II SA/RZ 1127/23

II SA/Rz 1127/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-12-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 344
art. 65 ust. 1, art. 140, art. 141 ust. 2, art. 136, art. 137, art. 216 ust. 2 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 12 maja 2023 r.nr N-I.7581.2.18.2023 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - skargę oddala -
Uzasadnienie
II SA/Rz 1127/23
U z a s a d ni e n i e
Przedmiotem skargi Gminy [..] jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z 12 maja 2023 r. nr N-I.7581.2.18.2023 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z 7 października 2019 r. K.J. - spadkobierczyni, siostra byłej właścicielki tj. S.D. zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, należącej do Gminy [...], położonej w obrębie [...], oznaczonej w momencie wywłaszczenia jako działka nr [...] - obecnie działka nr [...]. Po śmierci wnioskodawczyni (19 listopada 2019 r.) z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpiła jej córka T.S..
Wojewoda Podkarpacki postanowieniem z 16 marca 2020 r. nr N-1.7581.2.15.2020 wyłączył Prezydenta M. [...] od rozpatrzenia sprawy, wskazując Starostę [...] jako organ właściwy do jej załatwienia.
W toku postępowania 8 czerwca 2020 r. z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpili E.M., B.K., P.D. i W.D. - spadkobiercy W.D. (brata byłej właścicielki tj. S.D.).
Decyzją z 29 września 2020 r. nr G.6821.1.14.2020 Starosta orzekł: w pkt 1 o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerem [...], posiadającej powierzchnię [...] ha, zawierającej się w jednostce ewidencyjnej miasta [...] obręb [...], obj. KW nr [...], stanowiącej własność Gminy [...] - na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela tj. T.S. - w 4/8 części, E.M. - w 1/8 części, P.D. - w 1/8 części, W.D. - w 1/8 części i B.K.- w 1/8 części, w pkt 2 o ustaleniu wysokości zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie [...] zł, w pkt 3 o zobowiązaniu T.S. - w wysokości 56 321 zł, E.M. - w wysokości 14 080,25 zł, P.D. - w wysokości 14 080,25 zł, W.D. - w wysokości 14 080,25 zł, B.K. - w wysokości 14 080,25 zł do zwrotu w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna, na rzecz Gminy Miasto [...], zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w pkt 4, że wywłaszczona nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduję się w dniu jej zwrotu, w pkt 5, że powyższa decyzja stanowi podstawę do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej.
Od powyższej decyzji, pismem z 14 października 2020 r. odwołanie złożyła Gmina [....], reprezentowana przez radcę prawnego, podnosząc, że przedmiotowa nieruchomość nie podlega zwrotowi, bowiem w chwili zawierania aktu notarialnego nie istniał cel publiczny, na który nieruchomość mogła być wywłaszczona. Ponadto strona skarżąca wskazała, że z treści decyzji nie wiadomo, na jakiej podstawie organ ustalił, że nieruchomość była niezbędna pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Gmina [...] zarzuciła również zaskarżonej decyzji brak rozstrzygnięcia w przedmiocie zabezpieczenia wierzytelności z tytułu zwrotu odszkodowania.
Decyzja Starosty została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Podkarpackiego z 16 listopada 2020 r. nr N-I.7581.2.98.2020.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 17 marca 2021 r. II SA/Rz 1412/20 oddalił skargę Gminy [...] na ww. decyzję Wojewody Podkarpackiego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 czerwca 2022 r. I OSK 1274/21 uchylił wyrok WSA w Rzeszowie, jak również decyzję Wojewody oraz decyzję Starosty. NSA wskazał, że stan faktyczny sprawy został wadliwie ustalony. Zastosowanie bowiem przepisów art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344, dalej: u.g.n.) jest możliwe dopiero w razie ustalenia, że nieruchomość została wywłaszczona, nie zaś nabyta w ramach obrotu cywilnoprawnego. Ponadto NSA w powyższym wyroku zauważył, że art. 141 ust. 2 u.g.n. stanowi podstawę orzeczenia w decyzji zwrotowej o zabezpieczeniu wierzytelności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, wynikającej z obowiązku zwrotu odszkodowania poprzez ustanowienie hipoteki, o ile z wnioskiem o ustanowienie takiego zabezpieczenia wystąpi uprawniony podmiot. Orzeczenie takie jest konieczne w przypadku gdy Skarb Państwa bądź jednostka samorządu terytorialnego, jak również osoba na rzecz której realizowany będzie zwrot nieruchomości nie uzgodnili innej formy zabezpieczenia roszczenia.
W następstwie ponownie przeprowadzonego postępowania Starosta decyzją z 24 marca 2023 r. nr G.6821.1.14.2020 orzekł w pkt 1 o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerem działki [...] o pow. [...] ha, zawierającej się w jednostce ewidencyjnej miasta [...] obręb [...], obj. KW nr [...], stanowiącej własność Gminy [....] - na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela tj. T.S. - w 4/8 części, E.M. - w 1/8 części, P.D. - w 1/8 części, W.D. - w 1/8 części i B.K. - w 1/8 części, w pkt 2 ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 140 871 zł, w pkt 3 Starosta zobowiązał do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość: T.S. - w wysokości 70 435,50 zł, E.M. - w wysokości 17 608,88 zł, P.D. - w wysokości 17 608,88 zł, W.D. w wysokości 17 608,87 zł i B.K.- w wysokości 17 608,87 zł na rzecz Gminy [...], w pkt 4 wskazał, że wierzytelności jednostki samorządu terytorialnego z tytułu o którym mowa w treści art. 140 u.g.n. podlegają zabezpieczeniu hipoteką na nieruchomości, a decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej, w pkt 5 orzekł, że nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie w jakim się znajduje, a w pkt 6 wskazał, że decyzja stanowi podstawę dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej.
Od decyzji odwołanie złożyła Gmina [...] (reprezentowana przez radcę prawnego) zarzucając organowi nieustalenie, czy decyzja Wojewody z 30 kwietnia 1987 r. nr UAN.III.8332/46-8/87 miała załącznik graficzny, podnosząc tym samym, że okoliczność czy nieruchomość była objęta celem publicznym jest nadal niewyjaśniona. Ponadto zarzuciła nieprecyzyjne sformułowania pkt 4 decyzji - wskazując jednocześnie, że powinien odnosić się do konkretnych wierzytelności i wprost oznaczać nieruchomość bądź udziały w niej, które są obciążane hipoteką.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej "kpa") oraz art. 9a ugn utrzymał w mocy decyzję Starosty z 24 marca 2023 r
Organ odwoławczy wyjaśnił podstawę prawną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wskazał, że z art. 136 ust. 3 ugn wynika, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Art. 137 ust. 1 zawiera dwie normatywne przesłanki zbędności nieruchomości, a mianowicie pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten. nie został zrealizowany. Z kolei art. 216 ust. 2 pkt 3 ugn poszerza zakres stosowania wyżej wymienionego przepisu do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, dalej "uggwn").
W sprawie ustalono, że trybie art. 8 uggwn, na podstawie aktu notarialnego z [...] r. Rep. A. Nr [...] S.D. sprzedała na rzecz Skarbu Państwa między innymi działkę nr [...], położoną w [...] w obrębie [..], jako niezbędną w związku z budową osiedla mieszkaniowego [...]. Dokonując analizy materiału dowodowego organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji (zgodnie ze wskazówkami NSA) w kwestii zwrotu działki nr [...], w szczególności zaś fakt, że S.D. zawierając umowę sprzedaży ww. nieruchomości ze Skarbem Państwa w formie aktu notarialnego - wybrała tę formę przeniesienia własności, ponieważ w piśmie z [...] r. nr [...] (poprzedzającym zawarcie aktu notarialnego) została poinformowana, że przedmiotowa działka zgodnie z decyzją lokalizacyjną z 30 kwietnia 1987 r. nr UAN.III-8332/46-8/87 została przeznaczona na zamierzenie inwestycyjne pn. osiedle mieszkaniowe [...] w R., a wyrażenie zgody na dobrowolne jej zbycie w formie aktu notarialnego jest korzystniejsze ponieważ odszkodowanie jest wypłacane jednorazowo, natomiast w przypadku wywłaszczenia odszkodowanie wypłacane jest w ratach. Perspektywa wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości została ujęta także w treści aktu notarialnego Rep. A. Nr [...]: "przedstawiciel Skarbu Państwa oświadcza, że wymienione działki mogą być objęte wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa, gdyż są niezbędne pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Na tej podstawie S.D. w oparciu o art. 8 uggwn z nieruchomości opisanej w paragrafie pierwszym tego aktu sprzedaje Skarbowi Państwa całe działki nr [...] (...)." Kolejnym potwierdzeniem perspektywy wywłaszczenia tej nieruchomości jest również informacja zawarta w ww. akcie notarialnym, że sprzedaż przedmiotowej nieruchomości zwolniona została z opłaty skarbowej na podstawie art. 1 pkt 1 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1987 r. (Mon. Pol. Nr 33 poz. 82), ponieważ następuje ona na cele uzasadniające wywłaszczenie.
Wojewoda przychylił się do stanowiska organu I instancji, że wyżej opisana umowa kupna - sprzedaży nie była zwykłą czynnością cywilnoprawną polegającą na przeniesieniu prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, lecz było to nabycie nieruchomości przeznaczonej na cel uzasadniający jej wywłaszczenie. Podzielając stanowisko organu I instancji uznał także, że ww. działka nie została wykorzystana na cel określony w akcie notarialnym z [...] r. Rep. A Nr [...]. Z przeprowadzonych przez organ I instancji 10 lipca 2020 r. oględzin nieruchomości wynika, że przedmiotowa działka jest niezabudowana, nieogrodzona. Jej teren jest porośnięty roślinnością trawiastą, nawłocią i wrotyczem. Działka ta jest ponadto porośnięta samosiejkami drzew i jest niekoszona. Na działce nie został zrealizowany cel związany z jej wywłaszczeniem, tj. budowa osiedla mieszkaniowego [...], co stanowi podstawę do orzeczenia o jej zwrocie.
Dominującym obecnie w orzecznictwie poglądem wiążącym się z rozumieniem pojęcia "realizacja celu wywłaszczenia" - w aspekcie wynikającym z treści art. 216 ugn (wywłaszczenia dokonywane na podstawie aktów prawnych obecnie już nieobowiązujących) jest stanowisko, że celu wywłaszczenia dokonanego w odległej przeszłości nie można interpretować, w szczególności co do użytych w decyzji wywłaszczeniowej bądź innym akcie wywłaszczeniowym sformułowań, według obecnych standardów. W przeszłości bowiem cel wywłaszczenia określany był z reguły ogólnikowo w decyzji wywłaszczeniowej, co więcej mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności Tak też należy interpretować to pojęcie aktualnie. Zatem nie jest koniecznym ustalanie, jakie konkretnie miało być przeznaczenie wywłaszczanego terenu, skoro w akcie notarialnym wskazywano, że miała to być budowa osiedla - w przedmiotowej sprawie budowa osiedla [...]. Dla uznania, że cel wywłaszczenia zrealizowano wystarczającym jest wykazanie, że dany obszar został zagospodarowany. Brak natomiast zagospodarowania terenu bądź zagospodarowanie go niezgodnie nawet z ogólnie określonym celem wywłaszczenia nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia i podstawę odmowy zwrotu nieruchomości, o ile spełnione zostaną pozostałe warunki z art. 136 ugn.
Odpowiadając na zarzut strony odwołującej się tj. brak załącznika graficznego do decyzji z 30 kwietnia 1987 r. nr UAN.III-8332/46-8/87 o ustaleniu lokalizacji inwestycji dotyczącej budowy osiedla mieszkaniowego [...] w R., wskazano, że organ I instancji w trakcie prowadzonego ponownie postępowania, podjął czynności mające na celu uzyskanie wyżej opisanej decyzji lokalizacyjnej wraz z załącznikiem graficznym przedstawiającym wywłaszczony obszar (dowód zalegająca w aktach sprawy dokumentacja archiwalna dotycząca wywłaszczonej działki). Zatem zarzut niewyjaśnienia okoliczności, czy przedmiotowa nieruchomość objęta była celem publicznym jest bezpodstawny.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołującej się, mianowicie, że pkt 4 decyzji organu i instancji (o ustanowieniu hipoteki) jest nieprecyzyjny, bowiem powinien odnosić się do konkretnych wierzytelności, wprost oznaczać nieruchomość, ewentualnie udziały w niej, które obciążane są hipoteką, organ odwoławczy uznał go za bezzasadny nie dostrzegając konieczności wskazania w ww. punkcie decyzji Starosty konkretnych wierzytelności, oznaczenia nieruchomości czy udziałów w niej.
Przedstawiona analiza wskazuje, że organ I instancji podczas ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego zastosował się do wskazówek NSA, dopełnił wszelkich wymogów formalnych, a rozstrzygnięcie w przedmiocie postępowania zostało wydane zgodnie z normami prawa materialnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Gmina [...] reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżając w całości decyzję organu II instancji wniosła o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- art. 141 ust. 2 ugn poprzez brak orzeczenia o zabezpieczeniu wierzytelności z tytułu zwrotu odszkodowania;
- art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej ppsa) poprzez niewykonanie wskazań z wyroku NSA z 21 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1274/21 co do obowiązku ustanowienia w decyzji hipoteki;
- art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej ukwh) poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, która w swym pkt 4 narusza zasadę szczegółowości hipoteki.
Decyzja organu I instancji w swej istocie nie zawiera rozstrzygnięcia co do zabezpieczenia zwrotu kwoty zwaloryzowanego odszkodowania. Pkt 4 tej decyzji, utrzymany w mocy przez Wojewodę, narusza w sposób rażący art. 65 ust. 1 ukwh i wyrażoną w nim zasadę szczegółowości hipoteki. Nie może być uznane za prawidłowe wykonanie wskazówek NSA co do konieczności ustanowienia hipoteki w razie orzeczenia o zwrocie nieruchomości, zapis w sentencji decyzji, który w swej istocie rozstrzygnięciem nie jest, bo jedynie właściwie przepisuje art. 141 ust. 2 ugn. Tymczasem skoro NSA w wyroku z 21 czerwca 2022 r. I OSK 1274/21 widzi konieczność ustanowienia w decyzji hipoteki na zabezpieczenie zwrotu odszkodowania, gdy następuje zwrot nieruchomości, to tym samym ustanowienie hipoteki nie może się odbyć z naruszeniem podstawowego przepisu konstruującego instytucję hipoteki.
Zgodnie z art. 65 ust. 1 ukwh, w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). Zgodnie z postanowieniem SN z 17 czerwca 2015 r. sygn. akt I CSK 326/14, zasada szczegółowości hipoteki wymaga, by wierzytelność była określona przez wskazanie stosunku prawnego, z którego wynika oraz by określony był przedmiot hipoteki. Już więc w tym momencie można bez wątpliwości stwierdzić, iż stwierdzenie zaskarżonego organu o braku konieczności wskazania w decyzji konkretnych wierzytelności, oznaczenia nieruchomości czy udziałów w niej, ewidentnie narusza art. 65 ust. 1 ukwh.
Od prawidłowości sformułowania sentencji o ustanowieniu hipoteki zależy późniejsza skuteczność wniosku do sądu wieczysto księgowego o wpis hipoteki. Nie ma tu miejsca na jakiekolwiek niedopowiedzenia, domysły czy "okrągłe" zwroty. W nin. sprawie, gdzie kwota do zwrotu nie jest płatna solidarnie ale dzieli się na części stosownie do udziałów wnioskodawców w zwracanej nieruchomości, należy więc (oczywiście poza określeniem stosunku zobowiązaniowego, z której wierzytelność wynika) wskazać czy przedmiotem zabezpieczenia jest cała nieruchomość do wysokości całej kwoty do zwrotu od wszystkich wnioskodawców czy poszczególne udziały w nieruchomości co do wysokości przypadającej od tego wnioskodawcy, któremu przypadnie dany udział. To zaś powinno być poprzedzone rozważeniem czy aby hipoteka, o której mowa w art. 141 ust. 2 ugn nie powinna być ustanowiona na wszystkich nieruchomościach lub udziałach w nieruchomościach dłużników a nie tylko na nieruchomości zwracanej lub udziałach w niej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Przedmiotem skargi Gminy [...] jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z 12 maja 2023 r. o utrzymaniu w mocy w decyzji Starosty [...] z 24 marca 2023 r. o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr [...], stanowiącej własność Gminy [....], na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela.
Dokonana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała zaistnienia wskazanych wyżej naruszeń, a tym samym nie potwierdziła zasadności sformułowanych w skardze zarzutów.
Materialną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.g.n. Stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n., nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Zgodnie z dyspozycją art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Regulacje dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zawarte są w rozdziale 6 działu III ustawy, przy czym po myśli art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).
Na wstępie należy zwrócić uwagę, iż z uwagi na stwierdzony w toku postępowania stan podlegającej zwrotowi działki (zakrzaczone, zadrzewione, porośnięte niekoszoną trawą – brak jakichkolwiek śladów zagospodarowania), Sąd w pełni akceptuje ustalenia orzekających w sprawie organów administracji co do braku realizacji na nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania celu wywłaszczenia, określonego w akcie notarialnym sprzedaży nieruchomości z [...] r. Rep. A. Nr [...] jako niezbędność m.in. działki nr [...], położonej w R. w obrębie [...] pod budowę osiedla mieszkaniowego [...].
Obecnie za punkt wyjścia w sprawie należy przyjąć wskazania zawarte w wydanym w sprawie kasacyjnym wyroku NSA z 21 czerwca 2022 r. I OSK 1274/21, wg których zastosowanie przepisów art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344, dalej: u.g.n.) jest możliwe dopiero w razie ustalenia, że nieruchomość została wywłaszczona, nie zaś nabyta w ramach obrotu cywilnoprawnego.
Zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy w toku ponownego rozpatrywania sprawy prawidłowo i jednoznacznie ustaliły (potwierdziły), że przedmiotowa działka została faktycznie wywłaszczona, jako przeznaczona zgodnie z decyzją lokalizacyjną z 30 kwietnia 1987 r. nr UAN.III-8332/46-8/87 na zamierzenie inwestycyjne pn. osiedle mieszkaniowe [...] w R., a jej ówczesna właścicielka realnie liczyła się z perspektywą jej wywłaszczenia. Została o tym poinformowana w poprzedzającym akt notarialny piśmie z 2 marca 1988 r. nr G UI.8221/2/6/88, wg którego także wyrażenie zgody na dobrowolne zbycie w formie aktu notarialnego jest dla niej korzystniejsze, gdyż odszkodowanie zostanie wypłacane jednorazowo, a nie jak w przypadku wywłaszczenia w ratach. Perspektywa wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości została ujęta w treści w/w aktu notarialnego, w którym wprost zawarto informację, że sprzedaż przedmiotowej nieruchomości następuje na cele uzasadniające wywłaszczenie.
Powyższego uznania co do wywłaszczenia – wobec nie budzących wątpliwości zapisów tej decyzji – nie wyklucza brak załącznika graficznego do tej decyzji przedstawiającego wywłaszczony obszar (organy wykazały bezskutecznie próby jego pozyskania).
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że sprzedaż nieruchomości we wskazanym w przedmiotowym akcie notarialnym trybie nie miała charakteru dobrowolnego, gdy sprzedający działali pod presją wywłaszczenia, mając na uwadze, że w razie niewyrażenie woli zawarcia umowy w toku negocjacji, dojdzie do wywłaszczenia i to za niższym odszkodowaniem niż kwota uzyskana z umowy sprzedaży. Sprzedaż nieruchomości w takich okolicznościach oceniana jest jako równoznaczna z wywłaszczeniem w aspekcie możliwości zastosowania art. 136 i 137 u.g.n., zatem mają do nich zastosowanie przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.
Sąd nie podziela stanowiska co do naruszenia zaskarżoną decyzją art. 141 ust. 2 u.g.n. z powodu utrzymania w mocy decyzji niezawierającej orzeczenia w przedmiocie zabezpieczenia wierzytelności o zwrot zwaloryzowanego odszkodowania. W tym zakresie pkt 4 decyzji organu I instancji (wskazujący, że wierzytelności jednostki samorządu terytorialnego z tytułu o którym mowa w treści art. 140 u.g.n. podlegają zabezpieczeniu hipoteką na nieruchomości, a decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej) także w pełni realizuje wytyczne zawarte w wydanym w sprawie wyroku NSA co do tego, że art. 141 ust. 2 u.g.n. stanowi podstawę orzeczenia w decyzji zwrotowej o zabezpieczeniu wierzytelności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, wynikającej z obowiązku zwrotu odszkodowania poprzez ustanowienie hipoteki, o ile z wnioskiem o ustanowienie takiego zabezpieczenia wystąpi uprawniony podmiot, a nie została uzgodniona innej forma zabezpieczenia roszczenia. Powyższe wyklucza równocześnie zarzut naruszenia art. 65 ust. 1 ukwh.
Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach Wojewody i Starosty powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Dlatego też wydane przez te organy decyzje, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi - powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać wynikające z nich skutki.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej na podstawie art. 151 P.p.s.a.
-----------------------
o