II SA/RZ 1118/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi K.M. na decyzję Wojewody Podkarpackiego utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego odmawiającą udostępnienia ksiąg metrykalnych w celu zeskanowania. Skarżący domagał się dostępu do aktów stanu cywilnego z określonych roczników, powołując się na przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (u.n.z.a.) oraz Prawa o aktach stanu cywilnego (P.a.s.c.). Organy administracji odmówiły, argumentując, że księgi nie stały się jeszcze materiałem archiwalnym, ponieważ nie upłynęły maksymalne okresy ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, a także ze względu na potencjalne zagrożenie dla trwałości ksiąg i ochronę danych osobowych osób żyjących. Wojewoda powołał się również na wiążące stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał jednak te argumenty za nieprawidłowe. Sąd podkreślił, że kluczowe jest prawidłowe zinterpretowanie art. 130 ust. 4 P.a.s.c. w związku z art. 128 ust. 1 P.a.s.c. oraz art. 16a u.n.z.a. Sąd stwierdził, że po upływie wskazanych w ustawie terminów (100 lat dla ksiąg urodzeń, 80 lat dla ksiąg małżeństw i zgonów), akta stanu cywilnego stają się materiałem archiwalnym i podlegają powszechnemu dostępowi, nawet jeśli znajdują się w księgach łączonych lub obejmują wiele roczników. Okres przechowywania w urzędzie nie jest tożsamy z okresem udostępniania. Sąd odwołał się do ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, które potwierdza zasadę powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych. Trudności techniczne lub obawy o ochronę danych osobowych nie mogą stanowić podstawy do odmowy udostępnienia całego wniosku, a ewentualne wątpliwości powinny być rozstrzygane indywidualnie, z możliwością zastosowania środków zapobiegawczych. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od Wojewody na rzecz skarżącego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnianie prawa do powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych, w tym ksiąg stanu cywilnego, po upływie ustawowych terminów, niezależnie od sposobu prowadzenia ksiąg i okresu ich przechowywania w urzędzie.
Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego i ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. W przypadku wątpliwości co do ochrony danych osobowych, konieczne może być indywidualne rozpatrzenie wniosku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy księgi stanu cywilnego, które nie upłynęły jeszcze okresu przechowywania w urzędzie, ale dla których minął termin udostępniania jako materiału archiwalnego, powinny być udostępnione na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, po upływie ustawowych terminów (100 lat dla ksiąg urodzeń, 80 lat dla ksiąg małżeństw i zgonów), akta stanu cywilnego stają się materiałem archiwalnym i podlegają powszechnemu dostępowi na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, nawet jeśli znajdują się w księgach łączonych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że okres przechowywania ksiąg w urzędzie stanu cywilnego nie jest tożsamy z okresem ich udostępniania jako materiałów archiwalnych. Przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego dotyczące okresów przechowywania nie ograniczają dostępu do aktów, które po upływie wskazanych terminów stają się materiałem archiwalnym i podlegają udostępnianiu na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, zgodnie z zasadą powszechnego dostępu.
Czy sposób prowadzenia ksiąg stanu cywilnego (np. księgi łączone, obejmujące wiele roczników) może stanowić podstawę do odmowy udostępnienia materiałów archiwalnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sposób prowadzenia ksiąg nie może ograniczać zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych. Trudności techniczne lub obawy o ochronę danych osobowych nie mogą prowadzić do odmowy udostępnienia całego wniosku.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że zasada powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych, wynikająca z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, jest nadrzędna. Ewentualne trudności techniczne lub konieczność ochrony danych osobowych powinny być rozpatrywane indywidualnie i nie mogą stanowić podstawy do odmowy udostępnienia całości materiału, a jedynie wymagać zastosowania odpowiednich środków zapobiegawczych.
Czy wykładnia przepisów prawa dokonana przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest wiążąca dla Wojewody?
Odpowiedź sądu
Nie, Wojewoda ma obowiązek działać wyłącznie na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, a wykładnia Ministra nie jest prawem wiążącym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji publicznej są związane wyłącznie przepisami prawa, a nie wewnętrznymi wytycznymi czy interpretacjami ministerialnymi, które nie mają mocy powszechnie obowiązującej.
Przepisy (13)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.a.s.c. art. 128 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
P.a.s.c. art. 130 § ust. 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
u.n.z.a. art. 16a § ust. 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
u.n.z.a. art. 16d § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 6
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.n.z.a. art. 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
u.n.z.a. art. 16a § ust. 2
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
P.a.s.c. art. 28 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
P.a.s.c. art. 45
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
P.u.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Po upływie ustawowych terminów (100 lat dla ksiąg urodzeń, 80 lat dla ksiąg małżeństw i zgonów), akta stanu cywilnego stają się materiałem archiwalnym i podlegają powszechnemu dostępowi na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. • Okres przechowywania ksiąg w urzędzie stanu cywilnego nie jest tożsamy z okresem ich udostępniania jako materiałów archiwalnych. • Sposób prowadzenia ksiąg (np. księgi łączone) nie może ograniczać zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych. • Trudności techniczne lub obawy o ochronę danych osobowych nie mogą prowadzić do odmowy udostępnienia całego wniosku.
Odrzucone argumenty
Księgi stanu cywilnego nie stały się jeszcze materiałem archiwalnym, ponieważ nie upłynęły maksymalne okresy ich przechowywania w urzędzie. • Udostępnienie ksiąg mogłoby zagrozić ich trwałości. • Wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w dostępie do akt. • Wykładnia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest wiążąca dla organów.
Godne uwagi sformułowania
Sąd nie zgadza się z tym stanowiskiem, co jak słusznie zauważył Wojewoda jest wynikiem wykładni powszechnie przyjmowanej przez sądy administracyjne. • Nieprawidłowa jest interpretacja organów, zgodnie z którą brak upływu okresu przechowywania aktów stanu cywilnego [...] uniemożliwia udostępnienie tych ksiąg, dla których upłynął okres 100 lat w przypadku księgi urodzeń i 80 lat w przypadku księgi małżeństw lub zgonów. • Kwestia przechowywania akt i zasad z tym związanych nie ma bezpośredniego przełożenia na kwestię udostępniania tych akt. • Gdyby przyjąć odmiennie, wówczas okres 80 lat ustalony dla aktów małżeństw i zgonów byłby fikcyjny.
Skład orzekający
Karina Gniewek-Berezowska
przewodniczący sprawozdawca
Elżbieta Mazur-Selwa
sędzia
Stanisław Śliwa
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnianie prawa do powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych, w tym ksiąg stanu cywilnego, po upływie ustawowych terminów, niezależnie od sposobu prowadzenia ksiąg i okresu ich przechowywania w urzędzie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego i ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. W przypadku wątpliwości co do ochrony danych osobowych, konieczne może być indywidualne rozpatrzenie wniosku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego prawa do dostępu do historii rodzinnej i archiwów, co jest tematem interesującym dla wielu osób. Wyjaśnia skomplikowane przepisy dotyczące udostępniania akt stanu cywilnego.
“Twoja historia rodzinna jest dostępna: sąd potwierdza prawo do skanowania starych ksiąg metrykalnych!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.