II SA/Rz 1106/24

II SA/Rz 1106/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-11-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Karina Gniewek-Berezowska
Maria Mikolik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 234
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2024 r. sprawy ze skargi U. B. i S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 28 czerwca 2024 r. nr SKO.4171.14.2024 w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie – skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi U. B. i S. W. (dalej: "Skarżące") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 28 czerwca 2024 r. nr SKO.4171.14.2024 w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych.
Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2022 r. Skarżące wystąpiły do Wójta Gminy P. (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") o uregulowanie stosunków wodnych na gruncie położonym w miejscowości O. na działce o nr ewid. [...] oraz na działce nr ewid. [...] (droga). W uzasadnieniu wniosku podały, że od czasu wykonania nowej nawierzchni na działce drogowej o nr [...], stanowiącej własność Gminy [...], dochodzi do zalewania ich nieruchomości przez wodę opadową w wyniku nieprawidłowego wykonania prac remontowych.
Decyzją z dnia 8 marca 2023 r. nr GKOŚ.6331.1.2022, Wójt odmówił zobowiązania właściciela gruntu działki nr [...], obr. [...], położonej w miejscowości [...] do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w toku postępowania przeprowadzono oględziny w terenie w dniu 16 września 2022 r. oraz ponownie z udziałem biegłego rzeczoznawcy w dniu 19 grudnia 2022 r. W trakcie oględzin pełnomocnik Skarżących podniosła, że w wyniku wykonania remontu drogi gminnej został naruszony stan wód na gruncie poprzez niewłaściwy przebieg niwelety jezdni. Natomiast z dokonanych ustaleń wynika, że remont drogi został wykonany zgodnie z zasadami sztuki budowlanej. Wyremontowana jezdnia posiada spadek podłużny i poprzeczny w kierunku rowu odwadniającego, nie powodując w żaden sposób naruszenia stanu wód na gruncie. W wyniku dokonanych oględzin nie stwierdzono zalewania nieruchomości Skarżących wodami z pasa drogowego. Wody te odprowadzane są poprzez odpowiednie spadki podłużne i poprzeczne do rowu przydrożnego. Gromadzone wody na posesji Skarżących są naturalnymi wodami opadowymi.
Jak dalej wskazał organ, z ekspertyzy sporządzonej na poczet prowadzonego postępowania przez biegłego rzeczoznawcę ds. ocen oddziaływania na środowisko i ds. postępowania wodnoprawnego M. B., wynikało m.in., że wody opadowe i roztopowe z odcinka drogi usytuowanej na działce nr [...] spływają na teren działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym o numerze porządkowym [...] poprzez istniejący urządzony zajazd drogowy. Istniejący sposób odpływu wód opadowych z działki drogowej nr [...] ma się odbywać ze szkodą dla działki nr [...]. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest brak wykonania urządzeń do skutecznego odprowadzania wód opadowych i roztopowych w czasie remontu i modernizacji drogi, a przywrócenie stanu poprzedniego jest nieuzasadnione z uwagi na funkcję jaką pełni droga.
Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Wójt stwierdził, że nie dawał on podstaw do zastosowania art. 234 ust. 3 u.P.w., ponieważ nie stwierdzono, aby okoliczność, o której mowa we wniosku, mogła szkodliwie oddziaływać na nieruchomość Skarżących. Taka okoliczność nie została nawet podniesiona tak w korespondencji inicjującej wniosek, jak i w toku jego procedowania. Również opinia biegłego nie dała podstawy do zastosowania przedmiotowej normy, ponieważ przekaz w niej zawarty nie identyfikuje żadnych szkód mających powstawać po stronie Skarżących. Treść opinii nie pozwala też na przyjęcie, że taka szkoda może powstać.
Decyzją z dnia 5 maja 2023 r. nr SKO.4171.10.2023, SKO uchyliło ww. decyzję Wójta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając m.in. wadliwość w zakresie sporządzenia protokołu z oględzin przeprowadzonych w dniu 19 grudnia 2022 r. oraz sprzeczności i błędy merytoryczne w sporządzonej przez biegłego opinii.
Na skutek ponownego rozpoznania sprawy, Wójt decyzją z dnia 29 sierpnia 2023 r. nr GKOŚ.6331.1.4.2022, ponownie odmówił zobowiązania właściciela gruntu ww. działki nr [...] do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Organ wskazał, że przeprowadzając ponownie postępowanie, zlecił uprawnionemu geodecie wykonanie inwentaryzacji geodezyjnej ww. drogi. Zdaniem Wójta wykonana inwentaryzacja wskazuje jednoznacznie, że spadek poprzeczny drogi przebiega w kierunku rowu odwadniającego korpus drogowy. Zaznaczył także, że Skarżące nie przystały na propozycję zawarcia ugody.
SKO decyzją z dnia 17 listopada 2023 r. po raz kolejny uchyliło wydaną przez Wójta decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, oceniając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający do bezspornego ustalenia stanu faktycznego i jednoznacznego stwierdzenia, że w sprawie nie doszło do naruszenia stosunków wodnych. W ocenie Kolegium Wójt winien rozważyć przeprowadzenie nowej opinii biegłego, w której zostanie udzielona wyczerpująca odpowiedź na pytanie, czy nastąpiła zmiana kierunku spływu wody opadowej, a jeśli tak to z jakiej przyczyny oraz czy prace polegające na remoncie drogi są przyczyną tych zmian, a także przeprowadzenie ponownych oględzin z udziałem stron postępowania, które powinny odbyć się w deszczowej porze roku tak, aby można było zweryfikować okoliczności co do zalewania i zastoisk wodnych na działce Skarżących.
Decyzją z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr GKOŚ.6221.1.4.2022, Wójt działając na podstawie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1478 z poźn. zm.; dalej: "u.P.w.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a."), ponownie odmówił zobowiązania Gminy [...] do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Realizując wytyczne Kolegium, Wójt powołał biegłego specjalistę w zakresie stosunków wodnych, hydrologii, prawa wodnego P. K. W sporządzonej ekspertyzie biegły wskazał, że w wyniku prac remontowych realizowanych na działce nr ewid. [...] doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Zmiana ta nastąpiła poprzez wykonanie nowej nawierzchni bitumicznej na wspomnianej działce nr ewid. [...]. Jednakże jak wykazują zebrane w sprawie dowody - okoliczność ta w żaden sposób nie powoduje szkody dla gruntu sąsiedniego, tj. dla działki o nr ewid. [...]. Kwestia wykonania nowej nawierzchni bitumicznej przez gminę [...] na gruncie działki nr ewid. [...] nie wpływa na występowanie szkód, na które powołują się Skarżące.
Ustalono między innymi, że droga przed remontem, co najmniej od sierpnia 2015 r., była bitumiczna, lecz w złym stanie technicznym. W sierpniu 2019 r. wykonano remont polegający na wylaniu nowej warstwy asfaltowej. Wzdłuż zachodniego fragmentu drogi istnieje rów odwadniający, którego ujście skierowane jest w kierunku działki nr ewid. [...]. Ma on na celu zarówno odbieranie wody opadowo-roztopowej z części drogi, jak również z części zabudowań. W przypadku działki nr ewid. [...] sposób odprowadzania wód opadowych i roztopowych pozostaje niezmienny. Działka nr ewid. [...] zabudowana jest domem jednorodzinnym, z którego woda opadowo-roztopowa odprowadzana jest do byłego szczelnego szamba. Wokół budynku zrealizowano opaskę odbojową z kostki brukowej oraz odwodnienie liniowe. W toku postępowania odbyły się trzy wizyty w terenie, w tym w dniu 24 marca 2024 r. po wystąpieniu dłuższych opadów deszczu. Nie stwierdzono żadnych śladów wpływu wód opadowych na kostkę. O ile występowanie zastoisk wody na działce nr ewid. [...] faktycznie występowało, tak kostka była sucha. Woda stagnowała na okolicznych polach, co jednoznacznie wskazuje, że opad utrzymywał się dłuższy czas a woda opadowa nie była w stanie infiltrować gleby. Zastoisko wody jest efektem wyłącznie lokalnego obniżenia się kostki, które nie było i nie jest skutkiem oddziaływania wód opadowych i roztopowych wpływających z drogi.
Wójt ocenił, że sporządzona ekspertyza jest logiczna, zupełna, trafna i spójna, posiada wysoką wartość dowodową i jest wiarygodna. Z ekspertyzy tej nie wynika, aby remont drogi odpowiadał za występowanie szkód, na które powołują się Skarżące, a tym samym Gmina nie przyczyniła się do naruszenia przepisów wynikających z ustawy Prawo wodne. Biegły jednoznacznie stwierdził, że nie nastąpiła zarówno zmiana kierunku jak i intensywności spływu wód opadowo-roztopowych. W ocenie organu w omawianym postępowaniu nie zaistniały przesłanki warunkujące zastosowanie art. 234 u.P.w. - brak jest zarówno szkody dla gruntów sąsiednich, jak również powiązania pomiędzy działaniem a skutkiem. Szkoda, na którą powołały się Skarżące nie ma żadnego związku ze sposobem odprowadzania wód przez działkę nr ewid. [...].
W odwołaniu od tej decyzji Skarżące podniosły, że już z opinii biegłego M. B. wynika, że wody opadowe i roztopowe z odcinka ww. drogi spływają na teren ich działki i ze szkodą dla tej działki poprzez istniejący urządzony zjazd drogowy, a przyczyną takiego stanu rzeczy jest brak wykonania urządzeń do skutecznego odprowadzania wód opadowych i roztopowych w czasie remontu drogi i modernizacji drogi. Również z opinii biegłego P. K. wynika, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie na skutek wykonania nowej nawierzchni bitumicznej. Skarżące zarzuciły także, że organ całkowicie pominął treść pisma Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. (dalej: "PINB") z dnia 25 lipca 2022 r., w którym wskazano, że woda opadowa z wyremontowanej drogi bezspornie w znacznej części odprowadzana jest na wjazd Skarżących, ponieważ wykonany rów odwadniający nie spełnia swojego zadania. Podniosły, że problem zalewania ich działki wystąpił dopiero po wykonaniu remontu drogi. Z ustaleń na gruncie wynika, że woda z jezdni przy posesji Skarżących nie spływa do rowu z uwagi na przeciwny - odwrotny spadek jezdni przed wjazdem na posesję nr [...], co powoduje, że woda opadowa z drogi gminnej w znacznej części odprowadzana jest na wjazd Skarżących, gdyż wykonany rów odwadniający nie spełnia swoich zadań ze względu na nieprawidłowe wyprofilowanie jezdni. Bezspornym jest, że krawędź jezdni przy rowie jest wyżej od krawędzi jezdni przy wjeździe na nieruchomość.
W wyniku rozpoznania odwołania, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia 28 czerwca 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 234 u.P.w., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji.
W ocenie SKO opinia biegłego P. K. jest wyczerpująca, oparta na specjalistycznej wiedzy i na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, jest logiczna, spójna i nie nosi cech dowolności. Z kolei organ I instancji przeprowadził własną analizę ekspertyz biegłych oraz pozostałego materiału dowodowego i w oparciu o tę analizę podzielił ustalenia biegłego P. K. w zakresie braku przesłanek do nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Ponadto odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wskazało, że PINB nie jest organem uprawnionym do rozstrzygania spraw z zakresu stosunków wodnych, jak również nie posiada wiedzy specjalistycznej z zakresu hydrologii i stosunków wodnych jaką posiada powołany biegły. Ponadto, kierunki spadków jezdni ustalone zostały przez PINB bez użycia jakichkolwiek instrumentów pomiarowych. SKO nie podzieliło również zarzutu nie zastosowania się do zaleceń wcześniejszej decyzji kasatoryjnej tego organu z dnia 5 maja 2023 r., wyjaśniając, że właśnie ze względu na wady pierwotnej opinii wydanej przez biegłego M. B., organ I instancji powołał w sprawie drugiego biegłego, który ustosunkował się także merytorycznie do poprzedniej opinii. Organ odwoławczy podkreślił także, że Skarżące miały zapewniony czynny udział w postępowaniu, zaś sama inwentaryzacja drogi, o której nie były informowane, jest czynnością techniczną, sporządzaną przez geodetę. Skarżące nie składały też dodatkowych wniosków o przeprowadzenie kolejnych oględzin w sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżące, reprezentowane przez pełnomocnika, zarzuciły organowi:
- naruszenie art. 234 ust. 3 u.P.w. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że brak jest podstaw do zobowiązania Gminy do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, podczas gdy z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że woda opadowa z drogi gminnej bezspornie w znacznej części odprowadzana jest na wjazd prowadzący do posesji Skarżących, zatem niewątpliwie dochodzi do niewłaściwego odprowadzania wód,
- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,
- naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organy oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z powyższych przepisów,
- naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organy przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający wszystkie okoliczności, a przede wszystkim błędne ustalenie, że na nieruchomości Skarżących nie dochodzi do powstania szkody na skutek nieprawidłowego odpływu wód opadowych i roztopowych z działki drogowej,
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że:
a) w wyniku oględzin nie stwierdzono zalewania nieruchomości Skarżących wodami z pasa drogowego, w związku z czym nie wykazano związku przyczynowego i powstania szkody, podczas gdy zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem wystarczy sama potencjalna możliwość wyrządzenia szkody gruntom sąsiednim na skutek naruszenia stosunków wodnych, a nadto Skarżące wskazywały przebieg spływu wód z drogi na ich nieruchomość, jakie szkody zostały w związku z tym wyrządzone oraz przedłożyły fotografie dokumentujące stan nieruchomości po zalaniu jej przez wodę spływającą z drogi i fakt powstania szkód, tj. zapadnięcie się kostki oraz korozję na bramie wjazdowej,
b) remont drogi został wykonany zgodnie z zasadami sztuki budowlanej, podczas gdy postępowanie dowodowe wykazało, że wykonany rów odwadniający nie spełnia swojego zadania z uwagi na źle wyprofilowaną jezdnię,
c) gromadzone wody na posesji Skarżących są naturalnymi wodami opadowymi, podczas gdy w trakcie deszczowej pogody jednoznacznie stwierdza się, że dochodzi do zalewania ich nieruchomości oznaczonej przez wody spływające z ww. drogi,
d) brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, podczas gdy wskazywały zniszczoną przez wodę bramę wjazdową, na której farba była wyłuszczona z uwagi na nadmiar wody, rozchodzącą i zapadającą się kostkę brukową na wjeździe na posesję i stojącą wodę na obejściu, która również powoduje zapadanie się kostki i inne szkody wyrządzone na posesji na skutek zalewania jej przez wodę z nieruchomości drogowej,
e) brak jest wykazania, że spływ wody z drogi może szkodliwie oddziaływać na nieruchomość Skarżących, a nadto, że taka okoliczność nie została podniesiona w toku postępowania, podczas gdy w trakcie oględzin pełnomocnik wskazywała, gdzie doszło do powstania szkód, a nadto na tę okoliczność przedłożyła szereg fotografii.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżące wniosły o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z fotografii nieruchomości Skarżących, dla wykazania rodzaju i rozmiaru szkód jakie powstały na skutek naruszenia stosunków wodnych z powodu wód spływających z nieruchomości drogowej. W uzasadnieniu skargi Skarżące przytoczyły argumentację przedstawioną wcześniej w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Stosownie do art. 134 P.p.s.a., co do zasady sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając niniejszą sprawę w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga – jako niezasadna – nie zasługuje na uwzględnienie.
Sprawa będąca przedmiotem skargi rozpoznana była w oparciu o przepis art. 234 P.w., który reguluje zakaz oraz konsekwencje zmiany stanu wody i odprowadzania wody na gruncie, która odbywa się ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
Zgodnie z art. 234 ust. 1 u.P.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 u.P.w.).
Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 u.P.w.). Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (art. 234 ust. 4 u.P.w.). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (art. 234 Pr. wod).
Na gruncie brzmienia art. 234 ust. 1 u.P.w. w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że nie każda zmiana stosunków wodnych na gruncie będzie skutkowała zastosowaniem art. 234 ust. 3 u.P.w. Warunkiem koniecznym do nałożenia nakazów na podstawie art. 234 ust. 3 u.P.w. jest powiązanie związkiem przyczynowo - skutkowym działań właściciela gruntów powodujących zmianę stosunków wodnych z występującą szkodą (zob. wyrok NSA z 17.09.2024 r., III OSK 349/23, LEX nr 3765714.). Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu (zob. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2983/20).
W związku z powyższym, dokonując rozstrzygnięcia na podstawie art. 234 ust. 1 i ust. 3 u.P.w. organy powinny jednoznacznie ustalić, czy właściciel terenu dokonał zmiany stanu wód na swoim gruncie, i czy zmiana ta powoduje szkody na gruncie czy gruntach sąsiednich tj., czy istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie sprawcy naruszenia, a szkodą występującą na gruncie sąsiednim. Grunt sąsiedni, to grunt nie należący do sprawcy naruszeń (por. wyroki WSA w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2012 r. II SA/Sz 1381/11, WSA w Gliwicach z dnia 22 marca 2012 r. II SA/Gl 890/11, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lutego 2020 r. II SA/Bk 56/20, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustaleń tych organ winien dokonać zgodnie z ogólnymi regułami postępowania dowodowego, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., z których wynika obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a w szczególności zobowiązują do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
Dodatkowo zaznaczyć należy, że ustalenie opisanego wyżej związku przyczynowo - skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. Z tego powodu co do zasady w postępowaniu takim przeprowadzany jest dowód z opinii biegłego z zakresu postępowania wodno-prawnego, a treść opinii stanowi materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych dla sprawy ustaleń. Opinia biegłego jest szczególnie istotna w sytuacji, gdy - tak jak w sprawie niniejszej - istnieje różnica stanowisk pomiędzy współwłaścicielkami gruntu sąsiedniego, tj. Skarżącymi a właścicielem działki drogowej – Gminą [...].
W niniejszej sprawie Z. W., działając jako pełnomocnik Skarżących wskazywała w toku postępowania administracyjnego, że po remoncie drogi i wykonaniu nowej nawierzchni dochodzi do zalewania działki nr [...] wodami opadowymi z działki drogowej o nr [...]. Wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych został poparty pismem PINB w J. z 25 lipca 2022r., w którym stwierdzono, że woda opadowa z wyremontowanej drogi gminnej w znacznej części odprowadzana jest na wjazd posesji, znajdującej się na działce nr [...].
W toku postępowania przeprowadzono w szczególności dowody z dwóch ekspertyz. Pierwsza z nich ekspertyza techniczno-prawna, sporządzona przez mgr inż. M. B. wskazywała, że wody opadowe i roztopowe z odcinka drogi na działce nr [...] spływają na teren działki nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym ze szkodą dla tej działki. Zdaniem biegłego przyczyną tego stanu rzeczy jest brak wykonania urządzeń do skutecznego odprowadzania wód podczas remontu drogi w 2019 roku. Na powyższą opinię oraz ww. pismo PINB Strona skarżąca powoływała się w toku postępowania administracyjnego a następnie sądowego. Organy I oraz II instancji swoje rozstrzygnięcia, odmawiające zobowiązania Gminy [...] do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oparły natomiast na ekspertyzie hydrologicznej, sporządzonej przez specjalistę stosunków wodnych, hydrologii, prawa wodnego P. K.
W ocenie Sądu Organy prawidłowo odmówiły zobowiązania Gminy [...] do wykonania czynności wskazanych w art. 234 u.P.w. w oparciu o ww. ekspertyzę hydrologiczną, wykonaną przez P. K. Opinia ta jawi się jako wyczerpująca i logiczna. Przedstawiono w niej odpowiedzi na wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnienia, tj.: czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie działki drogowej, co było jej przyczyną, czy zmiana ta wpłynęła szkodliwie na działkę o nr [...]. Biegły przedstawił opis stanu istniejącego i poprzedniego na gruntach objętych postępowaniem, opis ewentualnych szkód, wskazywanych przez wnioskodawcę. Biegły co szczególnie istotne, określił wysokość położenia działek objętych postępowaniem oraz wskazał na kierunki spływu wód. Na podstawie analizy poszczególnych zagadnień biegły sformułował wniosek, że szkoda, na którą powoływały się Wnioskodawczynie nie ma żadnego związku ze sposobem odprowadzania wód przez działkę drogową o nr [...]. Część tekstowa ekspertyzy i wnioski w niej zawarte poparte są materiałem zdjęciowym, który obrazuje stan działek objętych postępowaniem, miejsca, w których znajdują się zastoiska wody oraz mapą wysokościową wraz z kierunkami spływu wód opadowo-roztopowych.
W ocenie Sądu, kluczowe dla sposobu rozstrzygnięcia tej sprawy są następujące wnioski zawarte w ww. ekspertyzie hydrologicznej. W kwestii zmiany stanu wody na gruncie biegły ustalił, że w 2019 roku doszło do wylania nowej nawierzchni bitumicznej na działce drogowej, przy czym nawierzchnia bitumiczna ww. drogi istniała co najmniej od sierpnia 2015r. Przed remontem nawierzchnia była w złym stanie technicznym. Biegły uznał wylanie nowej nawierzchni asfaltowej za zmianę stanu wody na gruncie. Sposób odprowadzania wody na działce nr [...] pozostaje natomiast niezmienny. W kwestii szkód na działce nr [...] Pełnomocniczka Skarżących wskazywała na odpadanie farby od słupków ogrodzenia oraz na obniżenie się kostki brukowej na wjeździe przed bramą, w którym stagnuje woda. Biegły stwierdził, że nie stwierdzono w trakcie oględzin śladów uszkodzeń czy też korozji na ogrodzeniu, pomimo upływu czasu od ostatnich malowań (ogrodzenia oraz bramy) Ostatnie malowanie wykonano w jesieni 2023 roku, podczas gdy pierwsze oględziny miały miejsce 26 lutego 2024r. Biegły wskazał na brak bruzd erozyjnych na styku działek nr [...] i nr [...], które wskazywałyby na fakt wlewania się wody pomimo, że w tym miejscu brak jest profilu najazdowego. Ponadto, dokładniejszej analizy terenu dokonano podczas powtórnych, dwukrotnych wizji w terenie. Biegły zwrócił zwłaszcza uwagę na wizję w dniu 24 marca 2024 r., która odbyła się po wystąpieniu dłuższych opadów deszczu. Fakt ten biegły wykazał przedstawiając prognozę meteorologiczną na ten dzień. Nawet pomimo ww. opadów nie stwierdzono żadnych śladów wpływu wód opadowych na kostkę Wnioskodawczyń. O ile na działce nr ewid. [...] faktycznie występowały zastoiska wody, tak kostka była sucha. Biegły zwrócił uwagę, że okoliczność ta jest o tyle istotna, że 24 marca 2024 r. woda stagnowała na okolicznych polach, co jednoznacznie wskazuje, że opad utrzymywał się dłuższy czas a woda opadowa nie była w stanie infiltrować gleby. Należy przy tym zwrócić uwagę że powyższe ustalenia biegły dokumentował fotografiami, opatrzonymi szczegółowym opisem ze wskazaniem daty ich sporządzenia oraz okolicznością, którą mają dokumentować. W ocenie Sądu powyższe ustalenia biegłego znajdują potwierdzenie w uzyskanym materiale dowodowym, stąd też mogły być w pełni podstawą ustaleń faktycznych Organów. Należy również zwrócić szczególną uwagę na zawartą w ww. ekspertyzie analizę wysokości położenia działek oraz kierunku spływu wód. Na podstawie analizy rzędnych terenu wykazanych w inwentaryzacji geodezyjnej drogi (na mapie sytuacyjno-wysokościowej w skali 1:500) oraz własnych pomiarów biegły stwierdził, że spadek działki nr ewid. [...] jest w kierunku północnym. Na działce nr [...] mamy do czynienia z jednostajnym spadkiem drogi z kierunku południowego w kierunku północnym – tj. w kierunku działki nr [...] aż do skrzyżowania z działką drogową nr [...]. Biegły stwierdził również, że strona zachodnia działki drogowej nr [...] położona jest niżej niż część wschodnia, przy której znajduje się działka Skarżących. Na tej podstawie biegły określił kierunek spływu wód z działki drogowej z kierunku południowego na północny z nachyleniem w stronę zachodnią drogi a więc przeciwną względem działki Skarżących. Ustalony kierunek spływu wód nie wskazuje, by woda z działki drogowej miała spływać w kierunku działki Skarżących. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w ww. ekspertyzie biegły odniósł się do twierdzeń zawartych w ekspertyzie mgr inż. M. B., w której to postawiono tezę korzystną dla Skarżących mianowicie, że: "Do odcinka drogi na działce nr [...] graniczącego z działką zabudowaną nr [...] w czasie opadów i roztopów dopływają wody z kierunku północnego i południowego gdyż na tym odcinku jest najniżej położony teren powierzchni drogi". Z załącznika graficznego załączonego do ekspertyzy mgr inż. M. B. wynikałoby więc, że na wysokości działki Skarżących woda spływa zarówno z kierunku północnego jak i południowego i wpływa poprzez utwardzony wjazd na działkę Skarżących. Jednak jak podnosiła Gmina, kierunek spływu wód wykazany na mapie sytuacyjno - wysokościowej w skali 1:000, załączony do ekspertyzy M. B. nie był spójny z pomierzonymi przekrojami drogi, wykazanymi w inwentaryzacji geodezyjnej drogi, wykazanej na mapie sytuacyjno-wysokościowej w skali 1:500 z 29 maja 2023r. Wątpliwości co do kierunku spływu wód, kluczowe dla sposobu rozstrzygnięcia tej sprawy były przedmiotowej analizy w ww. ekspertyzie hydrologicznej biegłego P. K. Biegły ten na podstawie inwentaryzacji geodezyjnej drogi oraz własnych pomiarów określił kierunek spływu wód z działki drogowej nr [...], co zostało udokumentowane na załączniku graficznym. W oparciu o powyższe stwierdził, że woda nie spływa z drogi na działkę Skarżących. Ustalenie to znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym i mogło być podstawą ustaleń faktycznych w sprawie. Zawarte w ekspertyzie hydrologicznej P. K. wnioski co do tego, że nie wykazano związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodami, na które powołuje się pełnomocniczka Wnioskodawczyń jawią się jako logiczne i spójne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W ocenie Sądu biegły w ekspertyzie hydrologicznej wraz z załączonymi do niej dowodami wykazał, że wskazywane przez Skarżące szkody nie mają związku ze spływaniem wody z działki drogowej.
Organ nie jest wprawdzie związany opinią biegłego, gdyż to od jego woli zależy ostateczny kształt decyzji, jednak trzeba zaznaczyć, że nie dysponuje on wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Opinia biegłego jest dla organu materiałem, który powinien mu pomóc w rozstrzygnięciu kwestii faktycznej. Zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. dowód z opinii biegłego może być przeprowadzony, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Chodzi zatem o przypadki, gdy do rozstrzygnięcia sprawy potrzebna jest szczególna wiedza z jakiejś dziedziny, przedmiotem opinii są okoliczności dotyczące stanu faktycznego sprawy. Biegły nie ustala faktów mających znaczenie dla sprawy, ale udziela organowi informacji specjalnych (opartych o posiadaną specjalistyczną wiedzę), dotyczących tych okoliczności faktycznych, udziela wyjaśnień koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Opinia biegłego ułatwia zatem ocenę zebranego materiału dowodowego, gdy są do tego potrzebne wiadomości specjalne. Organ administracji swobodnie ocenia opinię biegłego na podstawie zasad, wiedzy i doświadczenia życiowego. Dlatego przyjmuje się, że opinia biegłego ze swej istoty powinna zawierać uzasadnienie, które pozwala dokonać analizy spójności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Z opinii powinno wynikać czym kierował się specjalista, wskazując określone tezy, z jakich materiałów źródłowych i opracowań korzystał (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2021r., sygn. III OSK 314/21). Te wymogi analizowana opinia biegłego P. K. spełnia.
W kwestii dowodów, na które powoływała się Skarżąca należy wskazać, że istotnie w ekspertyzie sporządzonej przez mgr inż. M. B. zostały zawarte wnioski potwierdzające argumentację Skarżących. Jednak jak już powyżej wskazano teza co do kierunku spływu wód na działkę Skarżących była weryfikowana na etapie dalszego postępowania i nie znalazła potwierdzenia w zgromadzonych następnie dowodach – tj. inwentaryzacji geodezyjnej drogi oraz kolejnej ekspertyzie hydrologicznej. Ustalone na podstawie ww. dowód rzędne terenu nie potwierdzają, by woda z terenu drogi miała spływać na działki Skarżących, skoro wykazano, że występuje jednostajny spadek drogi z kierunku południowego na północny a teren obniża się również za działką nr [...] w kierunku działki nr [...] a ponadto spadek poprzeczny drogi występuje ze strony wschodniej, przy której znajduje się działka Skarżący na stronę zachodnią, przy której znajduje się rów. Z tego też powodu nie zachodziły podstawy do tego, by nałożyć na Gminę nakaz w trybie art. 234 ust. 3 u.P.w.
Odnośnie powoływanego przez Skarżące dowodu w postaci pisma PINB z 25 lipca 2022r. należy stwierdzić, że zawarto w nim tezę wspierającą wniosek Skarżących, że woda opadowa z drogi gminnej w znacznej części odprowadzana jest na wjazd posesji Skarżących. W piśmie tym PINB przedstawią analizę co do kierunku spływu wody na podstawie dokonanej kontroli. Jednakże pismo to nie zawiera szczegółowej analizy z odniesieniem się do map i konkretnych pomiarów, które wskazywałyby na rzeczywisty kierunek spływu wody, tak jak uczyniono to w ekspertyzie hydrologicznej Piotra Kubasa. Pismo PINB zawiera wskazanie, iż w sprawie należy przeprowadzić postępowanie na podstawie art. 234 ust. 3 P.p.w. w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Zatem pismo PINB z 25 lipca 2022r. nie może stanowić samodzielnej podstawy ustaleń i kluczowego dowodu co do konieczności sformułowania wobec Gminy nakazu na podstawie art. 234 ust. 3 u.P.w.
Odnośnie propozycji ugody, skierowanej przez Gminę należy wskazać, że nie została ona zaakceptowana przez Pełnomocniczkę Skarżących a ponadto została sformułowana jeszcze przed sporządzeniem ekspertyzy hydrologicznej P. K., w której wykluczono związek pomiędzy zgłaszanymi przez Skarżące szkodami a zmianą stanu wody na gruncie. Należy przy tym wskazać, że ww. ekspertyza hydrologiczna P. K. uwzględniała całokształt okoliczności sprawy, bowiem oprócz analizowanego kierunku spływu wody zawierała ustalenia odnośnie sytuacji faktycznej na gruncie, tj. śladów ewentualnych szkód na działce skarżącej, śladów przelewania się wody na wjazd Skarżących (brak bruzd erozyjnych, brak zastoisk wody po obfitych opadach deszczu). Z tego też powodu sformułowany w ww. ekspertyzie hydrologicznej wniosek co do braku związku przyczyno-skutkowego pomiędzy zgłaszanymi przez Skarżące szkodami a remontem nawierzchni drogi mógł być podstawą ustaleń, które przyczyniły się do wydania decyzji o odmowie zobowiązania Gminy do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Organom I oraz II instancji nie można więc postawić zarzutu co do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 234 ust. 3 u.P.w.
Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.