II SA/Rz 1175/25

II SA/Rz 1175/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Karina Gniewek-Berezowska /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Śliwa
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Dz.U. 2025 poz 49
art. 193, art. 194 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. i M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 22 lipca 2025 r. nr SKO.405.PS.853.75.2025 w przedmiocie odmowy umorzenia odpłatności za pobyt syna w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia 22 maja 2025 r. nr PCPR-II.506.8.2024.TM/44.2025.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium") z 22 lipca 2025 r. nr SKO.405.PS.853.75.2025 wydana w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za pobyt syna w rodzinie zastępczej.
W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca
1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.").
Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy Starosta Powiatu [...] (dalej: "Starosta", "organ I instancji") decyzją z 22 kwietnia 2025 r. nr PCPR-II.506.8.2024.TM/33.2025, działając z urzędu, ustalił A. i M.Z. (dalej: "skarżący") solidarną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości przyznanego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka S.Z. w spokrewnionej rodzinie zastępczej u S. i E.Z. za okres od 1 października 2024 r. do 28 lutego 2025 r. w łącznej wysokości 5 010 zł tj.:
1. za okres 1 października 2024 r. - 31 października 2024 r. w wysokości 1 002 zł;
2. za okres 1 listopada 2024 r. - 30 listopada 2024 r. w wysokości 1 002 zł;
3. za okres 1 grudnia 2024 r. - 31 grudnia 2024 r. w wysokości 1 002 zł;
4. za okres 1 stycznia 2025 r. - 31 stycznia 2025 r. w wysokości 1 002 zł;
5. za okres 1 luty 2025 r. - 28 luty 2025 r. w wysokości 1 002 zł.
Wnioskiem z 5 maja 2025 r. A.Z. i M.Z. zwrócili się do Starosty o umorzenie w całości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, z uwagi na sytuację dochodową i zdrowotną.
Po rozpoznaniu powyższego wniosku Starosta decyzją z 22 maja 2025 r.:
w pkt 1. odmówił A. i M.Z. umorzenia w całości naliczonej należności w wysokości 5010 zł z tytułu opłaty za pobyt dziecka S.Z. w rodzinie zastępczej spokrewnionej u S. i E.Z. za okres od 1 października 2024 r. 28 lutego 2025 r.;
w pkt 2. odroczył A. i M.Z. termin płatności nieumorzonej należności w wysokości 5010 zł z tytułu opłaty za pobyt dziecka S.Z. w rodzinie zastępczej spokrewnionej u S. i E.Z. za okres od 1 października 2024 r. do 28 lutego 2025 r. - do dnia 30 września 2025 r.
Starosta wyjaśnił, że zgodnie z art. 194 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r., poz. 49 – dalej: "ustawa") rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Natomiast zgodnie z ust. 3 tego przepisu starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając w/w uchwałę może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Organ wyjaśnił także, że [...] października 2014 r. Rada Powiatu [...] podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Wojew. [...]. z [...] grudnia 2014 r., poz. [...]).
Mając na uwadze powyższe unormowania organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, że wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i mieszkają w domu jednorodzinnym, którego są właścicielami. Posiadają gospodarstwo rolne (2,2809 ha przeliczeniowych), ruchomości w postaci: samochód osobowy [...] z 2000 r., [....] z 2000 r. oraz traktor [...] z 1985 r. Nie posiadają żadnych oszczędności ani innych przedmiotów wartościowych. Posiadają zobowiązanie pieniężne - pożyczka w kwocie 14 000 zł , której rata do spłaty wynosi 340 zł/mc a pozostały czas spłaty to 4 lata. M.Z. zatrudniony jest w firmie B. Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony do 31 grudnia 2025 r. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu [...] (zaświadczenie lekarskie z 9 kwietnia 2025 r.). A.Z. nie pracuje, jest ubezpieczona w KRUS. Uczęszcza na terapię do [....] (według oświadczenia).
Wnioskodawcy uzyskali w kwietniu br. dochód w łącznej wysokości 5 065,86 zł, którego składnikami są: wynagrodzenie za pracę M.Z. - 4 018,93 zł oraz dochód z ha przeliczeniowych gospodarstwa rolnego - 1 046,93 zł (ustalony zgodnie z § 2 pkt 2 uchwały). Dochód na osobę w rodzinie wyniósł 2 532,93 zł.
W tak ustalonych okolicznościach organ uznał, że nie zachodzą warunki o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 1-3 uchwały pozwalające na umorzenie należności. Wnioskodawcy nie spełniają także innych przesłanek określonych w § 3 ust. 3 lit. b-k uchwały. Stwierdził, że biorąc pod uwagę sytuację dochodową, majątkową oraz rodzinną osób zobowiązanych, zasadną jest odmowa umorzenia w całości naliczonej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej ze względu na konieczność zabezpieczenia środków finansowych w budżecie powiatu na realizację obligatoryjnych zadań powiatu oraz znaczne przekroczenie dochodu na osobę w rodzinie wnioskodawców w stosunku do 150% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie.
Starosta uznał natomiast, że zasadnym będzie zastosowanie ulgi w postaci odroczenia terminu zapłaty nieumorzonej należności. Osiągany dochód rokuje zapłatę tej należności.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucili, że została wydana w oparciu o niekompletny materiał dowodowy a tym samym nie uwzględniono ich rzeczywistej sytuacji życiowej. Miesięcznie ponoszą koszty utrzymania w łącznej wysokości 1756,88 zł. Na własne utrzymanie (wyżywienie, ubiór, leki, środki czystości) pozostaje im kwota 1179,50 zł. Nie dysponują środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby im na pokrycie zobowiązania. Zwrócili się o zmianę decyzji i umorzenie należności w całości.
Wskazaną na wstępie decyzją z 22 lipca 2025 r. (sprostowaną postanowieniem z 26 sierpnia 2025 r. nr SKO.405.ŚR.1157.126.2022) SKO w Tarnobrzegu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Kolegium podzieliło w całości stanowisko Starosty i nie znalazło podstaw do zmiany rozstrzygnięcia. Umorzenie opłaty może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu przesłanek wynikających z uchwały nr [...]. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że odwołujący nie spełniają przesłanek umożliwiających umorzenie w całości określonej opłaty. SKO zaaprobowało rozstrzygnięcie odraczające termin płatności należności, co umożliwi zobowiązanym wniesienie opłaty w dłuższym terminie.
A.Z. i M.Z. nie zgodzili się z powyższym rozstrzygnięciem i złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zwrócili się o zmianę decyzji organów obu instancji i umorzenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 194 ust. 3 ustawy w zw. z § 4 ust. 1 pkt 4 uchwały z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] poprzez błędną wykładnię polegającą na mylnym przyjęciu, że skarżący nie spełniają kryteriów do umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej;
2. przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na braku wszechstronnego zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia wszelkich okoliczności w sprawie.
Zdaniem skarżących spełniają przesłanki z § 3 ust. 3 lit. a) i k) uchwały, co w konsekwencji wyczerpuje przesłankę umorzenia opłaty - § 4 ust. 4 uchwały. Wyjaśnili, że ich sytuacja jest trudna. Zmagają się z problemami natury zarówno finansowej jak i zdrowotnej. Posiadają niewielkie dochody, przy konieczności zaspokojenia licznych zobowiązań finansowych, w tym zadłużeń w KRUS. Stan zdrowia skarżących nie pozwala na podjęcie dodatkowej pracy, umożliwiającej dorobienie i uzyskanie środków na pokrycie opłaty. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że dobrowolnie łożą na syna przekazując na jego rzecz przy skromnych swych dochodach kwotę po 300 zł miesięcznie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium zwróciło się o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: - "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 193 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49 - dalej również jako "u.w.r.") rodzice ponoszą miesięczną opłatę (ust. 1). Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (ust. 1a).
W świetle art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.
W rozpatrywanej sprawie jest to uchwała Rady Powiatu [...] z [...] października 2014 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ( Dz.Urz. Woj. Pod. z [...]., poz. [...]).
Dla dalszych rozważań konieczne jest przytoczenie treści § 3 i 4 tej uchwały.
§ 3.
1. Odstąpienie od ustalenia opłaty następuje na czas określony w decyzji administracyjnej.
2. Odstąpienie od ustalenia opłaty następuje w sytuacjach, jeżeli:
1) dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej lub
2) dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej nie przekracza 250 % kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką lub posiadają na utrzymaniu inne pełnoletnie dzieci uczące się lub ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej; innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację; w pieczy zastępczej.
3. Można odstąpić od ustalenia opłaty, jeżeli u osoby zobowiązanej lub w rodzinie osoby zobowiązanej występuje jedna z następujących okoliczności:
a) ciężka lub długotrwała choroba udokumentowana zaświadczeniem lekarskim,
b) orzeczona niepełnosprawność,
c) pobyt w domu pomocy społecznej lub innych placówkach pomocy społecznej,
d) pobyt zobowiązanego w areszcie śledczym lub zakładzie karnym,
e) wychowywanie przez osobę zobowiązaną dziecka lub utrzymywanie innego pełnoletniego dziecka uczącego się,
f) ubezwłasnowolnienie osoby zobowiązanej,
g) bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego,
h) straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych,
i) bezrobocie udokumentowane zaświadczeniem właściwego urzędu pracy,
j) regulowanie dobrowolnych lub zasądzonych orzeczeniem sądu alimentów na rzecz dziecka lub osoby pełnoletniej przebywającej w pieczy zastępczej,
k) inne ważne przyczyny uzasadniające odstąpienie.
§ 4.
1. Umorzenie w całości naliczonej należności z tytułu opłaty wraz z odsetkami osobie zobowiązanej może nastąpić w następujących sytuacjach, jeżeli:
1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub egzekucja została umorzona,
2) pobyt w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby prowadzić do ponownej utraty możliwości sprawowania opieki i wychowania oraz ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej,
3) osoba zobowiązana spełnia warunek, o którym mowa § 3 ust. 2 pkt 1 lub 2,
4) występuje jedna z okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 3.
2. Umorzenie w całości naliczonej opłaty, wraz z odsetkami może dotyczyć zarówno całego okresu pobytu w pieczy zastępczej, jeżeli został zakończony oraz wybranego okresu pobytu w pieczy.
Z punktu widzenia zgłoszonego wniosku istotne są dwie sytuacje tj. kryterium dochodowe oraz sytuacja zdrowotna Skarżącego, te bowiem okoliczności podane zostały jako uzasadniając żądanie, przy czym sytuacja zdrowotna, jako przyznana przez Organ i nie kwestionowana nie budzi wątpliwości.
W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że wniosek dotyczy umorzenia w całości opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zstępczej. Jak wynika z akt Starosta Powiatu [...] decyzją z 22 kwietnia 20025 r. ustalił Skarżącym solidarnie opłatę w wysokości przyznanych świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania za pobyt dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej za okres od 1 października 2024 r. do 28 lutego 2025 r., w łącznej wysokości 5010,0 zł.
Organy zgodnie ustaliły, że rodzina M. i A.Z. uzyskała w kwietniu bieżącego roku dochód w łącznej wysokości 5.065,86 zł z tytułu wynagrodzenia za pracę M.Z. 4.018,93 zł oraz dochód z ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego 1.046,93 zł. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł 2.532,93 zł i przekroczył 150 % kryterium dochodowego 2.057, 50 zł.
Odmawiając umorzenia w całości naliczonej kwoty i odraczając termin płatności do 30 września 2025 r. Organy stwierdziły, że Skarżący nie spełniają warunków o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 1-3, a jedynie warunek z § 3 ust. 3 lit. a
Zdaniem Sądu nie zostały jednak ustalone wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia cytowanych przepisów, aby można było postawić tezę, że wydana w ramach uznania administracyjnego decyzja oparta została na swobodnej a nie dowolnej ocenie.
Rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym, a z tego rodzaju rozstrzygnięciem mamy do czynienia oznacza, że organ może przyznać wnioskowaną ulgę, ale nie musi. Organ ma obowiązek uwzględnić zarówno interes indywidulany, jak również interes publiczny. Zadaniem organu, jest obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Niedociągnięcia organu w tym zakresie mogą mieć wpływ na wynik postępowania i ocenę decyzji.
Brzmienie § 4 uchwały Rady Powiatu [...] wskazuje na to, że wymienione w tym przepisie przypadki umorzenia należności zostały uregulowane alternatywnie, tzn. każdy z wymienionych tam sytuacji może stanowić, podstawę do umorzenia należności. W związku z powyższym błędne jest stanowisko Organu I instancji zaaprobowane przez Organ II instancji, że Skarżący nie spełnili wszystkich wymienionych w przepisie przesłanek.
Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia użycie zwrotu "następujących sytuacjach". Oznacza to, że każda wymieniona w ust. 1 sytuacja pkt 1 -4 uprawnia do ubiegania się zastosowanie tej ulgi.
Jednym z tych warunków jest spełnienie kryterium dochodowego § 4 ust. 1 pkt 3, którego nie spełnienie Organy zarzuciły.
Ustalanie kryterium dochodowego odbywa się zgodnie z zapisami uchwały na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej.
W art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. wskazano, że kwotę dochodu pomniejsza się o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W odwołaniu Skarżący podnosili, że płacą alimenty zasądzone na syna w kwocie po 500 zł, a w skardze naprowadzili, że dobrowolnie płacą po 300 zł.
Kwestia ta w ogóle nie została oceniona przy ustalaniu dochodu Skarżących, a należy zaznaczyć, że ma ona zasadnicze znaczenie dla ustaleń dotyczycących kryterium dochodowego.
Ponadto okoliczność ta ma również wpływ na ocenę spełnienia przesłanki o jakiej mowa w § 4 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 3 ust. 3 pkt j uchwały Rady Powiatu [...].
Sąd nie przesądza wyniku sprawy, ani też nie określa kierunku rozstrzygnięcia, usterkując postępowanie, zebrany i oceniony w ramach tego postępowania materiał dowodowy, którego prawidłowość powinna stanowić gwarancję decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego.
W świetle powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzję ją poprzedzająca ze względu na naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w zw. z powołanymi przepisami prawa materialnego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik postępowania.
W ponownie prowadzonym postepowaniu zadaniem Organu I instancji będzie ustalenie na jakiej podstawie i w jakiej wysokości Skarżący płacą alimenty na rzecz syna. Rozstrzygnięcie Sądu znajduje oparcie w art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. Postępowanie wolne było od opłat sądowych.