II SA/Rz 1188/22

II SA/Rz 1188/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska
Marcin Kamiński /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 132 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
art. 26 ust. 2, 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 5 lipca 2022 r. nr N-I.7581.1.8.2022 w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D. S. (skarżąca) jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (organ odwoławczy) z dnia 5 lipca 2022 r. nr N-I.7581.1.8.2022 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.
Wnioskiem z dnia 12 lipca 2016 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w [...] - działkę nr [...] obr. [...] objętą decyzją wywłaszczeniową wydaną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (Prezydium WRN) znak: [...] z dnia [...] listopada 1965 r. Na mocy tej decyzji wywłaszczone zostały na rzecz Skarbu Państwa parcele gruntowe pgr. l.kat. [...] o pow. 0,0259 ha i pgr. l.kat. [...] o pow. 0,0263 ha obj. lwh [...] oraz pgr. l.kat. [...] o pow. 0,0209 ha obj. lwh [...] - stanowiące własność hipoteczną D. S., nieznanej z miejsca pobytu. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 1994 r., sygn. akt I Ns [...] spadek po D. S. nabył A. S. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt I Ns [...] Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, że spadek po A. S., w zakresie nieruchomości położonych w Polsce, nabyła żona D. S.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę Podkarpackiego decyzją z dnia 12 października 2020 r. nr N-I.7581.1.6.2020. Wyrokiem z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1300/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że wobec ustalenia odszkodowania za wywłaszczone parcele w treści decyzji Prezydium WRN z dnia [...] listopada 1965 r., wydanie decyzji w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) było niedopuszczalne. W obrocie prawnym funkcjonuje już bowiem pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 132 ust. 3 u.g.n., który pozwala na zwaloryzowanie ustalonego lecz niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. WSA zwrócił przy tym uwagę, że zastosowanie art. 132 ust. 3 u.g.n. jest dopuszczalne jedynie w następstwie stwierdzenia, że ustalone uprzednio odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub złożone do depozytu sądowego. Ponadto WSA wyjaśnił, że skoro przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (u.z.t.w.n.) nie przewidują przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to tym samym roszczenie to nie ulega przedawnieniu, jeżeli wysokość tego roszczenia ustalona została decyzją administracyjną.
Decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) w zw. z art. 128 i art. 129 ust. 5 pkt 3 (u.g.n.) - odmówił ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w [...], oznaczoną jako parcele gruntowe pgr. l.kat. [...] o pow. 0,0259 ha i pgr. l.kat. [...] o pow. 0,0263 ha obj. lwh [...], objęte decyzją wywłaszczeniową wydaną przez Prezydium WRN znak: [...] z dnia [...] listopada 1965 r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że realizując wytyczne WSA ustalił, iż wnioskiem z dnia 20 stycznia 1966 r. znak: [...] Miejska Dyrekcja Osiedli Robotniczych w [...] wystąpiła do Sądu Powiatowego w [...] o zezwolenie na złożenie do depozytu kwoty 292.318 zł tytułem wypłaty odszkodowania za wywłaszczone orzeczeniem Prezydium WRN z dnia [...] listopada 1965 r. znak: [...] nieruchomości stanowiące własność D. S., położone w [...] przy ul. [...], a to pgr. l.kat. [...], [...], [...] o łącznej pow. 752 m2. W uzasadnieniu żądania wnioskodawca powołał się na okoliczność, że D. S. jest nieznana z miejsca zamieszkania i według informacji Głównego Biura Adresowego w Warszawie nie była zameldowana na terenie Polski, w związku z czym stosownie do treści art. 26 ust. 2 u.z.t.w.n. należało wystąpić o złożenie ww. kwoty do depozytu sądowego. Postanowieniem z dnia [...] marca 1966 r., sygn. akt. [...] Sąd Powiatowy w [...] przyjął do depozytu sądowego kwotę z tytułu wywłaszczenia złożoną przez wnioskodawcę na rzecz D. S. nieznanej z miejsca zamieszkania.
Organ I instancji wskazał, że stosownie do treści art. 470 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (k.c.), ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia, w związku z czym należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie doszło do ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiących własność D. S. i orzec o odmowie ustalenia na rzecz skarżącej żądanego odszkodowania.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 470 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy przy prawidłowej analizie całego materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie jasno wynika, że kwota 292.318 zł wpłacona do depozytu nie wywołuje żadnych skutków prawnych względem skarżącej, w szczególności mając na względzie, że wpłata dokonana do depozytu sądowego na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] marca 1966 r. została dokonana bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, tj. bez wymaganego orzeczenia organu administracji państwowej określającego zakres oraz wysokość należnego odszkodowania za wywłaszczenie z nieruchomości,
- art. 7 ust. 1 u.z.t.w.n. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na niewłaściwym uznaniu, że w przedmiotowej sprawie doszło do ustalenia należnego odszkodowania, przed dokonaniem przez Miejską Dyrekcję Osiedli Robotniczych w [...] złożenia kwoty 292.318,00 zł do depozytu sądowego, przysługującego za wywłaszczone nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], pgr. l.kat. [...], [...], [...] o łącznej pow. 725 m2 wraz z budynkami mieszkalnymi, w sytuacji, gdy z prawidłowej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że należne odszkodowanie oraz jego wysokość nie zostało ustalone przez uprawnione do tego organy, a o samej kwestii należnego odszkodowania wypowiedział się pierwszy raz organ I instancji w decyzji z dnia [...] czerwca 2022 r.,
- art. 14 u.z.t.w.n. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że samo prawomocne orzeczenie Prezydium WRN z dnia [...] listopada 1965 r., wydane w przedmiocie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], pgr l.kat. [...], [...], [...] o łącznej pow. 725 m2, które w swojej treści nie odnosi się do kwestii należnego za wywłaszczenie z nieruchomości odszkodowania, stanowi właściwą podstawę do wypłaty rekompensaty ówczesnej właścicielce tj. D. S., w sytuacji gdy organy administracji publicznej winne były jednocześnie wypowiedzieć się o zakresie i wysokości należnej reparacji przed dokonaniem wypłaty tego odszkodowania.
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie I instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.,
- art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie, dlaczego organ I instancji dokonał ustaleń, jakoby kwota 292.318 zł wpłacona do depozytu sądowego na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] marca 1966 r. spełniała świadczenie, w sytuacji gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego jasno wynika, iż wyżej wymieniona kwota została wpłacona do depozytu sądowego bez należytej podstawy prawnej w postaci orzeczenia właściwego organu administracji państwowej przyznającego odszkodowanie oraz określającego jego wysokość.
Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia 5 lipca 2022 r. nr N-I.7581.1.8.2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że aktualnie zasady ustalania i wypłaty odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone decyzją administracyjną zostały uregulowane w rozdziale 5 Działu III u.g.n. W myśl art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.
Organ odwoławczy powtórzył ustalenia faktyczne organu I instancji, a następnie wskazał, że w aktach sprawy zalega prawomocne orzeczenie Prezydium WRN z dnia [...] listopada 1965 r. znak: [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonych jako pgr. l.kat. [...] o pow. 259 m2, pgr. l.kat. [...] o pow. 263 m2 obj. lwh. [...] i pgr. l.kat. [...] o pow. 203 m2 obj. lwh. [...] gm. kat. [...], stanowiących własność m. in. D. S. i odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości jak i składniki - w przypadku D. S. w łącznej kwocie 292.318 zł, w tym za parcele gruntowe w kwocie 26.118 zł, a za budynek mieszkalny w kwocie 266.200 zł – co oznacza, że niezasadne są zarzuty podniesione w odwołaniu, a dotyczące kwestii wpłaty do depozytu sądowego kwoty bez stosownej podstawy prawnej, tzn. orzeczenia właściwego organu administracji państwowej przyznającego odszkodowanie, jak i określającego jego wysokość. W związku z zaistniałym w przedmiotowej sprawie faktem złożenia do depozytu sądowego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w trybie art. 26 ust. 2 u.z.t.w.n. - z uwagi na okoliczność, iż D. S. nieznana była z miejsca zamieszkania i według informacji Głównego Biura Adresowego w Warszawie nie była zameldowana na terenie Polski - nie ma w niniejszej sprawie możliwości zastosowania wskazanego przez WSA w Rzeszowie - przepisu art. 132 ust. 3 u.g.n.
Organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji, iż zgodnie z regulacją zawartą w treści art. 470 k.c., ważne złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. O tym czy złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego jest ważne decydują dwie przesłanki: musi występować wskazana w ustawie przyczyna upoważniająca dłużnika do złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu; świadczenie dłużnika (złożone do depozytu sądowego), musi być zgodne z treścią zobowiązania. Zdaniem organu obie te przesłanki w rozstrzyganej sprawie zostały spełnione.
Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji podczas prowadzonego postępowania administracyjnego dopełnił wszelkich wymogów formalnych, a rozstrzygnięcie zostało wydane zgodnie z normami prawa materialnego.
W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości i zarzucając:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 470 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że kwota należnego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, przyznana w orzeczeniu Prezydium WRN z dnia [...] listopada 1965 r. znak: [...], złożona do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki jak spełnienie świadczenia - w szczególności mając na uwadze, iż z treści art. 26 ust. 2 u.z.t.w.n. jednoznacznie wynika, że złożenie sumy pieniężnej do depozytu może nastąpić jedynie, gdy osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne - w sytuacji gdy żadna z powyższych przesłanek nie wystąpiła w niniejszym stanie faktycznym sprawy.
II. Naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu oceny prawnej i wskazań co do dalszego prowadzenia niniejszego postępowania administracyjnego wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1300/20 wiążących w sprawie organy rozpoznające niniejszą sprawę, co doprowadziło do wydania decyzji o odmowie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w [...], działka nr [...] z obr. [...],
2) art. 132 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie polegające na braku zwaloryzowania należnego skarżącej odszkodowania za przedmiotową nieruchomość i w konsekwencji wydanie przez organy obu instancji decyzji odmawiających ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - w szczególności, że dyrektywy co do sposobu zakończenia niniejszej sprawy pozostawił WSA w wyroku z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1300/20,
3) art. 26 ust. 2 u.z.t.w.n. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że pozorna niemożność ustalenia adresu zamieszkania ówczesnej osoby uprawnionej stanowi wystarczającą podstawę do otwarcia, a następnie wpłaty kwoty odszkodowania do depozytu sądowego - w sytuacji gdy przepis powołanego artykułu jasno stanowi, że wpłata do depozytu sądowego następuje jedynie, kiedy osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne - co w stanie niniejszej sprawy nie miało miejsca, a w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji odmawiających ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość,
4) art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że otwarcie i następnie wpłata kwoty odszkodowania (w wysokości 292.318 zł) przez organ administracji publicznej korzystający z zasobów finansowych Skarbu Państwa do depozytu sądowego, a następnie zwrot tego depozytu (z uwagi na jego niepodjęcie przez osobę uprawnioną) na rzecz tego samego podmiotu, tj. Skarbu Państwa, stanowi spełnienie świadczenia - w sytuacji gdy zasądzone odszkodowanie wróciło do podmiotu zobowiązanego do jego wypłacenia, a więc kwota ta wciąż znajduje się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego do jego wypłacenia,
5) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, wbrew ciążącemu na organie I instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.,
6) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności brak wyjaśnienia, która z przesłanek z art. 26 ust. 2 u.z.t.w.n. została spełniona i tym samym uprawniała Miejską Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w [...] do otwarcia, a następnie wpłaty przyznanego odszkodowania do depozytu sądowego.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.
W uzasadnieniu skargi skarżąca zauważyła, że organy obu instancji analizując przedmiotową sprawę jedynie powierzchownie, jednoznacznie stwierdziły, iż wpłacone odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości wraz ze składnikami w łącznej kwocie 292.318 zł, w tym za parcele gruntowe w kwocie 26.118 zł oraz za budynek mieszkalny w kwocie 266.200 zł do depozytu sądowego, wyczerpuje wszelkie roszczenia skarżącej w niniejszej sprawie. Dodatkowo organy w swoich decyzjach powołują się na treść art. 26 ust. 2 u.z.t.w.n., jakoby została spełniona jedna z przesłanek uprawniających do otwarcia i wpłaty przyznanej kwoty do depozytu sądowego. Zgodnie z treścią powyższego przepisu sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy również złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Mając na uwadze powyższe skarżąca podkreśliła, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z powyższych przesłanek, ani osoba uprawniona nie odmówiła przyjęcia kwoty odszkodowania, ani nie zaszła żadna przeszkoda prawna uprawniająca Miejską Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w [...] do zastępczej wpłaty kwoty przyznanej rekompensaty do depozytu sądowego. Natomiast jedyna trudność, jaką napotkał organ przy wypłacie przedmiotowej kwoty, wynikała z braku odpowiedniego zaangażowania w kwestii ustalenia aktualnego adresu zamieszkania D. S., która w tamtym okresie przymusowo przeprowadziła się z terytorium ówczesnej Polski do [...] i nie była informowana o podejmowanych przez organy krokach zmierzających do zakończenia przedmiotowego postępowania administracyjnego. Dodatkowo powyższa bariera (w postaci braku ustalenia prawdziwego adresu zamieszkania) stanowi jedynie okoliczność faktyczną uniemożliwiającą wypłatę należnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skarżąca wskazała, że Miejska Dyrekcja Budowy Osiedla Robotniczego w [...] w celu ustalenia aktualnego adresu zamieszkania D. S. wystąpiła jedynie do Głównego Biura Adresowego w Warszawie. Organy aparatu państwowego działające w czasach PRL (a szczególnie w latach 60 i 70 ub. wieku) z pewnością miały wiedzę o przymusowej i masowej emigracji ludności polskiej pochodzenia [...] do [...] podczas, której (jak wynika z różnych szacunków) Polskę mogło opuścić nawet 100 tys. obywateli. Organ występując jedynie do Głównego Biura Adresowego w Warszawie z pewnością nie dokonał wszelkich niezbędnych czynności niezbędnych do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania osoby uprawnionej. Mając na uwadze opisaną wyżej sytuację związaną z masową emigracją obywateli Polski, organ powinien wystąpić chociażby do Biura Paszportów Zagranicznych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z zapytaniem, czy osoba uprawniona opuściła terytorium Polski - dopiero w razie braku uzyskania informacji o możliwym wyjeździe z kraju organ byłby władny otworzyć a następnie dokonać wpłaty kwoty odszkodowania do depozytu sądowego.
Skarżąca wskazała również, że organy obu instancji nie odnoszą się w swoich decyzjach do kwestii spełnienia przesłanek opisanych w art. 26 ust. 2 u.z.t.w.n., nie analizują powstałej sytuacji, stwierdzając jedynie, że skoro odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego, to przedmiotowe postępowanie zostało prawidłowo załatwione, w sytuacji, gdy sama wpłata rekompensaty do depozytu sądowego nie załatwia niniejszej sprawy, właśnie z uwagi na niespełnienie żadnej z przesłanek opisanych w wyżej wymienionym przepisie.
W ocenie skarżącej WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1300/20 pozostawił organom jasne wytyczne (które powinny respektować podmioty rozpoznające niniejszą sprawę we wszystkich instancjach), w jaki sposób mają procedować w niniejszej sprawie. WSA wskazał na obowiązek wypłaty reparacji po jego uprzednim zwaloryzowaniu, czego organy w żaden sposób nie wykonały, szukając kolejnych możliwości do przedłużania i braku wypłaty należnego odszkodowania. Kontrola działań administracji publicznej w zakresie załatwiania indywidualnych spraw jest jedną z cech demokratycznego państwa prawa. W Polsce kontrolę taką sprawują sądy administracyjne. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe - ewentualne - postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej.
Skarżąca stwierdziła, że istotnym w niniejszej sprawie pozostaje fakt zgodnie, z którym ówczesny organ aparatu państwowego, który dokonywał wywłaszczenia oraz wpłaty odszkodowania do depozytu sądowego, de facto był związany i w konsekwencji czego korzystał bezpośrednio z pieniędzy będących w zasobach Skarbu Państwa. W sytuacji niepodjęcia przez uprawnioną kwoty rekompensaty wpłaconej do depozytu sądowego, kwota ta przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Tym samym należne odszkodowanie wróciło do podmiotu odpowiedzialnego do jego wypłaty, a więc wciąż znajduje się w zasobach Skarbu Państwa i wciąż możliwe pozostaje wypłacenie jej na rzecz uprawnionego podmiotu. W tak kształtującym się stanie faktycznym sprawy nic nie stoi na przeszkodzie, aby wypłacić rekompensatę skarżącej.
W ocenie skarżącej organy dopuściły się również naruszenia art. 470 k.c., gdyż bezrefleksyjnie uznały (tj. bez rzetelnej analizy art. 26 ust. 2 u.z.t.w.n.), że przedmiotowa kwota została prawidłowo wpłacona do depozytu sądowego. W świetle poprawnej analizy niniejszej sprawy należy stwierdzić, że kwota przyznanego odszkodowania nie została prawidłowo wpłacona do depozytu sądowego, w szczególności z uwagi na brak spełnienia przesłanek znajdujących się w przepisach szczególnych. Przytaczając orzeczenia sądów skarżąca podkreśliła, że samo postanowienie sądu o otwarciu takiego depozytu w żaden sposób nie rozstrzyga o jego prawidłowości. Postanowienie sądu zezwalające na otwarcie depozytu to jedynie stwierdzenie, że wniosek o jego utworzenie został złożony prawidłowo. O ważnym złożeniu do depozytu można mówić, jeżeli odpowiadało ono zarówno wymaganiom ustawy, jak i treści zobowiązania, przy czym decydująca jest chwila złożenia. Bezpodstawne złożenie do depozytu nie zwalnia zatem dłużnika z zobowiązania.
Na końcu skarżąca wskazała, że gdyby Sąd nie uwzględnił wyżej wymienionej argumentacji, to wbrew twierdzeniom organu, skoro spornej decyzji odszkodowawczej nie doręczono przed ustanowieniem depozytu sądowego, to nie wywołała ona wówczas w tym zakresie skutków prawnych pomiędzy uprawnioną do wypłaty odszkodowania a wywłaszczającym, zatem tym bardziej nie było podstawy prawnej do wpłaty pieniędzy do depozytu sądowego. Przepisy ustawy wywłaszczeniowej dawały podstawę do wydania dwóch oddzielnych decyzji, jedną o wywłaszczeniu, aby realizować cele publiczne nawet do osoby nie znanej z miejsca pobytu, a kolejną o wysokości odszkodowania, w której udział wywłaszczonego jest zawsze obligatoryjny - względnie kuratora. Innymi słowy, brak udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym osoby wywłaszczanej z uwagi na brak informacji o jej miejscu zamieszkania, tak jak było z poprzedniczką prawną skarżącej, nie obligował organu do wydawania w stosunku do niej decyzji odszkodowawczej, skoro nie można było jej doręczyć i związać ją stosunkiem administracyjnoprawnym.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
W toku przeprowadzonej z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Nie stwierdzono zatem istnienia wad nieważności i wad wznowienia postępowania, jak również takich naruszeń prawa materialnego i prawa procesowego, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego jej rozstrzygnięcia.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy i ewentualnie w jakim zakresie dochodzone przez następczynię prawną (skarżącą) byłego właściciela (D. S.) roszczenie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1965 r. w przedmiocie wywłaszczenia i przyznania odszkodowania w łącznej kwocie 292.318 złotych, pkt 7 orzeczenia) pozostaje niezaspokojone (nie wygasło) w związku z podniesionym zarzutem niewykonania ww. orzeczenia w zakresie przyznania odszkodowania.
Zagadnienie to było już przedmiotem oceny prawnej tut. Sądu, który w prawomocnym wyroku z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1300/20, przesądził, że: "na mocy art. 132 ust. 3 u.g.n. osoba wywłaszczona lub jej następca prawny posiada roszczenie o waloryzację, które organ zobowiązany do zapłaty odszkodowania uwzględnia, gdy stwierdzi, że istnieje niewykonana ostateczna decyzja administracyjna o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.". W dalszych uwagach Sąd Wojewódzki zauważył, że wniosek skarżącej z 2016 r. dotyczył "ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość", jednak "wobec ustalenia odszkodowania za wywłaszczone parcele w treści decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1965 r. wydanie decyzji w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. było niedopuszczalne. W obrocie prawnym funkcjonuje już pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 132 ust. 3 u.g.n., który pozwala na zwaloryzowanie ustalonego, lecz niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.". W wiążących na mocy art. 153 p.p.s.a. organy i sądy administracyjne wytycznych co do dalszego prowadzenia przedmiotowej sprawy, tut. Sąd zastrzegł, że "zastosowanie art. 132 ust. 3 u.g.n. jest dopuszczalne jedynie w następstwie stwierdzenia, że ustalone uprzednio odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub złożone do depozytu sądowego.".
Mając na względzie powyższe oceny prawne i wskazania Sądu Wojewódzkiego, istota działalności kontrolnej nowego Składu Sądu orzekającego ponownie w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wykonania powyższych ocen i wytycznych.
Przeprowadzona z urzędu, niezależnie od podniesionych zarzutów i twierdzeń skargi, kontrola realizacji przez skarżone organy ocen prawnych i wytycznych zawartych w wyroku z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1300/20, prowadzi do wniosku, że zostały one w całości prawidłowo wykonane.
Jak wynika z rozważań organów oraz akt sprawy, osoba wywłaszczona (D. S.) w momencie orzekania o odszkodowaniu oraz po stwierdzeniu ostateczności powyższego orzeczenia celem jego wykonania nie była zameldowana na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (zgodnie z informacją przekazaną z Centralnego Biura Adresowego w Warszawie), co w połączeniu z informacją o wyjeździe na stałe za granicę stanowiło podstawę do przyjęcia, że miejsce zamieszkania (pobytu) tej osoby nie jest znane. Zagadnienie skuteczności doręczenia orzeczenia wywłaszczeniowego lub także odszkodowawczego osobom nieznanym z miejsca pobytu regulowały przepisy art. 28 ust. 1 zd. 2 w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., nr 18, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami orzeczenia te podlegały doręczeniu osobom właścicieli nieruchomości i osobom zainteresowanym, których miejsce pobytu jest nieznane, za pośrednictwem obwieszczenia wywieszonego na tablicy ogłoszeń prezydium właściwej rady narodowej gromadzkiej (miejskiej, osiedla). W związku z koniecznością wykonania orzeczenia o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania podmiot wnioskujący o wywłaszczenie (Miejska Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w [...]) pismem z dnia 20 stycznia 1966 r. zwrócił się do Sądu Powiatowego w [...] o zezwolenie na złożenie kwoty odszkodowania w wysokości 292.318 złotych do depozytu sądowego. Postanowieniem z dnia [...] marca 1966 r. Sąd Powiatowy w [...] (sygn. akt [...]), uwzględniając powyższy wniosek, przyjął do depozytu sadowego ww. kwotę celem jej przechowywania pod poz. [...], określając, że "z tytułu wywłaszczenia" osobą uprawnioną do jej odbioru jest D. S.
Opisane wyżej czynności organów należy ocenić jako zgodne z obowiązującymi w momencie ich podejmowania regulacjami prawnymi.
Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., nr 18, poz. 94 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu podejmowania ww. czynności, sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Niewątpliwie trafnie uznały organy działające w latach 1965-1966 oraz orzekające w niniejszej sprawie, że brak informacji o stałym miejscu zamieszkania (pobytu) osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania wywłaszczeniowego lub osób działających w imieniu tej osoby, szczególnie wobec faktu wyjazdu uprawnionej za granicę, skutkował powstaniem przeszkody prawnej do bezpośredniej wypłaty odszkodowania jego beneficjentowi. Prawidłowa była zatem czynność wnioskodawcy wywłaszczeniowego (jako dłużnika z tytułu odszkodowania ustalonego w orzeczeniu wywłaszczeniowym) w zakresie złożenia wniosku o przyjęcie sumy odszkodowania do depozytu sądowego.
W przedmiotowej sprawie doszło także do zastosowania art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (w ww. wersji obowiązywania). Zgodnie z tym przepisem, suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia. Czynności związane z postępowaniem w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego należały już (i nadal należą) do kognicji sądów powszechnych. Sąd administracyjny nie jest więc uprawniony do kontroli prawidłowości lub ważności czynności procesowych, które zostały dokonane przez sąd powszechny, ani tym bardziej do podważania legalności prawomocnych orzeczeń tych sądów. Jeżeli więc postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] marca 1966 r., sygn. akt [...], o przyjęciu do depozytu sadowego kwoty odszkodowania wywłaszczeniowego na rzecz D. S., zachowuje również aktualnie moc wiążącą i skuteczność prawną, to brak jest podstaw, aby tak w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu przed sądem administracyjnym, bezpośrednio lub pośrednio podważać nie tylko prawidłowość i skuteczność prawną tego orzeczenia, lecz także czynności sadowych, które doprowadziły do lub były następstwem jego wydania.
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296; k.p.c.), w brzmieniu wówczas obowiązującym, regulowała postępowanie depozytowe w art. 692-694. Na podstawie art. 694 k.p.c. Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (Dz.U. Nr 42, poz. 261). W przepisach § 1 ust. 1, § 2 ust. 1, § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia przewidziano, że w postępowaniu o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego sąd nie bada prawdziwości twierdzeń zawartych we wniosku, ograniczając się do oceny, czy według przytoczonych okoliczności złożenie do depozytu jest prawnie uzasadnione, natomiast złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego może być dokonane dopiero po uzyskaniu zezwolenia sądu. Jeżeli wierzyciel lub jego miejsce zamieszkania nie są znane, o zezwoleniu na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego sąd ogłosi publicznie w budynku sądowym oraz w lokalu prezydium właściwej rady narodowej. Sąd może zarządzić umieszczenie ogłoszenia także w prasie lub podać je w inny sposób do wiadomości publicznej.
Wobec przeprowadzenia ww. czynności procesowych przez Sąd Powiatowy w [...] w sprawie o sygn. akt [...] brak jest podstaw, aby kwestionować ziszczenie się skutku przejścia z mocy samego prawa na własność Państwa sumy odszkodowania wywłaszczeniowego orzeczonego na rzecz D. S., po upływie 5 lat od dnia wystąpienia skutku doręczenia wezwania do odbioru odszkodowania ze wskazaniem skutków niepodjęcia (zob. cyt. wyżej § 3 ust. 1 oraz § 3 ust. 2 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego: "Ogłoszenie powinno zawierać dane określone w art. 693 pkt 1, 3 i 4 Kodeksu postępowania cywilnego oraz wezwanie wierzyciela do odbioru depozytu").
Odnosząc się do zarzutu skargi w zakresie błędnego zastosowania przepisu art. 470 k.c. do świadczenia publicznoprawnego w postaci odszkodowania wywłaszczeniowego, do którego zapłaty był zobowiązany wnioskodawca wywłaszczeniowy zgodnie z treścią decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1965 r., należy stwierdzić, że powyższy przepis ten nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a jego powołanie było bezprzedmiotowe. Istotna w sprawie była bowiem treść przepisu art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz skutki z niego wynikające. O ile bowiem rzeczywiście brak jest podstaw do poważania ważności złożenia do depozytu sądowego sumy odszkodowania wywłaszczeniowego jako świadczenia należnego osobie wywłaszczonej, co oznacza, że z dniem skutecznego złożenia sumy depozytowej dłużnik z tytułu odszkodowania wywłaszczeniowego zwolnił się z obowiązku świadczenia, to jednak w sprawie istotne jest to, że samo roszczenie o zwolnienie sumy depozytowej oraz wypłatę ustalonego odszkodowania wywłaszczeniowego ostatecznie wygasło po upływie 5 lat do dnia wystąpienia skutku doręczenia wezwania do odbioru kwoty (dnia wskazanego przez sąd powiatowy w publicznym ogłoszeniu w budynku sądowym oraz w lokalu prezydium właściwej rady narodowej).
W tym stanie rzeczy, zgodnie z oceną prawną wynikającą z prawomocnego wyroku z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1300/20, skoro ustalone uprzednio odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało skutecznie (ważnie) złożone do depozytu sądowego, a następnie depozyt ten przeszedł na własność Państwa, to w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 132 ust. 3 u.g.n., a zatem następcy prawni osoby wywłaszczonej i uprawnionej do odszkodowania nie mogli skutecznie żądać wypłaty odszkodowania w wysokości zwaloryzowanej. Końcowo i dla porządku Sąd stwierdził również, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 7, 8 i 11 oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. jako oczywiście bezzasadne podlegały oddaleniu.
Mając na względzie przytoczone wyżej argumenty, Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. o oddaleniu skargi.