II SA/RZ 1095/25

II SA/Rz 1095/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-11-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2016 poz 169
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2025 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 24 czerwca 2025 r. nr SKO.405.ZA.808.12.2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – skargę oddala –
Uzasadnienie
Wnioskiem z 19 września 2024 r. D.M. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "organ I instancji", "Prezydent") o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w związku z jego sytuacją dochodową i zdrowotną.
Decyzją z 7 stycznia 2025 r. nr ŚR.8323.1.2025.AK Prezydent odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz I.P. do rąk matki B.P. w wysokości 29 700 zł wraz z odsetkami w wysokości 22 465,08 zł.
Rozstrzygnięcie to, w administracyjnym toku instancji, zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z 25 lutego 2025 r. nr SKO.405.ZA.217.2.2025. Zdaniem Kolegium organ I instancji nie poczynił wyczerpujących ustaleń w zakresie sytuacji dochodowej i zdrowotnej wnioskodawcy.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 22 maja 2025 r. nr ŚR.8323.6.2025.AK Prezydent Miasta [...] odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz I.P. do rąk matki B.P. w wysokości 29 700 zł oraz odsetek ustawowych w wysokości 23 685,63 zł.
Organ wskazał, że analiza sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy wskazuje na jego bierną postawę w spłacaniu należności. Obecna sytuacja finansowa nie uzasadnia uwzględnienia wniosku. Zwrócił także uwagę na istniejącą perspektywę poprawy sytuacji życiowej.
D.M. złożył odwołanie i zarzucił naruszenie art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2025 r. poz. 438; dalej: "u.p.a.") poprzez odmowę umorzenia należności pomimo wykazania przez stronę, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, rodzinnej i jest ciężko chory. Zwrócił się o uchylenie decyzji i orzeczenie na jego korzyść, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
SKO w Rzeszowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a.") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium podzieliło w całości ustalenia stanu faktycznego i ich ocenę dokonaną przez organ I instancji.
Organ podał, że jako podstawę wniosku o umorzenie Skarżący wskazał bardzo zły stan zdrowia wynikający z przebytych [....] i w związku z tym brak możliwości podjęcia pracy.
Z dokonanych ustaleń wynika, że Skarżący jest osobą samotną, najbliżsi członkowie rodziny nie żyją. Mieszka w W. i utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 388,30 £. Skarżący wskazuje na następujące wydatki: wynajem pokoju 250,00 £, telefon 15 £, z reszty pokrywa codzienne wydatki. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów poświadczających powyższe wydatki. Odnośnie stanu zdrowia Skarżący podaje, że przebył [...]: pierwszy w 2021 r., drugi w 2022 r., nie przedstawił zaświadczeń lekarskich, a jedynie wyniki badań. Ponadto wskazał na następujące dolegliwości: [...], [...], [....]. Nie przedstawił dokumentów potwierdzających ten stan. Leki otrzymuje za darmo. Skarżący oświadczył, że posiada orzeczenie - Decyzja o Oszacowaniu zdolności do Pracy z [...].11.2023 r. - z którego wynika, że posiada ograniczoną zdolność do pracy. Z decyzji nie wynika na jaki okres została wydana.
SKO wskazało, że Skarżący oświadczył, że w latach 2011-2013 lub 2010-2014 płacił alimenty, jednak nie posiada na tę okoliczność dowodu. Skarżący nie podejmował żadnych działań w celu spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Jak podał wnioskował o obniżenie alimentów, jednak z przedłożonych do akt dokumentów wynika, że jest to wyrok podwyższający świadczenia alimentacyjne - wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].04.2018r. sygn. akt: [...]. Skarżący oświadczył ponadto, że jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...] w J.
Kolegium zauważyło, że decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, ma obowiązek zwrócić świadczenia wypłacone uprawnionemu do alimentów. Obowiązkiem jest zwrot wypłaconych świadczeń, zaś umorzenie takich należności jest dopuszczalne wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego.
Kolegium uznało, że aktualna sytuacja dochodowa i zdrowotna nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconego osobom uprawnionym. Sytuacja i status Skarżącego nie są wyjątkowe ani gorsze od pozostałych dłużników alimentacyjnych. Rozstrzygnięciu organu I instancji, o braku podstaw do zastosowania wobec Skarżącego ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości lub w części kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych lub rozłożenia na raty, nie można zarzucić dowolności. Obecnie występujące zadłużenie jest wynikiem niewywiązywania się przez Skarżącego z obligatoryjnych obowiązków w stosunku do własnych dzieci. Z akt sprawy nie wynika, by Skarżący występował skutecznie o obniżenie zasądzonych alimentów z uwagi na sytuację zawodowo-finansową. Obecna sytuacja Skarżącego, w tym wysokość ciążącego na nim zadłużenia nie jest wynikiem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych - a to jest głównym wyznacznikiem zastosowania ulgi w ramach art. 30 ust. 2 w/w ustawy - lecz wynikiem zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i których konsekwencje skarżący ponosi obecnie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożonej na powyższą decyzję D.M. wniósł o jej uchylenie i zobowiązanie Prezydenta do wydania decyzji o zastosowaniu ulgi w spłacie zobowiązania, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 2 u.p.a., poprzez odmowę udzielenia ulgi w spłacie należności i uznanie jej za instytucję szczególnie wyjątkową, pomimo wykazania przez Skarżącego, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej i jest ciężko chory, a zatem spełnia warunki do przyznania ulgi w spłacie. Ponadto zaskarżonej decyzji zarzucił inne naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy przez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób niewyczerpujący oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, przede wszystkim pozostawienie bez rozpatrzenia wniosku skarżącego z 22 kwietnia 2025 r. o wydłużenie terminu do przedłożenia dokumentów wskazanych w wezwaniu organu z 8 kwietnia 2025 r., co doprowadziło do błędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy;
- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co doprowadziło do naruszenia zasady zaufania do władzy publicznej i informowania stron.
Skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację i wskazał na stan zdrowia. Wyjaśnił, że obecnie przebywa na terenie W. Przebył [...] i zmaga się z poważnymi zaburzeniami [...]. Wymaga [....] i pozostaje niezdolny do pracy. Jego sytuacja rodzinna i dochodowa jest drastycznie zła. Przedstawił organowi I instancji wynik badania [....] z [...] grudnia 2024 r. dla wykazania problemów [...] oraz angielskiego orzeczenia o niezdolności do pracy. Wyjaśnił także, że nie był w stanie przedstawić wielu żądanych przez organ dokumentów, gdyż np. dowody wpłaty alimentów spłonęły w pożarze domu. Natomiast dokumenty, których żądał organ I instancji w wezwaniu z 8 kwietnia 2025 r. - tzn. wyrok Sądu Rejonowego w [....] byłby w stanie przedłożyć, jeżeli organ wyznaczyłby mu dłuższy czas na jego pozyskanie z archiwum Sądu Rejonowego w [....].
Zarzucił brak kompleksowego odniesienia się do uzasadnienia konkretnego stanu faktycznego. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn odmówienia innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej.
W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnobrzegu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związane granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a)naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;
b)naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy: organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Decyzje uznaniowe, a do tego rodzaju decyzji należy zaskarżona decyzja różnią się od decyzji związanych sposobem rozstrzygania. O ile w przypadku decyzji związanych ziszczenie się określonych w przepisie przesłanek rodzi po stronie organu obowiązek wydania decyzji o określonej treści o tyle w przypadku decyzji uznaniowych organ, po dokonaniu ustaleń, może wydać decyzję pozytywną ale również może wydać decyzję negatywną, kierując się przy tym interesem społecznym, jak również słusznym interesem strony – art. 7 k.p.a. Kontrola sądu w odniesieniu do elementu "uznaniowości" administracyjnej nie obejmuje kryterium celowości, lecz koncentruje się na dokonaniu oceny, czy uznanie organu nie ma charakteru arbitralnego oraz czy zostało należycie uzasadnione rzeczowymi argumentami. Aby dokonać takiej analizy sąd musi zbadać, czy organ w sposób należyty ocenił występowanie "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Uwzględnić należy całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. W tym pojęciu mieści się stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność i stan zdrowia. Przesłanka ta winna być badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności zastosowania wnioskowanej ulgi. ( wyrok WSA w Lublinie z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 361/23, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy usprawiedliwiał wydanie decyzji.
Dług, którego umorzenia Skarżący się domaga to kwota 29.700 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconego na rzecz córki oraz 23.685,63 zł tytułem odsetek od powstałych zaległości. Dodatkowo Organ ustalił, że Skarżący posiada również alimenty do zwrotu na rzecz wierzyciela kwota główna to 50.667,27 zł, odsetki - 19.934,89 zł, koszty egzekucyjne - 22.868,77 zł.
Ustalono również, że Skarżący od początku powstania zadłużenia zapłacił 3600 zł bezpośrednio w Urzędzie.
Skarżący ma 49 lat. Według złożonego oświadczenia nie posiada żadnego majątku, jego dom spłonął. Jest samotny, matka i bracia nie żyją, z ojcem nie utrzymuje kontaktów. Nie posiada innych osób na utrzymaniu. Po zmarłej matce dziedziczy dom przy ul. [...] w J.
Jak wynika z akt Skarżący utrzymuje się z zasiłku powszechnego wypłacanego w W. Z przetłumaczonego przez tłumacza przysięgłego dokumentu wynika, że zasiłek ten został przyznany w związku ze stwierdzeniem ograniczonej zdolności do pracy. Według przedłożonych zaświadczeń kwota zasiłku to 388,30 £, z czego według oświadczenia 250£ wydaje na najem mieszkania, 15 £ na telefon, pozostałą kwotę przeznacza na życie, ma bezpłatny dostęp do leków.
Podał, że jest po [...] przebytych w 2021 r. i 2022 r. Nie przedstawił jednak na to żadnych dowodów. Do akt dołączył natomiast zaświadczenia z przeprowadzonych badań [....] oraz badań [...]. W oświadczeniu podał również, że ma [....], [...], nie posiada [...], w związku z czym poszukuje darmowego dentysty. Poszukuje również lokalu socjalnego.
Wskazał również, że ze względu na sytuację majątkową i zdrowotną zwracał się o obniżenie alimentów, jednak przedłożone przez niego wyroki z 2013 r. i 2018 r. dowodziły przeciwnego, podwyższały bowiem zasądzone od niego świadczenia alimentacyjne: w 2013 r. z 350 na 450 zł, w 2018 r. z 450 na 550 zł. Komornik sądowy wyjaśnił, że wielokrotnie kierowane do dłużnika zapytania nie doprowadziły do ujawnienia majątku, a sam dłużnik nie udzielił komornikowi wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej. Wskazał, że dłużnik przypuszczalnie przebywa za granicą w W. Z wyjaśnień wynika, że wynagrodzenie adwokata w sprawie Skarżący opłacił ze środków pożyczonych.
Sąd zgadza się ze stanowiskiem Organów, że sytuacja Skarżącego nie kwalifikuje go do przyznania najwyższej formy pomocy jaką jest zwolnienie z całości długu, który powstał z tytułu nieopłacania alimentów na rzecz córki. Takiego wniosku nie uzasadnia ani przedstawiona sytuacja majątkowa ani też zdrowotna. Jeśli chodzi o sytuację majątkową stwierdzić należy, że Skarżący posiada stałe źródło utrzymania w postaci renty inwalidzkiej w wysokości 380 £, co w przeliczeniu na złotówki wynosi około 1900 zł. Środki te Skarżący w całości przeznacza na własne potrzeby, ponieważ nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie korzysta z innych zapomóg w związku z powyższym słuszny jest wniosek Organu, że Skarżący ma zapewnione potrzeby życia codziennego. Nie ma również problemów z zaopatrzeniem w leki, które uzyskuje za darmo. Sytuacja dochodowa Skarżącego nie predestynuje go do osób, które należałoby zwolnić ze spoczywających na nich obowiązków alimentacyjnych w tym z zadłużenia powstałego na skutek całkowitego zaniechania wykonania tego obowiązku. Jego sytuacja majątkowa również nie należy do tych, które uzasadniałyby wniosek. Skarżący posiada bowiem majątek tj. mieszkanie, a więc potrzeby mieszkaniowe Skarżący może zabezpieczyć także w ramach własnych możliwości.
Koszty związane z wynajmem mieszkania nie mogą w związku z tym wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego.
Także sytuacja zdrowotna Skarżącego nie uzasadnia wniosku. Sytuacja zdrowotna, od której ustawodawca uzależnia możliwość zwolnienia, to taka, która generuje olbrzymie koszty leczenia i jednocześnie pozbawiając możliwości zarobkowych i w konsekwencji wyklucza społecznie. Tymczasem przedstawione zaświadczenia lekarskie dotyczą głównie 2021 r., z kolei decyzja przyznająca zasiłek powszechny, czy jak wskazuje Skarżący rentę inwalidzką została wydana 26 listopada 2023 r. a więc nie dotyczy sytuacji teraźniejszej ani sytuacji kiedy dług powstał. Zadłużenie bowiem istnieje od 2009 r. Zatem epizodyczna sytuacja nie może uzasadniać wniosku o umorzenie zadłużenia powstałego od 2009 r. i tale narastającego. Nie można się również zgodzić z zarzutem pozbawienia Skarżącego prawa do obrony stanowiska który Skarżący upatruje w nieprzedłużeniu przez Organ I instancji terminu do przedstawienia dodatkowych dokumentów. Skarżący taki wniosek złożył 22 kwietnia 2025 r., jednocześnie w dniu 24 kwietnia przedłożył dokumenty w postaci wyroków w sprawach alimentacyjnych, tłumaczenia orzeczenia [....], w związku z czym słusznie Organ uznał wniosek za nieuzasadniony. Ponadto zwrócić należy uwagę, że Skarżący poza stawianym zarzutem nie przedstawił dowodów, których Organ nie uwzględnił, a które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska. Wszystkie dołączone przez Skarżącego dokumenty zostały wzięte pod uwagę i należycie ocenione.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.