca z akt administracyjnych sytuacja rodziny Skarżącej jest ponadprzeciętnie trudna. W jej skład wchodzą bowiem trzy niepełnosprawne osoby, w tym dwie w stopniu znacznym. Niepełnosprawna Skarżąca oraz jej siostra KK z powodu poważnych nieprawidłowości rozwojowych, zostały [....]. Opiekę nad nimi zobowiązana jest obecnie sprawować matka RK. Opiekę tą zmuszona jest realizować samodzielnie. Należało dać wiarę twierdzeniom strony o tym, że [...] siostra Skarżącej nie jest w stanie realnie i efektywnie pomóc w opiece nad trójką niepełnosprawnego rodzeństwa, jako że będąc matką dwójki małoletnich dzieci, sama zobligowana jest sprawować nad nimi bieżącą opiekę. Poza tym, matka wnioskodawczyni w świadczeniu pomocy nie może liczyć na wsparcie ze strony ojca niepełnosprawnych dzieci, bowiem zmarł on w kwietniu 2021 r. W tych warunkach należało od orzekających w tej sprawie organów wymagać, aby szczególnie wnikliwie rozważyły skalę i rodzaje trudności, z jakimi musi borykać się rodzina RK współtworzona przez trójkę niepełnosprawnych dzieci.
Nie zostało wykazane stosownymi działaniami wyjaśniającymi, że opiekun prawny Skarżącej jest w stanie samodzielnie stworzyć prawidłowe warunki funkcjonowania rodziny poprzez zapewnienie należytej i dostosowanej do stwierdzonego stopnia niepełnosprawności opieki dla wszystkich potrzebujących tej opieki dzieci, a należy pamiętać że ta opieka w przypadku [...] powinna mieć charakter specjalistyczny i całodobowy. W decyzjach Organów brakuje rozważenia całościowej sytuacji życiowej RK, pod kątem ustalenia czy ta Osoba jest zdolna do stworzenia dla swej niepełnoprawnej córki takich warunków środowiska rodzinnego o jakich piszą pracownicy Specjalnego Ośrodka [....], czyli warunków sprzyjających dalszemu rozwojowi i funkcjonowaniu KK. Treść tej opinii podobnie jak decyzji nie rozważa w sposób kompleksowy sytuacji w jakiej znajduje się skarżącą, a sprowadza się do oceny zdolności do samodzielnego życia wnioskodawczyni. Zawarta w niej konkluzja, nie uwzględnia wszystkich okoliczności z jakimi rodzina RK musi na co dzień się mierzyć. Istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że warunki gospodarowania w jakich przychodzi sprawować opiekę nad wszystkimi niepełnosprawnymi dziećmi mogą powodować tak znaczące trudności, że oferowane w ramach świadczeń pomocy społecznej usługi nie będą wystarczające w kontekście zdiagnozowanego stanu zdrowia wnioskodawczyni. Innymi słowy, świadczenia w postaci usług opiekuńczych oferowanych rodzinie przez Ośrodek, w tym ramach proponowanego kontraktu socjalnego, mogą nie zapewnić należytego, czyli dostoswanego do skali trudności, wsparcia i pomocy.
Organy w ramach zakończonego postępowania nie wykazały, iż kierowane do niepełnosprawnej KK usługi opiekuńcze zapewnią Jej oraz rodzinie zgodnie z art. 54 ust. 1 in fine u.p.s. niezbędną w zindywidualizowanych warunkach życia pomoc. Wydane w sprawie decyzje odmowne nie gwarantują bowiem, że alternatywne wobec specjalistycznych usług domu pomocy społecznej świadczenia opiekuńcze stworzą niepełnosprawnej dostosowane do ujawnionych potrzeb warunki edukacji i rehabilitacji, a także pomoc przy rozwiązywaniu bieżących problemów. Przy ocenie zaistnienia tej przesłanki zabrakło w zakończonym postępowaniu całościowej oceny sytuacji rodziny i uwzględnienia, że w jej skład wchodzi dwójka niepełnosprawnego rodzeństwa skarżącej, a opiekę nad nimi może realnie wykonywać wyłącznie matka. Taka kompleksowa ocena warunków egzystencji wszystkich członków rodziny pozwoliłaby jednoznacznie wyjaśnić czy matka skarżącej może zapewnić jej oraz pozostałemu niepełnosprawnemu rodzeństwu odpowiednie do stanu ich zdrowia warunki rozwoju. Sytuacja opiekuna prawnego skarżącej zobligowanej do zajmowania się trójką niepełnosprawnych dzieci jest bowiem na tyle ciężka, że może nie być ona w stanie przezwyciężyć znaczących trudności własnym staraniem oraz przy uwzględnieniu dotychczas oferowanej jej pomocy w formie usług opiekuńczych.
Ocenę sytuacji rodziny w ten bardziej kompleksowy sposób, rozważający konieczny zakres i rodzaj opieki matki nad pozostałym rodzeństwem wnioskodawczyni, należało przeprowadzić już w ramach zakończonego postępowania. Było to niezbędne, aby zminimalizować niebezpieczeństwo sytuacji, w której okazałoby się, że pomoc w postaci usług opiekuńczych oferowanych KK w miejscu jej zamieszkania jest niewystarczająca względem wykazywanych przez nią dysfunkcji zachowawczych. Projektowana przez SKO w uzasadnieniu decyzji etapowość w rozważaniu umieszczenia skarżącej w d.p.s., czyli wydanie decyzji o skierowaniu do d.p.s. dopiero w ostateczności, w ponadprzeciętnie trudnej sytuacji rodziny, mogłyby z uwagi na związany z tym upływ czasu narazić ją dodatkowo na niepotrzebne niebezpieczeństwa. Taki model mógłby się sprawdzić w sytuacji, gdy w skład rodziny nie wchodziłoby, aż trzy niepełnosprawne osoby lub gdyby w opiece nad dziećmi RK mogłaby liczyć na realną pomoc pozostałych członków gospodarstwa domowego.
Ponownie rozważając zasadność wniosku skarżącej Sąd za konieczne uznaje poszerzenie ustaleń Organów o wyjaśnienie ogółu czynności z zakresu opieki i pielęgnacji, jakie podejmuje RK na co dzień wobec trójki swych niepełnosprawnych dzieci, aby następnie rozważyć czy oferowane jej usługi opiekuńcze są na tyle realnie efektywne i dostosowane do zaistniałych okoliczności, że będzie można z pewnością stwierdzić, że KK zostanie zapewnione w jej obecnym miejscu zamieszkania niezbędna do dalszego rozwoju i funkcjonowania pomoc w postaci usług opiekuńczych oraz innych przewidzianych ustawą świadczeń. Rozstrzygając o zasadności umieszczenia w d.p.s. należy kierować się skalą trudności z jakimi mierzy się matka niepełnosprawnej trójki dzieci w celu zapewnienia im niezbędnej pomocy. Nie można przy tym pomijać stanu zdrowia opiekuna skarżącej jak również tego, że pełnosprawna córka opiekuje się aktualnie dwójką swych małoletnich dzieci – czterolatkiem [...] i dwulatkiem [...].
Natomiast zarzuty skargi, w których Strona podnosi pominięcie przez Organy postanowienia Sądu zezwalającego na złożenie wniosku przez opiekuna prawnego o umieszczenie skarżącej w specjalistycznym d.p.s. nie są zasadne i nie mogły skutkować uwzględnieniem skargi. SKO trafnie wyjaśniło Skarżącej i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, że załączone do wniosku postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2022 r., o sygn. [...], nie jest orzeczeniem o jakim mowa w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. 2022 r. poz. 2123). Postanowienie to wyłącznie zezwala RK jako opiekunowi prawnemu KK i KK na złożenie w ich imieniu wniosku do organu pomocy społecznej o umieszczenie w d.p.s., a jest wymagane z uwagi na treść art. 156 i art. 175 K.r.io., która nakłada na opiekuna prawnego obowiązek uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego na podjęcie w imieniu podopiecznego czynności prawnej w ważnych dla niego sprawach majątkowych lub osobowych. Dlatego ma racje Organ odwoławczy stwierdzając, że orzeczenie Sądu Rejonowego, do którego skutków prawnych odwołuje się skarga nie miało znaczenia rozstrzygającego o skierowaniu Skarżącej do d.p.s. Innymi słowy, orzeczenie to nie mogło przesądzić o sposobie zastosowania w tej sprawie art. 54 ust. 1 i art. 59 ust. 1 u.p.s.
Z wyżej wyłożonych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI