II SA/Rz 1105/24

II SA/Rz 1105/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Zdrzałka
Jolanta Kłoda-Szeliga
Symbol z opisem
6157 Opłaty związane ze wzrostem wartości nieruchomości
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1  lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1530
art. 56 ust. 1, art. 60 pkt 7, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a.,  art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b,
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Dz.U. 2024 poz 572
art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 19 czerwca 2024 r. nr SKO.4160/15/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr GP.6725.1.2020; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego J. K. kwotę 980 zł /słownie: dziewięćset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J.K. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 19 czerwca 2024 r. nr SKO160/15/2024, wydana w przedmiocie odmowy umorzenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, w następującym stanie faktycznym sprawy;
Prawomocną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], Wójt Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") ustalił jednorazową opłatę w wysokości 85 290,60 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości oznaczonej jako działka [...] położonej w C., na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w związku ze sprzedażą nieruchomości. Zobowiązani do jej zapłaty zostali małżonkowie L.K. i J.K.
Wnioskiem z dnia 29 września 2020 r. skarżący wystąpił do Wójta o umorzenie ww. opłaty w całości. W kolejnych pismach zobowiązani do zapłaty oświadczyli, że wniosek dotyczy umorzenia opłaty w całości.
W sprawie tej kilkukrotnie orzekał zarówno Wójt, jak i Kolegium. Ostatecznie wyrokiem z dnia 12 września 2023 r. sygn. II SA/Rz 415/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił wydaną w tej sprawie decyzję Kolegium z dnia 13 stycznia 2023 r. nr SKO.4160/83/2022 oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta z dnia 15 listopada 2022 r. nr GP.6725.1.2020 o odmowie umorzenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, polegające na nieprawidłowym określeniu adresata decyzji. Decyzja ta bowiem została skierowana wyłącznie do J.K., pomimo że z jej uzasadniania, jak też akt sprawy wynikało, że postępowanie prowadzone było w stosunku zarówno do J.K., jak i L.K.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Wójt decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr GP.6725.1.2020, działając na podstawie art. 104 § 1, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.), art. 64 ust. 1 pkt. 2 ppkt a, art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1270 z poźn. zm.; dalej: "u.f.p.") i art. 67a §1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.; dalej: "O.p."), odmówił J.K. i L.K. umorzenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości nałożonej ww. decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. w wysokości 85 290,60 zł.
Jak wskazał organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że zobowiązani posiadają: własność 1/2 udziału w domu jednorodzinnym przy ul. [...] w R. (ok. 60 m2), mieszkanie spółdzielcze własnościowe o pow. 44,80 m2 przy ul. [...] w R., samochód [....], rok. prod. 2004, gotówkę - 4000 zł, środki na rachunku - 2000 zł. Ich łączne miesięczne dochody wynoszą 6568,90 zł, w tym: renta - 1548,22 zł, emerytura - 1445,48 zł oraz wynagrodzenie - 3575,20 zł. Z kolei łączne wydatki miesięczne zobowiązanych wynoszą 4406,82 zł i składają się na nie: czynsz wraz z innymi opłatami - 671 zł, podatek od nieruchomości - 46,83 zł, energia elektryczna - 155 zł i 196,83 zł, gaz - 88 zł i 273,63 zł, wod.-kan. - 118,83 zł, odp. kom. - 32,00 zł, telefon - 24,70 zł i 30 zł, Internet - 46 zł i 54 zł, wyżywienie - 900 zł i 700 zł, utrzymanie samochodu - 350 zł, kosmetyki, środki czystości - 150 zł i 100 zł, leczenie - 350 zł i 120 zł. Zobowiązani oświadczyli, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, a dwudziestosiedmioletni syn pozostaje na ich utrzymaniu. Dodatkowo wnioskodawcy wyjaśnili, że sprzedali działkę [...] w C. z uwagi na sytuację zdrowotną skarżącego, który w 2016 r. uległ wypadkowi. Skutki wypadku oraz choroba [...] uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej. Podnieśli, że koszty leczenia, rehabilitacji, comiesięcznych opłat, pobyty w szpitalu, nie pozwalają im uregulować należności. Ponadto wyjaśnili, że część środków ze sprzedaży nieruchomości (110 000 zł) przeznaczyli na zaspokojenie roszczeń rodzeństwa z tytułu spadków po rodzicach, na nagrobek (12 000 zł) oraz spłatę zadłużenia, nie posiadają jednak dokumentów potwierdzających rozdysponowanie tych środków.
Następnie przytaczając podstawy materialnoprawne decyzji, Wójt wyjaśnił, że decyzja dotycząca umorzenia opłaty planistycznej ma charakter uznaniowy, musi jednak uwzględniać ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Następnie dokonał analizy sytuacji zobowiązanych na podstawie przedstawionych przez nich dokumentów.
Organ ustalił, że zwiększyły się koszty utrzymania - wyżywienia i opłat, na co z pewnością miał wpływ wzrost cen. Natomiast nie zwiększyły się wydatki na leczenie skarżącego, co przy wzroście cen może wskazywać na mniejszą potrzebę zakupu środków medycznych. Organ uznał, że wynika to z poprawy stanu zdrowia skarżącego, który przedstawił dokumentację medyczną informującą o zabiegu [...] oraz pobytach na oddziale rehabilitacji i poprawie sprawności ogólnej pacjenta i o której świadczy również podjęcie pracy zarobkowej. Zobowiązana również przedstawiła wydatki związane z leczeniem, nie wskazując jednak dokumentacji historii choroby. Ponadto z analizy wynika, że zobowiązani posiadają obecnie mniejszy zasób gotówki, nie wskazują jednak nadzwyczajnych wydatków, które spowodowały jej zmniejszenie. Zdaniem Wójta na wydatki negatywny wpływ ma prowadzenie przez zobowiązanych oddzielnych gospodarstw domowych oraz utrzymywanie dorosłego syna, który nie uzyskuje żadnych dochodów. Podsumowując wydatki zobowiązanych, organ I instancji stwierdził, że nie przewyższają one dochodów.
Kolejno Wójt ustalił, że skarżący uzyskuje dochód z renty, która uległa zwiększeniu. Ponadto przedstawił informacje o dochodach z tytułu działalności wykonywanej osobiście. Natomiast zobowiązana uzyskuje dochód z emerytury, która także uległa wzrostowi, a także z tytułu świadczenia niestałych usług na podstawie umowy zlecenia, którego wielkość nie została podana. Organ odnotował przy tym niewielki spadek oszczędności zobowiązanych.
W ocenie Wójta dane te wskazują, że skarżący jest niewątpliwie w trudnej sytuacji zdrowotnej i przez to także finansowej. Z dokumentacji wynika jednak, że jego stan zdrowia nie pogorszył się, uległ natomiast poprawie, gdyż pozwala mu na podejmowanie dodatkowych prac. Jednocześnie za niezrozumiały organ uznał fakt braku aktywności zarobkowej dorosłego syna obciążającego kosztami swojego utrzymania rodziców, pomimo borykania się z przewlekłą chorobą i bycia w wieku emerytalnym. Ponadto brak losowej utraty majątku przez dłużników, a przede wszystkim możliwość zarobkowania, w ocenie organu, świadczy o tym, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi "ważny interes zobowiązanego". Wójt zwrócił również uwagę, że zobowiązani sprzedali nieruchomość za kwotę [...] zł, a więc o 284 302 zł wyższą od wartości sprzed uchwalenia planu, co pozwalało także na uiszczenie opłaty planistycznej i zaplanowanie innych wydatków.
W ocenie organu, z przedstawionych dokumentów i wyjaśnień, nie wynika, aby wniosek o umorzenie został uzasadniony ważnym interesem zobowiązanych. Wskazuje na to fakt zwiększonych dochodów, podejmowanie pracy zarobkowej przez zobowiązanych, możliwość zarobkowania przez syna, niezmienność wydatków zobowiązanego na leczenie, mimo wzrostu cen, brak przewyższania wydatków nad dochodami.
Organ uznał również, że z punktu widzenia interesu publicznego ważniejsze jest dochodzenie należności niż zastosowanie ulgi. Wyjaśnił, że środki z opłaty planistycznej planowano przeznaczyć na wypełnienie nakazu Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, zobowiązującego Gminę do wykonania ogrodzenia Szkoły Podstawowej nr [...] w C. spełniającego normy sanitarno-techniczne. Umorzenie opłaty nie leży w interesie publicznym także z uwagi na to, że zwalnianie z długu wybranych osób niszczy utrwalone standardy i zasady równego traktowania.
Zdaniem Wójta nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że zobowiązani ostatecznie potwierdzili, że nie są zainteresowani rozłożeniem należności na raty, a jedynie umorzeniem zaległości w całości, co świadczy o całkowitym uchylaniu się od uiszczenia opłaty planistycznej i braku podejmowania prób spłaty zadłużenia. Natomiast w ocenie organu, przedstawiona sytuacja zobowiązanych nie przekreśla możliwości uregulowania zaległości, chociażby stopniowego, które nie nadwyrężyłoby znacznie budżetów domowych zobowiązanych, nie zachwiałoby podstawami egzystencji, nie zmusiło do korzystania ze środków pomocy społecznej, a jednocześnie nie wskazywałoby na działanie samorządu na niekorzyść budżetu gminy i jej mieszkańców.
Od powyższej decyzji odwołał się J.K. zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego, dokonanie w sprawie szeregu błędnych ustaleń oraz błędy proceduralne. Zwrócił się z wnioskiem dowodowym oraz wniósł o uchylenie wydanego rozstrzygnięcia i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
W wyniku rozpoznania powyższego odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 60 pkt 7, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji.
Organ odwoławczy zwrócił w pierwszej kolejności uwagę, że zobowiązani środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości nie przeznaczyli na spłatę chociażby części zobowiązania publicznoprawnego. Tymczasem Gmina, jako wierzyciel z tytułu opłaty planistycznej, ma takie samo prawo do dochodzenia swoich roszczeń, jak inni wierzyciele, i trudno oczekiwać, aby zrezygnowała ze swoich praw, tym bardziej, że wpływy z tego tytułu miały zostać przeznaczone na cele wykonania ogrodzenia w szkole. Kolegium zaznaczyło, że choroba skarżącego i jego długotrwałe leczenie, to sytuacja bardzo dotkliwa, jednak wszelkie trudności życiowe nie mogą nakładać na organ obowiązku przyznania ulgi w spłacie zobowiązań, gdyż w konsekwencji budżet gminy ponosiłby ujemne skutki działań zobowiązanych. W ocenie organu, zły stan zdrowia strony nie stanowi okoliczności, która automatycznie przemawiałyby za zastosowaniem najdalej idącej formy ulgi. SKO wskazało, że pomimo poważnych zdarzeń losowych, osobistych, które bez wątpienia stanowiły ogromne obciążenie, nie tylko psychiczne, ale też finansowe, zobowiązany nie utracił źródła dochodu, nie doszło też do utraty majątku. Z kolei, ponoszenie wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego jest typowe i związane z funkcjonowaniem każdej rodziny i w związku z tym także nie ma cech nadzwyczajności. Aktualnie skarżący wraz z żoną posiadają stałe źródło dochodów z tytułu renty i emerytury, trudno zatem przyznać, że zagrożona jest ich egzystencja, gdyż zaspokajane są podstawowe potrzeby życiowe rodziny. Ponadto Kolegium podkreśliło, że dorosły syn jest na utrzymaniu zobowiązanych pomimo, że istnieją realne możliwości poszukiwania i podjęcia zatrudnienia, a w konsekwencji poprawy sytuacji finansowej zobowiązanego. Przy tym, skarżący nie wykazał zainteresowania innymi formami ulg, w tym rozłożenia na raty.
Kolegium zgodziło się również ze stanowiskiem organu I instancji odnośnie braku wystąpienia przesłanki "interesu publicznego". Dodało, że o braku wystąpienia tej przesłanki świadczy również okoliczność, że obowiązek zapłaty opłaty planistycznej nie powstał wskutek nadzwyczajnej okoliczności, której skarżący nie mógł się spodziewać.
SKO nie podzieliło także zarzutów odwołania, wskazując, że organ wziął pod uwagę zły stan zdrowia skarżącego oraz niskie dochody, natomiast wydanie niekorzystnej decyzji administracyjnej nie może świadczyć o jej wadliwości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zarzucił organowi naruszenie:
art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej a nie swobodnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w następujących kwestiach:
- błędne ustalenie, że miesięczny dochód z emerytury, którą to otrzymuje żona skarżącego wynosi 3575,30 zł, podczas gdy wynosi jedynie 1445,48 zł,
- błędne ustalenie, że zobowiązani posiadają gotówkę - 4000 zł, podczas gdy w oświadczeniu o stanie majątkowym skarżącego zostało wykazane, że oszczędności skarżącego w gotówce to 1800 zł,
- błędne ustalenie, że zobowiązani posiadają środki na rachunku - 2000 zł, podczas gdy w oświadczeniu o stanie majątkowym skarżącego zostało wykazane, że środki na rachunku bankowym to 1100 zł,
- błędne ustalenie, że spłata zobowiązań publicznych korzysta z pierwszeństwa przed zobowiązaniami wobec osób prawnych czy fizycznych, podczas gdy stan zdrowia obywatela, jest przede wszystkim najważniejszym aspektem dla jednostki indywidualnej jak i dla społeczności,
- błędne ustalenie, że zły stan zdrowia strony nie stanowi okoliczności, która automatycznie przemawiałby za zastosowaniem wobec strony najdalej idącej formy ulgi,
- błędne ustalenie, że pomimo poważnych zdarzeń losowych i osobistych zobowiązany nie utracił źródła dochodu, jak też, że nie doszło do utraty majątku,
- błędne ustalenie, że skarżący wraz z żoną posiadają stałe źródło dochodów z tytułu renty i emerytury i że nie jest zagrożona ich egzystencja, podczas gdy wysokość tych świadczeń nie pozwala na pokrycie wszystkich podstawowych potrzeb rodziny,
- nie wzięcie pod uwagę, że skarżący przedstawił szereg dokumentacji medycznej, która potwierdza jego ciężki stan zdrowia,
- odmówienie przyznania przesłanki "ważnego interesu podatnika", w sytuacji, gdy sytuacja ekonomiczna skarżącego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków oraz ciężka sytuacja zdrowotna, uzasadnia całkowite umorzenie opłaty,
- zignorowanie informacji, że zobowiązani posiadają jedynie gotówkę na koncie oszczędnościowym, która wystarcza tylko na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania, a i to nie zawsze,
- zignorowanie faktu, że miesięczne wydatki zobowiązanych przewyższają ich dochody;
art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do obywateli, co miało wpływ na wynik sprawy, poprzez uniemożliwienie podatnikowi uzyskania ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych w całości, w sytuacji, gdy wynika to z "ważnego interesu podatnika" oraz "ważnego interesu społecznego";
art. 9 w zw. z art 11 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw oraz przyczyn rozstrzygnięcia, z uwagi na sporządzenie uzasadnienia nieodpowiadającego podstawowym wymaganiom określonym w tym przepisie oraz nie podanie kompletnej podstawy faktycznej ani prawnej rozstrzygnięcia;
art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Wójta oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji ostatecznej, pomimo, że istniały podstawy do jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania;
art. 60 pkt 7 w zw. z art. 64 ust. 1 pkt. 2 lit. a u.f.p., jak też art. 67a § 1 pkt 3 O.p., poprzez błędną wykładnię tych przepisów i uznanie, że nie zachodzi w przypadku skarżącego ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny, który uzasadniałby umorzenie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości;
art. 2 Konstytucji RP i art. 120 O.p. poprzez uczynienie z przedmiotowego umorzenia instytucji pustej, pozbawionej jakiegokolwiek socjalnego znaczenia.
Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji, względnie o uchylenie tych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący wniósł również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] maja 2024 r., celem wykazania jego sytuacji zdrowotnej i braku możliwości podjęcia zatrudnienia.
W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że sprzedaż nieruchomości podyktowana była pilnymi potrzebami finansowymi, tj. koniecznością rozliczeń spadkowych po śmierci rodziców, spłatą zobowiązań oraz ciężkim stanem zdrowia skarżącego, który w 2016 r. uległ wypadkowi, przez co do dziś jest niezdolny do podjęcia pracy. Ponadto w marcu 2020 r. zdiagnozowano u niego [...], którego leczenie wiąże się z wysokimi kosztami. Na zdarzenia te skarżący nie miał żadnego wpływu. Jego sytuacja zdrowotna nie uległa poprawie, a ponadto również żona zmaga się z różnymi schorzeniami, żadne z nich nie jest więc w stanie podjąć zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 19 czerwca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 16 kwietnia 2024 r. o odmowie umorzenia małżonkom L. i J.K. jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości nałożonej decyzją znak: [...] z dnia [...] maja 2019 r. w wysokości 85 290,60 zł.
Materialnoprawną podstawą ww decyzji były przepisy ustawy o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. (dalej u.f.p.).
Zgodnie z art. 60 pkt 7 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi nieopodatkowane należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są m.in. dochody budżetu jednostek samorządu terytorialnego, pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Wskazać należy, że należności z tytułu opłaty planistycznej jako dochód budżetu jednostki samorządu terytorialnego stanowią nieopodatkowaną należność publicznoprawną pobraną na podstawie odrębnych ustaw (ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Do spraw dotyczących tych należności, nieuregulowanych w u.f.p. stosuje się przepisy k.p.a. i odpowiednio przepisy działu III o.p. (art. 67 ust. 1 u.f.p.).
Postępowanie o udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności (takich jak opłata planistyczna) reguluje art. 64 ust. 1 u.f.p. Postępowanie to jest oparte na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje wprowadzony do treści tego przepisu zwrot "organ może". Przepis ten w pkt 1 i 2 stanowi, że właściwy organ może z urzędu umarzać w całości należność - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4 lub też na wniosek zobowiązanego: a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. W praktyce oznacza to, że organ ma obowiązek zbadania i oceny istnienia przesłanek warunkujących umorzenie wnioskowanych należności oraz istniejących między nimi wzajemnych relacji. Organ rozpoznając wniosek nie jest w tym względzie skrępowany stanowiskiem wnioskodawcy oraz jego oceną przesłanek umorzeniowych. Ma jednak obowiązek przeprowadzenia postępowanie w sposób umożliwiający wnioskodawcy wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie należności w całości lub w części (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2022 r., I GSK 1117/21).
W realiach kontrolowanej sprawy organy obu instancji nie zadośćuczyniły temu obowiązkowi. Prowadziły bowiem postępowanie wyłącznie w oparciu o przesłanki z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., uchylając się od zbadania przesłanek z art. 64. ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. W kontrolowanej sprawie organ I instancji w dniu 9 sierpnia 2022 r. (k. 77) wezwał wnioskodawców do m.in. jednoznacznego określenia zakresu wniosku, tj. czy wniosek dotyczy umorzenia opłaty w całości czy rozłożenia jej na raty. Oboje wnioskodawcy potwierdzili, że żądają umorzenia opłaty w całości (pisma z dnia 24 sierpnia 2022 r., k. 96 i z dnia 7 września 2022 r., k. 98).
Mimo to, rzeczą organów było zbadanie także zaistnienia przesłanek częściowego umorzenia opłaty planistycznej (art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p.) czego nie uczyniły z naruszeniem ww przepisu co przełożyło się na wynik sprawy.
Należy podkreślić, że takie stanowisko Sądu ma także uzasadnienie w treści skarżonych decyzji. Organy bowiem w ich sentencji nie wskazały, że odmawiają umorzenia w całości czy w części.
Zdaniem Sądu redakcja sentencji zaskarżonej decyzji może zatem prowadzić do przekonania, że odmówiono wnioskodawcom nie tylko umorzenia w całości zobowiązania – o co wnieśli w podaniu – ale również w części. Zamykałoby to im drogę do uruchomienia kolejnego postępowania o umorzenie zobowiązania w części. W tym zakresie organy naruszyły także art. 107 § 1 – 3 k.p.a. w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy.
Co do meritum rozstrzygnięcia, Sąd zwraca uwagę, że mimo osobnego zamieszkania wnioskodawcy są małżeństwem. Ich sytuacja zdrowotna i majątkowa powinna być ustalana wspólnie, gdyż obciążenia związane np. z chorobą skarżącego dotyczą także jego żony w kontekście koniecznych wydatków z majątku wspólnego na koszty leczenia, standard codziennego funkcjonowania i realną kwotę pozostająca do dyspozycji małżonków po pokryciu kosztów leczenia.
Sąd podziela stanowisko organów co do niezaistnienia w kontrolowanej sprawie przesłanki umorzenia zobowiązania w całości w postaci ważnego interesu publicznego. Rację ma SKO stwierdzając, że w interesie publicznym jest to, by podatnicy/zobowiązani wywiązywali się ze swoich obowiązków, gdyż opłata planistyczna podobnie jak podatki stanowią dochód budżetu gminy i umożliwiają realizację zadań wykonywanych na rzecz mieszkańców.
Podzielić należy również stanowisko, że za "interes publiczny" należy uznać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, czy zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. W tak pojmowanym interesie mieści się dążenie do sytuacji, w której podatnicy regulują swoje zobowiązania podatkowe w całości i terminowo, dbałość o interes Skarbu Państwa (w rozstrzyganej sprawie - gminy), rozumianą jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa oraz możliwość realizacji zadań ogólnospołecznych. Interes publiczny nie może być oceniany subiektywnie (wyrok WSA z 9.01.2013 r., VIII SA/Wa 732/12). W szczególności umorzenie zaległości stanowi bowiem rezygnację organów z przysługujących budżetowi należności publicznoprawnych, tym samym zastosowanie tej instytucji powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach oczywistych i uzasadnionych interesem społecznym (wyrok WSA z 28.10.2020 r" I SA/Po 379/20).
Za brakiem wystąpienia na gruncie rozpatrywanej sprawy przesłanki ważnego interesu publicznego uzasadniającej udzielenie wnioskowanej ulgi w spłacie należności przemawia również okoliczność, iż obowiązek zapłaty opłaty planistycznej nie powstał wskutek nadzwyczajnej okoliczności, której wnioskodawca nie mógł się spodziewać. Wobec dokonanej przez zobowiązanych sprzedaży nieruchomości, której wartość wzrosła na skutek uchwalenia planu miejscowego doszło do wzrostu wartości nieruchomości, wnioskodawca powinien się zatem liczyć z obowiązkiem zapłaty ciążącej z tego tytułu opłaty planistycznej (zobowiązani zostali poinformowani o obowiązku zapłaty opłaty), zaś należności z tytułu opłaty planistycznej są źródłem budżetu gminy będącej wspólnotą jej mieszkańców.
Sąd podziela stanowisko SKO, że w niezakwestionowanych okolicznościach faktycznych wnioskodawcy mają stałe źródło dochodów w postaci emerytury czy renty, z których zaspokajane są ich podstawowe potrzeby życiowe.
Zobowiązany i jego rodzina ma zapewnione warunki bytowe, posiadając własnościowe mieszkanie w R. o powierzchni 44,80m2 oraz 14 udziału w domu jednorodzinnym w R. (ok.60m2). Nie budzą również zastrzeżeń ustalenia w zakresie ponoszonych miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania, w zakresie których uwzględniono wykazane przez stronę w oświadczeniu wydatki na utrzymanie mieszkania, zakup żywności i lekarstw.
Ponadto podkreślić należy, że 27-letni syn odwołującego jest na utrzymaniu zobowiązanych pomimo ,iż jest osobą młodą, w wieku produkcyjnym i istnieją zatem realne możliwości poszukiwania i podjęcia zatrudnienia - a w konsekwencji poprawy sytuacji finansowej zobowiązanego poprzez odciążenie rodziców z kosztów utrzymania dorosłego syna.
Badając zaistnienie przesłanki umorzenia zobowiązania w całości w postaci ważnego interesu podatnika organy negatywnie go oceniając zarzuciły, że wnioskodawcy nie wykazali zainteresowania innymi formami ulg, w tym w rozłożeniu na raty czy odroczeniu terminu płatności, ewentualnym częściowym umorzeniu, a ponadto ich stałe dochody i posiadany majątek zaspokajają ich podstawowe potrzeby.
Organy nie odpowiedziały jednak na pytanie czy w sytuacji wnioskujących małżonków z powodu ich wieku i stanu zdrowia, perspektyw na przyszłość możliwe jest uiszczenie renty planistycznej bez naruszenia ich podstawowego standardu życiowego w aktualnym kształcie czy też konieczności wyzbycia się (wątpliwe czy realnego) składników majątku. Konieczność zapłaty ponad 80 tysięcy złotych powinna być skonfrontowana z aktualną sytuacja wnioskodawców. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym zakresie nie uwzględnia tej okoliczności (art. 107 § 3 k.p.a.).
Kwestię tę należy dokładnie zbadać celem prawidłowego ustalenia zaistnienia przesłanki umorzenia zobowiązania w całości. Rzeczą organów będzie także zbadanie przesłanek częściowego umorzenia należności – art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p., w przypadku negatywnego zweryfikowania wniosku skarżących o umorzenie w całości w oparciu o przesłankę ważnego interesu podatników.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.