II SA/Rz 1194/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2023-03-23
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanapostępowanie naprawczepostępowanie legalizacyjnedecyzja tymczasowatermin ważności pozwoleniaWSAnadzór budowlany

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania naprawczego, uznając, że sprawa pawilonu handlowego zbudowanego na czas określony może podlegać uproszczonej legalizacji.

Spółka złożyła wniosek o wszczęcie postępowania naprawczego w sprawie pawilonu handlowego, który został zbudowany na podstawie decyzji tymczasowych, których termin obowiązywania upłynął. Organy nadzoru budowlanego odmówiły wszczęcia postępowania, uznając obiekt za samowolę budowlaną, której nie można legalizować. WSA uchylił te postanowienia, stwierdzając, że sprawa może podlegać uproszczonej legalizacji na podstawie art. 49f Prawa budowlanego, a odmowa wszczęcia postępowania była nieuzasadniona.

Sprawa dotyczyła wniosku spółki P. sp. j. o wszczęcie postępowania naprawczego w związku z pawilonem handlowym zrealizowanym na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę wydanych na czas określony, do 31 maja 1999 r. Organy nadzoru budowlanego (PINB i PWINB) odmówiły wszczęcia postępowania, uznając, że obowiązek rozbiórki obiektu powstał z mocy decyzji po upływie terminu, a postępowanie naprawcze lub legalizacyjne nie ma zastosowania, gdyż obiekt nie jest samowolą budowlaną w rozumieniu art. 48 P.b., a jedynie obiektem, którego podstawa prawna istnienia odpadła. Spółka zaskarżyła te postanowienia, argumentując m.in. błędną wykładnię przepisów Prawa budowlanego i K.p.a. oraz wskazując, że złożyła wniosek o zmianę decyzji na bezterminowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. była nieuzasadniona, ponieważ organy prowadziły postępowanie wyjaśniające, co wykracza poza ramy tej przesłanki. Ponadto, Sąd stwierdził, że obiekt, mimo że powstał legalnie, po upływie terminu pozwolenia na budowę należy uznać za samowolę budowlaną w kontekście możliwości zastosowania uproszczonego postępowania legalizacyjnego na podstawie art. 49f Prawa budowlanego, wprowadzonego nowelizacją z 2020 r. Sąd podkreślił, że celem ustawodawcy było szerokie uporządkowanie kwestii samowoli budowlanych, a wyjątki od stosowania uproszczonej legalizacji są ograniczone. W związku z tym, sprawa powinna zostać rozpatrzona w trybie postępowania legalizacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. jest dopuszczalna tylko w sytuacjach oczywistych, nie wymagających głębszej analizy czy dowodów. Jeśli istnieje potrzeba poczynienia ustaleń, organ powinien wszcząć postępowanie, a w jego toku ewentualnie je umorzyć.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że organy prowadziły postępowanie wyjaśniające (wzywały do uzupełnienia dokumentacji, zwracały się o informacje), co wykracza poza ramy art. 61a § 1 K.p.a. W takich przypadkach konieczne jest wszczęcie postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (49)

Główne

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. jest dopuszczalna tylko w sytuacjach oczywistych, nie wymagających analizy czy dowodów. Jeśli istnieje potrzeba poczynienia ustaleń, organ powinien wszcząć postępowanie, a w jego toku ewentualnie je umorzyć.

P.b. art. 51 § ust. 1 pkt 2

Ustawa Prawo budowlane

P.b. art. 51 § ust. 7

Ustawa Prawo budowlane

P.b. art. 49f

Ustawa Prawo budowlane

Przewiduje szczególną regulację określającą przesłanki wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego dla obiektów budowlanych wybudowanych bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę lub zgłoszenia, jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat.

P.b. art. 49f § ust. 1

Ustawa Prawo budowlane

P.b. art. 49f § ust. 5

Ustawa Prawo budowlane

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2

P.b. art. 51 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 51 § ust. 7

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 49f

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przewiduje szczególną regulację określającą przesłanki wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego dla obiektów budowlanych wybudowanych bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę lub zgłoszenia, jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat.

P.b. art. 49f § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 49f § ust. 5

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

K.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. jest dopuszczalna tylko w sytuacjach oczywistych, nie wymagających analizy czy dowodów. Jeśli istnieje potrzeba poczynienia ustaleń, organ powinien wszcząć postępowanie, a w jego toku ewentualnie je umorzyć.

Pomocnicze

K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 78 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 156 § § 1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wydanie decyzji zezwalającej na dalsze użytkowanie obiektu, którego pozwolenie na budowę wygasło, nie stanowi naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. w kontekście możliwości zastosowania uproszczonego postępowania legalizacyjnego.

P.b. art. 48 § ust. 1 pkt 2

Ustawa Prawo budowlane

P.b. art. 49g § ust. 1

Ustawa Prawo budowlane

P.b. art. 49h § ust. 1

Ustawa Prawo budowlane

P.b. art. 49i § ust. 1

Ustawa Prawo budowlane

P.b. art. 49i § ust. 2

Ustawa Prawo budowlane

Ustawa o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw art. 32

Nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego w stosunku do obiektów budowlanych, do których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (19 września 2020 r.) wydano decyzję o nakazie rozbiórki.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

P.b. art. 48 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 49g § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 49h § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 49i § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 49i § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw art. 32

Nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego w stosunku do obiektów budowlanych, do których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (19 września 2020 r.) wydano decyzję o nakazie rozbiórki.

K.p.a. art. 156 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wydanie decyzji zezwalającej na dalsze użytkowanie obiektu, którego pozwolenie na budowę wygasło, nie stanowi naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. w kontekście możliwości zastosowania uproszczonego postępowania legalizacyjnego.

P.b. art. 36 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 36 § ust. 1 pkt 3 lit. b

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Argumenty

Skuteczne argumenty

Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. była nieuzasadniona, ponieważ organy prowadziły postępowanie wyjaśniające. Obiekt budowlany, którego pozwolenie na budowę wygasło, może podlegać uproszczonemu postępowaniu legalizacyjnemu na podstawie art. 49f P.b.

Odrzucone argumenty

Obiekt budowlany, którego pozwolenie na budowę wygasło, nie może być przedmiotem postępowania naprawczego ani legalizacyjnego, a obowiązek rozbiórki powstał z mocy prawa.

Godne uwagi sformułowania

odmowa wszczęcia postępowania może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. takich, które nie wymagają jakiejś głębszej analizy sprawy czy też przeprowadzenia dowodów. organ, który odmawia wszczęcia postępowania nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego danej sprawy, a następnie zauważając brak możliwości prowadzenia postępowania, odmówić jego wszczęcia. W przeciwnym wypadku, konieczne jest wszczęcie postępowania po to, by gromadzić w jego toku niezbędne dowody oraz zapewnić w nim czynny udział stron. Wprawdzie więc obiekt powstał na podstawie pozwolenia na budowę, jednakże jego funkcjonowanie miało czasowy charakter, a skoro nadal istnieje, należy go uznać za samowolę budowlaną. Odpadła bowiem podstawa tego istnienia.

Skład orzekający

Elżbieta Mazur-Selwa

przewodniczący

Karina Gniewek-Berezowska

członek

Stanisław Śliwa

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego (art. 61a K.p.a.) oraz stosowania uproszczonego postępowania legalizacyjnego dla obiektów budowlanych z wygasłymi pozwoleniami na budowę (art. 49f P.b.)."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji obiektu budowlanego z czasowym pozwoleniem na budowę i może wymagać analizy w kontekście innych przepisów Prawa budowlanego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu obiektów budowlanych z czasowymi pozwoleniami, które nadal istnieją po upływie terminu. Wyrok wyjaśnia, kiedy takie obiekty mogą być legalizowane, co jest istotne dla wielu właścicieli nieruchomości i praktyków prawa budowlanego.

Czy Twój budynek z czasowym pozwoleniem na budowę jest samowolą? WSA wyjaśnia, kiedy można go zalegalizować.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Rz 1194/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska
Stanisław Śliwa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II OSK 1218/23 - Wyrok NSA z 2024-07-02
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 61a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 2351
art. 49f
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi P. sp. j. z siedzibą w P. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 15 lipca 2022 r. nr OA.7722.15.3.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania naprawczego I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia 17 marca 2022 r. nr ONB.5141.59.2021.3; II. zasądza od Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie na rzecz strony skarżącej P. sp. j. z siedzibą w P. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 15 lipca 2022 r. nr OA.7722.15.3.2022 Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (PWINB) w Rzeszowie utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [....] (PINB) z 17 marca 2022 r. nr NB.5141.59.2021.3 o odmowie wszczęcia postępowania naprawczego, w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej następnie "K.p.a."
Jak wynika z akt sprawy, we wniosku z 16 czerwca 2021 r. P. sp.j. z siedzibą w [...] (dalej także: "Spółka") wystąpiła do PINB o wszczęcie postępowania naprawczego na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane w stosunku do pawilonu handlowego zrealizowanego na działce nr [...] obr. [...] (obecnie nr [...] obr. [...]) przy ul. [...] w [...].
Postanowieniem z 17 marca 2022 r., działając na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., PINB odmówił Spółce wszczęcia postępowania naprawczego dotyczącego przedmiotowego obiektu budowlanego. Podniósł, że Wnioskodawca żąda wszczęcia postępowania w sprawie legalizacji obiektu wybudowanego na podstawie tzw. czasowego pozwolenia na budowę, a termin, na który udzielono to pozwolenie upłynął.
Po rozpoznaniu zażalenia Spółki na powyższe rozstrzygnięcie PWINB w Rzeszowie, postanowieniem z 15 lipca 2022 r., utrzymał je w mocy. Organ ustalił, że pawilon handlowy, którego dotyczy sprawa, usytuowany na działce nr [...] obr. [...] (poprzedni nr [...] obr. [....]) w [...], został zrealizowany na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z 23 sierpnia 1994 r. oraz rozbudowany w oparciu na decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 18 maja 1998 r. Decyzje te zostały wydane na warunkach tymczasowych, bowiem termin istnienia obiektu wskazano w nich do dnia 31 maja 1999 r. Pomimo upływu tego terminu, Inwestor nie dokonał jego rozbiórki, jak też nie wystąpił o zmianę decyzji. W związku z powyższym, w ocenie Organu, obowiązek rozbiórki przedmiotowego pawilonu handlowego ukonstytuował się z mocy powołanych decyzji z dniem 31 maja 1999 r. PWINB podał, że wobec przedmiotowych decyzji były prowadzone postępowania administracyjne. I tak, postanowieniem z 31 maja 2019 r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [....] z 8 lutego 2019 r. odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany decyzji Prezydenta Miasta [...] z 23 sierpnia 1994 r., w zakresie zmiany terminu na bezterminowy. Natomiast, postanowieniem z 31 maja 2019 r. Wojewoda Podkarpacki uchylił w całości postanowienie Prezydenta Miasta [...] z 8 lutego 2019 r. i orzekł o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 18 maja 1998 r., w zakresie zmiany terminu na bezterminowy.
PWINB w Rzeszowie zauważył, że postępowanie naprawcze prowadzone w trybie art. 50 i art. 51 ustawy Prawo budowlane obejmuje wykonanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego (albo jego części) i nie może mieć zastosowania w rozpatrywanym przypadku. Przedmiotowy obiekt powstał legalnie z zakreśleniem ram czasowych jego istnienia, zaś organem władnym do zmiany wydanych decyzji o pozwoleniu na budowę (ewentualnie wyegzekwowania obowiązku rozbiórki), jest organ architektoniczno - budowlany. Zdaniem Organu, w sprawie nie może też mieć zastosowania postępowanie legalizacyjne, które dotyczy rozbiórki lub legalizacji obiektu budowlanego bądź jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, względnie zgłoszenia,
o którym stanowi art. 48 ust. 1 pkt 2 P.b., gdyż będący przedmiotem wniosku pawilon handlowy nie jest samowolą budowlaną.
PWINB podkreślił, że decyzja wydana na czas oznaczony traci moc obowiązującą od dnia, w którym powstały ku temu przesłanki, ale pozostaje w obiegu prawnym. Obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego wzniesionego na podstawie pozwolenia na budowę na czas oznaczony powstaje z mocy tego właśnie pozwolenia,
z chwilą upływu terminu określonego w pozwoleniu na jego budowę. Wydanie decyzji zezwalającej na dalsze użytkowanie obiektu czy też decyzji w trybie przepisów odnoszących się do postępowania legalizacyjnego czy naprawczego byłoby obarczone wadą nieważności, gdyż tego typu decyzja dotyczyłaby materii już rozstrzygniętej inną decyzją tj. w warunkach sprawy - decyzją o pozwoleniu na budowę.
Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na postanowienie PWINB w Rzeszowie z 15 lipca 2022 r., zarzucając naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 50
i art. 51 P.b. poprzez błędną ich wykładnię i błędne przyjęcie że negatywną przesłanką wszczęcia postępowania naprawczego jest fakt, że wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego nie następuje, gdyż tracą one moc z uwagi na upływ terminu na jaki zostały wydane, a zatem pozostają one w obrocie prawnym pomimo upływu terminu na jaki zostały wydane, zaś organem władnym do zmiany wydanych decyzji o pozwoleniu na budowę jest organ (architektoniczno - budowlany) pomimo tego, że decyzje te obecnie już nie obowiązują,
II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 80 K.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny i błędne przyjęcie że Spółka nie występowała o zmianę decyzji Prezydenta Miasta [...] z 23 sierpnia 1994 r., jak również decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 18 maja 1998 r., w sytuacji gdy z zebranego materiału - w szczególności z kopii wniosku z 29 listopada 2000 r., złożonego do Prezydenta Miasta [...] wynika, że wniosek o zmianę przedmiotowych decyzji został złożony,
- art. 78 § 1 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie na Jej wniosek dowodu z oględzin obiektu pomimo tego, że przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy,
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego poprzez pominięcie dowodów z dokumentacji źródłowej (dostępnej w archiwum zakładowym) i oparcie się wyłącznie na piśmie Starosty [...] z 20 czerwca 2022 r., w którym to Starosta odwołuje się właśnie do dokumentacji źródłowej znajdującej się w archiwum zakładowym, a co za tym idzie pozbawienie kontroli dwuinstancyjności,
- art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny i błędne przyjęcie że decyzja Prezydenta Miasta [...] z 23 sierpnia 1994 r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego i obecnie obowiązuje
i oparcie tych twierdzeń na dokumentacji otrzymanej od Gminy Miejskiej [...]
w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie art. 155 K.p.a. w sytuacji, gdy z zebranego materiału wynika, że w ówczesnym postępowaniu wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego, co uczynił podczas niniejszego postępowania naprawczego,
- art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że wszczęcie postępowania naprawczego jest niedopuszczalne z uwagi na fakt, że stanowiłoby to drugą decyzję rozstrzygającą w tej samej sprawie,
- art. 61a § K.p.a. poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie że zachodzą inne uzasadnione przyczyny, wskutek których nie może być wszczęte postępowanie naprawcze,
- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia I instancji w sytuacji, gdy organ II instancji winien był uchylić zaskarżone postanowienie i orzec co do istoty sprawy.
Mając to na uwadze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak również o uchylenie postanowienia Organu I instancji, jak też o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Podniosła, że organ nie może gromadzić dowodów i ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie - po stwierdzeniu, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania - wydać postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a. Tymczasem, Organy w sprawie niniejszej, pomimo braku dokonania formalnego wszczęcia postępowania już na etapie "postępowania wstępnego" dokonywały gromadzenia dowodów, przez co dopuściły się merytorycznej analizy postępowania, co jest zakazane na etapie "postępowania wstępnego", a więc przed formalnym jego wszczęciem. Spółka podkreśliła, że na moment składania wniosku o wszczęcie postępowania naprawczego zarówno decyzja Prezydenta Miasta [...] z 23 sierpnia 1994 r., jak również decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 18 maja 1998 r. nie figurują w obrocie prawnym, dlatego też bezprzedmiotowe jest powoływanie się Organów na wcześniej wydane decyzje. Zdaniem Skarżącej, postępowanie naprawcze dotyczy właśnie sytuacji, w której obiekt budowlany został zrealizowany legalnie, a więc inwestor nie dopuścił się samowoli budowlanej, tylko że decyzja o pozwoleniu na budowę została wyeliminowania z obrotu prawnego po zrealizowaniu inwestycji. Ponadto, wniosek o zmianę powyższych decyzji z warunków tymczasowego użytkowania na bezterminowy został złożony w pierwszym możliwym terminie tj. w dniu 29 listopada 2000 r. czyli dnia następnego po podpisaniu umowy dzierżawy z mocą wsteczną tj. od 1 listopada 1998 r. Do dnia dzisiejszego nie został jednak rozpoznany. Nie można było złożyć go wcześniej, czyli przed datą określoną w tych decyzjach tzn. 31 maja 1999 r., bowiem stan prawny nieruchomości był nieuregulowany. Zdaniem Skarżącej, brak jest podstaw do przyjęcia, że zachodziłaby przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., bowiem brak tożsamości sprawy administracyjnej. Uległy zmianie okoliczności faktyczne poprzez zmianę tytułu prawnego do nieruchomości tj. umowa dzierżawy z dnia 1 czerwca 1994 r. została wypowiedziana, natomiast w chwili obecnej Inwestor posiada tytuł prawny w oparciu na umowę dzierżawy z dnia 28 listopada 2000 r. Obydwie decyzje tzn. z 23 sierpnia 1994 r. oraz z 18 maja 1998 r. zostały wydane do dnia 31 maja 1999 r., czyli do dnia obowiązywania umowy dzierżawy z 1 czerwca 1994 r.
W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując motywy przedstawione w kwestionowanym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.", przedmiotem kontroli sądowej może być wydane w postępowaniu administracyjnym postanowienie, na które służy zażalenie. Aktem takim jest np. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, którego podstawę stanowi art. 61a § 1 K.p.a. Jego kontrola odbywa się na podstawie kryterium zgodności z prawem, czego wymaga art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jeśli wydający je organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź też innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas sąd uchyla takie postanowienie w całości lub w części, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Skarżonym postanowieniem z 15 lipca 2022 r. PWINB w Rzeszowie utrzymał w mocy postanowienie PINB z 17 marca 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania naprawczego. Podstawę powyższego stanowił art. 61a § 1 K.p.a. Według jego brzmienia, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W przepisie tym ustawodawca wprowadził dwie odrębne przesłanki wydania wskazanego aktu. Jedną z nich jest okoliczność, gdy podanie zostało wniesione przez podmiot nie legitymujący się statusem strony, natomiast druga to "inne uzasadnione przyczyny", które nie zostały skonkretyzowane. W obydwu jednak wypadkach, tak w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym podkreśla się, że odmowa wszczęcia postępowania może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. takich, które nie wymagają jakiejś głębszej analizy sprawy czy też przeprowadzenia dowodów. Chodzi więc o sytuacje, gdy na pierwszy rzut oka możliwe jest stwierdzenie, iż brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. Przeszkoda we wszczęciu postępowania winna zatem de facto wynikać z samego brzmienia złożonego wniosku (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7.02.2014 r. I OSK 2159/12, z 7.10.2021 r. II OSK 269/21 oraz Przybysz Piotr Marek, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, opubl.: Lex/el.2022). Konsekwencją powyższego stanowiska jest to, że organ, który odmawia wszczęcia postępowania nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego danej sprawy, a następnie zauważając brak możliwości prowadzenia postępowania, odmówić jego wszczęcia. Jeśli więc zachodzi potrzeba poczynienia w opisanej we wniosku sprawie ustaleń, to wówczas obowiązkiem organu jest wszczęcie postępowania, a jeśli w jego toku stwierdzone zostanie, że nie może być ono prowadzone, to organ powinien w takiej sytuacji umorzyć to postępowanie.
W niniejszej sprawie tymczasem oczywista przyczyna, o której mowa w art. 61a § 1 K.p.a. nie zachodziła, co znalazło odbicie w fakcie, iż PINB [....] prowadził postępowanie wyjaśniające celem ustalenia istotnych w sprawie okoliczności. Trzykrotnie bowiem wzywał Stronę skarżącą (pisma z 6 września 2021 r., 26 października 2021 r. oraz z 27 grudnia 2021 r.) do uzupełnienia dokumentacji sprawy. Również PWINB dokonywał w toku postępowania określonych czynności, bowiem w pismach z 14 czerwca 2022 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] oraz do Starosty [...] o uzyskanie informacji odnośnie do ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Prezydenta Miasta [...] z 23 sierpnia 1994 r. oraz decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 18 maja 1998 r.
W świetle tego, co wyżej wskazano, tego rodzaju praktyki Organów nie sposób zaakceptować. Nie pozwala na nią bowiem art. 61a § 1 K.p.a., który wprawdzie nie stanowi o tym wprost, jednak wymaga wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania wtedy, kiedy tego rodzaju potrzeba nie budzi wątpliwości. W przeciwnym wypadku, konieczne jest wszczęcie postępowania po to, by gromadzić w jego toku niezbędne dowody oraz zapewnić w nim czynny udział stron.
Niezależnie od powyższego uchybienia Sąd zwraca uwagę, że odmowa wszczęcia postępowania w warunkach sprawy była nieuzasadniona również z innych przyczyn. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie Organu I instancji PWINB podkreślił, że obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego wzniesionego na podstawie pozwolenia na budowę na czas oznaczony powstaje z mocy tego właśnie pozwolenia, z chwilą upływu terminu określonego w pozwoleniu na jego budowę. Wydanie decyzji zezwalającej na dalsze użytkowanie obiektu czy też decyzji w trybie przepisów odnoszących się do postępowania legalizacyjnego czy naprawczego byłoby więc obarczone wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.), gdyż tego typu decyzja dotyczyłaby materii już rozstrzygniętej inną decyzją tj. w warunkach sprawy - decyzją o pozwoleniu na budowę.
Sąd stanowiska tego nie podziela i wskazuje, że art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471 ze zm.) wprowadził do ustawy Prawo budowlane art. 49f, który przewiduje szczególną regulację określającą przesłanki wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Mianowicie, w myśl jego ust. 1, w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części:
1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo
2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia
- jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne.
Przy czym, zgodnie z art. 49f ust. 5 P.b., nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w ust. 1, jeżeli termin, o którym mowa
w ust. 1, upłynął po dniu wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy, o którym mowa w art. 48 ust. 1.
W ramach wskazanego postępowania organ nadzoru budowlanego nakłada, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia określonych dokumentów legalizacyjnych (art. 49g ust. 1 P.b.), po czym sprawdza ich kompletność (art. 49h ust. 1 P.b.).
W następstwie przeprowadzonego postępowania organ wydaje zaś decyzję o legalizacji bądź decyzję o nakazie rozbiórki (art. 49i ust. 1 P.b.). Ta pierwsza stanowi podstawę użytkowania obiektu budowlanego (art. 49i ust. 2 P.b.).
W uzasadnieniu projektu powołanej ustawy zmieniającej wskazano, że funkcjonowanie nielegalnych obiektów budowlanych wiąże się z pominięciem przez ich właścicieli stosowania przepisów rozdziału 6 Prawa budowlanego zapewniających utrzymanie budynków w prawidłowym stanie technicznym, przesądzającym o ich bezpiecznym użytkowaniu. Takie postępowanie może nieść za sobą negatywne skutki związane z powstaniem zagrożenia w obiektach, które nie są poddawane okresowym kontrolom. Nowa procedura powinna więc zachęcić właścicieli do legalizacji starych samowoli budowlanych, co pozwoli uregulować stan prawny obiektów budowlanych i zwiększyć ich bezpieczeństwo (zalegalizowane obiekty budowlane podlegają okresowym kontrolom wynikającym z powołanego rozdziału 6 Prawa budowlanego). W uzasadnieniu podkreślono także, iż proponowany przepis art. 49g ust. 2 pkt 2 P.b. stanowiący, że jednym z dokumentów legalizacyjnych jest geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza obiektu budowlanego, co do zasady będzie powodować poprawę jakości informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, a co za tym idzie zwiększy aktualność i wiarygodność tego rejestru. W związku z tym, że dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków stanowią podstawę planowania przestrzennego, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych oraz statystyki publicznej - istotnym jest, aby dane te były możliwie jak najbardziej kompletne i aktualne. Ewidencja gruntów i budynków stanowi również podstawę wymiaru podatków i świadczeń - w związku z czym ujawnienie w rejestrze nowych budynków oraz użytków gruntowych będzie powodowało wzrost wpływów dla gmin z tytułu pobieranego podatku od nieruchomości.
Mając to na uwadze należy, zdaniem Sądu, przyjąć, że zamiarem ustawodawcy było możliwie szerokie stosowanie nowej regulacji zwłaszcza, że ustanowił w tym zakresie tylko jeden wyjątek. Zgodnie bowiem z art. 32 ustawy zmieniającej, nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. do dnia 19 września 2020 r.) decyzję o nakazie rozbiórki.
Obiekt budowlany, którego dotyczy sprawa został wzniesiony na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z 23 sierpnia 1994 r. oraz rozbudowany w oparciu na decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z 18 maja 1998 r. W tym pierwszym akcie organ wydający go wskazał, że udziela się pozwolenia na budowę pawilonu handlowego na warunkach tymczasowych na okres pięciu lat tj. do dnia 31 maja 1999 r. Wprawdzie więc obiekt powstał na podstawie pozwolenia na budowę, jednakże jego funkcjonowanie miało czasowy charakter, a skoro nadal istnieje, należy go uznać za samowolę budowlaną. Odpadła bowiem podstawa tego istnienia. Nie ulega też wątpliwości, że od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, jak też to, że przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej tj. przed 19 września 2020 r. nie została wydana decyzja o nakazie jego rozbiórki. Podkreślić należy, że decyzja z 18 maja 1998 r., o rozbudowie przedmiotowego obiektu została wydana pod rządami przepisów ustawy Prawo budowlane z 1994 r., dlatego z mocy art. 36 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 lit. b powinna określać nie tylko czas użytkowania tymczasowego obiektu budowlanego (art. 36 ust. 1 pkt 2 P.b.) ale również termin jego rozbiórki (art. 36 ust. 1 pkt 3 lit. b P.b.). Tymczasem decyzja z 18 maja 1998 r. rozstrzygnięcia w zakresie rozbiórki nie zawiera, dlatego nie można przyjąć, że termin ten został określony.
Tym samym, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, należy przyjąć, że w stosunku do przedmiotowego obiektu wskazane wyżej przepisy dotyczące postępowania legalizacyjnego uproszczonego mogą znaleźć zastosowanie.
Skoro bowiem celem przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych (co wynika z wyżej zaprezentowanego uzasadnienia do projektu ustawy) było jak najszersze uporządkowanie kwestii samowoli budowlanych, powstałych jeszcze w czasie obowiązywania uprzednich przepisów budowlanych, a od zasady stosowania uproszczonego postępowania legalizacyjnego ustawodawca przewidział wyjątek jedynie w art. 32 ustawy zmieniającej, to uproszczone postępowanie legalizacyjne wskazane w art. 49f i nast. P.b. winno być w niniejszej sprawie zastosowane.
Mając to na uwadze należało dojść do wniosku, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 49f P.b. Skutkowało to koniecznością uchylenia tego aktu, jak też postanowienia go poprzedzającego, o czym orzeczono w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, PINB [...] uwzględni powyższe rozważania Sądu. Podstawę dla rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, na które złożył się wpis od skargi w kwocie 200 zł stanowił art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI