II SA/Rz 1194/18

II SA/Rz 1194/18 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2019-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Piotr Godlewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
III OSK 1555/21 - Wyrok NSA z 2022-11-23
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 623
art. 19 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania pracodawcy do skierowania pracowników do innych prac -skargę oddala-
Uzasadnienie
II SA/Rz 1194/18
U z a s a d ni e n i e
Przedmiotem skargi jest decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w R.
z [...] sierpnia 2018 r. Nr [...] dotycząca nakazu skierowania pracowników do innych prac.
Z jej uzasadnienia i pozostałych akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją nr [...] nakazu z [...] czerwca 2018 r. nr [...], Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. – na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 623, dalej: u.P.I.P.), art. 207 § 2 pkt 1 i 2 ustawy Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 917 ze zm., dalej: K.p.) oraz § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych
z wysiłkiem fizycznym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1139, dalej: rozporządzenie ws. bhp) - nakazał A Sp. z o.o. w S. skierować do innych prac pracowników - tj. J.P. oraz E.S. - dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych na stanowiskach, na których zmierzony wydatek energetyczny netto niezbędny do wykonywania pracy związanej z wysiłkiem fizycznym, w tym z podnoszeniem i przenoszeniem przedmiotów, w czasie zmiany roboczej przekraczał w dniu 20 czerwca 2018 r. dla kobiet 5000 kJ. Wskazał, że decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu na mocy art. 11 pkt 2 u.P.I.P.
Odrębnymi pismami z [...] lipca 2018 r. Spółka poinformowała o wykonaniu nakazu i skierowaniu pracowników do innych prac, a także wniosła odwołanie
w którym zwróciła się o uchylenie nakazu, zarzucając jego wydanie z naruszeniem:
- art. 11 pkt 2 w zw. z § 6 ust. 3 rozporządzenia MPiPS z 14 marca 2000 r. poprzez uznanie w oparciu o nieprawidłowo przeprowadzone pomiary, które wskazały wydatek energetyczny przekraczający w trakcie zmiany roboczej 5000 kJ, że J.P. i E.S. zostały dopuszczone do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych kobietom,
- art. 207 § 1 i 2 K.p. poprzez przyjęcie, że pracodawca nie organizował pracy podległym pracownikom w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz nie zapewniał przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bhp,
- art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 12 u.P.I.P. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, na podstawie niepełnego materiału dowodowego, tj. nieuwzględnienie przy ustalaniu wydatku energetycznego pomiarów przeprowadzonych przez licencjonowaną jednostkę [...] N.D. z W., przedstawionych w trakcie kontroli.
Po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z [...] sierpnia 2018 r., Okręgowy Inspektor Pracy w R. – powołując w podstawie prawnej art. 138
§ 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 19 ust. 1 pkt 5 u.P.I.P. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] nakazu inspektora pracy z [...] czerwca 2018 r.
Wskazał, że pomiary stanowiące podstawę wydania decyzji nr [...] zostały przeprowadzone przez Sekcję Badań Środowiska Pracy PIP w ramach kontroli prowadzonej przez inspektorów pracy w dniach [...] czerwca 2018 r.
Laboratorium Badawcze Sekcji Badań Środowiska Pracy PIP posiada akredytację na wykonywanie pomiarów wydatku energetycznego metodą wentylacji płuc przy użyciu miernika MWE-1 (Laboratorium Badawcze Nr [...]). Badania zostały przeprowadzone zgodnie z procedurą badawczą [...] edycja [...] z [...] grudnia
2015 r.
Celem przeprowadzenia tych badań w ramach kontroli było uzyskanie konkretnych, aktualnych danych odnośnie wydatku energetycznego na stanowiskach pracy. Nie wiązało się to z zakwestionowaniem przedstawionych przez Spółkę wyników ustalenia wydatku energetycznego sporządzonych przez [...] N.D. z W., które zostały przeprowadzone metodą tabelaryczną (szacunkową).
Dodatkowo Sekcja Badań Środowiska Pracy posiada - w przeciwieństwie do [...] - akredytację na przeprowadzanie pomiarów wydatku energetycznego, która choć nie jest wymagana, stanowi gwarancję profesjonalnego nadzoru nad metodyką przeprowadzania pomiarów i odpowiednim przeszkoleniem wykonujących je osób.
Okręgowy Inspektor nie zgodził się z zarzutem dotyczącym nieprawidłowego doboru czynności roboczych wziętych pod uwagę w trakcie pomiarów. Zauważył, że w opracowaniu Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Centralnego Instytutu Ochrony Pracy "Zasady kwalifikacji prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze" (Warszawa, 2009) wskazano zapis, cyt.: "Często popełnianym błędem podczas ustalania chronometrażu jest nadmierne rozcząstkowanie procesu pracy na krótkotrwałe czynności, zamiast zgrupowania ich w wyodrębnione, łatwo identyfikowane i powtarzające się cykle". Pogląd ten jest zgodny z metodą przyjętą przy przeprowadzaniu pomiarów; czynności robocze, wzięte pod uwagę nie zostały dobrane w sposób przypadkowy ani sprzeczny z zasadami badania czasu i metod pracy poprzez chronometraż.
Przywołując jego definicję zgodnie z opracowaniem CIOP z 2001 r. "Obciążenie wysiłkiem fizycznym w pracy - wydatek energetyczny" jako wyodrębnienie typowych na danym stanowisku czynności roboczych, pogrupowanie ich w cykle i określenie czasu trwania tych czynności jako warunek prawidłowo przeprowadzonego pomiaru wydatku energetycznego na każdym stanowisku pracy (nazywany również fotografią pracy, ścieżką stanowiska) - organ zauważył, że
w przedmiotowej sprawie chronometraż czasu pracy był ustalany z osobą badaną
i jej przełożonym przed przystąpieniem do bezpośrednich pomiarów.
W dokumentacji Laboratorium znajdują się karty pomiarów wydatku energetycznego zawierające takie dane, jak: opis czynności, pozycja ciała i czas czynności. Karty zostały opatrzone podpisami osób ustalających chronometraż pracy, wskazanych przez pracodawcę.
Tym samym chronometraż został ustalony w oparciu o informacje uzyskane od przedstawicieli pracodawcy, a czynności w nich ujęte zostały wskazane, a nie przypadkowo wybrane przez osoby przeprowadzające kontrolę.
Pomiary zostały wykonane w dniu o przeciętnym rytmie pracy, w rzeczywistych warunkach jej wykonywania, w tym związanej z przemieszczaniem towarów o różnej masie i gabarytach oraz wykonywaniem czynności pomocniczych.
Odnosząc się do zarzutu strony dotyczącego nieuwzględnienia w pomiarach przerw w pracy związanych z anomaliami procesu technologicznego (np. przestoju
z uwagi na brak produktów) organ zwrócił uwagę, że praca na badanych stanowiskach ma charakter cykliczny, a pomiary nie zostały wykonane w dniu
o wzmożonej intensywności pracy (np. w okresie przedświątecznym) gdy występuje zwiększona liczba przesyłek.
Ponadto proces technologiczny - którego uczestnikami są pracownicy zatrudniani na stanowiskach gdzie wykonano pomiary - jest zorganizowany w taki sposób, by uzyskać maksymalną wydajność pracy. Jest ciągle monitorowany, jakiekolwiek błędy i anomalie są natychmiast korygowane, a pracownicy są nieustannie motywowani do pracy przy pełnym obciążeniu. W efekcie takich działań w procesie pracy nie ma miejsca na przestoje czy przerwy wynikające z procesu technologicznego.
Organ zauważył, że kalkulator wysiłku energetycznego zamieszczony na stronie Okręgowego Inspektoratu Pracy w S. nie jest adekwatny do zastosowanej przez Laboratorium metody pomiaru, bowiem jest przeznaczony do zastosowania przy uproszczonej, tabelarycznej metodzie szacowania wydatku energetycznego. Zastosowana w trakcie kontroli metoda nie polega na szacowaniu wydatku, lecz na jego pomiarze.
Badania wydatku energetycznego na stanowisku pracy można przeprowadzić metodą pomiaru wentylacji płuc (za pomocą miernika MWE), metodą pomiaru częstości skurczów serca, bądź uproszczoną metodą tabelaryczną. Każda z tych metod ma inną technikę pomiaru.
Odnosząc się do stanowiska odwołującego negującego technikę pomiaru organ podał, że słusznie zauważono, że brak jest przepisów nakładających obowiązek pomiaru wydatku energetycznego określoną metodą. Metoda tabelaryczna zastosowana przez [...] N.D. z W., jakkolwiek sama w sobie prawidłowa i pozwalająca na oszacowanie wydatku,
w praktyce ustępuje metodzie pomiaru opracowanej przez CIOP.
W przywołanym wyżej opracowaniu MPiPS oraz CIOP w części dotyczącej metody pomiaru i oceny ciężkości pracy fizycznej dynamicznej omówiono wyłącznie metodę pomiaru z użyciem miernika wentylacji płuc, podsumowując to stwierdzeniem: "Zawsze jednak pomiar wydatku energetycznego bezpośrednio na stanowisku pracy jest metodą najbardziej obiektywną". Błąd wyników pomiarów przy zastosowaniu tej metody jest sprecyzowany, oparty i obliczony na podstawie odpowiednich danych
i założeniach. Wiarygodny wynik pomiaru to wartość rzeczywista mierzonej wielkości. Znajduje się z określonym prawdopodobieństwem wewnątrz przedziału.
Odwołujący przytacza natomiast odniesienie do szacunkowej metody Lehmana, gdzie dokładność pomiaru wg normy ISO 8996.1990 wynosi 20%.
Niezrozumiała i niepoparta naukowymi przesłankami jest sugestia odwołującego, jakoby błąd pomiarów wykonanych przez sekcję badań Środowiska Pracy PIP miałby wynosić nawet 70%. Nie można bowiem porównywać metody Lehmanna z metodą MCE, czyli metody szacunkowej z pomiarami wentylacji płuc za pomocą urządzenia mierniczego.
Prawidłowość przeprowadzania badań wydatku energetycznego przez Laboratorium Badawcze Sekcji Badań Środowiska Pracy PIP jest weryfikowana przez niezależną jednostkę audytującą, tj. Polskie Centrum Akredytacji, co daje rękojmię poprawności ich realizacji.
Skargę na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z [...] sierpnia 2018 r. złożyła Spółka (zastępowana przez pełnomocnika - adwokata), zarzucając naruszenie:
I. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 12 u.P.I.P. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego
i załatwienia sprawy oraz niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, tj.:
- nieuwzględnienie przy ustalaniu wydatku energetycznego pomiarów przeprowadzonych przez licencjonowaną jednostkę [...] N.D. z W., przedstawionych przez pracodawcę w trakcie kontroli
w "Sprawozdaniu z badań" nr [...] i [...], podczas gdy ich wyniki są rzetelne a organ w merytoryczny sposób ich nie zakwestionował i nie próbował ustalić skąd wynikają różnice w pomiarach,
- uznanie, że przez posiadanie akredytacji jednostka gwarantuje profesjonalny nadzór nad metodyką przeprowadzania pomiarów i odpowiednie przeszkolenie osób wykonujących pomiar, a w konsekwencji że jej pomiar jest bardziej wiarygodny niż wykonany przez jednostkę nie posiadającą akredytacji, podczas gdy już same pomiary wykonane przez organ były dla tych samych procesów zdecydowanie różne, a chronometraż czasu pracowników nie odzwierciedlał ich typowych czynności w ciągu zmiany roboczej;
b) art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 12 u.P.I.P. poprzez uznanie, że:
- badanie przeprowadzone metodą MWE jest bardziej wiarygodne niż badanie przeprowadzone metodą tabelaryczną,
- chronometraż przygotowany przez Sekcję Badań Środowiska Pracy odpowiada rzeczywistemu chronometrażowi pracy na procesie AFE, podczas gdy został on przygotowany w sposób niepełny i wybiórczy, a przez to nierzetelnie, bez jakiejkolwiek analizy ze strony osób wykonujących badanie, przez co nie odpowiada rzeczywistemu chronometrażowi pracy (z chronometrażu J.P. nie wynika, czy typowym dla niej jest praca na dwóch procesach w ciągu każdej zmiany roboczej i czy występują u niej jakiekolwiek przerwy w świadczeniu pracy);
c) art. 7, art. 8 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 12 u.P.I.P. poprzez uznanie, że badanie przeprowadzone przez [...] nie jest wiarygodne ze względu na upływ czasu bez żadnego uzasadnienia w tym względzie, a ponadto poprzez brak odniesienia się do wszystkich argumentów i zarzutów podniesionych w odwołaniu;
II. Przepisów prawa materialnego:
a) art. 11 pkt 2 u.P.I.P. w zw. z § 6 ust. 3 rozporządzenia z 14 marca 2000 r. poprzez ich zastosowanie, tj. uznanie w oparciu o nieprawidłowo przeprowadzone pomiary wydatku energetycznego, które wskazały wydatek energetyczny niezbędny do wykonywania pracy fizycznej związanej z podnoszeniem i przenoszeniem przedmiotów przekraczający w trakcie zmiany roboczej 5000kJ, że J.P. i E.S. zostały dopuszczone do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych kobietom,
b) art. 207 § 1 i 2 K.p. poprzez przyjęcie, że Spółka nie organizowała pracy podległym pracownikom w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz nie zapewniała przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
Wobec powyższych zarzutów strona skarżąca zawnioskowała o:
- uchylenie w całości decyzji Okręgowego Inspektora Pracy z [...] sierpnia 2018 r.
i poprzedzającej ją decyzji nr [...] nakazu inspektora pracy z [...] czerwca 2018 r.,
a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych,
- dopuszczenie dowodów z dokumentów:
a) sprawozdania z badań B Sp. z o.o. z [...] sierpnia 2018 r. w którym określono czas wykonywania czynności przez pracowników zgodnie z czasem przyjętym przez Sekcję Badań Środowiska Pracy,
b) sprawozdania z badań B Sp. z o.o., w którym czas pracy będzie określony zgodnie z faktycznym czasem wykonywania czynności na procesie
- obu na okoliczność wartości pomiarów wydatków energetycznych na procesach pracy, na których pracę wykonywały J.P. i E.S., nieprawidłowości pomiarów wykonanych przez ten organ,
c) wykazu czasu pracy J.P. za czerwiec 2018 r. na okoliczność procesów na których wykonywała swoje obowiązki, długości przerw w trakcie zmiany roboczej i błędnego określenia przez organ jej chronometrażu czasu pracy.
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w R. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym oznaczonym datą [...] lutego 2019 r. skarżąca Spółka wniosła ponadto o dopuszczenie dowodów z dokumentów:
a) wyciągu z "Analizy czasu trwania procesów pracy w [...]. Chronometraż pracy do analizy projektowania – karty fotografii dnia pracy",
b) wyciągu ze sprawozdania z badań B. z [...] stycznia 2019 r.,
c) wartości pomiarów dla AFE PACK,
d) wartości pomiarów dla AFE REBIN
- na okoliczność nieprawidłowości w chronometrażu wykonanym przez PIP wartości pomiarów wydatków energetycznych na procesach pracy, na których pracę wykonywały J.P. i E.S.
Sąd na zasadzie art. 106 § 3 P.p.s.a. postanowił uwzględnić wnioski dowodowe zawarte w skardze i piśmie z [...] lutego 2019 r. na okoliczności w nich wskazane (stosowny zapis w tym względzie został zamieszczony w protokole rozprawy).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).
Przedmiotem skargi pozostaje decyzja OIP w R. z [...] sierpnia 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję nr [...] nakazu inspektora pracy z [...] czerwca 2018 r., nakazującą skierowanie do innych prac J.P. i E.S., dopuszczonych do pracy na stanowiskach, na których zmierzony wydatek energetyczny netto niezbędny do wykonywania pracy związanej z wysiłkiem fizycznym (m.in. podnoszenie i przenoszenie przedmiotów) przekraczał w czasie zmiany roboczej w toku kontroli przeprowadzonej [...] czerwca 2018 r. 5 000 kJ.
Dokonując kontroli tych decyzji wg wskazanych wyżej kryteriów Sąd nie stwierdził naruszeń prawa przemawiających za uwzględnieniem skargi.
Jak wynika z protokołu oznaczonego datą [...] czerwca 2018 r., przedmiotem przeprowadzonej w dniach [...] czerwca 2018 r. kontroli w skarżącej Spółce była ocena przestrzegania wybranych zagadnień z zakresu prawa pracy oraz bezpieczeństwa i higieny pracy.
Odpowiedzialność pracodawcy za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy wynika z art. 207 § 1 K.p.
Na podstawie delegacji ustawowej wyrażonej w art. 23715 § 1 K.p., Minister Pracy
i Polityki Społecznej wydał 14 marca 2000 r. rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1139); wg jego § 6 ust. 3, wydatek energetyczny netto niezbędny do wykonywania pracy związanej
z wysiłkiem fizycznym, w tym z podnoszeniem i przenoszeniem przedmiotów,
w czasie zmiany roboczej nie może przekraczać dla kobiet 5000 kJ.
Przeprowadzone w toku kontroli skarżącej Spółki badania wykazały przekroczenie tej normy dla J.P. oraz E.S., dla których zmierzony wydatek energetyczny netto spowodowany wykonywaną pracą fizyczną wynosił odpowiednio 8 709 i 12 754 kJ /zmianę roboczą.
W sporządzonym na tę okoliczność przez przeprowadzających badania pracowników Laboratorium Sekcji Badań Środowiska Pracy PIP raporcie nr [...] z [...] czerwca 2018 r. wskazano, że oceny wydatku energetycznego dokonano na podstawie pomiarów przepływu powietrza - minutowej wentylacji płuc, przeprowadzonej
w czasie wysiłku fizycznego za pomocą miernika MWE-1. Efektywny wydatek energetyczny netto badanych pracowników obliczono jako sumę wydatków energetycznych dla przypadających w trakcie 10,5-godzinnej zmiany roboczej wszystkich cykli (czynności) roboczych, dla których określono chronometraż
(z wyłączeniem trwających łącznie 1 godzinę trzech przerw w pracy).
Wyniki tych badań - których konsekwencją są wydane w sprawie decyzje
i wynikające z nich nakazy - kwestionowane są przez skarżącą Spółkę podważającą metodologię tych badań. Zdaniem Spółki, znacząco odbiegają one od wyników przedstawionych przez nią badań przeprowadzonych w kwietniu 2018 r. przez [...] N.D. w oparciu o szacunkową metodę chronometrażowo - tabelaryczną G. Lehmanna, które jako mieszczące się
w dopuszczalnych normach pozostają ponadto zbieżne z wynikami wykonanych następczo (po wydaniu decyzji) na jej zlecenie badań Instytutu Organizacji i Ochrony Pracy B. Sp. z o.o. (jako jednostkę posiadającą - tak jak Laboratorium Sekcji Badań Środowiska Pracy PIP - stosowną akredytację), przeprowadzonych również metodą wentylacji płuc z wykorzystaniem miernika MWE-1.
Zdaniem Sądu, dokonana przez pryzmat zarzutów skargi oraz dopuszczonych dowodów z w/w dokumentów analiza okoliczności faktycznych i prawnych sprawy nie daje podstaw do podważenia prawidłowości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji - nakazu Inspektora Pracy.
Jak trafnie zwróciła uwagę w toku postępowania skarżąca Spółka, w przepisach prawa brak jest regulacji nt. obowiązującej lub preferowanej metody ustalania wydatku energetycznego dotyczącego wykonywania pracy związanej z wysiłkiem fizycznym.
W związku z powyższym powinna zatem znaleźć zastosowanie metoda, która wobec wynikającego dla pracodawcy z art. 15 K.p. obowiązku zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, pozwoli uzyskać obraz najbardziej realnego obciążenia poszczególnych pracowników.
W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że ocenę kosztu energetycznego można ocenić:
- metodą tabelaryczną,
- metodą opartą na podstawie pomiaru częstości skurczów serca,
- metodą kalorymetrii bezpośredniej i pośredniej.
W opracowaniu sporządzonym przez dr med. Joannę Bugajską z Centralnego Instytutu Ochrony Pracy "Nauka o pracy – bezpieczeństwo, higiena, ergonomia" (http://ergonomia.ioz.pwr.wroc.pl/download/obciazenie_praca_dynamiczna-teoria.pdf, http://nop.ciop.pl/m4-3/m4-3_3.htm) wskazano, że metoda tabelaryczna /do takiej zalicza się powoływana przez stronę skarżącą metoda Lehmanna/, inaczej metoda szacowania wielkości wydatku energetycznego przy użyciu gotowych tabel, obarczona jest największym błędem i może być stosowana jedynie w szczególnych przypadkach przy uwzględnieniu różnic wynikających ze specyfiki branż przemysłowych i zmian technologicznych, jakie się dokonały w ostatnich latach na ocenianych stanowiskach.
Metoda oceny wydatku energetycznego podczas pracy na podstawie pomiaru częstości skurczów serca ma zastosowanie jedynie w przypadku pracy dynamicznej, z zaangażowaniem dużych grup mięśniowych, przy małym statycznym obciążeniu mięśni i przy braku wpływu stresu cieplnego i obciążenia psychicznego pracownika podczas pracy.
Metoda kalorymetrii bezpośredniej polega zaś na pomiarze ilości ciepła wytwarzanego w organizmie w specjalnych kamerach kalorymetrycznych i nie nadaje się do stosowania na stanowiskach pracy.
Ostatnia z metod do metoda kalorymetrii pośredniej, obejmująca m.in. metodę opartą na wynikach pomiaru objętości wydychanego lub wdychanego powierza. Pomiar wydatku energetycznego dokonywany jest opracowanym w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy miernikiem MWE, którego działanie oparte jest na wysokiej korelacji pomiędzy wielkością wentylacji płuc, pobieraniem tlenu i wydatkiem energetycznym. Miernik wydatku energetycznego jest przenośnym, lekkim, o małych wymiarach aparatem umożliwiającym dokonanie pomiaru wydatkowanej energii w czasie wykonywania pracy fizycznej dynamicznej na stanowisku pracy w sytuacji, w której utrudnione jest bezpośrednie określenie ilości pobieranego tlenu i wydalanego dwutlenku węgla. Ze względu na łatwość obsługi, miernik MWE przeznaczany jest do powszechnego stosowania w zakładach pracy. Warunkiem prawidłowego przeprowadzenia tego badania jest poinformowanie pracowników o celu i przebiegu dokonania badania, staranne dopasowanie maski, ustalenie chronometrażu czasu pracy który powinien być przeprowadzony w dniach o przeciętnym rytmie pracy, obejmować typowe czynności związane z obsługą stanowiska, powtarzające się każdego dnia. Wszystkie czynności powinny być pogrupowane w cykle o podobnym obciążeniu pracą.
Z powyższego w ocenie Sądu wynika, że przyjęta w niniejszej sprawie przez organy PIP metoda wentylacji płuc dla ustalenia wydatku energetycznego jawi się jako najbardziej adekwatna do rodzaju wykonywanej przez badanych pracowników pracy magazynowej (związanej m.in. z podnoszeniem oraz przenoszeniem przedmiotów) i w przeciwieństwie do metody tabelarycznej obarczonej znacznie większym prawdopodobieństwem błędu, daje gwarancję uzyskania wyników najbardziej zbliżonych do rzeczywistego wydatku energetycznego konkretnego pracownika.
Zdaniem Sądu, również sposób przeprowadzenia badań w pełni odpowiadał wymogom przyjętej metody, dając gwarancję uzyskania prawidłowych wyników.
Jak wynika z protokołu kontroli, raportu z badań oraz nakazu Inspektora pracy
z [...] czerwca 2018 r., przy dokonywaniu pomiarów wydatku energetycznego na podstawie przepływu powietrza w czasie wysiłku fizycznego za pomocą miernika MWE-1 (posiadającego świadectwo wzorcowania Centralnego Instytutu Ochrony Pracy - Państwowego Instytutu Badawczego w W. z [...] lutego 2018 r.) wzięto pod uwagę temperaturę otoczenia, współczynnik ciśnienia atmosferycznego oraz współczynnik korekcyjny, co weryfikuje pomiar do wzorcowej kalorymetrii pośredniej.
Pomiarów dokonano względem losowo wybranych stanowisk pracy, wybierając do pomiaru osoby pracujące przy wykonywanych pracach od co najmniej kilku miesięcy, uwzględniając ich płeć, wiek, wagę i wzrost.
Osoby te zostały poinformowane o celu i przebiegu wykonania pomiarów. Żadna
z badanych osób nie uskarżała się na jakiekolwiek dolegliwości, w tym związane
z układem oddechowym i krążenia. Osoby te miały czas, aby przyzwyczaić się do noszenia półmaski miernika MWE-1; żadna z nich nie zgłosiła, że przeszkadza mu ona w wykonywaniu czynności roboczych.
Badani pracownicy wykonywali standardowe czynności na swych stanowiskach pracy. Pracownicy mieli krótkie przerwy pomiędzy wykonywaniem kolejnych próbek (od 7 do 12) wydatku energetycznego.
Pomiary związane z podnoszeniem lub przekładaniem produktów /kartonów wykonano dla zróżnicowanych mas i gabarytów towarów: lekkich, średnio - ciężkich
i ciężkich - maksymalnie do 15 kg.
Co do sposobu przeprowadzenia badań - w związku z podniesionymi zarzutami - szczególnej uwagi wymaga prawidłowość ustalenia chronometrażu dnia pracy badanego pracownika (rozumianego jako wyodrębnienie typowych na danym stanowisku czynności roboczych wraz z pogrupowaniem ich w cykle i określeniem czasu trwania), bezpośrednio warunkująca wiarygodność wyników wydatku energetycznego.
W przypadku J.P. obejmował on:
1) stand up - odprawę poranną i po obiedzie, w pozycji stojącej (10 min),
2) powtarzającą się cyklicznie pracę na stanowisku AFE Rebin - pobieranie produktów z pojemnika na taśmie, przejście z nim do ścianki rebin i odłożenie go na półkę, przesuwanie produktów i gotowego zamówienia w ściance rebin (295 min) oraz
3) powtarzającą się cyklicznie pracę na stanowisku Pack AFE - składanie kartonu, pobieranie produktów ze ścianki rebin, skanowanie produktów, pakowanie do kartonu i jego zaklejanie, przełożenie kartonu na taśmę (265 min.).
W odniesieniu do E.S. chronometraż obejmował czynności o których mowa wyżej w pkt 1 i 3) z tą różnicą, że czas trwania tych ostatnich to 560 min.
Za istotne należy uznać przede wszystkim to, że chronometraże te zostały ustalone
z badanymi pracownikami oraz ich bezpośrednimi przełożonymi, w obecności przedstawiciela służby bhp pracodawcy, w oparciu o standardowy dzień pracy (poza okresem wzmożonej intensywności, związanej np. ze zwiększoną liczbą przesyłek
w okresie przedświątecznym), bez stwierdzonych awarii i przestojów.
W ocenie Sądu pozwoliło to uzyskać rzeczywiste wyniki wydatku energetycznego poszczególnych pracowników w typowym dla nich dniu pracy na zajmowanych przez nich stanowiskach (na których posiadali odpowiednią wprawę i doświadczenie
w wykonywaniu czynności), a więc przy prawidłowo uwzględnionym
w chronometrażu sumarycznym czasie trwania wszystkich czynności wyczerpujących w przypadku każdej z badanych osób cały 9,5-godzinny czas pracy.
Podkreślić należy, że jakkolwiek strona skarżąca z uwagi na wyniki badań PIP wskazujące na przekroczenie norm wydatku energetycznego starała się podważyć zasadność wykonania pomiarów metodą wykorzystującą miernik wentylacji płuc powołując się na będące w jej dyspozycji wyniki badań wykonanych metodą szacunkową przez [...] N.D. oraz mające potwierdzać ich prawidłowość dodatkowe badania metodą wentylacji płuc zlecone A Spółce z o.o. po wydaniu zaskarżonej decyzji, to Sąd mimo dopuszczenia dowodów
z wnioskowanych przez skarżącą Spółkę dokumentów, po zapoznaniu się z nimi, nie dopatrzył się przyczyn wskazujących na wadliwość wydanych w sprawie rozstrzygnięć.
Traktując jako pierwotny punkt odniesienia wyniki badań wykonanych przez [...] N.D. opartych na szacunkowej metodzie chronometrażowo - tabelarycznej G. Lehmanna Sąd podziela stanowisko, że odzwierciedlają one uśrednione wyniki wydatku energetycznego dla poszczególnych stanowisk i w związku z tym prymat w tym zakresie należy przyznać metodzie polegającej na pomiarze wydatku energetycznego a nie na jego orientacyjnym szacowaniu.
Zgodnie ze sporządzonym przez powyższy podmiot "Zestawieniem wyników wydatku energetycznego" (sprawozdanie z badań nr [...] z [...] kwietnia 2018 r.),
w przypadku kobiet pracę na stanowiskach pracownik magazynowy AFE REBIN
i AFE PACK określono jako średnio - ciężką, przypisując im wydatek energetyczny odpowiednio 3 995,9 i 3 945 45,6 kJ.
Jak wskazała sama Spółka w treści skargi (s. 11), średnia wieku pracowników (kobiet) zatrudnionych na stanowisku pracownik magazynowy w POZ1 to 35 lat, co już samo w sobie budzi uzasadnione wątpliwości co do adekwatności tych wyników względem J.P. (47 lat) i E.S. (59 lat). Nie budzi bowiem wątpliwości, że wraz z wiekiem ilość energii jaką będzie potrzebować osoba starsza do wykonania w określonym czasie danej pracy będzie się względem osób młodszych zwiększać. W tej sytuacji odniesienie wielkości wydatku energetycznego tylko do jednego przedziału wiekowego (średniej dla określonej grupy pracowników) z oczywistych względów nie jawi się jako reprezentatywne i w pełni wiarygodne.
Zgodnie z § 4 rozporządzenia ws. bhp, pracodawca jest obowiązany oceniać ryzyko zawodowe występujące przy ręcznych pracach transportowych, biorąc pod uwagę m.in. organizację pracy, w tym stosowane sposoby wykonywania pracy oraz indywidualne predyspozycje pracownika, takie jak sprawność fizyczna, wiek i stan zdrowia (ust. 1 pkt 3 i 4). Na podstawie oceny ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany podejmować działania mające na celu usunięcie stwierdzonych zagrożeń (ust. 2).
Nie oznacza to, że dokonana przez pracodawcę ocena tego ryzyka względem reprezentatywnego pracownika (średnich wartości branych pod uwagę parametrów wyliczonych dla grupy pracowników wykonujących daną pracę) stanowi gwarancję zachowania limitów wydatku energetycznego. Przekonuje stanowisko organów PIP, że pomiar wydatku energetycznego miernikiem MWE pokazuje rzeczywiste zmęczenie i wysiłek wkładany w wykonanie danej czynności. W tym względzie Sąd podziela argumentację, że ustalenie ogólnych wartości wydatku energetycznego metodą szacunkową Lehmanna w oderwaniu od konkretnego pracownika jawi się jako mniej dokładne i stwarza jedynie oparte na standardach domniemanie zachowania związanych z tym norm. W stosunku do konkretnych pracowników ze względu na ich indywidualne cechy mogą one zostać przekroczone, co tym samym nie zwalnia pracodawcy od związanej z tym odpowiedzialności.
Bez znaczenia w tym względzie pozostają argumenty Spółki o utrudnieniach związanych z koniecznością wykonywania każdemu pracownikowi pomiaru wydatku energetycznego i ustalania na jego podstawie indywidualnych norm w miejsce wartości szacunkowych. Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy stanowią gwarancję praw pracowniczych i pracodawca obowiązany jest ich przestrzegać. Jeżeli istnieje ryzyko przekroczenia pewnych norm w stosunku do konkretnego pracownika a tym bardziej gdy zostanie to stwierdzone w wyniku konkretnych pomiarów, na pracodawcy ciąży obowiązek podjęcia niezbędnych działań w celu zmiany organizacji pracy i poprawy warunków jej wykonywania (w rozpoznawanej sprawie zmniejszenia obciążenia pracą wskazanych pracowników).
Dokonanych w sprawie przez organy PIP ustaleń i wydanych na ich podstawie rozstrzygnięć nie podważają także przedłożone przez Spółkę po wniesieniu skargi wyniki badań wykonanych na jej zlecenie metodą MWE przez A Sp. z o.o. (dopuszczone przez Sąd jako dowód w sprawie).
Przede wszystkim, jak słusznie podniesiono w odpowiedzi na skargę, w odniesieniu do stanowisk na których w dacie wykonywania badań przez PIP wykonywały pracę J.P. i E.S. (AFE REBIN i AFE PACK), do badań wytypowano kobiety w wieku 30 i 31 lat (w treści skargi zwróciła na to uwagę także skarżąca Spółka), dla których uzyskano wynik odpowiednio 3851 i 4019 kJ. Jak już wspomniano wyżej, chociażby już tylko ze względu na tę różnicę (zakładając identyczne warunki wykonywania pracy i przeprowadzenia badań) nie sposób przyjąć jednakowego poziomu wydatku energetycznego dla osób dużo (w skrajnym przypadku ponad 2-krotnie) starszych, przy mniej korzystnym (uzależnionym od wzrostu i wagi ciała) wskaźniku BMI.
Nie sposób również pominąć, że badania wykonane przez A Sp. z o.o. przeprowadzono w warunkach, na które w praktyce wpływ miał wyłącznie pracodawca (dotyczy to zwłaszcza istotnego w okolicznościach sprawy tempa wykonywania pracy), co może nasuwać wątpliwości co do sposobu i warunków ich przeprowadzenia, a tym samym rzutować na ich obiektywizm i wiarygodność.
Ściśle wiąże się z tym kwestia właściwego ustalenia chronometrażu dnia pracy
badanych pracowników. Mimo podniesionych w skardze zarzutów, także w tym zakresie Sąd nie dopatruje się nieprawidłowości w opisanym wyżej chronometrażu J.P. i E.S. przyjętym przez PIP, jako trafnie odzwierciedlającym wykonywane przez nie typowe czynności w ciągu zmiany roboczej, w przypisanym im rozkładzie czasu pracy (jak wynika przy tym z rozkładu czasu pracy J.P. za czerwiec 2018 r., w jej przypadku typowe było świadczenie pracy na więcej niż jednym procesie). Chronometraż ten został ustalony z badanymi pracownikami, ich bezpośrednimi przełożonymi i przedstawicielem służby bhp pracodawcy, czego nie można jednoznacznie stwierdzić w odniesieniu do chronometrażu pracowników badanych [...] sierpnia 2018 r. przez A Sp. z o.o., objętych sprawozdaniem z badań [...] sierpnia 2018 r.
Za tożsamego z przyjętym przez nią chronometrażem nie można uznać chronometrażu dla stanowiska AFE Rebin i AFE Pack opisanego w "Analizie czasu trwania procesów pracy w [...] - Chronometraż pracy do analizy
i projektowania" Warszawa 2019, autorstwa I. Ś. i sygnowanego przez C Sp. z o.o. (przesłanego do Sądu za pismem procesowym z [...] lutego 2019 r.), wg którego przy jego opracowywaniu brał udział ekspert zewnętrzny
z zespołem badawczym wykonującym pomiar czasochłonności operacji na stanowiskach pracy, pracownicy służby bhp Spółki, pracownicy szczebla zarządczego oraz pracujący na badanych stanowiskach.
W opracowaniu tym stwierdzono, że w procesie AFE Rebin występuje jeden cykl (pobierania produktu i umieszczania go na regale), zaś w procesie AFE Pack dwa cykle (pobierania przedmiotów i kompletowania paczki). Po obliczeniu średniego czasu każdego cyklu (odpowiednio 4,2 s, 11 s i 24 s) ustalono, iż w procesie AFE Rebin średnio w godzinie występują 32 minuty efektywnej pracy i 28 minut przerwy, zaś w procesie AFE Pack 44 minuty pracy i 16 minut przerwy, co bezpośrednio przekłada się na wyniki pomiaru wydatku energetycznego; przeliczone w oparciu
o tak przygotowany chronometraż wyniki badań A Sp. z o.o. dały w stosunku do badanych przez nią [...] sierpnia 2018 r. w/w pracowników w wieku 30 i 31 lat wykonujących prace na stanowisku AFE Rebin i AFE Pack odpowiednio 2110 i 3748 kJ /zmianę roboczą, kształtując się znacznie poniżej określonych w rozporządzeniu ws. bhp norm.
Takiego sposobu określenia chronometrażu i ustalonego na jego podstawie wydatku
energetycznego Sąd jednak nie akceptuje, podzielając w pełni stanowisko organów PIP wskazujących na niedopuszczalność nadmiernego rozcząstkowania procesu pracy na krótkotrwałe czynności, zamiast grupowania ich w łatwo identyfikowalne
i powtarzalne cykle.
W okolicznościach sprawy ma to bezpośredni związek ze sposobem wykonywania pracy, opartym na dążeniu do jak największej efektywności i wydajności (bardzo duże tempo i intensywność wykonywania pracy), stwarzające dogodne warunki do przekraczania norm wydatku energetycznego (jak wynika z akt administracyjnych sprawy, taki system wykonywania pracy wynika wprost z polityki płacowej Spółki,
w której system premiowania pracowników jest ściśle powiązany ze wskaźnikami wydajności wykonywania pracy, na bieżąco monitorowanymi i ewidencjonowanymi, połączony w ciągłym motywowaniem do pracy obliczonej na maksymalną wydajność).
Nie wykluczając incydentalnych zakłóceń procesu pracy spowodowanych
np. anomaliami technologicznymi, skutkujących wymuszonymi przerwami dla pracowników (czego w dacie wykonywania badań przez PIP nie stwierdzono, tak samo jak przerw wynikających z normalnego procesu technologicznego, uzupełniania płynów przez pracowników czy wychodzenia do toalety), wskazywane przez stronę skarżącą "przerwy" na stanowisku AFE Rebin i AFE Pack (16 i 28 minut w każdej godzinie pracy) w ocenie Sądu w rzeczywistości nie występują i zostały wraz z obejmującym je chronometrażem "wytworzone" na potrzeby toczącego się postępowania. Trudno bowiem uznać, że pracownik po odłożeniu produktu (paczki), do czasu pobrania następnych ma przerwę w wykonywaniu pracy, skoro odstępy czasowe pomiędzy poszczególnymi czynnościami związanymi z ich przekładaniem (podnoszeniem, przenoszeniem) są minimalne, a w ich trakcie stara się utrzymać jak najwyższe tempo pracy.
W opisanych okolicznościach brak jest podstaw do zakwestionowania wyników badań uzyskanych w toku postępowania kontrolnego przez Laboratorium Sekcji Badań Środowiska Pracy PIP.
Odzwierciedlały one typowe dla badanych pracowników czynności w ciągu zmiany roboczej w przypisanych im okresach czasu i warunkach ich wykonywania, co wyklucza skuteczność zarzutów odnośnie nieprawidłowego przygotowania chronometrażu i ekstrapolowania nierzetelnie przeprowadzonych pomiarów na całą dniówkę roboczą, skutkującego zawyżeniem ich rzeczywistego wydatku energetycznego.
Chybione jest w związku z tym porównywanie uzyskanych przez PIP metodą MWE wyników wydatku energetycznego do opartej na metodzie tabelarycznej wielkości wydatku energetycznego jakiejkolwiek innej pracy, w tym wykonującego ćwiczenia żołnierza czy pracującego pod ziemią górnika, jako nie uwzględniające specyfiki stosowania każdej z tych metod oraz odrębności każdego zawodu (branży).
Prawidłowe przeprowadzenie badań z użyciem miernika MWE pozwoliło zatem ustalić wydatek energetyczny związany z rzeczywistym wysiłkiem pracowników przy wykonywanych czynnościach. Ewentualne niedokładności
w pomiarach są uwzględniane na podstawie wyliczeń zgodnych z instrukcją badawczą.
Nie tylko więc posiadana przez Laboratorium PIP akredytacja którą legitymowała się także A Sp. z o.o. przeprowadzająca badania na zlecenie strony skarżącej, ale także metoda, sposób i warunki przeprowadzenia badań miały wpływ na dokonaną przez Sąd ocenę legalności zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji (nakazu) Inspektora pracy.
Z przedstawionych względów Sąd w pełni akceptuje stanowisko orzekających w sprawie organów PIP, które prawidłowo zastosowały art. 11 pkt 2 u.P.I.P (przewidującego nakazanie skierowania do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych) w zw. z art. 207 § 1 i 2 pkt 1 i 2 K.p. (przewidującego odpowiedzialność pracodawcy za stan bhp w zakładzie pracy wraz z obowiązkiem jej organizowania w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz zapewnienia przestrzegania przepisów oraz zasad bhp) w zw.
z § 6 ust. 3 rozporządzenia ws. bhp.
Ubocznie należy wskazać, że stanowisko to pozostaje zbieżne z wyrokami, jakie na skutek skarg Spółki zapadły już przed WSA w Rzeszowie w analogicznych sprawach oznaczonych sygn. II SA/Rz 991/18, II SA/Rz 999/18 i II SA/Rz 1149/18 i wpisuje się w wynikającą z art. 15 K.p. ogólną zasadę statuującą obowiązek pracodawcy zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.
U podstaw wykluczenia naruszenia przepisów prawa materialnego znalazło się uznanie, że w sprawie objętej skargą nie doszło do naruszenia
art: 7, 8 i 77 § 1 K.p.a., na które wskazywała strona skarżąca. Swoje
stanowisko organ w sposób wyczerpujący uzasadnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc także nieskutecznym stawiany w skardze zarzut naruszenia
art. 107 § 3 K.p.a.
Dodatkowo należy podkreślić, że do zarzutów Spółki podniesionych w skardze oraz zawartych w niej wniosków dowodowych z dokumentów którymi nie dysponował
w postępowaniu administracyjnym (uwzględnionych przez Sąd) organ wydający zaskarżoną decyzję w sposób wyczerpujący i merytoryczny ustosunkował się również w odpowiedzi na skargę. Argumentację tę Sąd w całości podziela.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak
w sentencji wyroku.